Interpelacja w sprawie nierównego traktowania osób z niepełnosprawnościami w procedurze przyznawania świadczenia wspierającego
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja nr 11602
do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej
w sprawie nierównego traktowania osób z niepełnosprawnościami w procedurze przyznawania świadczenia wspierającego
Zgłaszający: Paulina Matysiak
Data wpływu: 05-08-2025
Szanowna Pani Minister,
zwracam się z niniejszą interpelacją w związku z sygnałami dotyczącymi nieprawidłowości w procedurze przyznawania świadczenia wspierającego, zwłaszcza wobec osób, które ukończyły 75. rok życia. Jedna z obywatelek, której matka znajduje się w bardzo ciężkim stanie zdrowotnym (zaawansowany Alzheimer, brak możliwości samodzielnego poruszania się, konieczność stałej opieki), opisała przypadek skrajnie nierzetelnej oceny funkcjonalnej dokonanej przez komisję. Wskazała na sytuację, w której jej matka – osoba całkowicie niesamodzielna – otrzymała 0 punktów w niektórych kategoriach oceny potrzeby wsparcia, mimo że nie jest w stanie wykonywać podstawowych czynności życiowych.
Zwracam uwagę, że zgodnie z przepisami obowiązującymi przed październikiem 2024 roku osoby w podobnym stanie zdrowia otrzymywały maksymalną punktację i miały prawo do świadczenia. Po wejściu w życie nowych wytycznych osoby po 75. roku życia są oceniane według założenia, że „z definicji” wymagają wsparcia, co prowadzi do sytuacji, w której nie są im przyznawane konkretne punkty w niektórych obszarach – niezależnie od ich faktycznego stanu. Takie podejście nie tylko pozbawia wiele osób należnego wsparcia, ale może nosić znamiona dyskryminacji ze względu na wiek.
Problemem jest także przewlekłość procedur. Opisana sprawa pokazuje, że komisja przeprowadzająca ocenę działała z blisko rocznym opóźnieniem mimo ustawowego, trzymiesięcznego terminu. W efekcie wniosek złożony w maju został oceniony dopiero po wejściu w życie nowych kryteriów. Tymczasem osoby, które miały komisję przed październikiem 2024 r., uzyskiwały wyższą punktację. Taki stan rzeczy skutkuje nierównym traktowaniem osób będących w identycznej sytuacji zdrowotnej – zależnie od daty przeprowadzenia oceny, a nie od ich realnych potrzeb. Trzeba też podkreślić, że w niektórych przypadkach osoby wnioskujące o świadczenie nie dożywają nawet wyznaczonego terminu komisji.
W związku z powyższym, działając na podstawie art. 14 ust. 1 pkt 7 ustawy z dnia 9 maja 1996 r. o wykonywaniu mandatu posła i senatora (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 907), proszę o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:
Jakie działania i kiedy zamierza podjąć ministerstwo, by wyeliminować nierówne traktowanie osób po ukończeniu 75. roku życia w procedurze przyznawania świadczenia wspierającego?
Czy planowane są zmiany w wytycznych dla komisji oceniających, tak aby realnie uwzględniały potrzeby seniorów z ciężkimi schorzeniami bez stosowania arbitralnych założeń co do ich funkcjonowania? Jeśli tak, to kiedy?
Czy ministerstwo planuje wprowadzenie mechanizmu umożliwiającego ponowną ocenę wniosków złożonych przed październikiem 2024 roku, które zostały rozpatrzone z opóźnieniem na podstawie nowych, bardziej restrykcyjnych kryteriów?
Jakie działania podejmowane są w celu zapewnienia, że komisje przeprowadzające ocenę potrzeby wsparcia działają w terminie ustawowym i jak ministerstwo egzekwuje odpowiedzialność za przekroczenia tych terminów?
