Interpelacja nr 11303
Interpelacja w sprawie nieuczciwych praktyk producentów żywności oraz braku skutecznego nadzoru nad składem i oznakowaniem produktów seropodobnych
Zgłaszający:
•
Adresat:
Edukacja i Szkolnictwo (100%)
Rolnictwo i Rozwój Wsi (40%)
Infrastruktura i Transport (30%)
Zdrowie i Lecznictwo (29%)
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja w sprawie nieuczciwych praktyk producentów żywności oraz braku skutecznego nadzoru nad składem i oznakowaniem produktów seropodobnych
Interpelacja nr 11303
do ministra zdrowia
w sprawie nieuczciwych praktyk producentów żywności oraz braku skutecznego nadzoru nad składem i oznakowaniem produktów seropodobnych
Zgłaszający: Jarosław Sachajko, Anna Gembicka
Data wpływu: 30-07-2025
Szanowna Pani Minister,
zwracam się do Pani w imieniu konsumentów, którzy mają coraz mniej zaufania do tego, co kupują każdego dnia w sklepach spożywczych. Sprawa dotyczy nie tylko jakości żywności, ale przede wszystkim zdrowia publicznego, uczciwości handlowej oraz skuteczności państwowego nadzoru nad rynkiem.
W ostatnich dniach opinię publiczną poruszyła analiza Katarzyny Bosackiej, znanej dziennikarki i edukatorki zdrowotnej, która w serwisie WP Kobieta ujawniła szokujące dane dotyczące składu popularnych „serów” dostępnych w sprzedaży detalicznej. Produkty te – reklamowane jako zdrowe, pożywne, idealne dla dzieci – okazują się być wyrobami seropodobnymi, zawierającymi m.in. emulgatory (E452, E339), żelatynę wieprzową, mleko w proszku, błonnik, wodę, aromaty i barwniki, a w niektórych przypadkach niemal całkowicie pozbawionymi podstawowego składnika, jakim jest dojrzały ser.
Co gorsza, produkty te nie są należycie oznakowane – konsumenci są wprowadzani w błąd, kupując towar, na oko przypominający ser, którego skład – zdaniem wielu ekspertów – bliższy jest chemicznemu koktajlowi niż żywności naturalnej. Tego rodzaju praktyki nie tylko godzą w prawa konsumenta, ale również stanowią długofalowe zagrożenie dla zdrowia Polaków – zwłaszcza dzieci, osób starszych i pacjentów z dietami niskofosforanowymi.
Polski konsument ma prawo wiedzieć, co je. Ma prawo do rzetelnej informacji, ochrony zdrowia i uczciwego rynku. Niedopuszczalne jest, aby państwo tolerowało sytuację, w której półki sklepowe uginają się od produktów udających zdrową żywność, podczas gdy w rzeczywistości są to przetwory technologiczne o skomplikowanym składzie i wątpliwej wartości odżywczej.
W związku z powyższym proszę Panią Minister o odniesienie się do poniższych kwestii:
Czy Ministerstwo Zdrowia posiada aktualne dane na temat skali sprzedaży w Polsce produktów seropodobnych zawierających emulgatory, stabilizatory, aromaty i żelatynę, a oznaczanych wizualnie jako „sery”?
Czy Główny Inspektorat Sanitarny przeprowadzał w ostatnich dwóch latach kontrole składu takich produktów? Jakie były wyniki tych kontroli? Ilu producentów ukarano za nieprawidłowe oznakowanie?
Czy ministerstwo rozważa wprowadzenie przepisów zakazujących używania określenia „ser” w nazwie lub etykiecie produktów, które nie spełniają wymogów normy PN-A-86001 lub odpowiadających jej przepisów unijnych?
Czy planowane są zmiany w systemie etykietowania produktów mleczarskich, które pozwalałyby konsumentom od razu odróżnić wyroby seropodobne od naturalnych serów dojrzewających?
Jakie działania podejmuje Ministerstwo Zdrowia, aby edukować społeczeństwo w zakresie interpretowania etykiet żywnościowych i unikania produktów przetworzonych o wysokiej zawartości dodatków chemicznych?
Czy produkty zawierające żelatynę wieprzową są w Polsce odpowiednio oznakowane, biorąc pod uwagę potrzeby konsumentów wyznaniowych (np. muzułmanów, żydów) i wegetarian?
Czy Ministerstwo Zdrowia planuje zainicjować program badawczy we współpracy z NIZP-PZH, Instytutem Żywności i Żywienia lub uczelniami wyższymi mający na celu ocenę wpływu wieloletniego spożywania produktów seropodobnych na zdrowie dzieci?
Czy produkty seropodobne zawierające ponad 40% dodatków technologicznych (emulgatory, woda, błonnik, skrobie, aromaty) mogą zgodnie z przepisami być reklamowane jako „bogate w wapń” lub „źródło białka”? Czy nie dochodzi tu do nadużycia oświadczeń żywieniowych, co może naruszać rozporządzenie 1924/2006?
Czy planowane jest zwiększenie finansowania inspekcji sanitarnych i żywnościowych pod kątem regularnej analizy składu produktów mleczarskich?
W jaki sposób Ministerstwo Zdrowia zamierza przeciwdziałać coraz powszechniejszej praktyce zastępowania składników naturalnych (np. mleka, tłuszczu mlecznego) ich tańszymi zamiennikami chemicznymi bez wiedzy i zgody konsumentów?
Interpelacja nr 11303
do ministra zdrowia
w sprawie nieuczciwych praktyk producentów żywności oraz braku skutecznego nadzoru nad składem i oznakowaniem produktów seropodobnych
Zgłaszający: Jarosław Sachajko, Anna Gembicka
Data wpływu: 30-07-2025
Szanowna Pani Minister,
zwracam się do Pani w imieniu konsumentów, którzy mają coraz mniej zaufania do tego, co kupują każdego dnia w sklepach spożywczych. Sprawa dotyczy nie tylko jakości żywności, ale przede wszystkim zdrowia publicznego, uczciwości handlowej oraz skuteczności państwowego nadzoru nad rynkiem.
W ostatnich dniach opinię publiczną poruszyła analiza Katarzyny Bosackiej, znanej dziennikarki i edukatorki zdrowotnej, która w serwisie WP Kobieta ujawniła szokujące dane dotyczące składu popularnych „serów” dostępnych w sprzedaży detalicznej. Produkty te – reklamowane jako zdrowe, pożywne, idealne dla dzieci – okazują się być wyrobami seropodobnymi, zawierającymi m.in. emulgatory (E452, E339), żelatynę wieprzową, mleko w proszku, błonnik, wodę, aromaty i barwniki, a w niektórych przypadkach niemal całkowicie pozbawionymi podstawowego składnika, jakim jest dojrzały ser.
Co gorsza, produkty te nie są należycie oznakowane – konsumenci są wprowadzani w błąd, kupując towar, na oko przypominający ser, którego skład – zdaniem wielu ekspertów – bliższy jest chemicznemu koktajlowi niż żywności naturalnej. Tego rodzaju praktyki nie tylko godzą w prawa konsumenta, ale również stanowią długofalowe zagrożenie dla zdrowia Polaków – zwłaszcza dzieci, osób starszych i pacjentów z dietami niskofosforanowymi.
Polski konsument ma prawo wiedzieć, co je. Ma prawo do rzetelnej informacji, ochrony zdrowia i uczciwego rynku. Niedopuszczalne jest, aby państwo tolerowało sytuację, w której półki sklepowe uginają się od produktów udających zdrową żywność, podczas gdy w rzeczywistości są to przetwory technologiczne o skomplikowanym składzie i wątpliwej wartości odżywczej.
W związku z powyższym proszę Panią Minister o odniesienie się do poniższych kwestii:
Czy Ministerstwo Zdrowia posiada aktualne dane na temat skali sprzedaży w Polsce produktów seropodobnych zawierających emulgatory, stabilizatory, aromaty i żelatynę, a oznaczanych wizualnie jako „sery”?
Czy Główny Inspektorat Sanitarny przeprowadzał w ostatnich dwóch latach kontrole składu takich produktów? Jakie były wyniki tych kontroli? Ilu producentów ukarano za nieprawidłowe oznakowanie?
Czy ministerstwo rozważa wprowadzenie przepisów zakazujących używania określenia „ser” w nazwie lub etykiecie produktów, które nie spełniają wymogów normy PN-A-86001 lub odpowiadających jej przepisów unijnych?
Czy planowane są zmiany w systemie etykietowania produktów mleczarskich, które pozwalałyby konsumentom od razu odróżnić wyroby seropodobne od naturalnych serów dojrzewających?
Jakie działania podejmuje Ministerstwo Zdrowia, aby edukować społeczeństwo w zakresie interpretowania etykiet żywnościowych i unikania produktów przetworzonych o wysokiej zawartości dodatków chemicznych?
