Interpelacja w sprawie zmiany rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego dotyczącego kierunku studiów pedagogika specjalna
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja nr 11502
do ministra nauki i szkolnictwa wyższego
w sprawie zmiany rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego dotyczącego kierunku studiów pedagogika specjalna
Zgłaszający: Urszula Augustyn, Piotr Adamowicz, Janusz Cichoń
Data wpływu: 01-08-2025
Szanowny Panie Ministrze!
Tarnowska Szkoła Wyższa Akademia Nauk Stosowanych począwszy od 2008 roku prowadziła studia w zakresie pedagogiki specjalnej kształcąc pedagogów specjalnych. Natomiast po dokonaniu zmiany przepisów i wprowadzeniu jednolitych studiów magisterskich dla kierunku pedagogika specjalna, od 2018 roku uczelnia nie zrekrutowała na jednolite studia magisterskie pedagogika specjalna ani jednego studenta. Podobna sytuacja występuje w większości uczelni prowadzących kształcenie na tym kierunku. Osoby zainteresowane wykonywaniem zawodu pedagoga specjalnego oczekują bowiem 3-letnich studiów licencjackich pedagogika specjalna, a następnie wybierają pogłębioną lub uzupełniającą specjalność w ramach 2-letnich studiów magisterskich.
Od roku akademickiego 2019/2020 kierunek pedagogika specjalna prowadzony jest wyłącznie jako jednolite, 5-letnie studia. W praktyce oznacza to, że pierwsi absolwenci nowej, wydłużonej ścieżki kształcenia pojawili się dopiero około roku 2024, co spowodowało kilkuletnią lukę w dopływie nowych kadr pedagogów specjalnych do szkół. Na uczelniach w latach 2020-2023 wyraźnie zmalała liczba kończących ten kierunek, ponieważ ostatnie roczniki licencjackie ukończyły studia około 2021 r., a kolejne roczniki były już na dłuższych studiach magisterskich i jeszcze nie mogły zasilić rynku pracy. Przykładowo, na Uniwersytecie Wrocławskim w roku 2023 studiowało wprawdzie ok. 120 osób na pedagogice specjalnej, ale nie było żadnych absolwentów – uczelnia prowadziła już tylko 5-letni program, z którego nikt jeszcze nie zdążył ukończyć studiów. Podobna sytuacja dotyczyła wielu innych ośrodków – liczba wydanych dyplomów pedagoga specjalnego spadła w porównaniu z okresem przed reformą.
Problem pogłębia ogólny spadek zainteresowania studiami pedagogicznymi w ostatnich latach. Jeszcze w roku akad. 2013/2014 na kierunkach pedagogicznych kształciło się blisko 146 tys. osób, a do 2017/2018 liczba ta spadła poniżej 90 tys.. Tendencja zniżkowa trwała nadal – w roku 2018/2019 było to już ok. 84 tys. studentów pedagogiki (łącznie wszystkich specjalności nauczycielskich). Spadkowi liczby studiujących towarzyszył spadek liczby absolwentów kierunków pedagogicznych. Powodów jest kilka: niż demograficzny, niskie płace w oświacie, a także fakt, że pedagogika coraz rzadziej stanowi dla kandydatów wymarzony pierwszy wybór – wiele osób traktuje ją jako ostateczność i rezygnuje, zostawiając wolne miejsca na studiach. Na Uniwersytecie Śląskim w 2023 r. aż 200 wolnych miejsc pozostawało na kierunku pedagogika po rekrutacji, co wymusiło dodatkowy nabór uzupełniający. Uczelnie pedagogiczne notują obecnie znacznie mniejsze nabory zarówno na studia stacjonarne, jak i niestacjonarne, co potwierdzają raporty Akademii Pedagogiki Specjalnej. Dyrektor warszawskiego zespołu szkół integracyjnych w wywiadzie wskazywała, że „kierunki pedagogiczne świecą pustkami”, a ofertą pracy dla pedagoga specjalnego nikt nie był zainteresowany. Te sygnały z praktyki potwierdzają, że podaż nowych pedagogów specjalnych wchodzących do zawodu znacząco zmalała.
