Interpelacja w sprawie promocji krwiodawstwa i benefitów dla honorowych dawców krwi
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja nr 11641
do ministra zdrowia
w sprawie promocji krwiodawstwa i benefitów dla honorowych dawców krwi
Zgłaszający: Jolanta Niezgodzka
Data wpływu: 06-08-2025
Szanowna Pani Ministro,
obecnie prowadzone przez Ministerstwo Zdrowia działania – dotyczące honorowego krwiodawstwa w Polsce – bazują na przygotowanym jeszcze w 2021 r. programie pt. „Zapewnienie samowystarczalności Rzeczypospolitej Polskiej w krew i jej składniki na lata 2021-2026“. Pierwotne założenia w tym dokumencie regulowały m.in. różnorodne działania zakładające poszerzenie społecznej świadomości dotyczącej honorowych donacji krwi, powiększenie samej liczby dawców oraz zwiększenie liczby pojedynczych donacji. Sam program można nazwać sukcesem. Zawarty w dokumencie pułap donacji (1.3 mln indywidualnych donacji) udało się uzyskać już w 2021 r. i – co istotne – od tego momentu rok w rok osiągane są kolejne rekordowe ilości. Materiały promujące honorowe oddawanie krwi pojawiają się w szkołach, na ulicach oraz mediach głównego nurtu. Świadomość dotycząca możliwości honorowego oddawania krwi jest większa niż kiedykolwiek, a co najważniejsze samo krwiodawstwo staje się „modne“ i popularne wśród młodych dorosłych (osób w przedziale wieku od 18 do 24 lat), co związane jest z oddolnymi inicjatywami promującymi donacje krwi w liceach oraz na uniwersytetach. W tej jednoznacznie optymistycznie rozwijającej się sytuacji widzę jednak sporą możliwość dla działań, które docelowo mogą zachęcić rzesze wcześniej niezainteresowanych osób do honorowego oddawania krwi.
Materiały promocyjne kładą głównie nacisk na honorowy aspekt krwiodawstwa. Poza nielicznymi wyjątkami w przekazie masowym nieporuszane są zwykle kwestie przysługujących HDK benefitów. Silniejsze zaakcentowanie korzyści wynikających z donacji krwi, czy to w postaci prawa do dwudniowego zwolnienia z pracy, czy przysługującej HDK ulgi podatkowej, której wysokość zależna jest od ilości donacji, pozwoli na silniejsze oddziaływanie na osoby, dla których honorowe i moralne aspekty krwiodawstwa bywały dotychczas niewystarczającą zachętą. Krokiem w dobrą stronę wydawał się np. program „Każda kropla jest cenna“ zakładający symboliczne nagrody dla HDK, których wartość zależała od ilości dokonanych donacji.
Z drugiej strony niepokojące są głosy uderzające w korzyści przysługujące dla HDK. Idealnym tego przykładem może być okazjonalnie podnoszony przez niektóre środowiska postulat likwidacji bądź okrojenia prawa do dwóch dni wolnych od pracy przysługujących jednostce po dokonaniu donacji. Pomysł ten ocenić należy jako nietrafiony, gdyż wpłynąłby on negatywnie na ilość dawców, jak i liczbę donacji. Byłby on także zdecydowanie sprzeczny w stosunku do przewijających się postulatów podnoszonych przez samych HDK, którzy wielokrotnie opowiadali się za dalszym poszerzeniem benefitów przysługującym im za nieneutralne dla ich organizmów poświęcenie w postaci regularnych donacji krwi.
Inną, lecz ściśle z tematem powiązaną kwestią, jest postępowanie z HDK na poziomie samorządów. W całej Polsce w wielu miejscowościach funkcjonują lokalne benefity dla krwiodawców. Objawiają się one w postaci niestandaryzowanych zniżek na okresowe bilety komunikacji publicznej czy wielokrotnie możliwości darmowego przejazdu komunikacją miejską w czasie powrotu po dokonaniu donacji krwi. Sądzę, że istnieje tutaj możliwość szerszej współpracy ministerstwa z poszczególnymi samorządami w celu wypracowania jeszcze bardziej praktycznej formy wspierania HDK.
W związku z powyższym zwracam się do Pani z następującymi pytaniami:
1. Czy Ministerstwo Zdrowia planuje poszerzyć/zawęzić zakres benefitów przysługujących HDK poza dostępnymi obecnie?
2. Czy Ministerstwo Zdrowia zakłada możliwość dokonania zmian w materiałach promujących honorowe krwiodawstwo, aby dotrzeć do nowych grup potencjalnych krwiodawców?
