Odpowiedź na interpelację w sprawie nieprawidłowości w sprawdzaniu i ocenianiu egzaminów maturalnych Odpowiedź na interpelację nr 11737 w sprawie nieprawidłowości w sprawdzaniu i ocenianiu egzaminów maturalnych Odpowiadający: sekretarz stanu w Ministerstwie Edukacji Narodowej Katarzyna Lubnauer Warszawa, 12-09-2025 Szanowna Pani Poseł, w związku z interpelacją z 25 sierpnia 2025 r. w sprawie nieprawidłowości w sprawdzaniu i ocenianiu egzaminów maturalnych informuję, co następuje. System egzaminów zewnętrznych, weryfikujących spełnianie przez zdających wymagań sformułowanych w podstawie programowej kształcenia ogólnego, obejmuje m.in. egzamin maturalny. Każdego roku absolwenci szkół ponadpodstawowych przystępują do rozwiązania zadań egzaminacyjnych o różnorodnym charakterze. Na egzaminie maturalnym wszystkie zadania sprawdzają i oceniają egzaminatorzy[1]. Niestety, w takiej sytuacji nie ma możliwości całkowitego wyeliminowania pomyłek popełnianych ze strony egzaminatorów. Należy pamiętać, iż w zadaniach otwartych nie ma „klucza odpowiedzi” i każdy egzaminator, na podstawie zaproponowanych przez ekspertów Centralnej Komisji Egzaminacyjnej (CKE) modeli rozwiązań[2], merytorycznej wiedzy oraz zawodowego doświadczenia, musi podjąć niekiedy trudną decyzję o przyznaniu bądź nieprzyznaniu punktów za konkretne rozwiązanie. Pragnę jednak stanowczo zaznaczyć, że zarówno pracownikom instytucji tworzących system egzaminów zewnętrznych, jak i egzaminatorom zależy na ocenieniu rozwiązań zdających w sposób sprawiedliwy i rzetelny, zgodnie z przyjętymi kryteriami oceniania. Znakomita większość egzaminatorów podchodzi do swoich obowiązków w sposób profesjonalny, poświęcając czas na możliwie jak najlepsze przygotowanie do pełnienia funkcji, której chcą się podjąć, a następnie sprawdzając prace z zaangażowaniem i poczuciem odpowiedzialności. Zgodnie z zasadami określonymi w art. 44zzu ustawy o systemie oświaty[3] prace egzaminacyjne sprawdzają i oceniają egzaminatorzy wpisani do ewidencji egzaminatorów prowadzonej w każdej okręgowej komisji egzaminacyjnej (OKE), wyznaczeni przez dyrektora danej OKE. Egzaminatorzy tworzą zespół egzaminatorów, a dyrektor OKE – spośród członków każdego zespołu – wyznacza jego przewodniczącego. Ponadto w składzie każdego zespołu egzaminatorów uwzględniana jest osoba, której zadaniem jest weryfikowanie poprawności sprawdzenia i ocenienia określonej próbki prac wcześniej sprawdzonych i ocenionych przez egzaminatora, jako mechanizmu kontrolnego jakości pracy egzaminatorów. W ramach podjętych przez Ministra Edukacji w 2024 r. prac legislacyjnych nad zmianami w USO funkcja egzaminatora-weryfikatora biorącego udział w przeprowadzaniu egzaminu ósmoklasisty, egzaminu maturalnego i egzaminu zawodowego została po raz pierwszy uregulowana prawnie. Zgodnie z obowiązującymi od 11 stycznia 2025 r. przepisami, do zadań egzaminatora-weryfikatora (w przypadku egzaminów z zakresu kształcenia ogólnego) należy sprawdzenie i ocenienie prac egzaminacyjnych wskazanych przez przewodniczącego zespołu egzaminatorów poprzednio sprawdzonych i ocenionych przez egzaminatorów wchodzących w skład danego zespołu egzaminatorów, w