Z wyrazami szacunku Paulina Matysiak
Posłanka na Sejm RP
Sekretarz stanu Łukasz Krasoń
Odpowiedź standardowa – resort odnosi się merytorycznie do zagadnienia z umiarkowaną ilością danych szczegółowych.
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (3)
- Wykryto zwrot wymijający: „na bieżąco monitoruje” (formułki uspokajające / pozorne działania)
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
7011 znakówinfo@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
BM-II.059.1.416.2025
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację poselską nr 11602, wniesioną w dniu 25 sierpnia 2025 r.
przez Panią Posłankę Paulinę Matysiak, w sprawie nierównego traktowania osób
z niepełnosprawnościami w procedurze przyznawania świadczenia wspierającego proszę
o przyjęcie następujących wyjaśnień.
W aktualnym stanie prawnym przepisy dotyczące ustalania potrzeby wsparcia i jej poziomu,
standardy w zakresie ustalania potrzeby wsparcia i jej poziomu oraz szczegółowy sposób
postępowania przy wydawaniu decyzji ustalających poziom potrzeby wsparcia regulują
przepisy ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej
oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2025 r. poz. 913)
oraz rozporządzenia Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia 23 listopada 2023 r.
w sprawie ustalania poziomu potrzeby wsparcia (Dz.U. z 2023 poz. 2581).
Zgodnie z treścią art. 4b ust. 1 ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz
zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, potrzeba wsparcia to następstwo braku lub utraty
autonomii fizycznej, psychicznej, intelektualnej lub sensorycznej. Przy ustaleniu potrzeby
wsparcia bierze się pod uwagę, adekwatnie do wieku oraz niepełnosprawności fizycznej,
psychicznej, intelektualnej lub sensorycznej, zdolność osoby do samodzielnego
wykonywania określonych czynności, związanych z obszarami codziennego funkcjonowania
oraz rodzaj wymaganego wsparcia, z uwzględnieniem czasu niezbędnego do jej wykonania
oraz konieczności wsparcia przez inną osobę lub technologię wspomagającą, mającą na celu
zapewnienie zwiększenia lub utrzymania niezależności osoby niepełnosprawnej. Ocena
poziomu potrzeby wsparcia jest dokonywana przez składy ustalające poziom potrzeby
wsparcia, złożone ze specjalistów odpowiednio przygotowanych do jej wykonywania.
Parametrem wyrażającym w sposób liczbowy miarę niezbędnego dla danej osoby wsparcia
jest poziom potrzeby wsparcia. Zgodnie z treścią art. 4b ust. 3 cytowanej ustawy, poziom
potrzeby wsparcia ustala się w wartościach punktowych w skali od 0 do 100. Zgodnie z § 5
ust. 1. rozporządzenia w sprawie ustalania poziomu potrzeby wsparcia skład ustalający,
w jednym miejscu i czasie, określa poziom potrzeby wsparcia osobie zainteresowanej,
przy zastosowaniu formularza w zakresie ustalania poziomu potrzeby wsparcia dla osób
zaliczonych do stopnia niepełnosprawności, na podstawie: obserwacji, wywiadu
bezpośredniego oraz oceny funkcjonowania, a także informacji wskazanych
w kwestionariuszu samooceny trudności w zakresie wykonywania czynności związanych
z funkcjonowaniem. Potrzebę wsparcia ustala się w odniesieniu do 32 określonych
i precyzyjnie zdefiniowanych w rozporządzeniu czynności związanych z obszarami
codziennego funkcjonowania, stanowiących zestaw uniwersalnych aktywności człowieka
i opracowanych w oparciu o składnik drugi „Aktywności i uczestniczenie” Międzynarodowej
Klasyfikacji Funkcjonowania, Niepełnosprawności i Zdrowia (ICF), obejmujący pełny zakres
dziedzin dotyczących funkcjonowania zarówno z perspektywy pojedynczej osoby jak
