Interpelacja w sprawie wyłączenia możliwości stosowania procedury VAT marża w odniesieniu do importu dzieł sztuki, antyków i przedmiotów kolekcjonerskich objętych obniżoną stawką VAT
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja nr 11677
do ministra finansów i gospodarki
w sprawie wyłączenia możliwości stosowania procedury VAT marża w odniesieniu do importu dzieł sztuki, antyków i przedmiotów kolekcjonerskich objętych obniżoną stawką VAT
Zgłaszający: Janusz Kowalski
Data wpływu: 10-08-2025
Procedura VAT marża jest od wielu lat istotnym narzędziem dla przedsiębiorców działających w branży obrotu dziełami sztuki, antyków, przedmiotów kolekcjonerskich oraz innych towarów używanych. Umożliwia ona naliczanie podatku VAT wyłącznie od marży uzyskanej na sprzedaży, co jest szczególnie ważne w sytuacjach, gdy towar został nabyty od podmiotów niebędących czynnymi podatnikami VAT, a jego wartość jest trudna do ustalenia na etapie zakupu w sposób klasyczny. Do końca 2024 r. polskie przepisy pozwalały stosować procedurę VAT marża również w odniesieniu do towarów importowanych, jeśli były one objęte preferencyjną (obniżoną) stawką VAT. Nowelizacja ustawy o VAT, która weszła w życie w 2024 r., wyłączyła taką możliwość. W konsekwencji przedsiębiorcy sprowadzający np. obraz z Wielkiej Brytanii, antyczny mebel z USA czy kolekcjonerską książkę spoza Unii Europejskiej, korzystający z obniżonej stawki VAT przy imporcie, zostali zmuszeni do rozliczania VAT od całej wartości sprzedaży, a nie wyłącznie od marży. Zmiana ta została wprowadzona bez szerokich konsultacji z przedstawicielami środowiska galerii, domów aukcyjnych, antykwariuszy czy handlarzy dziełami sztuki. Nowelizacja znacząco pogarsza ich sytuację finansową, ogranicza płynność, a w skrajnych przypadkach może prowadzić do wycofania się z legalnego obrotu i wzrostu transakcji w tzw. szarej strefie. Ponadto istnieje ryzyko utraty konkurencyjności polskich przedsiębiorców wobec podmiotów z państw członkowskich UE, które utrzymują szersze możliwości stosowania procedury VAT marża w tego typu transakcjach.
Biorąc pod uwagę powyższe, zwracam się z prośbą o odpowiedź na następujące pytania:
Jakie były faktyczne, merytoryczne przesłanki wyłączenia możliwości stosowania procedury VAT marża do importu dzieł sztuki, antyków i przedmiotów kolekcjonerskich objętych obniżoną stawką podatku VAT? Czy decyzja ta była podyktowana koniecznością dostosowania polskiego prawa do wymogów unijnych, czy też była efektem autonomicznej decyzji Ministerstwa Finansów?
Czy przed wprowadzeniem tej zmiany Ministerstwo Finansów (dalej: ministerstwo) przeprowadziło ocenę wpływu nowelizacji na sytuację branży handlu dziełami sztuki, antyków i przedmiotów kolekcjonerskich, w tym na kondycję małych i średnich przedsiębiorstw działających w tym sektorze? Jeśli tak, proszę o udostępnienie wyników tej analizy.
Czy w procesie legislacyjnym przeprowadzono porównanie rozwiązań stosowanych w innych państwach członkowskich Unii Europejskiej w zakresie procedury VAT marża dla towarów importowanych objętych obniżoną stawką podatku VAT? Jeżeli tak, proszę o wskazanie, jakie były wyniki tego porównania oraz czy wzięto je pod uwagę przy podejmowaniu decyzji.
Czy rozważano alternatywne rozwiązania dla całkowitego wyłączenia możliwości stosowania procedury VAT marża, takie jak wprowadzenie limitów wartościowych, dodatkowych warunków dokumentacyjnych lub innych zabezpieczeń, które pozwoliłyby zachować ten mechanizm, minimalizując jednocześnie ryzyko ewentualnych nadużyć?
Czy zmiana ta była konsultowana z przedstawicielami branży, w szczególności z izbami gospodarczymi, stowarzyszeniami antykwariuszy, organizacjami handlu dziełami sztuki i domami aukcyjnymi? Jeżeli tak, proszę o przedstawienie stanowisk zgłoszonych w toku konsultacji. Jeśli nie — proszę o wyjaśnienie powodów pominięcia tej grupy w procesie konsultacji publicznych.