celu zweryfikowania poprawności sprawdzenia i ocenienia prac egzaminacyjnych przez tych egzaminatorów. W przypadku różnicy między liczbą punktów przyznaną przez egzaminatora a liczbą punktów przyznaną przez egzaminatora-weryfikatora o liczbie przyznanych punktów rozstrzyga przewodniczący zespołu egzaminatorów. W ramach przygotowania egzaminatorów do sprawdzania arkuszy egzaminacyjnych, corocznie okręgowe komisje egzaminacyjne organizują dla wszystkich egzaminatorów – za pośrednictwem platformy Moodle – quizy, które dają egzaminatorom możliwość praktyki w sprawdzaniu i ocenianiu rozwiązań zadań egzaminacyjnych. Zazwyczaj OKE organizują każdego roku od 1 do 3 takich quizów dla danego przedmiotu, w zależności od stopnia skomplikowania zasad oceniania dla danego zadania oraz doświadczeń w ocenianiu we wcześniejszych latach. Warto też zaznaczyć, iż w nowelizacji USO z dnia 21 listopada 2024 r.[4] zostały uszczegółowione przepisy umożliwiające skreślenie z ewidencji egzaminatora, który nie uczestniczy w okresowych szkoleniach egzaminatorów organizowanych przez okręgowe komisje egzaminacyjne. Kolejnym krokiem zapewniającym standaryzację oceniania prac egzaminacyjnych jest kilkugodzinne szkolenie, podczas którego przypominane są zasady oceniania rozwiązań zadań oraz przeprowadzane są ćwiczenia z oceniania rozwiązań zadań egzaminacyjnych zastosowanych w danym arkuszu egzaminacyjnym w danej sesji egzaminacyjnej. Szkolenia takie są przygotowywane przez CKE we współpracy z OKE, przeprowadzane najpierw przez ekspertów OKE dla przewodniczących zespołów egzaminatorów, a następnie dla samych egzaminatorów. W takim szkoleniu ma obowiązek uczestniczyć każdy egzaminator, który został wyznaczony do pracy w zespole egzaminatorów. Podczas oceniania egzaminatorzy pracują w zespole egzaminatorów pod kierunkiem przewodniczącego. Jak już wspomniano, w każdym zespole działa również egzaminator-weryfikator, który – wspólnie z przewodniczącym – dokonuje oceny określonego odsetka prac egzaminacyjnych po ich ocenie przez egzaminatora, tak aby przewodniczący zespołu mógł porównać dwie oceny danej pracy, przyznane przez dwie osoby niezależnie, i w odpowiedni sposób zareagować w przypadku rozbieżności w ocenie (liczbie przyznanych punktów). Przewodniczący zazwyczaj przeprowadza z egzaminatorem rozmowę i wskazuje na kryteria lub zadania, w których ocena egzaminatora (bądź egzaminatora-weryfikatora, choć nie zdarza się to często) była niewłaściwa i doszkala egzaminatora w tym zakresie. Jeżeli błędy w ocenie powtarzają się u tej samej osoby, przewodniczący może zdecydować np. o zwiększeniu liczby prac przyznanych danemu egzaminatorowi do oceny przez egzaminatora-weryfikatora, ograniczeniu liczby prac przyznanych danemu egzaminatorowi, a także o wykluczeniu danego egzaminatora z zespołu egzaminatorów. Przewodniczący może również przekazać ekspertowi OKE negatywną rekomendację w odniesieniu do danego egzaminatora, co skutkuje niewyznaczeniem tej osoby do sprawdzania prac egzaminacyjnych w kolejnych sesjach. Niestandardowe rozwiązania zadań przez zdających oraz rozwiązania, których negatywna ocena może skutkować przyznaniem 0 pkt