Interpelacja nr 11428
Interpelacja w sprawie marginalizacji i pomijania potrzeb mężczyzn w polityce społecznej
Zgłaszający:
•
Adresat:
Zdrowie i Lecznictwo (70%)
Podatki i Finanse (40%)
Infrastruktura i Transport (30%)
Edukacja i Szkolnictwo (30%)
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja w sprawie marginalizacji i pomijania potrzeb mężczyzn w polityce społecznej
Interpelacja nr 11428
do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej
w sprawie marginalizacji i pomijania potrzeb mężczyzn w polityce społecznej
Zgłaszający: Marcin Józefaciuk
Data wpływu: 31-07-2025
Szanowana Pani Minister,
coraz więcej danych, raportów i analiz wskazuje, że znaczna część mężczyzn żyjących w Polsce funkcjonuje na marginesie systemu wsparcia społecznego. Choć dominujący dyskurs skupia się słusznie na potrzebach kobiet, dzieci i seniorów, to jednocześnie niewystarczająco uwzględnia mężczyzn w kryzysie: samotnych ojców, mężczyzn z niepełnosprawnościami, bezdomnych, ofiary przemocy, czy tzw. niewidzialnych mężczyzn – wykluczonych z życia rodzinnego i społecznego.
Tymczasem dane PZH, GUS oraz organizacji pozarządowych jasno pokazują, że mężczyźni są nadreprezentowani w statystykach bezdomności, uzależnień, samotności i samobójstw. Według raportu GUS „Trwanie życia w 2024 roku” oraz danych PZH mężczyźni stanowią około 86% ofiar samobójstw (współczynnik 31,6 na 100 tys.), ponad 80% osób bezdomnych, są ponad trzykrotnie częściej dotknięci problemem nadużywania alkoholu niż kobiety (15,6% wobec 5,1%), a także znacznie rzadziej korzystają z poradni psychologicznych i instrumentów pomocy społecznej. W dodatku rzadziej proszą o pomoc, częściej wstydzą się korzystania z instrumentów wsparcia, a system instytucjonalny często nie oferuje im adekwatnych narzędzi – czego dowodem są również niskie wskaźniki korzystania przez mężczyzn z programów opieki społecznej, takich jak asystentura rodzinna (tylko 28% beneficjentów) czy poradnictwo specjalistyczne.
W związku z tym proszę o odpowiedź na poniższe pytania:
Jakie działania podejmowane są na rzecz wzmacniania roli ojca w polityce rodzinnej – zwłaszcza po rozwodzie, w sytuacjach separacji lub utraty kontaktu z dziećmi? (Badania wskazują, że mężczyźni po rozwodzie są w grupie wysokiego ryzyka depresji, uzależnień i samobójstw, szczególnie gdy tracą kontakt z dziećmi).
W jaki sposób dokumenty resortowe ujmują problem wykluczenia mężczyzn z grup wsparcia społecznego, które koncentrują się wyłącznie na kobietach i dzieciach, pomijając samotnych ojców, mężczyzn w kryzysie czy opiekunów osób zależnych? (Wiele strategii i programów równościowych operuje kategorią „kobieta + dziecko”, nie uwzględniając mężczyzn).
Jakie wsparcie oferuje ministerstwo mężczyznom z niepełnosprawnościami – w szczególności w zakresie aktywizacji zawodowej, przeciwdziałania samotności i dostępności wsparcia psychologicznego? (Raporty PFRON i NGO wskazują, że mężczyźni niepełnosprawni rzadziej korzystają z dostępnych form wsparcia i częściej żyją samotnie).
Jakie działania są podejmowane wobec zjawiska tzw. niewidzialnych mężczyzn – czyli osób, które nie figurują w statystykach pomocy społecznej, ale żyją w biedzie i izolacji (np. starsi kawalerowie, osoby z zaburzeniami zdrowia psychicznego, mężczyźni niepełnosprawni)? (Badania GUS i PZH wskazują na rosnącą liczbę mężczyzn żyjących samotnie i bez wsparcia instytucjonalnego).
Jakie zmiany planowane są w systemie pracy socjalnej, by uwzględniać specyfikę problemów doświadczanych przez mężczyzn (np. wstyd, brak umiejętności proszenia o pomoc, stygmatyzacja)? (Mężczyźni są o wiele mniej skłonni do korzystania z pomocy społecznej – tylko 28% użytkowników asystentury rodzinnej to mężczyźni).
W jakim zakresie ministerstwo analizuje problem samotności mężczyzn w starszym wieku – z uwzględnieniem odsetka mężczyzn żyjących samotnie i pozbawionych wsparcia rodziny? (GUS wskazuje, że ponad 41% mężczyzn w wieku 65+ mieszka samotnie, często w trudnych warunkach mieszkaniowych i zdrowotnych).
Jakie instrumenty wspierające zdrowie psychiczne i przeciwdziałające samobójstwom wśród mężczyzn znajdują się w kompetencjach i planach resortu? (Mężczyźni stanowią 86% ofiar samobójstw w Polsce – najwyższe współczynniki występują w grupie wiekowej 45–59 lat).
Jakie propozycje rozważane są w celu stworzenia rządowej strategii na rzecz przeciwdziałania marginalizacji i wykluczeniu społecznemu mężczyzn w Polsce? (Obecnie brak jest spójnej strategii, mimo alarmujących danych z PZH i GUS).
W jaki sposób resort zamierza rozwijać ofertę instytucjonalną kierowaną do mężczyzn zagrożonych wykluczeniem (np. centra aktywizacji, kluby ojcowskie, punkty poradnicze)? (Wsparcie to istnieje w niewielu gminach i nie jest systemowe).