Czy ministerstwo planuje dokonanie ponownej oceny skutków tej nowelizacji w perspektywie najbliższych miesięcy oraz czy dopuszcza możliwość przywrócenia wcześniejszych zasad lub wprowadzenia łagodniejszych regulacji w przypadku potwierdzenia negatywnych skutków dla legalnego obrotu na rynku sztuki i antyków?
Podsekretarz stanu Jarosław Neneman
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
- Podaje wskaźniki procentowe (3)
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (10)
- Resort odnosi się punkt po punkcie do pytań posła
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
6546 znakówfax: +48 22 694 36 84 00-916 Warszawa
gov.pl/finanse
e-mail: kancelaria@mf.gov.pl
1/3
Warszawa, 9 września 2025 roku
Sprawa: Odpowiedź na interpelację nr 11677
Znak sprawy: PT2.054.3.2025
Kontakt: Kancelaria MF
tel.: +48 22 694 55 55
e-mail: kancelaria@mf.gov.pl
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w związku z otrzymaną interpelacją nr 11677 pana posła Janusza Kowalskiego
w sprawie wyłączenia możliwości stosowania procedury VAT marża w odniesieniu
do importu dzieł sztuki, antyków i przedmiotów kolekcjonerskich objętych
obniżoną stawką VAT, odpowiadając na pytania zadane w tej interpelacji,
uprzejmie informuję:
Zmiany dotyczące procedury marży zostały wprowadzone ustawą z dnia
8 listopada 2024 r. o zmianie ustawy o podatku od towarów i usług oraz o zmianie
niektórych innych ustaw1 i stanowią implementację do krajowego porządku
prawnego przepisu art. 316 dyrektywy VAT2, zmienionego przepisami dyrektywy
Rady (UE) 2022/542 z dnia 5 kwietnia 2022 r. w sprawie zmiany dyrektyw
2006/112/WE i (UE) 2020/285 w zakresie stawek podatku od wartości dodanej3.
Zmieniony art. 316 dyrektywy VAT wprowadził zasadę, zgodnie z którą procedura
marży może mieć zastosowanie w odniesieniu do następujących transakcji:
1) dostaw dzieł sztuki, przedmiotów kolekcjonerskich i antyków osobiście
zaimportowanych przez podatnika – pośrednika;
2) dostaw dzieł sztuki dostarczonych podatnikowi – pośrednikowi przez ich
twórców lub ich następców prawnych;
1 Dz. U. poz. 721
2 Dyrektywa 2006/112/WE Rady z dnia 28 listopada 2006 r. w sprawie wspólnego systemu podatku od
wartości dodanej (Dz. Urz. UE L 347 z 11.12.2006, str. 1, z późn. zm.)
3 Dz. Urz. UE L 107 z 06.04.2022, str. 9
-- 1 of 3 --
2/3
3) dostaw dzieł sztuki dostarczonych podatnikowi – pośrednikowi przez
podatnika innego niż podatnik – pośrednik
o ile nie zastosowano stawki obniżonej do dzieł sztuki, przedmiotów
kolekcjonerskich i antyków dostarczonych podatnikowi – pośrednikowi lub
zaimportowanych przez podatnika – pośrednika.
Wprowadzona do art. 316 dyrektywy VAT zmiana nie ma charakteru
fakultatywnego, co oznacza, że państwa członkowskie nie mają swobody we
wprowadzeniu tego rozwiązania i powinny stosować zasady wynikające z tej
regulacji od 1 stycznia 2025 r.
W związku z tym, że import dzieł sztuki, przedmiotów kolekcjonerskich i antyków
oraz sprzedaż dzieł sztuki przez ich twórców, spadkobierców twórców lub przez
podatnika niekorzystającego z procedury marży w określonych w art. 120 ust. 3
pkt 1 lit. b ustawy o VAT4 warunkach5, jak również wewnątrzwspólnotowe nabycie
dzieł sztuki, o którym mowa w art. 120 ust. 3 pkt 2 ustawy o VAT6, opodatkowane
są w Polsce stawką obniżoną w wysokości 8%, dalsza sprzedaż tych towarów
w Polsce nie może korzystać z procedury marży. W takiej sytuacji podatnicy są
zobowiązani do zastosowania ogólnych zasad opodatkowania VAT.