za całe wielopunktowe zadanie, są konsultowane przez egzaminatora z przewodniczącym zespołu egzaminatorów, a w przypadkach szczególnie problematycznych, kiedy rozwiązanie zdającego umyka wszelkim wcześniej przewidzianym w zasadach regułom – również z ekspertem OKE oraz ekspertem CKE lub ekspertem zewnętrznym, który z daną instytucją współpracuje. Eksperci wspólnie ustalają jednolite dla całego kraju zasady oceniania takich rozwiązań zadań, które są przekazywane wszystkim egzaminatorom (zgodnie z Procedurą egzaminatorzy są zobowiązani do powtórnej oceny prac, w których rozwiązanie takie wystąpiło). Zasady mające zapewnić rzetelność sprawdzania i oceniania prac są zatem wieloaspektowe. Jednakże bez względu na to jak dokładne będą procedury, ostateczny efekt w postaci wyniku egzaminu[5] zależy od sumienności i poczucia odpowiedzialności każdego z egzaminatorów. Treść wystąpienia pokontrolnego Najwyższej Izby Kontroli „System sprawdzania i oceniania egzaminów maturalnych w latach 2021-2024” jest drobiazgowo analizowana przez Ministerstwo Edukacji Narodowej oraz Centralną Komisję Egzaminacyjną, jak i okręgowe komisje egzaminacyjne. Szczególna uwaga zostanie poświęcona przeanalizowaniu obowiązujących procedur sprawdzania i oceniania prac egzaminacyjnych egzaminu ósmoklasisty i maturalnego w kontekście wskazanych w Wystąpieniu szczegółowych uwag i zastrzeżeń celem określenia możliwych do wdrożenia modyfikacji tych procedur, docelowo potencjalnie prowadzących do zwiększenia skuteczności eliminowania błędów w ocenianiu prac przed ogłoszeniem wyników egzaminów. Komentarza wymagają dane wykorzystane przez Panią Poseł w interpelacji. W pierwszej kolejności należy zwrócić uwagę, że Najwyższa Izba Kontroli – Delegatura w Poznaniu, sporządziła dwa wystąpienia pokontrolne: skierowane do Pana Roberta Zakrzewskiego, Dyrektora Centralnej Komisji Egzaminacyjnej[6] (sygnatura: LPO.411.3.1.2024) oraz do Pani Marcjanny Klessy, Dyrektor Okręgowej Komisji Egzaminacyjnej w Poznaniu[7] (sygnatura: LPO.411.3.2.2024). Informacja ta jest o tyle istotna, gdyż pozwoli zainteresowanym porównać dane zawarte tak w interpelacji, jak i w niniejszej odpowiedzi. Zatem Pani Poseł pisze, że „co piąty egzaminator Okręgowej Komisji Egzaminacyjnej w Poznaniu popełniał błędy merytoryczne w ocenie prac maturalnych.” Można odnieść błędne wrażenie, że w badanym okresie (lata 2021 – 2024), stale 20% egzaminatorów dopuszczało się pomyłek w sprawdzaniu prac. Z danych podanych w Wystąpieniu pokontrolnym NIK – Delegatury w Poznaniu dotyczącym OKE-P[8] znajdziemy inne wartości: 10,1% w 2021 r., 10,7% w 2022 r., 18,5% w 2023 r. i 19,9% w 2024 r. Średnia wynosi zatem 14,8%, a nie 20%. Podana przez Panią Poseł informacja, że „w OKE w Poznaniu 40 proc. wniosków o weryfikację wyniku egzaminu maturalnego kończyło się jego podwyższeniem i koniecznością zmiany świadectwa dojrzałości, przy czym w 2023 r. było to aż 45 proc.” niestety może również wprowadzać w błąd. Podane wartości: 40%, 45% oraz stwierdzenie, że „niemal w co drugim wniosku” (czyli już prawie 50%!) zdają się sugerować, że cały system egzaminów zewnętrznych działa wadliwie. Jeżeli jednak przedstawimy