Jakie działania edukacyjne planowane są w ramach polityki społecznej w celu zmiany stereotypów dotyczących męskości, które zniechęcają mężczyzn do korzystania z pomocy społecznej i zdrowotnej? (WHO i OECD wskazują, że stereotypy męskości to jedna z głównych barier w dostępie mężczyzn do opieki psychologicznej i socjalnej).
Jakie narzędzia i programy są dedykowane wsparciu samotnych ojców, w tym w zakresie opieki nad dziećmi, prawa do kontaktu i przeciwdziałania alienacji rodzicielskiej? (Mężczyźni zgłaszają trudności w egzekwowaniu kontaktów, a system opieki często pomija ich rolę wychowawczą).
W jakim zakresie ministerstwo analizuje wpływ rozwodów i separacji na sytuację społeczną i ekonomiczną mężczyzn? (Rozwód obniża jakość życia mężczyzn, zwiększa ryzyko ubóstwa i pogorszenia zdrowia psychicznego).
Jakie działania są podejmowane wobec chłopców zagrożonych wykluczeniem edukacyjnym, agresją, problemami emocjonalnymi i brakiem wsparcia w systemie oświaty? (Chłopcy częściej powtarzają klasy, rzadziej korzystają z pomocy psychologa i częściej doświadczają przemocy rówieśniczej).
Jak resort planuje przeciwdziałać nadreprezentacji mężczyzn w statystykach przemocy domowej, zarówno jako sprawców, jak i ofiar? (Choć mężczyźni są częściej sprawcami, coraz częściej są też ofiarami – szczególnie w przemocy psychicznej i ekonomicznej).
Jakie działania planowane są we współpracy z organizacjami pozarządowymi, które specjalizują się w pomocy mężczyznom i chłopcom w kryzysie? (NGO pracujące z mężczyznami często nie są objęte systemowym wsparciem finansowym ani merytorycznym).
Na zakończenie proszę o odniesienie się do wszystkich pytań po kolei oraz przedstawienie, jakie dane, analizy i konsultacje społeczne są uwzględniane w projektowaniu polityk społecznych dotyczących równości i przeciwdziałania wykluczeniu mężczyzn.
Z wyrazami szacunku
Marcin Józefaciuk
Poseł na Sejm RP
Interpelacja nr 11428
do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej
w sprawie marginalizacji i pomijania potrzeb mężczyzn w polityce społecznej
Zgłaszający: Marcin Józefaciuk
Data wpływu: 31-07-2025
Szanowana Pani Minister,
coraz więcej danych, raportów i analiz wskazuje, że znaczna część mężczyzn żyjących w Polsce funkcjonuje na marginesie systemu wsparcia społecznego. Choć dominujący dyskurs skupia się słusznie na potrzebach kobiet, dzieci i seniorów, to jednocześnie niewystarczająco uwzględnia mężczyzn w kryzysie: samotnych ojców, mężczyzn z niepełnosprawnościami, bezdomnych, ofiary przemocy, czy tzw. niewidzialnych mężczyzn – wykluczonych z życia rodzinnego i społecznego.
Tymczasem dane PZH, GUS oraz organizacji pozarządowych jasno pokazują, że mężczyźni są nadreprezentowani w statystykach bezdomności, uzależnień, samotności i samobójstw. Według raportu GUS „Trwanie życia w 2024 roku” oraz danych PZH mężczyźni stanowią około 86% ofiar samobójstw (współczynnik 31,6 na 100 tys.), ponad 80% osób bezdomnych, są ponad trzykrotnie częściej dotknięci problemem nadużywania alkoholu niż kobiety (15,6% wobec 5,1%), a także znacznie rzadziej korzystają z poradni psychologicznych i instrumentów pomocy społecznej. W dodatku rzadziej proszą o pomoc, częściej wstydzą się korzystania z instrumentów wsparcia, a system instytucjonalny często nie oferuje im adekwatnych narzędzi – czego dowodem są również niskie wskaźniki korzystania przez mężczyzn z programów opieki społecznej, takich jak asystentura rodzinna (tylko 28% beneficjentów) czy poradnictwo specjalistyczne.
W związku z tym proszę o odpowiedź na poniższe pytania:
Jakie działania podejmowane są na rzecz wzmacniania roli ojca w polityce rodzinnej – zwłaszcza po rozwodzie, w sytuacjach separacji lub utraty kontaktu z dziećmi? (Badania wskazują, że mężczyźni po rozwodzie są w grupie wysokiego ryzyka depresji, uzależnień i samobójstw, szczególnie gdy tracą kontakt z dziećmi).
W jaki sposób dokumenty resortowe ujmują problem wykluczenia mężczyzn z grup wsparcia społecznego, które koncentrują się wyłącznie na kobietach i dzieciach, pomijając samotnych ojców, mężczyzn w kryzysie czy opiekunów osób zależnych? (Wiele strategii i programów równościowych operuje kategorią „kobieta + dziecko”, nie uwzględniając mężczyzn).
Jakie wsparcie oferuje ministerstwo mężczyznom z niepełnosprawnościami – w szczególności w zakresie aktywizacji zawodowej, przeciwdziałania samotności i dostępności wsparcia psychologicznego? (Raporty PFRON i NGO wskazują, że mężczyźni niepełnosprawni rzadziej korzystają z dostępnych form wsparcia i częściej żyją samotnie).