Czy produkty zawierające żelatynę wieprzową są w Polsce odpowiednio oznakowane, biorąc pod uwagę potrzeby konsumentów wyznaniowych (np. muzułmanów, żydów) i wegetarian?
Czy Ministerstwo Zdrowia planuje zainicjować program badawczy we współpracy z NIZP-PZH, Instytutem Żywności i Żywienia lub uczelniami wyższymi mający na celu ocenę wpływu wieloletniego spożywania produktów seropodobnych na zdrowie dzieci?
Czy produkty seropodobne zawierające ponad 40% dodatków technologicznych (emulgatory, woda, błonnik, skrobie, aromaty) mogą zgodnie z przepisami być reklamowane jako „bogate w wapń” lub „źródło białka”? Czy nie dochodzi tu do nadużycia oświadczeń żywieniowych, co może naruszać rozporządzenie 1924/2006?
Czy planowane jest zwiększenie finansowania inspekcji sanitarnych i żywnościowych pod kątem regularnej analizy składu produktów mleczarskich?
W jaki sposób Ministerstwo Zdrowia zamierza przeciwdziałać coraz powszechniejszej praktyce zastępowania składników naturalnych (np. mleka, tłuszczu mlecznego) ich tańszymi zamiennikami chemicznymi bez wiedzy i zgody konsumentów?
Odpowiedź urzędowa
Sekretarz stanu Wojciech Konieczny
Audyt odpowiedzi: Wskaźnik lania wody & konkretności
Dużo ogólników
Automatyczna analiza lingwistyczno-statystyczna pisma resortu
Lanie wody
52%
Konkretność
48%
Odpowiedź zawiera znaczną ilość ogólników lub zapowiedzi dalszych analiz przy ograniczonej liczbie konkretów.
Twarde liczby / kwoty
1 kwot, 0 %
Precyzyjne daty
13
Odpowiedź na punkty
✓ Tak (Ad 1, Pkt...)
Gęstość faktów
2.1 / 1k zn.
- Zawiera 1 wskazania konkretnych kwot finansowych
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (13)
- Resort odnosi się punkt po punkcie do pytań posła
- Wykryto zwrot wymijający: „nie posiada informacji” (brak danych / ewidencji w resorcie)
Zidentyfikowane zwroty wymijające:
„nie posiada informacji”
(brak danych / ewidencji w resorcie)
Urzędowe załączniki i odpowiedzi:
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
26035 znaków
telefon: +48 22 250 01 46 ul. Miodowa 15
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
ZPN.050.25.2025.EL
Warszawa, 25 sierpnia 2025
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 11303 złożoną przez Panią Poseł Annę Gembicką oraz
Pana Posła Jarosława Sachajko, w sprawie nieuczciwych praktyk producentów żywności
oraz braku skutecznego nadzoru nad składem i oznakowaniem produktów seropodobnych,
uprzejmie proszę o przyjęcie poniższych informacji.
Na wstępie pragnę zaznaczyć, że organy Państwowej Inspekcji Sanitarnej podległej
ministrowi ds. zdrowia, prowadzą nadzór nad produkcją żywności pochodzenia roślinnego
oraz nad żywnością pochodzenia zwierzęcego i niezwierzęcego w obrocie. Natomiast
nadzór nad żywnością pochodzenia zwierzęcego w produkcji sprawują organy Inspekcji
Weterynaryjnej. W związku z tym, produkcja serów jest nadzorowana i kontrolowana przez
organy Inspekcji Weterynaryjnej, co obejmuje m.in. kwestie składu tych produktów,
stosowanych receptur oraz technologii produkcji. Należy wyjaśnić, że powyższy podział
kompetencji wynika z art. 73 ustawy z dnia 25 sierpnia 2006 r. o bezpieczeństwie żywności
i żywienia1 oraz ustaw kompetencyjnych obu Inspekcji.
Ponadto, w ramach kompetencji Państwowej Inspekcji Sanitarnej (PIS) urzędowe kontrole
żywności są przeprowadzane przez państwowych powiatowych lub granicznych
inspektorów sanitarnych zgodnie z harmonogramami kontroli opracowywanymi corocznie
na podstawie oceny ryzyka oraz w każdym przypadku podejrzenia lub uzyskania informacji
o uchybieniach zagrażających zdrowiu lub życiu człowieka (tzw. kontrole interwencyjne
1 Dz.U. z 2023 r. poz. 1448
-- 1 of 10 --
telefon: +48 22 250 01 46 ul. Miodowa 15
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
2
np. w związku ze skargą konsumenta). Główny Inspektorat Sanitarny (GIS) koordynuje
kwestie planowania kontroli w organach terenowych, a pracownicy GIS nie przeprowadzają
czynności kontrolnych podmiotów działających na rynku spożywczym.
Wyrywkowe kontrole produktów pod względem składu i oznakowania, w tym serów, są
prowadzone przez organy terenowe PIS w ramach kontroli poszczególnych placówek
handlowych i są częścią tych kontroli. Nie zbiera się oddzielnie danych dotyczących
wyników kontroli składu serów. Informacje na temat zakresów kontroli poszczególnych
podmiotów, wyników tych kontroli oraz nałożonych kar są w posiadaniu organów szczebla
powiatowego i granicznego bezpośrednio nadzorujących te podmioty
i przeprowadzających urzędowe kontrole.
Główny Inspektorat Sanitarny we współpracy z laboratoriami referencyjnymi Ministra
Zdrowia i innymi podmiotami współpracującymi z GIS na szczeblu centralnym corocznie
opracowuje jednolity ramowy plan pobierania próbek do badania żywności w ramach
urzędowej kontroli i monitoringu dla PIS. Zgodnie z kompetencjami PIS obejmuje
on urzędową kontrolę i monitoring żywności pochodzenia niezwierzęcego produkowanej
i wprowadzanej do obrotu oraz produktów pochodzenia zwierzęcego znajdującego się
w handlu detalicznym. Ww. plan jest narzędziem urzędowej kontroli żywności - wdrożonym
i od wielu lat realizowanym przez organy PIS – co roku dostosowywanym i modyfikowanym
na podstawie oceny ryzyka.
Rocznie pobiera się ok. 80 000 próbek żywności (pochodzenia krajowego, UE i z krajów
trzecich). Zgodnie z kompetencjami PIS, przeprowadzane kontrole urzędowe oraz badania
laboratoryjne próbek żywności dotyczą bezpieczeństwa żywności i parametrów
związanych z bezpieczeństwem żywności będących w kompetencjach Inspekcji m.in.:
pozostałości pestycydów, zanieczyszczenia chemiczne i mikrobiologiczne żywności i inne
parametry jakości zdrowotnej żywności.
Próbki serów i produktów serowych, zgodnie z ww. planem pobierania próbek, są badane
laboratoryjnie w następujących kierunkach:
zanieczyszczeń mikrobiologicznych – sery twarogowe RTE; Sery dojrzewające, w
tym z niepasteryzowanego mleka, np. Koryciński, RTE; sery typu oscypek, RTE;
metali szkodliwych dla zdrowia (sery dojrzałe/sery solankowe; sery: twarogowe,
śmietankowe i inne),
zawartości substancji dodatkowych (mleko i produkty mleczne (nabiał), w tym sery,
substytuty mięsa i nabiału);
wykrywania napromieniania (sery inne niż twarogowe oraz wyroby z tofu
zawierające zioła i przyprawy; sery twarogowe zawierające zioła)
GMO - organizmów genetycznie modyfikowanych (tofu),
-- 2 of 10 --
telefon: +48 22 250 01 46 ul. Miodowa 15
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
3
alergenów - zawartości glutenu (mleko i przetwory mleczne -m.in. serki
homogenizowane, twarożki smakowe, gotowe twarogi do sernika, wyroby
seropodobne, serki topione, sery pleśniowe).
W ramach przeprowadzanej urzędowej kontroli organy PIS podczas pobierania próbek
żywności dokonują oceny oznakowania produktów. Kiedy próbki pobierane są w obiekcie
obrotu żywnością i są to produkty występujące luzem, próbkobiorcy na miejscu oceniają
znakowanie podczas poboru próbek na podstawie etykiet opakowania zbiorczego lub
dokumentów będących w posiadaniu przedsiębiorcy dotyczących tego produktu. Jeśli
natomiast pobierane są próbki żywności w jednostkowych opakowaniach – ocena
znakowania odbywa się w laboratorium badającym próbkę lub w stacji sanitarno-
epidemiologicznej szczebla powiatowego (jeśli próbka do badań wysyłana jest do
laboratorium w innym województwie).