całościowy kontekst, sytuacja wygląda inaczej. Otóż[9] w OKE w Poznaniu sprawdzono w badanym przez NIK okresie (lata 2021-2024) 853 324 osoboarkuszy[10]. Maturzyści złożyli 25 815 wniosków o wgląd (tj. 3,025%), z czego zrealizowano 19 204 (tj. 2,250%)[11]. Wniosków o weryfikację sumy punktów złożono 8 254, z czego punktację zmieniono w 3 329 przypadkach. Zatem, jeżeli poprawnie zestawimy wszystkie dane, to w badanym okresie wynik zmieniono w około 0,39% wszystkich sprawdzonych i ocenionych pracach. Podobne wyliczenia należy przedstawić dla całego kraju. Na podstawie danych z raportu NIK[12] należy stwierdzić, że jedynie w przypadku około 0,22% wszystkich sprawdzonych i ocenionych prac konieczna była wymiana świadectwa maturalnego. Na zakończenie warto jeszcze skonfrontować niektóre dane dotyczące funkcjonowania systemu egzaminów zewnętrznych w Polsce z systemem jednego z państw europejskich. Pod względem wszystkich sprawdzanych prac egzaminacyjnych (a jest ich około 1,3–1,4 mln każdego roku) w naszym systemie egzaminacyjnym odsetek zmienianych wyników wynosi około 0,2–0,3%. Natomiast, dla przykładu, w Wielkiej Brytanii wynosi on około 1,2% (a zmiana wyniku również jest przeprowadzana, podobnie jak w Polsce, wyłącznie na wniosek zdającego). Z poważaniem Z upoważnienia Ministra Edukacji Katarzyna Lubnauer Sekretarz Stanu [1] Informacje dotyczące egzaminu maturalnego oraz egzaminu ósmoklasisty odnoszą się jedynie do arkuszy standardowych. Na egzaminie ósmoklasisty część odpowiedzi jest sprawdzanych maszynowo- uczeń sam zaznacza na karcie odpowiedzi odpowiednie „kwadracik”, a punkty są przyznawane bez ingerencji egzaminatora. Odpowiedzi sprawdzane i oceniane przez egzaminatora stanowią jedynie część % punktów. I tak w 2025 r.: język polski – 76 % pkt, matematyka – 50 % pkt, język obcy nowożytny – 38 % pkt. Były przyznawane (bądź nie) przez egzaminatora (Wstępne informacje o wynikach egzaminu ósmoklasisty. https://cke.gov.pl/images/_EGZAMIN_OSMOKLASISTY/Informacje_o_wynikach/2025/20250704%20Informacja%20wst%C4%99pna%20E8_25.pdf ) [2] Zasady oceniania do każdego przedmiotu zawierają informację, że akceptowane są wszystkie odpowiedzi merytorycznie poprawne i spełniające warunki zadania. Podane przykładowe rozwiązania, stanowią jedynie wskazówkę dla egzaminatora. [3] Ustawa z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. z 2025 r. poz. 881) – dalej: USO. [4] Dz. U. 2024 poz. 1933. [5] Dla egzaminu ósmoklasisty jest to zaświadczenie o szczegółowych wynikach egzaminu ósmoklasisty, zaś w przypadku egzaminu maturalnego jest to świadectwo dojrzałości. [6] Dalej: CKE. [7] Dalej: OKE-P. [8] Strona 23. [9] Wszystkie przytoczone dane pochodzą z Wystąpienia pokontrolnego Najwyższej Izby Kontroli – Delegatury w Poznaniu dotyczącego OKE-P, str. 6 i 20. Są to dane łącznie za okres 2021 – 2024. [10] Takim określeniem posługuje się także NIK. [11] NIK zwraca uwagę, że wraz ze wzrostem wniosków o wgląd, maleje niestety liczba zrealizowanych wglądów. Jest to niepokojące, ponieważ osoby, które nie stawiają się na wgląd, blokują tym samym terminy innym wnioskującym, czym działają na ich niekorzyść. [12] Str. 11-12.