Jakie działania są podejmowane wobec zjawiska tzw. niewidzialnych mężczyzn – czyli osób, które nie figurują w statystykach pomocy społecznej, ale żyją w biedzie i izolacji (np. starsi kawalerowie, osoby z zaburzeniami zdrowia psychicznego, mężczyźni niepełnosprawni)? (Badania GUS i PZH wskazują na rosnącą liczbę mężczyzn żyjących samotnie i bez wsparcia instytucjonalnego).
Jakie zmiany planowane są w systemie pracy socjalnej, by uwzględniać specyfikę problemów doświadczanych przez mężczyzn (np. wstyd, brak umiejętności proszenia o pomoc, stygmatyzacja)? (Mężczyźni są o wiele mniej skłonni do korzystania z pomocy społecznej – tylko 28% użytkowników asystentury rodzinnej to mężczyźni).
W jakim zakresie ministerstwo analizuje problem samotności mężczyzn w starszym wieku – z uwzględnieniem odsetka mężczyzn żyjących samotnie i pozbawionych wsparcia rodziny? (GUS wskazuje, że ponad 41% mężczyzn w wieku 65+ mieszka samotnie, często w trudnych warunkach mieszkaniowych i zdrowotnych).
Jakie instrumenty wspierające zdrowie psychiczne i przeciwdziałające samobójstwom wśród mężczyzn znajdują się w kompetencjach i planach resortu? (Mężczyźni stanowią 86% ofiar samobójstw w Polsce – najwyższe współczynniki występują w grupie wiekowej 45–59 lat).
Jakie propozycje rozważane są w celu stworzenia rządowej strategii na rzecz przeciwdziałania marginalizacji i wykluczeniu społecznemu mężczyzn w Polsce? (Obecnie brak jest spójnej strategii, mimo alarmujących danych z PZH i GUS).
W jaki sposób resort zamierza rozwijać ofertę instytucjonalną kierowaną do mężczyzn zagrożonych wykluczeniem (np. centra aktywizacji, kluby ojcowskie, punkty poradnicze)? (Wsparcie to istnieje w niewielu gminach i nie jest systemowe).
Jakie działania edukacyjne planowane są w ramach polityki społecznej w celu zmiany stereotypów dotyczących męskości, które zniechęcają mężczyzn do korzystania z pomocy społecznej i zdrowotnej? (WHO i OECD wskazują, że stereotypy męskości to jedna z głównych barier w dostępie mężczyzn do opieki psychologicznej i socjalnej).
Jakie narzędzia i programy są dedykowane wsparciu samotnych ojców, w tym w zakresie opieki nad dziećmi, prawa do kontaktu i przeciwdziałania alienacji rodzicielskiej? (Mężczyźni zgłaszają trudności w egzekwowaniu kontaktów, a system opieki często pomija ich rolę wychowawczą).
W jakim zakresie ministerstwo analizuje wpływ rozwodów i separacji na sytuację społeczną i ekonomiczną mężczyzn? (Rozwód obniża jakość życia mężczyzn, zwiększa ryzyko ubóstwa i pogorszenia zdrowia psychicznego).
Jakie działania są podejmowane wobec chłopców zagrożonych wykluczeniem edukacyjnym, agresją, problemami emocjonalnymi i brakiem wsparcia w systemie oświaty? (Chłopcy częściej powtarzają klasy, rzadziej korzystają z pomocy psychologa i częściej doświadczają przemocy rówieśniczej).
Jak resort planuje przeciwdziałać nadreprezentacji mężczyzn w statystykach przemocy domowej, zarówno jako sprawców, jak i ofiar? (Choć mężczyźni są częściej sprawcami, coraz częściej są też ofiarami – szczególnie w przemocy psychicznej i ekonomicznej).
Jakie działania planowane są we współpracy z organizacjami pozarządowymi, które specjalizują się w pomocy mężczyznom i chłopcom w kryzysie? (NGO pracujące z mężczyznami często nie są objęte systemowym wsparciem finansowym ani merytorycznym).
Na zakończenie proszę o odniesienie się do wszystkich pytań po kolei oraz przedstawienie, jakie dane, analizy i konsultacje społeczne są uwzględniane w projektowaniu polityk społecznych dotyczących równości i przeciwdziałania wykluczeniu mężczyzn.
Z wyrazami szacunku
Marcin Józefaciuk
Poseł na Sejm RP
Odpowiedź urzędowa
Podsekretarz stanu Katarzyna Nowakowska
Audyt odpowiedzi: Wskaźnik lania wody & konkretności
Bardzo konkretna
Automatyczna analiza lingwistyczno-statystyczna pisma resortu
Lanie wody
30%
Konkretność
70%
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
Twarde liczby / kwoty
0 kwot, 0 %
Precyzyjne daty
8
Odpowiedź na punkty
Brak podziału
Gęstość faktów
3.1 / 1k zn.
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (8)
Urzędowe załączniki i odpowiedzi:
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
12926 znaków
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
BM-II.059.1.390.2025
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 11428 Pana Posła Marcina Józefaciuka, w sprawie
marginalizacji i pomijania potrzeb mężczyzn w polityce społecznej, proszę przyjąć
wyjaśnienia pozostające we właściwości Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej.
Na wstępie należy wyjaśnić, że ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej
(Dz. U. z 2024, r. poz. 1283, z późn. zm.) nie rozróżnia osób korzystających lub ubiegających
się o pomoc społeczną ze względu na płeć. Każda osoba znajdująca się w trudnej sytuacji
życiowej może korzystać ze świadczeń z pomocy społecznej przewidzianych w ustawie
o pomocy społecznej, na zasadach wynikających z jej przepisów i aktów wykonawczych.
