+48 22 52 12 888 Al. Ujazdowskie 11
kontakt@ms.gov.pl 00-950 Warszawa P-33
www.gov.pl/sprawiedliwosc
Podsekretarz Stanu
Maria Ejchart
BK-VII.0520.37.2024
Warszawa, 23 lutego 2024 r.
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 1172 Poseł na Sejm Rzeczypospolitej Polskiej Pani
Agnieszki Wojciechowskiej van Heukelom z dnia 30 stycznia 2024 r. w sprawie decyzji
o osadzeniu w więzieniu dwóch posłów w kontekście liczby skazanych na pobyt
w zakładach penitencjarnych uprzejmie przedstawiam, co następuje.
W polskim systemie penitencjarnym nie występuje zjawisko oczekiwania przez skazanych
na odbycie kary pozbawienia wolności z powodu braku miejsc w jednostkach
penitencjarnych. Według stanu na dzień 2 lutego 2024 r. w polskich zakładach karnych
i aresztach śledczych liczba miejsc przeznaczonych dla osób osadzonych wynosiła 84.199,
a faktyczna liczba osadzonych – 74.532 osoby. W rezultacie zaludnienie jednostek
penitencjarnych wynosiło 88,52%, zaś system penitencjarny pozostawał w gotowości do
przyjęcia dodatkowych około 10.000 osób bez ryzyka przekroczenia ogólnej pojemności
jednostek.
Należy wyjaśnić, że polskie prawo karne wykonawcze nie posługuje się pojęciem „osoby
oczekującej na odbycie kary”, a na administracji zakładu karnego lub aresztu śledczego,
poza szczególnymi sytuacjami, ciąży prawny obowiązek przyjęcia każdej osoby skazanej,
która została doprowadzona przez Policję albo zgłosiła się w wyznaczonym terminie
w celu odbycia kary pozbawienia wolności.
Prawu karnemu wykonawczemu znane jest natomiast pojęcie „orzeczenia oczekującego
na wykonanie”, które zostało zdefiniowane jako orzeczenie podlegające wykonaniu,
przesłane przez sąd wraz z informacją o poleceniu zatrzymania i doprowadzenia albo
terminem stawienia się do aresztu śledczego oraz pozostałymi dokumentami
niezbędnymi do przyjęcia (§ 1 pkt 17 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28
lipca 2023 r. w sprawie czynności administracyjnych związanych z wykonywaniem
tymczasowego aresztowania oraz kar i środków przymusu skutkujących pozbawienie
wolności oraz dokumentowania tych czynności; Dz.U. poz. 1741; dalej: „rozporządzenie
w sprawie czynności administracyjnych” ).

-- 1 of 4 --

Procedura kierowania kary pozbawienia wolności (a także innych kar skutkujących
pozbawieniem wolności) do wykonania jest szczegółowo uregulowana w obowiązujących
przepisach prawa. Zasadniczy, wynikający z tych przepisów, schemat postępowania
zmierzającego do wykonania kary przedstawia się następująco:
1) każde orzeczenie, które staje się wykonalne z chwilą uprawomocnienia
(np. wyrok), kieruje się do wykonania bezzwłocznie, lecz nie później niż 14 dni
od daty uprawomocnienia lub od daty zwrotu akt sądowi pierwszej instancji
(art. 9 § 1 ustawy dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny wykonawczy, t.j. Dz.U.
z 2023 r., poz. 127, dalej: „k.k.w.” oraz § 391 ust. 1 rozporządzenia Ministra
Sprawiedliwości z dnia 18 czerwca 2019 r. – Regulamin urzędowania sądów
powszechnych, t.j. Dz.U. z 2022 r., poz. 2514);
2) właściwy sąd (w przypadku wyroku skazującego – sąd pierwszej instancji),
przesyła odpis lub wyciąg orzeczenia ze wzmianką o wykonalności,
a w wypadku orzeczenia prawomocnego – z datą jego uprawomocnienia się,
dyrektorowi aresztu śledczego jako organowi powołanemu do wykonania
orzeczenia (art. 11 § 1 k.k.w.);
3) administracja aresztu śledczego rejestruje orzeczenie w rejestrze orzeczeń
oczekujących na wykonanie (§ 74 ust. 1 i 2 rozporządzenia w sprawie
czynności administracyjnych);
4) skazanego na karę pozbawienia wolności sąd poleca zatrzymać i doprowadzić
do aresztu śledczego (art. 79 § 1 k.k.w.); w uzasadnionym wypadku, na
wniosek skazanego, sąd może wezwać skazanego do stawienia się
w wyznaczonym terminie w areszcie śledczym, położonym najbliżej miejsca
jego stałego pobytu, wraz z dokumentem stwierdzającym tożsamość, jeżeli
dotychczasowa postawa i zachowanie skazanego uzasadniają przypuszczenie,
że skazany stawi się na wezwanie (art. 79 § 1a k.k.w.);
5) w przypadku, o którym mowa w art. 79 § 1 k.k.w., osoba funkcyjna lub osoba
przez nią upoważniona w sądzie przesyła jednostce Policji właściwej według
ostatniego miejsca pobytu skazanego nakaz zatrzymania i doprowadzenia
i wskazuje areszt śledczy położony najbliżej miejsca jego stałego pobytu, do
którego doprowadzenie ma nastąpić;
6) Policja na podstawie wystawionego nakazu dokonuje zatrzymania
i doprowadzenia osoby skazanej do aresztu śledczego wskazanego w nakazie,
w celu wykonania kary pozbawienia wolności; w areszcie śledczym
realizowana jest procedura przyjęcia skazanego, szczegółowo opisana
w Rozdziale 3 (§§ 20-40) rozporządzenia w sprawie czynności
administracyjnych;
7) skazanego przyjętego do aresztu śledczego umieszcza się w celi przejściowej,
na okres niezbędny, nie dłużej jednak niż na 14 dni, dla poddania go
wstępnym badaniom lekarskim, zabiegom sanitarnym i wstępnym badaniom
osobopoznawczym oraz zapoznania z podstawowymi aktami prawnymi
dotyczącymi wykonywania kary pozbawienia wolności i porządkiem
wewnętrznym aresztu śledczego (art. 79b § 1 k.k.w.).