3. Czy Ministerstwo Zdrowia planuje podjąć szerszą współpracę z samorządami, aby wypracować jeszcze lepsze standardy benefitów przysługujących HDK i zasłużonym HDK? Z poważaniem
Jolanta Niezgodzka
Posłanka na Sejm RP
Podsekretarz stanu Marek Kos
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (6)
- Resort odnosi się punkt po punkcie do pytań posła
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
7728 znakówadres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
DLGT.050.2.2025.AS
Warszawa, 03 września 2025
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 11641 Poseł Jolanty Niezgodzkiej, w sprawie promocji
krwiodawstwa i benefitów dla honorowych dawców krwi, uprzejmie proszę o przyjęcie
poniższego.
Krwiodawcom przysługują określone uprawnienia, tj.:
1. zwolnienie od pracy oraz zwolnienie od wykonywania czynności służbowych
w dniu, w którym oddaje krew, oraz w dniu następnym, a także na czas okresowego
badania lekarskiego dawców krwi zgodnie z przepisami wydanymi
na podstawie art. 2982 Kodeksu pracy1,
2. zwrot utraconego zarobku na zasadach wynikających z przepisów prawa pracy,
3. zwrot kosztów przejazdu do jednostki organizacyjnej publicznej służby krwi
na zasadach określonych w przepisach w sprawie diet i innych należności z tytułu
podróży służbowych na obszarze kraju; koszt przejazdu ponosi jednostka
organizacyjna publicznej służby krwi,
4. posiłek regeneracyjny,
5. możliwość odliczenia od podatku dochodowego darowizny w wysokości iloczynu
kwoty rekompensaty,
6. bezpłatne zaopatrzenie w leki objęte wykazami do wysokości limitu finansowania2
– dotyczy Zasłużonego Honorowego Dawcy Krwi,
7. korzystanie poza kolejnością ze świadczeń opieki zdrowotnej oraz usług
farmaceutycznych udzielanych w aptekach – dotyczy Zasłużonego Honorowego
Dawcy Krwi.
Równocześnie należy wskazać, że 17 lipca 2024 r. zostało opublikowane rozporządzenie
w sprawie norm jakości i bezpieczeństwa substancji pochodzenia ludzkiego
przeznaczonych do zastosowania u ludzi oraz uchylające dyrektywy 2002/98/WE
i 2004/23/WE3. Zgodnie z art. 87 rozporządzenie będzie stosowane od 7 sierpnia 2027 r.,
zatem do tego czasu należy dostosować przepisy krajowe do wymogów określonych
w rozporządzeniu – do tego czasu kraje członkowskie zobowiązane są do dokonania
1 Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (Dz. U. z 2025 r. poz. 277, z późn. zm.).
2 Zgodnie z art. 6 ust. 2 ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o refundacji leków, środków spożywczych specjalnego
przeznaczenia żywieniowego oraz wyrobów medycznych (Dz.U. z 2025 r. poz. 907).
3 (Dz. U. UE z 2024 r., poz. 1938).
-- 1 of 3 --
telefon: +48 22 250 01 46 ul. Miodowa 15
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
2
przeglądu funkcjonujących rozwiązań prawnych, w tym w zakresie przysługujących
dawcom uprawnień. Podkreślenia wymaga bowiem, że zgodnie z przepisami
rozporządzenia państwa członkowskie mają obowiązek zapewnić standardy dotyczące
dobrowolnej i nieodpłatnej donacji, co oznacza, że nie powinno się oferować zachęt
ani bodźców finansowych dla potencjalnych dawców. Wyłącza to również możliwość
przyznania wynagrodzenia w formie wypoczynku, który wykracza poza czas konieczny
odpowiednio do oddania krwi i dojazdu oraz czas konieczny na regenerację
po oddaniu krwi.
Dobrowolność i nieodpłatność donacji oznacza także, że przysługujące krwiodawcom
uprawnienia należy rozpatrywać nie w kontekście głównych przesłanek determinujących
donację, a dowodów uznania i wdzięczności za oddaną krew i jej składniki. Decyzja
o oddaniu krwi powinna wynikać z chęci dzielenia się z innymi, nie zaś z kalkulacji zysków.
Krew nie jest produktem, jest darem dla drugiego człowieka. Wskazać należy, że
doświadczenia wielu krajów wskazują, że pozyskiwana, w ramach honorowego
krwiodawstwa, krew i jej składniki gwarantuje pełne bezpieczeństwo i ochronę zdrowia
zarówno dawców, którzy są filarem krwiolecznictwa, jak i biorców krwi. Także Komisja ds.
Petycji Senatu RP, na posiedzeniu w dniu 7 lutego 2024 r., podczas dyskusji nad
rozszerzeniem uprawnień przysługujących krwiodawcom uznała powyższe za niezasadne,
wskazując, że rozszerzenie katalogu uprawnień stoi w sprzeczności z ideą honorowego
i altruistycznego dawstwa.