Wszelkie świadczenia na rzecz dzieci (z wyjątkiem świadczenia rodzicielskiego, które jest
odpowiednikiem zasiłku macierzyńskiego) przysługują na takich samych zasadach zarówno
mężczyznom jak i kobietom. Ojciec, który utrzymuje i wychowuje dzieci może korzystać
z uprawnień do świadczeń oraz oferowanych instrumentów wsparcia na rzecz dzieci
dokładnie w takich formach i zakresie, jak ich matka.
W ramach realizowanej polityki społecznej wszystkim osobom, niezależnie od płci, wieku,
pochodzenia, czy sytuacji życiowej zapewniany jest równy dostęp do świadczeń oraz usług
z pomocy społecznej. Obowiązujące przepisy i procedury nie zawierają rozwiązań, które
mogłyby zniechęcać mężczyzn do korzystania z dostępnych form wsparcia.
Prowadzone działania informacyjne i edukacyjne koncentrują się na upowszechnianiu
wiedzy o prawach i możliwościach korzystania z pomocy społecznej, promowaniu postawy
otwartości wobec korzystania z pomocy w sytuacjach kryzysowych oraz przełamywaniu
barier w poszukiwaniu wsparcia.
Zgodnie z art. 6 pkt 12 ustawy o pomocy społecznej praca socjalna rozumiana jest jako
działalność zawodowa mająca na celu pomoc osobom i rodzinom we wzmacnianiu
lub odzyskiwaniu zdolności do funkcjonowania w społeczeństwie poprzez pełnienie
odpowiednich ról społecznych oraz tworzenie warunków sprzyjających temu celowi.
Jest to jednocześnie jedno z głównych zadań pracownika socjalnego. Należy zaznaczyć,
że przy wykonywaniu powierzonych mu zadań pracownik socjalny obowiązany jest
kierować się zasadami etyki zawodowej oraz dobrem osób i rodzin, na rzecz których działa,
szanując ich godności i respektując ich prawo do samostanowienia. Pracownik socjalny
zobowiązany jest przy tym przeciwdziałać wszelkim przejawom praktyk niehumanitarnych
i dyskryminujących osobę, rodzinę, grupę lub społeczność.
Należy stanowczo podkreślić, że wsparcie w ramach pomocy społecznej świadczone jest bez
względu na płeć. Powodem udzielania pomocy (również w ramach pracy socjalnej) są trudne
-- 1 of 4 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
sytuacje życiowe, których osoby doświadczające kryzysu nie są w stanie przezwyciężyć
wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości.
Co istotne, zgodnie z przywołaną ustawą rodzaj, forma i zakres świadczenia powinny być
odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy – niezależnie od płci osób
wymagających wsparcia (art. 3 ust. 3).
Jednym z priorytetów polityki Rządu jest wspieranie zatrudnienia
osób z niepełnosprawnościami - bez względu na rodzaj ich niepełnosprawności i płeć -
przede wszystkim tych, które mają największe trudności w funkcjonowaniu na rynku pracy.
W ustawodawstwie polskim kwestie zatrudniania i wspierania aktywności zawodowej osób
z niepełnosprawnościami zajmują szczególne miejsce. Aktywizacja zawodowa osób
z niepełnosprawnościami realizowana jest zgodnie z przepisami ustawy z dnia 27 sierpnia
1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych
(Dz. U. z 2025 r., poz. 913), zwanej dalej „ustawą o rehabilitacji". Rehabilitacja zawodowa ma
na celu ułatwienie osobie z niepełnosprawnościami uzyskanie odpowiedniego zatrudnienia
oraz awansu zawodowego poprzez umożliwienie jej korzystania z poradnictwa
zawodowego, szkolenia zawodowego i pośrednictwa pracy.
Wszystkie osoby, które doświadczają trudności związanych z brakiem pracy, mogą otrzymać
pomoc w powiatowych urzędach pracy (PUP), będących placówkami profesjonalnie
przygotowanymi do świadczenia wsparcia w aktywizacji zawodowej, w szczególności
osobom, które znajdują się w trudnej sytuacji na rynku pracy. Wybór i zastosowanie
konkretnych form wsparcia realizowanych przez powiatowe urzędy pracy zależy m.in.
od indywidualnych potrzeb osób bezrobotnych lub poszukujących pracy, ich sytuacji
zdrowotnej oraz uwarunkowań lokalnego rynku pracy. Zgodnie z ustawą z dnia 20 marca
2025 r. o rynku pracy i służbach zatrudnienia (Dz. U. z 2025 r. poz. 620), która weszła w życie
1 czerwca br., urząd pracy oferuje osobie z niepełnosprawnościami zarejestrowanej jako
bezrobotna lub poszukująca pracy możliwość korzystania ze wszystkich form pomocy
oferowanych przez PUP. Szczegółowe informacje na temat wsparcia aktywizacji zawodowej
można uzyskać w powiatowych urzędach pracy oraz na wortalu Publicznych Służb
Zatrudnienia pod adresem: https://psz.praca.gov.pl/.