Jeśli urzędowa kontrola dotyczy zakładu produkcyjnego – zawsze dokonywana jest
pogłębiona ocena znakowania w pełnym zakresie. Jeśli natomiast pobieranie próbek
odbywa się w obiekcie obrotu żywnością – decyzja czy zostanie dokonana pełna pogłębiona
ocena, czy też podstawowe elementy znakowania wynikające głównie z rozporządzenia
nr 1169/20112, czyli zakres dokonywanej oceny - zależy od wstępnej oceny ryzyka. Pełna
ocena znakowania dokonywana jest w przypadkach, gdy wskazuje na to ocena ryzyka,
w pewnych kierunkach badań, gdzie jest to istotne, np. kiedy próbka badana jest w kierunku
zawartości substancji dodatkowych, itd.
Ponadto, należy wskazać, że przepisy prawa żywnościowego określają wymagania z zakresu
bezpieczeństwa żywności, to znaczy wymagania zdrowotne, które musi spełniać żywność
wprowadzana do obrotu. Natomiast przepisy te nie określają wymagań dotyczących
możliwego składu dla poszczególnych rodzajów środków spożywczych np. serów, nie
zostało zatem określone, jakie składniki można stosować przy ich produkcji. Ewentualne
normy polskie dotyczące poszczególnych produktów są przeznaczone do dobrowolnego
stosowania przez producentów. Do produkcji żywności można stosować różne składniki/
substancje zgodnie z przyjętą przez producenta recepturą/specyfikacją produktu pod
warunkiem, że są bezpieczne oraz z uwzględnieniem ograniczeń wynikających z prawa
żywnościowego tzn. wtedy, kiedy mogą, zgodnie z przepisami, być stosowane do danego
rodzaju produktu. Przykładowo - ograniczenia takie dotyczą dodatków do żywności, które
mogą być stosowane do określonych rodzajów środków spożywczych oraz w określonych
dawkach. W związku z brakiem regulacji dotyczących szczegółowego składu
poszczególnych rodzajów środków spożywczych nie zbiera się danych na temat skali
sprzedaży w Polsce produktów zawierających emulgatory, stabilizatory, aromaty i żelatynę.
2 rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1169/2011 z dnia 25 października 2011 r. w sprawie
przekazywania konsumentom informacji na temat żywności (...) (Dz. Urz. UE L. 304 z 22.11.2011, str. 18)
-- 3 of 10 --
telefon: +48 22 250 01 46 ul. Miodowa 15
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
4
Kwestia stosowania w żywności dodatków do żywności, takich jak emulgatory czy
stabilizatory jest uregulowana w rozporządzeniu nr 1333/20083. Rozporządzenie to
określa wykaz dodatków do żywności, warunki ich stosowania oraz maksymalne
dopuszczalne dawki tych substancji w żywności. Zgodnie z art. 6 rozporządzenia
nr 1333/2008 dodatki do żywności mogą być stosowane, jeżeli na proponowanym poziomie
ich stosowania, nie stanowią, w oparciu o dostępne dowody naukowe, zagrożenia dla
zdrowia konsumentów, istnieje uzasadniony wymóg technologiczny, który nie może zostać
spełniony w sposób inny, możliwy do zaakceptowania ze względów ekonomicznych
i technologicznych oraz gdy ich stosowanie nie wprowadza w błąd konsumenta. Proces
dopuszczania dodatków do żywności do spożycia przez ludzi jest bardzo skomplikowany,
a jednym z najważniejszych kryteriów jest ocena bezpieczeństwa substancji dodatkowej
pod kątem zdrowia konsumenta. W Unii Europejskiej oceny tej dokonuje Europejski Urząd
ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA).
W odniesieniu do aromatów wymagania oraz zasady stosowania są określone
w rozporządzeniu nr 1334/20084. Powyższe rozporządzenie określa wykaz aromatów,
warunki ich stosowania oraz zasady etykietowania.
Wymaga podkreślenia, że przepisy prawne nie nakładają obowiązku stosowania dodatków
do żywności czy aromatów w produkcji żywności. W związku z tym, to przedsiębiorca na
zasadzie dobrowolności, podejmuje decyzje o ich użyciu do produkcji żywności, co powinno
być uzasadnione określonym procesem technologicznym. Substancje dodatkowe i aromaty
stosowane, zgodnie z obowiązującymi przepisami, nie stanowią zagrożenia dla zdrowia
konsumenta w świetle dostępnych wyników badań naukowych.
Ponadto, dla producentów żywności wprowadzony został obowiązek odpowiedniego
znakowania żywności, co wynika wprost z przepisów rozporządzenia nr 1169/2011. Przy
pełnej, zgodnej z przepisami, informacji podanej na opakowaniu, konsument może
świadomie dokonywać wyboru przy zakupie środków spożywczych. Rozporządzenie
nr 1169/2011 nakłada na podmioty wprowadzające żywność do obrotu obowiązek
wskazania na opakowaniu pełnego składu produktu (w malejącej kolejności ich masy
w momencie użycia składników), w tym m.in. wszystkich dodatków do żywności obecnych
w produkcie. W przypadku dodatków do żywności podaje się ich nazwy lub numer
wg systemu oznaczeń Unii Europejskiej (np. kwas cytrynowy lub E 330). Ponadto, dla każdej
3 rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1333/2008 z dnia 16 grudnia 2008 r. w sprawie
dodatków do żywności (Dz. Urz. UE L 354 z 31.12.2008 r., z późn. zm.)
4 rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1334/2008 w sprawie środków aromatyzujących i
niektórych składników żywności o właściwościach aromatyzujących do użycia w oraz na środkach spożywczych
oraz zmieniające rozporządzenie Rady (EWG) nr 1601/91, rozporządzenia (WE) nr 2232/96 oraz (WE) nr
110/2008 oraz dyrektywę 2000/13/WE (Dz. Urz. UE L 354 z 31.12.2008, str. 34, z późn. zm.)
-- 4 of 10 --
telefon: +48 22 250 01 46 ul. Miodowa 15
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
5
substancji należy wskazać nazwę funkcji technologicznej, jaką pełni ona w danym środku
spożywczym, np. barwnik, regulator kwasowości, substancja konserwująca.
Ponadto, zgodnie z art. 7 rozporządzenia nr 1169/2011 informacje na temat żywności nie
mogą wprowadzać w błąd, w szczególności:
a) co do właściwości środka spożywczego, a w szczególności co do jego charakteru,
tożsamości, właściwości, składu, ilości, trwałości, kraju lub miejsca pochodzenia,
metod wytwarzania lub produkcji;
b) przez przypisywanie środkowi spożywczemu działania lub właściwości, których on
nie posiada;
c) przez sugerowanie, że środek spożywczy ma szczególne właściwości, gdy
w rzeczywistości wszystkie podobne środki spożywcze mają takie właściwości,
zwłaszcza przez szczególne podkreślanie obecności lub braku określonych
składników lub składników odżywczych;
d) przez sugerowanie poprzez wygląd, opis lub prezentacje graficzne, że chodzi o
określony środek spożywczy lub składnik, mimo że w rzeczywistości komponent
lub składnik naturalnie obecny lub zwykle stosowany w danym środku spożywczym
został zastąpiony innym komponentem lub innym składnikiem.
W kwestii wprowadzenia zakazu używania określenia „ser” w nazwie lub na etykiecie
produktu oraz zmian w systemie etykietowania produktów mleczarskich, ani Ministerstwo
Zdrowia, ani Główny Inspektorat Sanitarny nie posiada informacji na temat ewentualnie
planowanych zmian w przepisach dotyczących znakowania żywności, w tym serów.
W przedmiotowej kwestii powinno wypowiedzieć się Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju
Wsi, które jest właściwe w kwestii znakowania ogólnego żywności oraz informacji o jakości
handlowej m.in. nazw środków spożywczych, oznaczania ilościowego składników, wykazu
składników, ilości netto, wielkości czcionki, kraju lub miejsca pochodzenia.
Natomiast, wartym wskazania jest, że wymagania dotyczące nazwy środka spożywczego
określa art. 17 rozporządzenia oraz załącznik VI - zgodnie z którym, nazwą środka
spożywczego jest jego nazwa przewidziana w przepisach. W przypadku braku takiej nazwy
nazwą środka spożywczego jest jego nazwa zwyczajowa, a jeśli nazwa zwyczajowa nie
istnieje lub nie jest stosowana, przedstawia się nazwę opisową tego środka spożywczego.
Dozwolone jest stosowanie w państwie członkowskim, w którym środek spożywczy jest
wprowadzany na rynek, nazwy środka spożywczego, pod którą produkt ten jest legalnie
produkowany i wprowadzany na rynek w państwie członkowskim produkcji. W przypadku
gdy stosowanie innych przepisów rozporządzenia nr 1169/2011, w szczególności
zawartych w art. 9, uniemożliwiałoby jednak konsumentom w państwie członkowskim,
w którym środek spożywczy jest wprowadzany na rynek, poznanie prawdziwego
-- 5 of 10 --
telefon: +48 22 250 01 46 ul. Miodowa 15
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
6
charakteru tego środka spożywczego oraz odróżnienie go od środka spożywczego, z którym
mógłby być mylony, nazwa tego środka spożywczego jest uzupełniana innymi informacjami
opisowymi, które znajdują się w pobliżu nazwy tego środka spożywczego.