Spadek liczby nowo wykształconych pedagogów specjalnych nastąpił w czasie, gdy zapotrzebowanie na ich usługi gwałtownie rośnie. Liczba dzieci z orzeczeniami o potrzebie kształcenia specjalnego lub o potrzebie dodatkowego nauczyciela wspomagającego systematycznie się zwiększa. Jak podaje Ministerstwo Edukacji i Nauki, w roku szkolnym 2020/2021 orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego posiadało ponad 215 tys. uczniów (około 4,66% wszystkich uczniów). W ciągu 15 lat populacja uczniów z niepełnosprawnościami i specjalnymi potrzebami edukacyjnymi wzrosła o około 50 tys. osób (tj. o 30% względem stanu ok. 2006 r.). Trend wzrostowy przyspiesza: według danych GUS, w roku szkolnym 2022/2023 w polskich szkołach było już 221,6 tys. dzieci ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi, co stanowiło ok. 4,3% ogółu uczniów. Nawet na tle malejącej ogólnej liczby uczniów odsetek ten dynamicznie rośnie. Co więcej, aż 35% dzieci wymaga obecnie pomocy psychologiczno-pedagogicznej (wliczając opinie poradni o potrzebie dodatkowego wsparcia) – czyli co trzeci uczeń potrzebuje jakiejś formy specjalistycznej pomocy.
Zgodnie z obowiązującymi przepisami, zmiana modelu kształcenia może zostać dokonana w drodze nowelizacji rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego bez konieczności zmian ustawowych.
W związku z tym zwracam się do Pana Ministra z pytaniem:
1. Czy zgadza się Pan z przedstawionymi powyżej argumentami, które obrazują rosnące zapotrzebowanie na dobrze wykształconych pedagogów specjalnych?
2. Czy rozważana jest zmiana rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego przywracająca 3-letnie studia licencjackie na kierunku „pedagogika specjalna”?
3. Czy planowane jest inne działanie, które spowoduje większe zainteresowanie wyborem tego kierunku studiów?
Z wyrazami szacunku
Sekretarz stanu Marek Gzik
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (4)
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
5172 znakówadres e-mail: kancelaria@mnisw.gov.pl 00-529 Warszawa
gov.pl/nauka
DSW-WKS.055.15.2025.SJ
Warszawa, 26 sierpnia 2025 r.
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Odpowiedź na interpelację nr 11502
Szanowny Panie Marszałku,
składam na Pana ręce odpowiedź na interpelację Posłów na Sejm RP Pani Urszuli Augustyn,
Pana Piotra Adamowicza i Pana Janusza Cichonia w sprawie zmiany rozporządzenia Ministra
Nauki i Szkolnictwa Wyższego dotyczącego kierunku studiów pedagogika specjalna.
Szanowna Pani Poseł i Panowie Posłowie,
w odpowiedzi na pytania postawione w interpelacji uprzejmie informuję, że określony
w rozporządzeniu Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 25 lipca 2019 r. w sprawie
standardu kształcenia przygotowującego do wykonywania zawodu nauczyciela (Dz. U. z 2024 r.
poz. 453), wydanym w porozumieniu z Ministrem Edukacji Narodowej, sposób kształcenia
przygotowującego do wykonywania zawodu nauczyciela, w tym nauczyciela pedagoga
specjalnego, wynika z rozwiązań wypracowanych w Ministerstwie Edukacji Narodowej.
Założenia dotyczące reguł i wymagań w zakresie kształcenia przygotowującego
do wykonywania zawodu nauczyciela ujęte w ww. rozporządzeniu zostały wypracowane
przez ekspertów w ramach powołanego przez Ministra Edukacji Narodowej Zespołu
do spraw kształcenia i doskonalenia nauczycieli (zarządzenie nr 15 z dnia 25 kwietnia
2017 r., Dz. Urz. MEN. poz. 27), a następnie przedstawione przez tego Ministra w 2018 r.