Jeżeli osoba z niepełnosprawnością doświadcza trudności w znalezieniu lub utrzymaniu
zatrudnienia na otwartym rynku pracy, może ubiegać się o zatrudnienie na tzw. chronionym
rynku pracy. Praca w zakładzie aktywności zawodowej (ZAZ) przeznaczona jest głównie dla
osób z niepełnosprawnościami, które mają trudności w podjęciu zatrudnienia na otwartym
rynku pracy. Są to osoby z orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności oraz osoby
z umiarkowaną niepełnosprawnością, u których stwierdzono autyzm, upośledzenie
umysłowe lub chorobę psychiczną. Kolejną możliwością zatrudnienia dla osób
z niepełnosprawnościami są zakłady pracy chronionej (ZPCh). W ZPCh mogą być
zatrudnione osoby z różnymi stopniami niepełnosprawności.
Aby skutecznie realizować wskazane cele aktywizacji zawodowej ustawodawca wyróżnił
w ustawie o rehabilitacji instrumenty rehabilitacji zawodowej adresowane zarówno do osób
z niepełnosprawnościami, jak i do pracodawców/przedsiębiorców zatrudniających bądź
zainteresowanych zatrudnieniem takich osób, bez względu na ich płeć.
Zaznaczam, że w materiałach edukacyjnych i kampaniach informacyjnych podkreśla się,
że korzystanie z pomocy społecznej jest prawem każdego obywatela i nie wiąże się w żaden
-- 2 of 4 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
sposób z wartościującą oceną czy przypisywaniem jej beneficjentom określonych ról
społecznych. Polityka społeczna nie utrwala ani nie promuje stereotypów dotyczących
męskości — przeciwnie, kieruje się zasadą równego traktowania oraz szacunku
dla indywidualnych potrzeb każdej osoby.
W kontekście samobójstw wśród mężczyzn należy podkreślić, że opieka psychiatryczna nad
osobami dorosłymi realizowana jest na gruncie systemu ochrony zdrowia, a wsparcie
oferowane w ramach leżącego we właściwości Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
systemu pomocy społecznej pełni w tym wypadku wyłącznie funkcję uzupełniającą.
Świadczenia z pomocy społecznej mają zatem, w stosunku do działań podejmowanych
w ramach systemu ochrony zdrowia, charakter subsydiarny.
Zgodnie z przepisami ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2024 r.,
poz. 1283, z późn. zm.) jedną z form świadczeń niepieniężnych oferowanych w ramach
systemu pomocy społecznej jest poradnictwo specjalistyczne, świadczone osobom
i rodzinom wykazującym potrzebę wsparcia w rozwiązywaniu trudności życiowych.
Ze wsparcia w tej formie skorzystać można bez względu na osiągany dochód.
Art. 46 ustawy wprost wskazuje, iż poradnictwem specjalistycznym jest w szczególności
poradnictwo prawne, psychologiczne i rodzinne. Poradnictwo prawne realizuje się przez
udzielanie informacji o obowiązujących przepisach z zakresu prawa rodzinnego
i opiekuńczego, zabezpieczenia społecznego oraz ochrony praw lokatorów. Poradnictwo
psychologiczne realizowane jest przez procesy diagnozowania, profilaktyki i terapii.
Poradnictwo rodzinne obejmuje problemy funkcjonowania rodziny, w tym problemy opieki
nad osobą z niepełnosprawnościami, a także terapię rodzinną.
Prowadzenie specjalistycznego poradnictwa należy do zadań własnych powiatu (art. 19
pkt 2). Art. 6 pkt 5 ustawy o pomocy społecznej stanowi, że placówka specjalistycznego
poradnictwa jest jednostką organizacyjną pomocy społecznej, a rejestr jednostek
specjalistycznego poradnictwa prowadzony jest przez wojewodę.
Zgodnie z przepisami ustawy o pomocy społecznej interwencja kryzysowa to z kolei zespół
interdyscyplinarnych działań podejmowanych na rzecz osób i rodzin będących w stanie
kryzysu. Interwencja jest świadczeniem niepieniężnym, przyznawanym bez względu na
osiągany dochód oraz bez konieczności wydania decyzji administracyjnej. W ramach
interwencji kryzysowej udziela się:
natychmiastowej specjalistycznej pomocy psychologicznej;
w zależności od potrzeb poradnictwa socjalnego lub prawnego;
w sytuacjach uzasadnionych schronienia do 3 miesięcy.
Zgodnie z art. 19 pkt 11 i 12 ustawy o pomocy społecznej do realizacji działań w zakresie
interwencji kryzysowej wyznaczono powiaty, do zadań których należy prowadzenie
ośrodków interwencji kryzysowej. Decyzja dotycząca sposobu realizacji tego zadania należy
do samorządu. Jeżeli powiat nie prowadzi samodzielnie tego typu placówek, może zlecić
to podmiotowi niepublicznemu, działającemu w tym zakresie na jego terenie lub podpisać
porozumienie z inną jednostką samorządu terytorialnego celem zabezpieczenia realizacji
zadania. Z danych ze sprawozdań MRPiPS-06 wynika, że w roku 2024 w całej Polsce
funkcjonowało 167 ośrodków interwencji kryzysowej.
W odniesieniu do kwestii wsparcia mężczyzn z grupy wiekowej 60+ i będących w wieku
emerytalnym informuję, że realizowany w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
-- 3 of 4 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
program „Korpus Wsparcia Seniorów” jest elementem polityki państwa w zakresie wsparcia
działań na rzecz osób w wieku 60 lat i starszych, niesamodzielnych ze względu na wiek
oraz stan zdrowia.