Zgodnie z już przywołaną horyzontalną zasadą, informacje na temat żywności nie mogą
wprowadzać konsumenta w błąd. Nazwa środka spożywczego nie może być też zastąpiona
nazwą chronioną jako własność intelektualna, nazwą marki lub nazwą wymyśloną. Ponadto,
w § 19 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi w sprawie znakowania
poszczególnych rodzajów środków spożywczych5, wprowadzono wymagania dotyczące
znakowania żywności nieopakowanej. Jednym z elementów, które muszą być wskazane
w odniesieniu do takiej żywności jest nazwa środka spożywczego i wykaz składników.
Przepisy te odwołują się do już przywołanych przepisów unijnego rozporządzenia
nr 1169/2011:
nazwę środka spożywczego wskazaną w sposób określony w art. 17
rozporządzenia nr 1169/2011;
wykaz składników – zgodnie z art. 18–20 rozporządzenia nr 1169/2011
(z uwzględnieniem substancji powodujących alergie i reakcje nietolerancji – art.
21).
Informacje obowiązkowe muszą być dostępne dla konsumenta i podaje się je w miejscu
sprzedaży na wywieszce dotyczącej danego środka spożywczego lub w inny sposób,
w miejscu dostępnym bezpośrednio konsumentowi finalnemu.
W kwestii edukowania społeczeństwa w zakresie interpretowania etykiet żywności, pragnę
podkreślić, że rozporządzenie (UE) nr 1169/2011 oraz inne szczegółowe przepisy prawa
żywnościowego zawierają wszystkie elementy niezbędne do dokonywania przez
konsumentów świadomych wyborów żywieniowych. Podstawową kwestią jest, aby
konsument rzeczywiście czytał informacje zamieszczane w oznakowaniu żywności,
rozumiał je i umiał je wykorzystać przy komponowaniu diety. Na stronie internetowej GIS
zamieszczone są podstawowe informacje w tym zakresie:
https://www.gov.pl/web/gis/znakowanie-srodkow-spozywczych.
Ponadto, od kilku lat Główny Inspektor Sanitarny wraz z podległymi organami Państwowej
Inspekcji Sanitarnej włącza się w kampanie edukacyjne Europejskiego Urzędu ds.
Bezpieczeństwa Żywności (EFSA), które w swoim zakresie dotyczą również znakowania
5 rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 23 grudnia 2014 r. w sprawie znakowania
poszczególnych rodzajów środków spożywczych (Dz.U. z 2015 r. poz. 29, z późn. zm.)
-- 6 of 10 --
telefon: +48 22 250 01 46 ul. Miodowa 15
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
7
żywności6. Kampanie prowadzone są m.in. w szkołach, a dzięki zaangażowaniu terenowych
organów Państwowej Inspekcji Sanitarnej osiąga bardzo dobre zasięgi. Przykładowo,
kampania przeprowadzona w 2023 r. (#EUChooseSafeFood)7 miała na celu wspieranie
mieszkańców i mieszkanek Europy w podejmowaniu świadomych decyzji dotyczących
zakupu żywności. Dzięki niej konsumenci mieli dostęp do praktycznych i przystępnych
informacji dotyczących zagadnień, takich jak pomoc w odczytywaniu etykiet
umieszczonych na środkach spożywczych czy też porad na temat przygotowywania
i przechowywania żywności.
Tematy wybrane przez GIS z ww. edycji kampanii to suplementy diety, higiena żywności
oraz znakowanie żywności z uwzględnieniem: alergenów, terminu przydatności do
spożycia/daty minimalnej trwałości i innych obowiązkowych elementów oznakowania,
określonych przepisami rozporządzenia (UE) nr 1169/2011. W ramach kampanii w 2023 r.
w całej Polsce przeprowadzono ponad 2750 działań takich jak: szkolenia, wykłady,
konkursy, punkty informacyjne czy wystawy. Za pośrednictwem stron internetowych
i mediów społecznościowych opublikowano ponad 3440 postów i artykułów, które objęły
zasięgiem prawie 500 tys. odbiorców.
Ponadto wiarygodnym źródłem wiedzy żywieniowej, jest portal Narodowego Centrum
Edukacji Żywieniowej (NCEŻ, https://ncez.pzh.gov.pl/) prowadzony i finansowany
w ramach realizacji Narodowego Programu Zdrowia8. Każdy zainteresowany poprawą
stanu zdrowia i jakości życia ma dostęp do aktualnych wyników badań naukowych, szeregu
artykułów edukacyjnych, e-booków. W ramach ww. portalu, Narodowy Instytut Zdrowia
Publicznego – PZH Państwowy Instytut Badawczy udostępnia także - za pośrednictwem
Centrum Dietetycznego Online - bezpłatne konsultacje dietetyczne online
(https://ncez.pzh.gov.pl/poradnia/).
Mając na względzie konieczność edukacji konsumentów, warto zwrócić uwagę na projekt
rozporządzenia Ministra Edukacji9 wprowadzający w szkołach podstawowych i średnich
przedmiot „Edukacja Zdrowotna”, którego celem jest podejmowanie działań wspierających
zdrowie we wszystkich jego wymiarach na wszystkich etapach życia - dbanie o zdrowie
fizyczne i psychiczne w tym aktywność fizyczną, która oprócz zdrowego odżywiania jest
6 https://www.gov.pl/web/gis/od-choosesafefood-do-safe2eat-niezmiennie-o-bezpieczenstwie-zywnosci
https://www.gov.pl/web/gis/kampania-safe2eat-2025-budujemy-zaufanie-konsumentow-do-bezpieczenstwa-
zywnosci-w-ue
7 https://www.gov.pl/web/gis/rusza-iii-edycja-kampanii-efsa-wybieraj-bezpieczna-zywnosc-euchoosesafefood
8 Portal utworzony w ramach realizacji zadań wynikających z rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie
Narodowego Programu Zdrowia na lata 2016-2020, kontynuowany w aktualnej edycji Narodowego Programu
Zdrowia na lata 2021-2025
9 Projekt rozporządzenia Ministra Edukacji zmieniający rozporządzenie w sprawie podstawy programowej
wychowania przedszkolnego oraz podstawy programowej kształcenia ogólnego dla szkoły podstawowej, w tym
dla uczniów z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym, kształcenia ogólnego
dla branżowej szkoły I stopnia, kształcenia ogólnego dla szkoły specjalnej przysposabiającej do pracy oraz
kształcenia ogólnego dla szkoły policealnej
-- 7 of 10 --
telefon: +48 22 250 01 46 ul. Miodowa 15
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
8
kluczowa w zapobieganiu chorób dietozależnych. Podstawa programowa tego przedmiotu
zakłada również edukację dzieci i młodzieży w zakresie zasad przygotowywania
zbilansowanej diety oraz czytania etykiet żywności i wykorzystywania informacji w nich
zawartych.
Niezależnie od powyższego, podkreślenia wymaga, że z wykazu składników produktu
powinno jasno wynikać, jaki jest jego skład. Informacje te powinny być rzetelne, jasne
i łatwe do zrozumienia dla konsumenta. Informacje te powinny być także pomocne dla
konsumentów wyznaniowych (np. muzułmanów, żydów) i wegetarian.
W kwestii oświadczeń zdrowotnych zamieszczanych na etykietach produktów
seropodobnych, należy wskazać, że oświadczenia zdrowotne i żywieniowe mogą być
stosowane w oznakowaniu żywności na zasadzie dobrowolności pod warunkiem spełnienia
przez produkt przepisów ogólnych regulujących kwestie ich stosowania –
tj. rozporządzenia (UE) nr 1924/200610 oraz szczegółowych warunków stosowania
określonych, autoryzowanych przez Komisję Europejską, oświadczeń.
Przepisy rozporządzenia nie zakazują stosowania oświadczeń na żywności przetworzonej.
Rozporządzenie określa szereg warunków jakie muszą być spełnione by produkt spożywczy
mógł w oznakowaniu, prezentacji lub reklamie mieć zastosowane oświadczenia zdrowotne
i/lub żywieniowe. Przykładowo, zgodnie z art. 3 rozporządzenia nr 1924/2006,
oświadczenia żywieniowe i zdrowotne nie mogą m.in.:
być nieprawdziwe, niejednoznaczne lub wprowadzające w błąd;
budzić wątpliwości co do bezpieczeństwa lub adekwatności odżywczej innej
żywności;
zachęcać do nadmiernego spożycia danej żywności lub stanowić przyzwolenie dla
niego.