Jeszcze raz należy podkreślić, że zmiany dotyczące zasad stosowania procedury
marży w odniesieniu do dzieł sztuki, przedmiotów kolekcjonerskich i antyków,
wprowadzone ustawą z 8 listopada 2024 r., podyktowane były wyłącznie
koniecznością implementacji przepisów dyrektywy 2022/542.
W związku ze ścisłą harmonizacją przepisów dotyczących VAT do wdrożenia tych
regulacji we wskazanym w dyrektywie 2022/542 terminie (1 stycznia 2025 r.) były
zobowiązane wszystkie państwa członkowskie UE.
Zakładając prawidłową implementację przepisów dyrektywy w omawianym
zakresie przez wszystkie państwa członkowskie, nie uznano za konieczne dla
krajowej legislacji przeprowadzanie analizy sposobu wdrażania ich w innych
państwach.
Projekt ustawy o zmianie ustawy o podatku od towarów i usług oraz niektórych
innych ustaw, wprowadzający m.in. zmiany w zakresie procedury marży, był
wpisany do Wykazu prac legislacyjnych i programowych Rady Ministrów pod nr
UC56 i w ramach prac legislacyjnych został poddany m.in. uzgodnieniom
zewnętrznym oraz konsultacjom publicznym.
4 Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz. U. z 2025 r. poz. 775, z późn. zm.)
5 Zgodnie z art. 120 ust. 3 lit. b ustawy o VAT stawkę obniżoną stosuje się do dostawy dzieł sztuki
dokonywanej okazjonalnie przez podatnika innego niż podatnik, o którym mowa w ust. 4 i 5, którego
działalność jest opodatkowana, w przypadku gdy dzieła sztuki zostały osobiście przywiezione przez
podatnika lub zostały przez niego nabyte od ich twórcy lub spadkobiercy twórcy, lub też w przypadku
gdy uprawniają go one do pełnego odliczenia podatku.
6 Zgodnie z art. 120 ust. 3 pkt 2 ustawy o VAT stawkę obniżoną stosuje się do
wewnątrzwspólnotowego nabycia dzieł sztuki, jeżeli dokonującym dostawy, w wyniku której ma
miejsce wewnątrzwspólnotowe nabycie towarów, jest podatnik podatku od wartości dodanej będący
ich twórcą lub spadkobiercą twórcy albo podatnik niekorzystający z procedury marży (taki, jak
określony w art. 120 ust. 3 pkt 1 lit. b ustawy o VAT).
-- 2 of 3 --
3/3
W ramach konsultacji publicznych projekt ustawy został przekazany m.in.
do partnerów społecznych wskazanych w Ocenie Skutków Regulacji projektu.
Należy zauważyć, że w związku z jawnym charakterem procesu legislacyjnego,
wszystkie dokumenty dotyczące prac nad projektami aktów prawnych są
publikowane w Biuletynie Informacji Publicznej Rządowego Centrum Legislacji i
każdy podmiot, czy obywatel ma prawo zgłosić uwagi do procedowanego aktu.
W ramach konsultacji publicznych projektu UC56 nie zostały zgłoszone żadne
uwagi dotyczące zmian w procedurze marży.
Odnosząc się natomiast do kwestii innego rozwiązania w zakresie opodatkowania
VAT dzieł sztuki, wskazać należy, że w mojej ocenie jedyna możliwość dotycząca
zastosowania procedury marży wiąże się z wprowadzeniem stawki podstawowej
dla transakcji w zakresie dzieł sztuki, antyków i przedmiotów kolekcjonerskich
obecnie objętych stawką obniżoną7, w tym dla importu tych towarów. Oznacza to
podwyższenie na te transakcje stawki VAT z 8% do 23%.
Takie rozwiązanie, czyli podwyższenie stawki VAT, nie było rozważane, mając
na względzie choćby to, że stawka obniżona dla takich transakcji obowiązuje już
od przystąpienia Polski do Unii Europejskiej.
W przypadku zastosowania ogólnych zasad opodatkowania, w tym również dzieł
sztuki, podatnik ma prawo do odliczenia kwoty podatku naliczonego od nabycia czy
importu tych towarów.
Z wyrazami szacunku
Z upoważnienia Ministra Finansów i Gospodarki/
Jarosław Neneman
Podsekretarz Stanu
w Ministerstwie Finansów
7 Transakcje, o których mowa w art. 120 ust. 2 i 3 ustawy o VAT
-- 3 of 3 --