Program zawiera wskazówki dotyczące możliwości uzyskania przez gminy w 2025 r.
wsparcia finansowego ze środków pochodzących z budżetu państwa w zakresie realizacji
przez gminy zadania własnego określonego w art. 17 ust. 2 pkt 2a (organizowanie
i świadczenie usług opiekuńczych w formie usług sąsiedzkich) oraz pkt 4 (podejmowanie
innych zadań z zakresu pomocy społecznej wynikających z rozeznanych potrzeb gminy,
w tym tworzenie i realizacja programów osłonowych) ustawy z dnia 12 marca 2004 r.
o pomocy społecznej.
Informacje dotyczące zaakceptowanego przez Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
9 stycznia 2025 r. programu „Korpus Wsparcia Seniorów” na rok 2025 dostępne są na stronie
internetowej Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej pod adresem:
https://www.gov.pl/web/rodzina/program-korpus-wsparcia-seniorow-na-2025-rok
W tym miejscu warto zaznaczyć, że w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
powołano „Zespół do spraw reformy systemu pomocy społecznej”, mający pracować nad
wypracowaniem rozwiązań systemowych podnoszących skuteczność wsparcia
świadczonego w obszarze pomocy społecznej.
Do zadań zespołu, w skład którego weszli zarówno praktycy, jak i osoby ze świata nauki,
należy dokonanie analizy i ocena skuteczności oraz adekwatności funkcjonujących w ramach
systemu pomocy społecznej rozwiązań pod kątem m. in. dostępności świadczeń, usług
i innych form oferowanego w jego ramach wsparcia, a także sytuacji pracowników systemu
pomocy społecznej. Posłuży to opracowaniu propozycji rozwiązań system ten
reformujących.
Podkreślić trzeba, że część poruszonych w interpelacji zagadnień wykracza poza zakres
właściwości Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej. Należą do nich kwestie
bezpośrednio związane z polityką zdrowotną czy edukacyjną, które leżą w gestii
odpowiednio Ministra Zdrowia i Ministra Edukacji Narodowej.
Informuję ponadto, że 1 lipca 2024 r. weszły w życie przepisy ustawy z dnia 15 maja 2024 r.
o zmianie niektórych ustaw związanych z funkcjonowaniem administracji rządowej. Na ich
mocy część zadań ministra właściwego do spraw zabezpieczenia społecznego przejęła
Kancelaria Prezesa Rady Ministrów. Obecnie do zadań realizowanych w KPRM należą m. in.
kwestie związane z prowadzeniem polityki senioralnej oraz zagadnieniami z zakresu
przemocy, równouprawnienia i społeczeństwa obywatelskiego.
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
Katarzyna Nowakowska
Podsekretarz Stanu
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/
-- 4 of 4 --
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
BM-II.059.1.390.2025
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 11428 Pana Posła Marcina Józefaciuka, w sprawie
marginalizacji i pomijania potrzeb mężczyzn w polityce społecznej, proszę przyjąć
wyjaśnienia pozostające we właściwości Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej.
Na wstępie należy wyjaśnić, że ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej
(Dz. U. z 2024, r. poz. 1283, z późn. zm.) nie rozróżnia osób korzystających lub ubiegających
się o pomoc społeczną ze względu na płeć. Każda osoba znajdująca się w trudnej sytuacji
życiowej może korzystać ze świadczeń z pomocy społecznej przewidzianych w ustawie
o pomocy społecznej, na zasadach wynikających z jej przepisów i aktów wykonawczych.
Wszelkie świadczenia na rzecz dzieci (z wyjątkiem świadczenia rodzicielskiego, które jest
odpowiednikiem zasiłku macierzyńskiego) przysługują na takich samych zasadach zarówno
mężczyznom jak i kobietom. Ojciec, który utrzymuje i wychowuje dzieci może korzystać
z uprawnień do świadczeń oraz oferowanych instrumentów wsparcia na rzecz dzieci
dokładnie w takich formach i zakresie, jak ich matka.
W ramach realizowanej polityki społecznej wszystkim osobom, niezależnie od płci, wieku,
pochodzenia, czy sytuacji życiowej zapewniany jest równy dostęp do świadczeń oraz usług
z pomocy społecznej. Obowiązujące przepisy i procedury nie zawierają rozwiązań, które
mogłyby zniechęcać mężczyzn do korzystania z dostępnych form wsparcia.
Prowadzone działania informacyjne i edukacyjne koncentrują się na upowszechnianiu
wiedzy o prawach i możliwościach korzystania z pomocy społecznej, promowaniu postawy
otwartości wobec korzystania z pomocy w sytuacjach kryzysowych oraz przełamywaniu
barier w poszukiwaniu wsparcia.
Zgodnie z art. 6 pkt 12 ustawy o pomocy społecznej praca socjalna rozumiana jest jako
działalność zawodowa mająca na celu pomoc osobom i rodzinom we wzmacnianiu
lub odzyskiwaniu zdolności do funkcjonowania w społeczeństwie poprzez pełnienie
odpowiednich ról społecznych oraz tworzenie warunków sprzyjających temu celowi.
Jest to jednocześnie jedno z głównych zadań pracownika socjalnego. Należy zaznaczyć,
że przy wykonywaniu powierzonych mu zadań pracownik socjalny obowiązany jest
kierować się zasadami etyki zawodowej oraz dobrem osób i rodzin, na rzecz których działa,
szanując ich godności i respektując ich prawo do samostanowienia. Pracownik socjalny
zobowiązany jest przy tym przeciwdziałać wszelkim przejawom praktyk niehumanitarnych
i dyskryminujących osobę, rodzinę, grupę lub społeczność.