Zgodnie z art. 5 rozporządzenia nr 1924/2006 składnik odżywczy lub inna substancja,
której dotyczy oświadczenie:
jest zawarty(-a) w produkcie końcowym w znaczącej ilości określonej w przepisach
wspólnotowych lub — gdy nie istnieją takie przepisy — w ilości, która ma zgodne
z oświadczeniem działanie odżywcze lub fizjologiczne, co potwierdzają ogólnie
uznane dane naukowe; lub
nie jest w nim zawarty(-a) lub jest zawarty(-a) w obniżonej ilości, która ma zgodne
z oświadczeniem działanie odżywcze lub fizjologiczne, co potwierdzają ogólnie
uznane dane naukowe;
10 rozporządzenie (WE) nr 1924/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 20 grudnia 2006 r. w sprawie
oświadczeń żywieniowych i zdrowotnych dotyczących żywności (sprostowanie Dz. Urz. UE L 12 z 18.01.2007 s. 3-
18);
-- 8 of 10 --
telefon: +48 22 250 01 46 ul. Miodowa 15
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
9
w odpowiednich przypadkach, składnik odżywczy lub inna substancja, której
dotyczy oświadczenie, występuje w postaci przyswajalnej przez organizm;
ilość produktu, jakiej spożycia można racjonalnie oczekiwać, zapewnia znaczącą
ilość składnika odżywczego lub innej substancji, której dotyczy oświadczenie,
określoną w przepisach wspólnotowych lub — gdy nie istnieją takie przepisy —
znaczącą ilość, która przyniesie zgodne z oświadczeniem działanie odżywcze lub
fizjologiczne, co potwierdzają ogólnie uznane dane naukowe.
Z kolei art. 10 rozporządzenia nr 1924/2006 wskazuje jakie obowiązkowe komunikaty
w etykietowaniu produktu należy podać (a jeżeli nie występuje ono - przy prezentacji
i w reklamie), jeśli zastosowano oświadczenie zdrowotne, m.in.: stwierdzenie wskazujące na
znaczenie zrównoważonego sposobu żywienia i zdrowego stylu życia. Natomiast zgodnie
z art. 7 rozporządzenia nr 1924/2006, informacja o ilości substancji, której dotyczy
oświadczenia żywieniowe lub zdrowotne (np. wapń, białko), a która nie jest podana
w informacji o wartości odżywczej, musi być zamieszczona w tym samym polu widzenia,
w którym znajduje się informacja o wartości odżywczej.
Mając na uwadze powyższe, oświadczenia żywieniowe wskazane w interpelacji („bogate
w wapń” lub „źródło białka”) mogłyby prawdopodobnie być zastosowane na etykietach
produktów seropodobnych, jeżeli dane produkty spełniałyby m.in. ww. warunki oraz
kryteria ilościowe określone dla tych oświadczeń. Niemniej jednak, oceniając zgodność
zastosowanych oświadczeń w oznakowaniu produktu spożywczego z przepisami prawa
żywnościowego, należy brać pod uwagę całą etykietę, w tym również elementy graficzne.
Zgodnie z podstawową zasadą żywność znajdująca się w obrocie nie może być
niebezpieczna dla zdrowia i życia człowieka, a podmioty działające na rynku spożywczym
mają obowiązek zapewnić, na wszystkich etapach produkcji, przetwarzania i dystrybucji,
zgodność tej żywności z wymaganiami prawa żywnościowego. Wynika to z art. 14 i 17
rozporządzenia nr 178/200211.
Ponadto, obowiązujące wymagania, jakie środki spożywcze muszą spełniać są
kontrolowane przez organy urzędowej kontroli żywności, w tym m.in. przez Państwową
Inspekcję Sanitarną i Inspekcję Weterynaryjną, zgodnie z ustawowymi kompetencjami.
Państwowa Inspekcja Sanitarna w ramach bieżącego nadzoru sanitarnego przeprowadza
kontrole w zakładach prowadzących produkcję żywności pochodzenia roślinnego lub obrót
żywnością. Kontrole takie są przeprowadzane wyrywkowo zgodnie z harmonogramem
11 rozporządzenie (WE) nr 178/2002 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 28 stycznia 2002 r. ustanawiającego
ogólne zasady i wymagania prawa żywnościowego, powołującego Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności
oraz ustanawiającego procedury w zakresie bezpieczeństwa żywności (Dz. Urz. WE L 31 z 01.02.2002, str. 1-24;
Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 15, t. 6, str. 463)
-- 9 of 10 --
telefon: +48 22 250 01 46 ul. Miodowa 15
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
10
kontroli ustalanym corocznie. W przypadku stwierdzenia niezgodności z obowiązującymi
przepisami organy PIS podejmują odpowiednie działania.
Niezależnie od powyższego, w przypadku podejrzenia, że w obrocie znajduje się żywność
nieodpowiedniej jakości, konsumenci mogą zgłosić ten fakt do terenowo właściwego
organu Państwowej Inspekcji Sanitarnej. Na tej podstawie zostanie przeprowadzona
urzędowa kontrola u danego sprzedawcy lub w zakładzie produkcyjnym. W przypadku
potwierdzenia zarzutów podmiot poniesie odpowiedzialność karną lub pieniężną, zgodnie
z przepisami działu VIII ustawy z dnia 25 sierpnia 2006 r. o bezpieczeństwie żywności
i żywienia. Ponadto, jeżeli w trakcie kontroli zostanie stwierdzone, że żywność nie spełnia
wymagań w zakresie bezpieczeństwa organy PIS mogą podjąć decyzję o wycofaniu jej
z obrotu, a nawet zniszczeniu.
Z wyrazami szacunku
z upoważnienia Ministra Zdrowia
Wojciech Konieczny
Sekretarz Stanu
/dokument podpisany elektronicznie/
-- 10 of 10 --
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
ZPN.050.25.2025.EL
Warszawa, 25 sierpnia 2025
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 11303 złożoną przez Panią Poseł Annę Gembicką oraz
Pana Posła Jarosława Sachajko, w sprawie nieuczciwych praktyk producentów żywności
oraz braku skutecznego nadzoru nad składem i oznakowaniem produktów seropodobnych,
uprzejmie proszę o przyjęcie poniższych informacji.
Na wstępie pragnę zaznaczyć, że organy Państwowej Inspekcji Sanitarnej podległej
ministrowi ds. zdrowia, prowadzą nadzór nad produkcją żywności pochodzenia roślinnego
oraz nad żywnością pochodzenia zwierzęcego i niezwierzęcego w obrocie. Natomiast
nadzór nad żywnością pochodzenia zwierzęcego w produkcji sprawują organy Inspekcji
Weterynaryjnej. W związku z tym, produkcja serów jest nadzorowana i kontrolowana przez
organy Inspekcji Weterynaryjnej, co obejmuje m.in. kwestie składu tych produktów,
stosowanych receptur oraz technologii produkcji. Należy wyjaśnić, że powyższy podział
kompetencji wynika z art. 73 ustawy z dnia 25 sierpnia 2006 r. o bezpieczeństwie żywności
i żywienia1 oraz ustaw kompetencyjnych obu Inspekcji.
Ponadto, w ramach kompetencji Państwowej Inspekcji Sanitarnej (PIS) urzędowe kontrole
żywności są przeprowadzane przez państwowych powiatowych lub granicznych
inspektorów sanitarnych zgodnie z harmonogramami kontroli opracowywanymi corocznie
na podstawie oceny ryzyka oraz w każdym przypadku podejrzenia lub uzyskania informacji
o uchybieniach zagrażających zdrowiu lub życiu człowieka (tzw. kontrole interwencyjne
1 Dz.U. z 2023 r. poz. 1448
-- 1 of 10 --
telefon: +48 22 250 01 46 ul. Miodowa 15
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
2
np. w związku ze skargą konsumenta). Główny Inspektorat Sanitarny (GIS) koordynuje
kwestie planowania kontroli w organach terenowych, a pracownicy GIS nie przeprowadzają
czynności kontrolnych podmiotów działających na rynku spożywczym.
Wyrywkowe kontrole produktów pod względem składu i oznakowania, w tym serów, są
prowadzone przez organy terenowe PIS w ramach kontroli poszczególnych placówek
handlowych i są częścią tych kontroli. Nie zbiera się oddzielnie danych dotyczących
wyników kontroli składu serów. Informacje na temat zakresów kontroli poszczególnych
podmiotów, wyników tych kontroli oraz nałożonych kar są w posiadaniu organów szczebla
powiatowego i granicznego bezpośrednio nadzorujących te podmioty
i przeprowadzających urzędowe kontrole.