Sytuacja w krwiodawstwie jest dynamiczna i ściśle związana m.in. z demografią,
co wymaga zachowania szczególnej ostrożności w kontekście działań podejmowanych
przez publiczną służbę krwi. Dokonując bieżącej analizy zachodzących zmian demo-
graficznych, niezależnych od publicznej służby krwi, warto zwrócić uwagę, że w Polsce,
podobnie jak w większości krajów europejskich, systematycznie rośnie średnia długość
życia, przy jednoczesnym zmniejszaniu się liczebności grupy potencjalnych dawców krwi.
Aktualna sytuacja demograficzna oraz zachodzące w tym aspekcie zmiany powodują,
że jednocześnie wzrasta liczba udzielanych świadczeń zdrowotnych, co również wpływa na
zapotrzebowanie i wykorzystanie krwi i jej składników. Priorytetem działania publicznej
służby krwi jest zapewnienie dostępności krwi i jej składników dla celów leczniczych,
a to jest możliwe wyłącznie dzięki gotowości obywateli do oddawania krwi. Mając
na uwadze, że krew jest bezcennym lekiem, którego dotychczas nie udaje się
wyprodukować metodami laboratoryjnymi, i nadal jedynym sposobem na jej pozyskanie,
jest jej oddawanie przez ludzi zdrowych i świadomych istoty honorowego krwiodawstwa,
planowane jest zintensyfikowanie działań edukacyjnych i promocyjnych skierowanych
do młodych osób. Dzięki wzmożonej edukacji na temat honorowego krwiodawstwa
oraz zwróceniu szczególnej uwagi na coraz młodsze grupy wiekowe możliwe będzie
uświadamianie jak ważne i potrzebne jest honorowe oddawanie krwi. Wobec powyższego
w planowanej do ewentualnej realizacji nowej perspektywie programu polityki zdrowotnej
Ministra Zdrowia, w zakresie zapewnienia samowystarczalności Rzeczypospolitej Polskiej
w krew i jej składniki na lata 2027-2032, wzmocnione zostaną działania dotyczące
przekazywania wiedzy na temat potrzeby honorowego oddawania krwi, roli jaką
w systemie krwiodawstwa pełnią osoby ofiarowujące krew lub jej składniki, komu krew
ratuje życie, dlaczego trzeba honorowo oddawać krew, etc. Organizacje wchodzące
w skład systemu krwiodawstwa i krwiolecznictwa są świadome konieczności ustawicznego
i ciągłego podejmowania działań z zakresu promocji i edukacji honorowego krwiodawstwa
korzystając z różnych narządzi i dróg dotarcia do grup docelowych. Dlatego, tak jak to miało
miejsce dotychczas, propozycja założeń programu na kolejne lata zostanie opracowana
przez interdyscyplinarny zespół i będzie miała charakter długofalowy konsekwentnie
realizując cele sformułowane już w poprzednich edycjach Programu, jako strategię
długofalowych rozwiązań w zakresie promocji i edukacji honorowego krwiodawstwa.
-- 2 of 3 --
telefon: +48 22 250 01 46 ul. Miodowa 15
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
3
Warto dodać, że obecnie realizowany program polityki zdrowotnej pn. „Zapewnienie
samowystarczalności Rzeczypospolitej Polskiej w krew i jej składniki na lata 2021-2026”
także uwzględnia promowanie honorowego krwiodawstwa, obalenie mitów związanych
z oddawaniem krwi oraz kształtowanie pozytywnych postaw prospołecznych także wśród
dzieci i młodzieży. W ramach pakietu informacyjno-edukacyjnego dla uczniów zostały
opracowane materiały promocyjne, m.in.: prezentacje multimedialne do wykorzystania
przez nauczycieli podczas prowadzenia lekcji, komiksy, gry edukacyjne, książeczki
z zagadkami dla najmłodszych, a także plakaty, ulotki, broszury, infografiki edukacyjne
oraz filmy promocyjne. Opracowane materiały dostosowane są do potrzeb rozwojowych
uczniów – uwzględniając potrzebę dotarcia do ww. grupy i zainteresowania młodych osób
honorowym krwiodawstwem, by w przyszłości stanowiły one stabilny fundament
krwiodawstwa i krwiolecznictwa, oraz dostosowanie działań promocyjnych i edukacyjnych
do grupy odbiorców.
Z wyrazami szacunku
z upoważnienia Ministra Zdrowia
Marek Kos
Podsekretarz Stanu
/dokument podpisany elektronicznie/
-- 3 of 3 --