-- 2 of 4 --

W kontekście przytoczonych danych na temat funkcjonowania polskiego więziennictwa
oraz uregulowań prawnych dotyczących problematyki wykonywania orzeczeń
w sprawach karnych posługiwanie się sformułowaniami „czas oczekiwania dla osób
skazanych na miejsce w więzieniu” oraz „pobyt skazanego na wolności z powodu braku
miejsc w zakładzie penitencjarnym” w sposób nieadekwatny do rzeczywistości sugeruje
występowanie w Polsce zjawiska oczekiwania skazanego na miejsce w jednostce
penitencjarnej. W realiach polskiego wykonawstwa w sprawach karnych zjawisko
„kolejki” skazanych do zakładów karnych lub aresztów śledczych nie występuje i każdy
skazany, co do którego nie istnieją przeszkody prawne (np. decyzja sądu o wstrzymaniu,
zawieszeniu, odroczeniu wykonania kary) ani faktyczne (np. ukrywanie się, poszukiwanie
listem gończym), może być bez żadnych ograniczeń organizacyjnych bądź związanych
z przygotowaniem infrastruktury więziennej osadzony w celu wykonania kary
pozbawienia wolności.
W zakresie pytań o personalia osób, które podejmowały decyzje w interesującej Panią
Poseł sprawie należy wskazać, że postępowanie wykonawcze w sprawach karnych
wszczynane jest z urzędu niezwłocznie po uprawomocnieniu się wyroku (art. 9 § 1 k.k.w.).
W postępowaniu dotyczącym wykonania orzeczenia co do zasady właściwy jest sąd, który
wydał orzeczenie w pierwszej instancji (art. 3 § 1 k.kw.).
Zgodnie z art. 22a § 1 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów
powszechnych (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 217, dalej: „u.s.p.”) w sądach rejonowych podział
czynności, określający przydział sędziów, asesorów sądowych i referendarzy sądowych do
wydziałów sądu, zakres obowiązków sędziów, asesorów sądowych i referendarzy
sądowych i sposób ich uczestniczenia w przydziale spraw oraz plan dyżurów oraz
zastępstw sędziów, asesorów sądowych i referendarzy sądowych – jest ustalany przez
prezesa sądu rejonowego po zasięgnięciu opinii kolegium właściwego sądu okręgowego.
Podział czynności jest jawny i dostępny w Biuletynie Informacji Publicznej każdego sądu
powszechnego.
Zasady przydziału spraw sędziom jako referentom określone są w art. 47a u.s.p. oraz w §§
43-76 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 18 czerwca 2019 r. – Regulamin
urzędowania sądów powszechnych. Taki przydział co do zasady odbywa się losowo,
zgodnie z podziałem czynności, przez SLPS (System Losowego Przydziału Spraw),
oddzielnie dla każdego repertorium, wykazu lub innego urządzenia ewidencyjnego. Jeśli
w sprawach związanych z wykonaniem orzeczeń podział czynności nie przewiduje
stosowania SLPS, przydział spraw może nastąpić: 1) w wydziałach penitencjarnych według
kryterium terytorialnego położenia jednostki penitencjarnej (zakładu karnego, aresztu
śledczego) po określeniu jednostek penitencjarnych przyporządkowanych poszczególnym
sędziom, w sposób zapewniający równy przydział spraw; 2) według rodzaju kary lub
środka karnego; 3) referentowi, który wydał wykonywane orzeczenie; 4) referentowi,
któremu według odrębnych zasad już została przydzielona sprawa związana
z wykonaniem tego samego orzeczenia; 5) referentowi, który wszczął z urzędu
postępowanie - we wszczętej przez niego sprawie.

-- 3 of 4 --

Badanie prawidłowości przydzielania sędziom, asesorom sądowym i referendarzom
sądowym spraw w danym sądzie należy do zadań z zakresu wewnętrznego nadzoru
administracyjnego, sprawowanego przez prezesa sądu (art. 37b § 1 pkt 3 u.s.p.) i leży poza
zakresem zewnętrznego nadzoru administracyjnego nad działalnością sądów
powszechnych sprawowanego przez Ministra Sprawiedliwości (art. 37 f § 1 i 2 u.s.p.).
Z wyrazami szacunku
Maria Ejchart
Podsekretarz Stanu
/podpisano elektronicznie/

-- 4 of 4 --