Główny Inspektorat Sanitarny we współpracy z laboratoriami referencyjnymi Ministra
Zdrowia i innymi podmiotami współpracującymi z GIS na szczeblu centralnym corocznie
opracowuje jednolity ramowy plan pobierania próbek do badania żywności w ramach
urzędowej kontroli i monitoringu dla PIS. Zgodnie z kompetencjami PIS obejmuje
on urzędową kontrolę i monitoring żywności pochodzenia niezwierzęcego produkowanej
i wprowadzanej do obrotu oraz produktów pochodzenia zwierzęcego znajdującego się
w handlu detalicznym. Ww. plan jest narzędziem urzędowej kontroli żywności - wdrożonym
i od wielu lat realizowanym przez organy PIS – co roku dostosowywanym i modyfikowanym
na podstawie oceny ryzyka.
Rocznie pobiera się ok. 80 000 próbek żywności (pochodzenia krajowego, UE i z krajów
trzecich). Zgodnie z kompetencjami PIS, przeprowadzane kontrole urzędowe oraz badania
laboratoryjne próbek żywności dotyczą bezpieczeństwa żywności i parametrów
związanych z bezpieczeństwem żywności będących w kompetencjach Inspekcji m.in.:
pozostałości pestycydów, zanieczyszczenia chemiczne i mikrobiologiczne żywności i inne
parametry jakości zdrowotnej żywności.
Próbki serów i produktów serowych, zgodnie z ww. planem pobierania próbek, są badane
laboratoryjnie w następujących kierunkach:
zanieczyszczeń mikrobiologicznych – sery twarogowe RTE; Sery dojrzewające, w
tym z niepasteryzowanego mleka, np. Koryciński, RTE; sery typu oscypek, RTE;
metali szkodliwych dla zdrowia (sery dojrzałe/sery solankowe; sery: twarogowe,
śmietankowe i inne),
zawartości substancji dodatkowych (mleko i produkty mleczne (nabiał), w tym sery,
substytuty mięsa i nabiału);
wykrywania napromieniania (sery inne niż twarogowe oraz wyroby z tofu
zawierające zioła i przyprawy; sery twarogowe zawierające zioła)
GMO - organizmów genetycznie modyfikowanych (tofu),
-- 2 of 10 --
telefon: +48 22 250 01 46 ul. Miodowa 15
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
3
alergenów - zawartości glutenu (mleko i przetwory mleczne -m.in. serki
homogenizowane, twarożki smakowe, gotowe twarogi do sernika, wyroby
seropodobne, serki topione, sery pleśniowe).
W ramach przeprowadzanej urzędowej kontroli organy PIS podczas pobierania próbek
żywności dokonują oceny oznakowania produktów. Kiedy próbki pobierane są w obiekcie
obrotu żywnością i są to produkty występujące luzem, próbkobiorcy na miejscu oceniają
znakowanie podczas poboru próbek na podstawie etykiet opakowania zbiorczego lub
dokumentów będących w posiadaniu przedsiębiorcy dotyczących tego produktu. Jeśli
natomiast pobierane są próbki żywności w jednostkowych opakowaniach – ocena
znakowania odbywa się w laboratorium badającym próbkę lub w stacji sanitarno-
epidemiologicznej szczebla powiatowego (jeśli próbka do badań wysyłana jest do
laboratorium w innym województwie).
Jeśli urzędowa kontrola dotyczy zakładu produkcyjnego – zawsze dokonywana jest
pogłębiona ocena znakowania w pełnym zakresie. Jeśli natomiast pobieranie próbek
odbywa się w obiekcie obrotu żywnością – decyzja czy zostanie dokonana pełna pogłębiona
ocena, czy też podstawowe elementy znakowania wynikające głównie z rozporządzenia
nr 1169/20112, czyli zakres dokonywanej oceny - zależy od wstępnej oceny ryzyka. Pełna
ocena znakowania dokonywana jest w przypadkach, gdy wskazuje na to ocena ryzyka,
w pewnych kierunkach badań, gdzie jest to istotne, np. kiedy próbka badana jest w kierunku
zawartości substancji dodatkowych, itd.
Ponadto, należy wskazać, że przepisy prawa żywnościowego określają wymagania z zakresu
bezpieczeństwa żywności, to znaczy wymagania zdrowotne, które musi spełniać żywność
wprowadzana do obrotu. Natomiast przepisy te nie określają wymagań dotyczących
możliwego składu dla poszczególnych rodzajów środków spożywczych np. serów, nie
zostało zatem określone, jakie składniki można stosować przy ich produkcji. Ewentualne
normy polskie dotyczące poszczególnych produktów są przeznaczone do dobrowolnego
stosowania przez producentów. Do produkcji żywności można stosować różne składniki/
substancje zgodnie z przyjętą przez producenta recepturą/specyfikacją produktu pod
warunkiem, że są bezpieczne oraz z uwzględnieniem ograniczeń wynikających z prawa
żywnościowego tzn. wtedy, kiedy mogą, zgodnie z przepisami, być stosowane do danego
rodzaju produktu. Przykładowo - ograniczenia takie dotyczą dodatków do żywności, które
mogą być stosowane do określonych rodzajów środków spożywczych oraz w określonych
dawkach. W związku z brakiem regulacji dotyczących szczegółowego składu
poszczególnych rodzajów środków spożywczych nie zbiera się danych na temat skali
sprzedaży w Polsce produktów zawierających emulgatory, stabilizatory, aromaty i żelatynę.
2 rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1169/2011 z dnia 25 października 2011 r. w sprawie
przekazywania konsumentom informacji na temat żywności (...) (Dz. Urz. UE L. 304 z 22.11.2011, str. 18)
-- 3 of 10 --
telefon: +48 22 250 01 46 ul. Miodowa 15
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
4
Kwestia stosowania w żywności dodatków do żywności, takich jak emulgatory czy
stabilizatory jest uregulowana w rozporządzeniu nr 1333/20083. Rozporządzenie to
określa wykaz dodatków do żywności, warunki ich stosowania oraz maksymalne
dopuszczalne dawki tych substancji w żywności. Zgodnie z art. 6 rozporządzenia
nr 1333/2008 dodatki do żywności mogą być stosowane, jeżeli na proponowanym poziomie
ich stosowania, nie stanowią, w oparciu o dostępne dowody naukowe, zagrożenia dla
zdrowia konsumentów, istnieje uzasadniony wymóg technologiczny, który nie może zostać
spełniony w sposób inny, możliwy do zaakceptowania ze względów ekonomicznych
i technologicznych oraz gdy ich stosowanie nie wprowadza w błąd konsumenta. Proces
dopuszczania dodatków do żywności do spożycia przez ludzi jest bardzo skomplikowany,
a jednym z najważniejszych kryteriów jest ocena bezpieczeństwa substancji dodatkowej
pod kątem zdrowia konsumenta. W Unii Europejskiej oceny tej dokonuje Europejski Urząd
ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA).
W odniesieniu do aromatów wymagania oraz zasady stosowania są określone
w rozporządzeniu nr 1334/20084. Powyższe rozporządzenie określa wykaz aromatów,
warunki ich stosowania oraz zasady etykietowania.
Wymaga podkreślenia, że przepisy prawne nie nakładają obowiązku stosowania dodatków
do żywności czy aromatów w produkcji żywności. W związku z tym, to przedsiębiorca na
zasadzie dobrowolności, podejmuje decyzje o ich użyciu do produkcji żywności, co powinno
być uzasadnione określonym procesem technologicznym. Substancje dodatkowe i aromaty
stosowane, zgodnie z obowiązującymi przepisami, nie stanowią zagrożenia dla zdrowia
konsumenta w świetle dostępnych wyników badań naukowych.
Ponadto, dla producentów żywności wprowadzony został obowiązek odpowiedniego
znakowania żywności, co wynika wprost z przepisów rozporządzenia nr 1169/2011. Przy
pełnej, zgodnej z przepisami, informacji podanej na opakowaniu, konsument może
świadomie dokonywać wyboru przy zakupie środków spożywczych. Rozporządzenie
nr 1169/2011 nakłada na podmioty wprowadzające żywność do obrotu obowiązek
wskazania na opakowaniu pełnego składu produktu (w malejącej kolejności ich masy
w momencie użycia składników), w tym m.in. wszystkich dodatków do żywności obecnych
w produkcie. W przypadku dodatków do żywności podaje się ich nazwy lub numer
wg systemu oznaczeń Unii Europejskiej (np. kwas cytrynowy lub E 330). Ponadto, dla każdej
3 rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1333/2008 z dnia 16 grudnia 2008 r. w sprawie
dodatków do żywności (Dz. Urz. UE L 354 z 31.12.2008 r., z późn. zm.)
4 rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1334/2008 w sprawie środków aromatyzujących i
niektórych składników żywności o właściwościach aromatyzujących do użycia w oraz na środkach spożywczych
oraz zmieniające rozporządzenie Rady (EWG) nr 1601/91, rozporządzenia (WE) nr 2232/96 oraz (WE) nr
110/2008 oraz dyrektywę 2000/13/WE (Dz. Urz. UE L 354 z 31.12.2008, str. 34, z późn. zm.)