Należy stanowczo podkreślić, że wsparcie w ramach pomocy społecznej świadczone jest bez
względu na płeć. Powodem udzielania pomocy (również w ramach pracy socjalnej) są trudne
-- 1 of 4 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
sytuacje życiowe, których osoby doświadczające kryzysu nie są w stanie przezwyciężyć
wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości.
Co istotne, zgodnie z przywołaną ustawą rodzaj, forma i zakres świadczenia powinny być
odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy – niezależnie od płci osób
wymagających wsparcia (art. 3 ust. 3).
Jednym z priorytetów polityki Rządu jest wspieranie zatrudnienia
osób z niepełnosprawnościami - bez względu na rodzaj ich niepełnosprawności i płeć -
przede wszystkim tych, które mają największe trudności w funkcjonowaniu na rynku pracy.
W ustawodawstwie polskim kwestie zatrudniania i wspierania aktywności zawodowej osób
z niepełnosprawnościami zajmują szczególne miejsce. Aktywizacja zawodowa osób
z niepełnosprawnościami realizowana jest zgodnie z przepisami ustawy z dnia 27 sierpnia
1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych
(Dz. U. z 2025 r., poz. 913), zwanej dalej „ustawą o rehabilitacji". Rehabilitacja zawodowa ma
na celu ułatwienie osobie z niepełnosprawnościami uzyskanie odpowiedniego zatrudnienia
oraz awansu zawodowego poprzez umożliwienie jej korzystania z poradnictwa
zawodowego, szkolenia zawodowego i pośrednictwa pracy.
Wszystkie osoby, które doświadczają trudności związanych z brakiem pracy, mogą otrzymać
pomoc w powiatowych urzędach pracy (PUP), będących placówkami profesjonalnie
przygotowanymi do świadczenia wsparcia w aktywizacji zawodowej, w szczególności
osobom, które znajdują się w trudnej sytuacji na rynku pracy. Wybór i zastosowanie
konkretnych form wsparcia realizowanych przez powiatowe urzędy pracy zależy m.in.
od indywidualnych potrzeb osób bezrobotnych lub poszukujących pracy, ich sytuacji
zdrowotnej oraz uwarunkowań lokalnego rynku pracy. Zgodnie z ustawą z dnia 20 marca
2025 r. o rynku pracy i służbach zatrudnienia (Dz. U. z 2025 r. poz. 620), która weszła w życie
1 czerwca br., urząd pracy oferuje osobie z niepełnosprawnościami zarejestrowanej jako
bezrobotna lub poszukująca pracy możliwość korzystania ze wszystkich form pomocy
oferowanych przez PUP. Szczegółowe informacje na temat wsparcia aktywizacji zawodowej
można uzyskać w powiatowych urzędach pracy oraz na wortalu Publicznych Służb
Zatrudnienia pod adresem: https://psz.praca.gov.pl/.
Jeżeli osoba z niepełnosprawnością doświadcza trudności w znalezieniu lub utrzymaniu
zatrudnienia na otwartym rynku pracy, może ubiegać się o zatrudnienie na tzw. chronionym
rynku pracy. Praca w zakładzie aktywności zawodowej (ZAZ) przeznaczona jest głównie dla
osób z niepełnosprawnościami, które mają trudności w podjęciu zatrudnienia na otwartym
rynku pracy. Są to osoby z orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności oraz osoby
z umiarkowaną niepełnosprawnością, u których stwierdzono autyzm, upośledzenie
umysłowe lub chorobę psychiczną. Kolejną możliwością zatrudnienia dla osób
z niepełnosprawnościami są zakłady pracy chronionej (ZPCh). W ZPCh mogą być
zatrudnione osoby z różnymi stopniami niepełnosprawności.
Aby skutecznie realizować wskazane cele aktywizacji zawodowej ustawodawca wyróżnił
w ustawie o rehabilitacji instrumenty rehabilitacji zawodowej adresowane zarówno do osób
z niepełnosprawnościami, jak i do pracodawców/przedsiębiorców zatrudniających bądź
zainteresowanych zatrudnieniem takich osób, bez względu na ich płeć.
Zaznaczam, że w materiałach edukacyjnych i kampaniach informacyjnych podkreśla się,
że korzystanie z pomocy społecznej jest prawem każdego obywatela i nie wiąże się w żaden
-- 2 of 4 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
sposób z wartościującą oceną czy przypisywaniem jej beneficjentom określonych ról
społecznych. Polityka społeczna nie utrwala ani nie promuje stereotypów dotyczących
męskości — przeciwnie, kieruje się zasadą równego traktowania oraz szacunku
dla indywidualnych potrzeb każdej osoby.
W kontekście samobójstw wśród mężczyzn należy podkreślić, że opieka psychiatryczna nad
osobami dorosłymi realizowana jest na gruncie systemu ochrony zdrowia, a wsparcie
oferowane w ramach leżącego we właściwości Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
systemu pomocy społecznej pełni w tym wypadku wyłącznie funkcję uzupełniającą.
Świadczenia z pomocy społecznej mają zatem, w stosunku do działań podejmowanych
w ramach systemu ochrony zdrowia, charakter subsydiarny.
Zgodnie z przepisami ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2024 r.,
poz. 1283, z późn. zm.) jedną z form świadczeń niepieniężnych oferowanych w ramach
systemu pomocy społecznej jest poradnictwo specjalistyczne, świadczone osobom
i rodzinom wykazującym potrzebę wsparcia w rozwiązywaniu trudności życiowych.
Ze wsparcia w tej formie skorzystać można bez względu na osiągany dochód.