i społeczeństwa. Zgodnie z § 11 ust. 4 rozporządzenia w sprawie ustalania poziomu potrzeby
wsparcia dla każdej czynności związanej z obszarami codziennego funkcjonowania – jeżeli
osoba zainteresowana nie ma zdolności do samodzielnego wykonania danej czynności –
określa się rodzaj wymaganego wsparcia oraz częstotliwość wymaganego wsparcia,
-- 1 of 2 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
którym jest przypisana określona wartość punktowa. Zgodnie natomiast z § 11 ust. 9
przedmiotowego rozporządzenia, ustalenie poziomu potrzeby wsparcia w odniesieniu do
danej czynności związanej z obszarami codziennego funkcjonowania dokonywane jest
w oparciu o algorytm przewidujący, iż wartość punktową potrzeby wsparcia dla każdej
czynności związanej z obszarami codziennego funkcjonowania określa się jako iloczyn
współczynnika określającego zdolność do samodzielnego wykonywania czynności, rodzaju
wymaganego wsparcia, współczynnika częstotliwości wymaganego wsparcia i wagi
przypisanej do danej czynności. Ostatecznie uzyskany przez osobę zainteresowaną poziom
potrzeby wsparcia jest wyrażony wartością punktową stanowiącą sumę 25 najwyższych
iloczynów ustalonych dla czynności związanych z obszarami codziennego funkcjonowania.
Pragnę wyraźnie podkreślić, że standardy w zakresie ustalania poziomu potrzeby wsparcia
są jednolite w odniesieniu do wszystkich osób ubiegających się o wydanie decyzji ustalającej
poziom potrzeby wsparcia. W ocenie poziomu potrzeby wsparcia uwzględniane są wszystkie
aspekty funkcjonowania osoby niepełnosprawnej oraz brane są pod uwagę wszystkie
rodzaje niepełnosprawności (fizyczna, psychiczna, intelektualna i sensoryczna), wpływające
na obniżenie autonomii osoby zainteresowanej. Ustalony poziom potrzeby wsparcia odnosi
się do wsparcia będącego następstwem braku lub utraty autonomii osoby zainteresowanej,
mającego swoje źródło w naruszonej sprawności organizmu, nie zaś wsparcia związanego
z wiekiem osoby. Ponadto każda osoba ubiegającą się o wydanie decyzji ustalającej poziom
potrzeby wsparcia musi legitymować się ważnym orzeczeniem ustalającym stopień
niepełnosprawności albo orzeczeniem równoważnym, o którym mowa w art. 5 albo art. 62
ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych.
Aktualnie w Ministerstwie Rodziny i Polityki Społecznej trwają prace związane z przeglądem
stosowania przepisów ustawy oraz standardów, o których mowa w art. 4b ustawy
o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych,
przepisów wydanych na podstawie art. 6b6 ust. 4 ustawy o rehabilitacji zawodowej
i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych oraz procedur postępowania
w sprawach dotyczących ustalania poziomu potrzeby wsparcia. Pragnę podkreślić, iż Biuro
Pełnomocnika Rządu do Spraw Osób Niepełnosprawnych na bieżąco monitoruje proces
wydawania decyzji ustalających poziom potrzeby wsparcia, w tym jego terminowość,
oraz szkoli wojewódzkie zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawności objęte nadzorem
Pełnomocnika Rządu do Spraw Osób Niepełnosprawnych w zakresie stosowania przepisów,
standardów i procedur postepowania w sprawach dotyczących wydawania decyzji
ustalających poziom potrzeby wsparcia, w tym pełnienia przez członków zespołów
powierzonych im funkcji z najwyższą starannością, tak aby wymagane prawem poszczególne
czynności podejmowane w procesie oceny poziomu potrzeby wsparcia były wykonywane
z zachowaniem najwyższych standardów.
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
Łukasz Krasoń
Pełnomocnik Rządu do Spraw Osób Niepełnosprawnych
Sekretarz Stanu
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/
-- 2 of 2 --