Ministrowi Nauki i Szkolnictwa Wyższego. Zasady tego kształcenia odpowiadają systemowi
kwalifikacji osób zatrudnianych na stanowiskach nauczycieli w jednostkach systemu
oświaty. Standardem kształcenia nauczycieli z 2019 r. wprowadzono (od roku
akademickiego 2019/2020) – na wniosek MEN - wymóg kształcenia przyszłych nauczycieli
na studiach w cyklu pięcioletnim, tj. na studiach pierwszego stopnia i studiach drugiego
stopnia (łącznie) lub na jednolitych studiach magisterskich na kierunku studiów
odpowiadającym merytorycznie przedmiotowi szkolnemu lub zajęciom1; w tym kształcenie
na kierunkach „pedagogika przedszkolna i wczesnoszkolna” i „pedagogika specjalna”
wyłącznie na poziomie jednolitych studiów magisterskich. Zatem wprowadzone zmiany
dotyczą całego systemu kształcenia nauczycieli, a nie tylko kształcenia nauczycieli
pedagogów specjalnych. Celem tych zmian było wzmocnienie jakości kształcenia nauczycieli,
w tym właściwe przygotowanie merytoryczne i pedagogiczne absolwentów studiów
do wykonywania tego zawodu, stosownie do wymagań współczesnego systemu oświaty.
W szczególności, jak wskazało MEN, właściwe przygotowanie przyszłych nauczycieli
1 Wyjątek od wymogu kształcenia nauczycieli na studiach w cyklu pięcioletnim, wprowadzony w 2023 r. na wniosek
MEN, dotyczy tylko nauczycieli języka regionalnego (języka kaszubskiego) , nauczycieli teoretycznych przedmiotów
zawodowych oraz nauczycieli praktycznej nauki zawodu (standard wskazuje możliwość prowadzenia takich
studiów na dowolnym poziomie).
-- 1 of 2 --
telefon: +48 22 52 92 718 ul. Wspólna 1/3
adres e-mail: kancelaria@mnisw.gov.pl 00-529 Warszawa
gov.pl/nauka
pedagogów specjalnych, uwzględniające problematykę specjalnych potrzeb edukacyjnych,
może mieć miejsce jedynie na studiach w ramach ciągłego, pięcioletniego cyklu kształcenia.
Przedstawiając powyższe uwarunkowania dotyczące kształcenia przygotowującego
do wykonywania zawodu nauczyciela, należy wskazać, że kształcenie to jest realizowane
zgodnie z zapotrzebowaniem przedstawionym przez MEN odnośnie do wykształcenia
nauczycieli jako osób pracujących w jednostkach systemu oświaty. Należy bowiem
podkreślić, że to MEN jest właściwy w sprawach dotyczących zawodu nauczyciela,
w tym dostępu do tego zawodu (kwalifikacji nauczycielskich) oraz analizy zapotrzebowania
w danej grupie nauczycieli. Odbycie kształcenia przygotowującego do wykonywania zawodu
nauczyciela zgodnie ze standardem kształcenia służy nabyciu kwalifikacji nauczycielskich,
stosownie do przepisów rozporządzenia Ministra Edukacji i Nauki z dnia 14 września 2023 r.
w sprawie szczegółowych kwalifikacji wymaganych od nauczycieli (Dz. U. poz. 2102). W związku
z tym, ewentualne zmiany standardu kształcenia przygotowującego do wykonywania tego
zawodu mogą być podjęte przez MNiSW na wniosek MEN (jako właściwego w sprawie
zawodu nauczyciela), w przypadku stwierdzenia potrzeby zmiany sposobu kształcenia
nauczycieli pedagogów specjalnych.
Natomiast zainteresowanie kandydatów na studia wyborem kierunków, na których jest
prowadzone kształcenie przygotowujące do wykonywania zawodu nauczyciela, jest przede
wszystkim związane z uwarunkowaniami dotyczącymi tego zawodu (m.in. wynagrodzenie,
prestiż zawodu nauczyciela). Działania w tym obszarze (zmiana warunków pracy
i wynagrodzeń, odbudowanie prestiżu zawodu nauczyciela, rozwój zawodowy), mające
na celu zwiększenie zainteresowania młodych ludzi zawodem nauczyciela i rozwiązanie
problemów kadrowych, pozostają we właściwości MEN.
Z wyrazami szacunku
Z upoważnienia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego
Marek Gzik
Sekretarz Stanu
/ – podpisano cyfrowo/
Do wiadomości:
Kancelaria Prezesa Rady Ministrów
-- 2 of 2 --