Art. 46 ustawy wprost wskazuje, iż poradnictwem specjalistycznym jest w szczególności
poradnictwo prawne, psychologiczne i rodzinne. Poradnictwo prawne realizuje się przez
udzielanie informacji o obowiązujących przepisach z zakresu prawa rodzinnego
i opiekuńczego, zabezpieczenia społecznego oraz ochrony praw lokatorów. Poradnictwo
psychologiczne realizowane jest przez procesy diagnozowania, profilaktyki i terapii.
Poradnictwo rodzinne obejmuje problemy funkcjonowania rodziny, w tym problemy opieki
nad osobą z niepełnosprawnościami, a także terapię rodzinną.
Prowadzenie specjalistycznego poradnictwa należy do zadań własnych powiatu (art. 19
pkt 2). Art. 6 pkt 5 ustawy o pomocy społecznej stanowi, że placówka specjalistycznego
poradnictwa jest jednostką organizacyjną pomocy społecznej, a rejestr jednostek
specjalistycznego poradnictwa prowadzony jest przez wojewodę.
Zgodnie z przepisami ustawy o pomocy społecznej interwencja kryzysowa to z kolei zespół
interdyscyplinarnych działań podejmowanych na rzecz osób i rodzin będących w stanie
kryzysu. Interwencja jest świadczeniem niepieniężnym, przyznawanym bez względu na
osiągany dochód oraz bez konieczności wydania decyzji administracyjnej. W ramach
interwencji kryzysowej udziela się:
natychmiastowej specjalistycznej pomocy psychologicznej;
w zależności od potrzeb poradnictwa socjalnego lub prawnego;
w sytuacjach uzasadnionych schronienia do 3 miesięcy.
Zgodnie z art. 19 pkt 11 i 12 ustawy o pomocy społecznej do realizacji działań w zakresie
interwencji kryzysowej wyznaczono powiaty, do zadań których należy prowadzenie
ośrodków interwencji kryzysowej. Decyzja dotycząca sposobu realizacji tego zadania należy
do samorządu. Jeżeli powiat nie prowadzi samodzielnie tego typu placówek, może zlecić
to podmiotowi niepublicznemu, działającemu w tym zakresie na jego terenie lub podpisać
porozumienie z inną jednostką samorządu terytorialnego celem zabezpieczenia realizacji
zadania. Z danych ze sprawozdań MRPiPS-06 wynika, że w roku 2024 w całej Polsce
funkcjonowało 167 ośrodków interwencji kryzysowej.
W odniesieniu do kwestii wsparcia mężczyzn z grupy wiekowej 60+ i będących w wieku
emerytalnym informuję, że realizowany w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
-- 3 of 4 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
program „Korpus Wsparcia Seniorów” jest elementem polityki państwa w zakresie wsparcia
działań na rzecz osób w wieku 60 lat i starszych, niesamodzielnych ze względu na wiek
oraz stan zdrowia.
Program zawiera wskazówki dotyczące możliwości uzyskania przez gminy w 2025 r.
wsparcia finansowego ze środków pochodzących z budżetu państwa w zakresie realizacji
przez gminy zadania własnego określonego w art. 17 ust. 2 pkt 2a (organizowanie
i świadczenie usług opiekuńczych w formie usług sąsiedzkich) oraz pkt 4 (podejmowanie
innych zadań z zakresu pomocy społecznej wynikających z rozeznanych potrzeb gminy,
w tym tworzenie i realizacja programów osłonowych) ustawy z dnia 12 marca 2004 r.
o pomocy społecznej.
Informacje dotyczące zaakceptowanego przez Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
9 stycznia 2025 r. programu „Korpus Wsparcia Seniorów” na rok 2025 dostępne są na stronie
internetowej Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej pod adresem:
https://www.gov.pl/web/rodzina/program-korpus-wsparcia-seniorow-na-2025-rok
W tym miejscu warto zaznaczyć, że w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
powołano „Zespół do spraw reformy systemu pomocy społecznej”, mający pracować nad
wypracowaniem rozwiązań systemowych podnoszących skuteczność wsparcia
świadczonego w obszarze pomocy społecznej.
Do zadań zespołu, w skład którego weszli zarówno praktycy, jak i osoby ze świata nauki,
należy dokonanie analizy i ocena skuteczności oraz adekwatności funkcjonujących w ramach
systemu pomocy społecznej rozwiązań pod kątem m. in. dostępności świadczeń, usług
i innych form oferowanego w jego ramach wsparcia, a także sytuacji pracowników systemu
pomocy społecznej. Posłuży to opracowaniu propozycji rozwiązań system ten
reformujących.
Podkreślić trzeba, że część poruszonych w interpelacji zagadnień wykracza poza zakres
właściwości Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej. Należą do nich kwestie
bezpośrednio związane z polityką zdrowotną czy edukacyjną, które leżą w gestii
odpowiednio Ministra Zdrowia i Ministra Edukacji Narodowej.
Informuję ponadto, że 1 lipca 2024 r. weszły w życie przepisy ustawy z dnia 15 maja 2024 r.
o zmianie niektórych ustaw związanych z funkcjonowaniem administracji rządowej. Na ich
mocy część zadań ministra właściwego do spraw zabezpieczenia społecznego przejęła
Kancelaria Prezesa Rady Ministrów. Obecnie do zadań realizowanych w KPRM należą m. in.
kwestie związane z prowadzeniem polityki senioralnej oraz zagadnieniami z zakresu
przemocy, równouprawnienia i społeczeństwa obywatelskiego.
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
Katarzyna Nowakowska
Podsekretarz Stanu
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/
-- 4 of 4 --