-- 4 of 10 --
telefon: +48 22 250 01 46 ul. Miodowa 15
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
5
substancji należy wskazać nazwę funkcji technologicznej, jaką pełni ona w danym środku
spożywczym, np. barwnik, regulator kwasowości, substancja konserwująca.
Ponadto, zgodnie z art. 7 rozporządzenia nr 1169/2011 informacje na temat żywności nie
mogą wprowadzać w błąd, w szczególności:
a) co do właściwości środka spożywczego, a w szczególności co do jego charakteru,
tożsamości, właściwości, składu, ilości, trwałości, kraju lub miejsca pochodzenia,
metod wytwarzania lub produkcji;
b) przez przypisywanie środkowi spożywczemu działania lub właściwości, których on
nie posiada;
c) przez sugerowanie, że środek spożywczy ma szczególne właściwości, gdy
w rzeczywistości wszystkie podobne środki spożywcze mają takie właściwości,
zwłaszcza przez szczególne podkreślanie obecności lub braku określonych
składników lub składników odżywczych;
d) przez sugerowanie poprzez wygląd, opis lub prezentacje graficzne, że chodzi o
określony środek spożywczy lub składnik, mimo że w rzeczywistości komponent
lub składnik naturalnie obecny lub zwykle stosowany w danym środku spożywczym
został zastąpiony innym komponentem lub innym składnikiem.
W kwestii wprowadzenia zakazu używania określenia „ser” w nazwie lub na etykiecie
produktu oraz zmian w systemie etykietowania produktów mleczarskich, ani Ministerstwo
Zdrowia, ani Główny Inspektorat Sanitarny nie posiada informacji na temat ewentualnie
planowanych zmian w przepisach dotyczących znakowania żywności, w tym serów.
W przedmiotowej kwestii powinno wypowiedzieć się Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju
Wsi, które jest właściwe w kwestii znakowania ogólnego żywności oraz informacji o jakości
handlowej m.in. nazw środków spożywczych, oznaczania ilościowego składników, wykazu
składników, ilości netto, wielkości czcionki, kraju lub miejsca pochodzenia.
Natomiast, wartym wskazania jest, że wymagania dotyczące nazwy środka spożywczego
określa art. 17 rozporządzenia oraz załącznik VI - zgodnie z którym, nazwą środka
spożywczego jest jego nazwa przewidziana w przepisach. W przypadku braku takiej nazwy
nazwą środka spożywczego jest jego nazwa zwyczajowa, a jeśli nazwa zwyczajowa nie
istnieje lub nie jest stosowana, przedstawia się nazwę opisową tego środka spożywczego.
Dozwolone jest stosowanie w państwie członkowskim, w którym środek spożywczy jest
wprowadzany na rynek, nazwy środka spożywczego, pod którą produkt ten jest legalnie
produkowany i wprowadzany na rynek w państwie członkowskim produkcji. W przypadku
gdy stosowanie innych przepisów rozporządzenia nr 1169/2011, w szczególności
zawartych w art. 9, uniemożliwiałoby jednak konsumentom w państwie członkowskim,
w którym środek spożywczy jest wprowadzany na rynek, poznanie prawdziwego
-- 5 of 10 --
telefon: +48 22 250 01 46 ul. Miodowa 15
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
6
charakteru tego środka spożywczego oraz odróżnienie go od środka spożywczego, z którym
mógłby być mylony, nazwa tego środka spożywczego jest uzupełniana innymi informacjami
opisowymi, które znajdują się w pobliżu nazwy tego środka spożywczego.
Zgodnie z już przywołaną horyzontalną zasadą, informacje na temat żywności nie mogą
wprowadzać konsumenta w błąd. Nazwa środka spożywczego nie może być też zastąpiona
nazwą chronioną jako własność intelektualna, nazwą marki lub nazwą wymyśloną. Ponadto,
w § 19 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi w sprawie znakowania
poszczególnych rodzajów środków spożywczych5, wprowadzono wymagania dotyczące
znakowania żywności nieopakowanej. Jednym z elementów, które muszą być wskazane
w odniesieniu do takiej żywności jest nazwa środka spożywczego i wykaz składników.
Przepisy te odwołują się do już przywołanych przepisów unijnego rozporządzenia
nr 1169/2011:
nazwę środka spożywczego wskazaną w sposób określony w art. 17
rozporządzenia nr 1169/2011;
wykaz składników – zgodnie z art. 18–20 rozporządzenia nr 1169/2011
(z uwzględnieniem substancji powodujących alergie i reakcje nietolerancji – art.
21).
Informacje obowiązkowe muszą być dostępne dla konsumenta i podaje się je w miejscu
sprzedaży na wywieszce dotyczącej danego środka spożywczego lub w inny sposób,
w miejscu dostępnym bezpośrednio konsumentowi finalnemu.
W kwestii edukowania społeczeństwa w zakresie interpretowania etykiet żywności, pragnę
podkreślić, że rozporządzenie (UE) nr 1169/2011 oraz inne szczegółowe przepisy prawa
żywnościowego zawierają wszystkie elementy niezbędne do dokonywania przez
konsumentów świadomych wyborów żywieniowych. Podstawową kwestią jest, aby
konsument rzeczywiście czytał informacje zamieszczane w oznakowaniu żywności,
rozumiał je i umiał je wykorzystać przy komponowaniu diety. Na stronie internetowej GIS
zamieszczone są podstawowe informacje w tym zakresie:
https://www.gov.pl/web/gis/znakowanie-srodkow-spozywczych.
Ponadto, od kilku lat Główny Inspektor Sanitarny wraz z podległymi organami Państwowej
Inspekcji Sanitarnej włącza się w kampanie edukacyjne Europejskiego Urzędu ds.
Bezpieczeństwa Żywności (EFSA), które w swoim zakresie dotyczą również znakowania
5 rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 23 grudnia 2014 r. w sprawie znakowania
poszczególnych rodzajów środków spożywczych (Dz.U. z 2015 r. poz. 29, z późn. zm.)
-- 6 of 10 --
telefon: +48 22 250 01 46 ul. Miodowa 15
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
7
żywności6. Kampanie prowadzone są m.in. w szkołach, a dzięki zaangażowaniu terenowych
organów Państwowej Inspekcji Sanitarnej osiąga bardzo dobre zasięgi. Przykładowo,
kampania przeprowadzona w 2023 r. (#EUChooseSafeFood)7 miała na celu wspieranie
mieszkańców i mieszkanek Europy w podejmowaniu świadomych decyzji dotyczących
zakupu żywności. Dzięki niej konsumenci mieli dostęp do praktycznych i przystępnych
informacji dotyczących zagadnień, takich jak pomoc w odczytywaniu etykiet
umieszczonych na środkach spożywczych czy też porad na temat przygotowywania
i przechowywania żywności.
Tematy wybrane przez GIS z ww. edycji kampanii to suplementy diety, higiena żywności
oraz znakowanie żywności z uwzględnieniem: alergenów, terminu przydatności do
spożycia/daty minimalnej trwałości i innych obowiązkowych elementów oznakowania,
określonych przepisami rozporządzenia (UE) nr 1169/2011. W ramach kampanii w 2023 r.
w całej Polsce przeprowadzono ponad 2750 działań takich jak: szkolenia, wykłady,
konkursy, punkty informacyjne czy wystawy. Za pośrednictwem stron internetowych
i mediów społecznościowych opublikowano ponad 3440 postów i artykułów, które objęły
zasięgiem prawie 500 tys. odbiorców.
Ponadto wiarygodnym źródłem wiedzy żywieniowej, jest portal Narodowego Centrum
Edukacji Żywieniowej (NCEŻ, https://ncez.pzh.gov.pl/) prowadzony i finansowany
w ramach realizacji Narodowego Programu Zdrowia8. Każdy zainteresowany poprawą
stanu zdrowia i jakości życia ma dostęp do aktualnych wyników badań naukowych, szeregu
artykułów edukacyjnych, e-booków. W ramach ww. portalu, Narodowy Instytut Zdrowia
Publicznego – PZH Państwowy Instytut Badawczy udostępnia także - za pośrednictwem
Centrum Dietetycznego Online - bezpłatne konsultacje dietetyczne online
(https://ncez.pzh.gov.pl/poradnia/).
Mając na względzie konieczność edukacji konsumentów, warto zwrócić uwagę na projekt
rozporządzenia Ministra Edukacji9 wprowadzający w szkołach podstawowych i średnich
przedmiot „Edukacja Zdrowotna”, którego celem jest podejmowanie działań wspierających
zdrowie we wszystkich jego wymiarach na wszystkich etapach życia - dbanie o zdrowie
fizyczne i psychiczne w tym aktywność fizyczną, która oprócz zdrowego odżywiania jest
6 https://www.gov.pl/web/gis/od-choosesafefood-do-safe2eat-niezmiennie-o-bezpieczenstwie-zywnosci
https://www.gov.pl/web/gis/kampania-safe2eat-2025-budujemy-zaufanie-konsumentow-do-bezpieczenstwa-
zywnosci-w-ue
7 https://www.gov.pl/web/gis/rusza-iii-edycja-kampanii-efsa-wybieraj-bezpieczna-zywnosc-euchoosesafefood
8 Portal utworzony w ramach realizacji zadań wynikających z rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie
Narodowego Programu Zdrowia na lata 2016-2020, kontynuowany w aktualnej edycji Narodowego Programu
Zdrowia na lata 2021-2025
9 Projekt rozporządzenia Ministra Edukacji zmieniający rozporządzenie w sprawie podstawy programowej
wychowania przedszkolnego oraz podstawy programowej kształcenia ogólnego dla szkoły podstawowej, w tym
dla uczniów z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym, kształcenia ogólnego
dla branżowej szkoły I stopnia, kształcenia ogólnego dla szkoły specjalnej przysposabiającej do pracy oraz
kształcenia ogólnego dla szkoły policealnej
-- 7 of 10 --
telefon: +48 22 250 01 46 ul. Miodowa 15
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
8
kluczowa w zapobieganiu chorób dietozależnych. Podstawa programowa tego przedmiotu
zakłada również edukację dzieci i młodzieży w zakresie zasad przygotowywania
zbilansowanej diety oraz czytania etykiet żywności i wykorzystywania informacji w nich
zawartych.
Niezależnie od powyższego, podkreślenia wymaga, że z wykazu składników produktu
powinno jasno wynikać, jaki jest jego skład. Informacje te powinny być rzetelne, jasne
i łatwe do zrozumienia dla konsumenta. Informacje te powinny być także pomocne dla
konsumentów wyznaniowych (np. muzułmanów, żydów) i wegetarian.
W kwestii oświadczeń zdrowotnych zamieszczanych na etykietach produktów
seropodobnych, należy wskazać, że oświadczenia zdrowotne i żywieniowe mogą być
stosowane w oznakowaniu żywności na zasadzie dobrowolności pod warunkiem spełnienia
przez produkt przepisów ogólnych regulujących kwestie ich stosowania –
tj. rozporządzenia (UE) nr 1924/200610 oraz szczegółowych warunków stosowania
określonych, autoryzowanych przez Komisję Europejską, oświadczeń.
Przepisy rozporządzenia nie zakazują stosowania oświadczeń na żywności przetworzonej.
Rozporządzenie określa szereg warunków jakie muszą być spełnione by produkt spożywczy
mógł w oznakowaniu, prezentacji lub reklamie mieć zastosowane oświadczenia zdrowotne
i/lub żywieniowe. Przykładowo, zgodnie z art. 3 rozporządzenia nr 1924/2006,
oświadczenia żywieniowe i zdrowotne nie mogą m.in.:
być nieprawdziwe, niejednoznaczne lub wprowadzające w błąd;
budzić wątpliwości co do bezpieczeństwa lub adekwatności odżywczej innej
żywności;
zachęcać do nadmiernego spożycia danej żywności lub stanowić przyzwolenie dla
niego.
Zgodnie z art. 5 rozporządzenia nr 1924/2006 składnik odżywczy lub inna substancja,
której dotyczy oświadczenie:
jest zawarty(-a) w produkcie końcowym w znaczącej ilości określonej w przepisach
wspólnotowych lub — gdy nie istnieją takie przepisy — w ilości, która ma zgodne
z oświadczeniem działanie odżywcze lub fizjologiczne, co potwierdzają ogólnie
uznane dane naukowe; lub
nie jest w nim zawarty(-a) lub jest zawarty(-a) w obniżonej ilości, która ma zgodne
z oświadczeniem działanie odżywcze lub fizjologiczne, co potwierdzają ogólnie
uznane dane naukowe;
10 rozporządzenie (WE) nr 1924/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 20 grudnia 2006 r. w sprawie
oświadczeń żywieniowych i zdrowotnych dotyczących żywności (sprostowanie Dz. Urz. UE L 12 z 18.01.2007 s. 3-
18);
-- 8 of 10 --
telefon: +48 22 250 01 46 ul. Miodowa 15
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
9
w odpowiednich przypadkach, składnik odżywczy lub inna substancja, której
dotyczy oświadczenie, występuje w postaci przyswajalnej przez organizm;
ilość produktu, jakiej spożycia można racjonalnie oczekiwać, zapewnia znaczącą
ilość składnika odżywczego lub innej substancji, której dotyczy oświadczenie,
określoną w przepisach wspólnotowych lub — gdy nie istnieją takie przepisy —
znaczącą ilość, która przyniesie zgodne z oświadczeniem działanie odżywcze lub
fizjologiczne, co potwierdzają ogólnie uznane dane naukowe.
Z kolei art. 10 rozporządzenia nr 1924/2006 wskazuje jakie obowiązkowe komunikaty
w etykietowaniu produktu należy podać (a jeżeli nie występuje ono - przy prezentacji
i w reklamie), jeśli zastosowano oświadczenie zdrowotne, m.in.: stwierdzenie wskazujące na
znaczenie zrównoważonego sposobu żywienia i zdrowego stylu życia. Natomiast zgodnie
z art. 7 rozporządzenia nr 1924/2006, informacja o ilości substancji, której dotyczy
oświadczenia żywieniowe lub zdrowotne (np. wapń, białko), a która nie jest podana
w informacji o wartości odżywczej, musi być zamieszczona w tym samym polu widzenia,
w którym znajduje się informacja o wartości odżywczej.
Mając na uwadze powyższe, oświadczenia żywieniowe wskazane w interpelacji („bogate
w wapń” lub „źródło białka”) mogłyby prawdopodobnie być zastosowane na etykietach
produktów seropodobnych, jeżeli dane produkty spełniałyby m.in. ww. warunki oraz
kryteria ilościowe określone dla tych oświadczeń. Niemniej jednak, oceniając zgodność
zastosowanych oświadczeń w oznakowaniu produktu spożywczego z przepisami prawa
żywnościowego, należy brać pod uwagę całą etykietę, w tym również elementy graficzne.
Zgodnie z podstawową zasadą żywność znajdująca się w obrocie nie może być
niebezpieczna dla zdrowia i życia człowieka, a podmioty działające na rynku spożywczym
mają obowiązek zapewnić, na wszystkich etapach produkcji, przetwarzania i dystrybucji,
zgodność tej żywności z wymaganiami prawa żywnościowego. Wynika to z art. 14 i 17
rozporządzenia nr 178/200211.
Ponadto, obowiązujące wymagania, jakie środki spożywcze muszą spełniać są
kontrolowane przez organy urzędowej kontroli żywności, w tym m.in. przez Państwową
Inspekcję Sanitarną i Inspekcję Weterynaryjną, zgodnie z ustawowymi kompetencjami.
Państwowa Inspekcja Sanitarna w ramach bieżącego nadzoru sanitarnego przeprowadza
kontrole w zakładach prowadzących produkcję żywności pochodzenia roślinnego lub obrót
żywnością. Kontrole takie są przeprowadzane wyrywkowo zgodnie z harmonogramem
11 rozporządzenie (WE) nr 178/2002 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 28 stycznia 2002 r. ustanawiającego
ogólne zasady i wymagania prawa żywnościowego, powołującego Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności
oraz ustanawiającego procedury w zakresie bezpieczeństwa żywności (Dz. Urz. WE L 31 z 01.02.2002, str. 1-24;
Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 15, t. 6, str. 463)
-- 9 of 10 --
telefon: +48 22 250 01 46 ul. Miodowa 15
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
10
kontroli ustalanym corocznie. W przypadku stwierdzenia niezgodności z obowiązującymi
przepisami organy PIS podejmują odpowiednie działania.
Niezależnie od powyższego, w przypadku podejrzenia, że w obrocie znajduje się żywność
nieodpowiedniej jakości, konsumenci mogą zgłosić ten fakt do terenowo właściwego
organu Państwowej Inspekcji Sanitarnej. Na tej podstawie zostanie przeprowadzona
urzędowa kontrola u danego sprzedawcy lub w zakładzie produkcyjnym. W przypadku
potwierdzenia zarzutów podmiot poniesie odpowiedzialność karną lub pieniężną, zgodnie
z przepisami działu VIII ustawy z dnia 25 sierpnia 2006 r. o bezpieczeństwie żywności
i żywienia. Ponadto, jeżeli w trakcie kontroli zostanie stwierdzone, że żywność nie spełnia
wymagań w zakresie bezpieczeństwa organy PIS mogą podjąć decyzję o wycofaniu jej
z obrotu, a nawet zniszczeniu.
Z wyrazami szacunku
z upoważnienia Ministra Zdrowia
Wojciech Konieczny
Sekretarz Stanu
/dokument podpisany elektronicznie/
-- 10 of 10 --