Interpelacja w sprawie pilnych inwestycji w infrastrukturę retencyjną oraz wieloletniego planu zabezpieczeń przeciwpowodziowych w kontekście powodzi z 2024 r. i 2025 r.
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja nr 11285
do prezesa Rady Ministrów
w sprawie pilnych inwestycji w infrastrukturę retencyjną oraz wieloletniego planu zabezpieczeń przeciwpowodziowych w kontekście powodzi z 2024 r. i 2025 r.
Zgłaszający: Jarosław Sachajko
Data wpływu: 30-07-2025
Szanowny Panie Premierze,
zwracam się do Pana w imieniu obywateli dotkniętych tragicznymi w skutkach powodziami, jakie nawiedziły Europę Środkową – w tym Polskę – we wrześniu 2024 roku oraz ponownie latem 2025 roku. Mimo zapowiedzi, analiz i deklaracji polityków sytuacja powtórzyła się niemal identycznie – zalane miasta, zniszczone drogi i mosty, ewakuacje tysięcy osób oraz ogromne straty w gospodarstwach rolnych i przedsiębiorstwach.
Wydarzenia te unaoczniają, że Polska nie posiada skutecznego, kompleksowego systemu ochrony przeciwpowodziowej, a skala zaniechań inwestycyjnych z ostatnich lat ma dziś tragiczne konsekwencje społeczne i ekonomiczne.
Jak wskazują dane Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie oraz raporty NIK, w ciągu ostatnich 10 lat nie zrealizowano większości strategicznych inwestycji w infrastrukturę retencyjną, modernizację wałów i regulację rzek. Obecny system jest rozdrobniony, nieskoordynowany, a odpowiedzialność za jego elementy rozmyta między różne poziomy administracji.
Powodzie z 2024 i 2025 roku doprowadziły do:
zniszczenia kilkudziesięciu kilometrów wałów przeciwpowodziowych (w tym w woj. dolnośląskim, woj. opolskim i woj. małopolskim),
zalania łącznej powierzchni ponad 120 tys. ha użytków rolnych,
ewakuacji ponad 30 tys. mieszkańców,
zniszczenia infrastruktury kolejowej i drogowej o wartości przekraczającej 3 mld zł,
realnego zagrożenia dla bezpieczeństwa energetycznego – m.in. w wyniku uszkodzenia stacji transformatorowych i linii przesyłowych.
Mimo to rząd nie przedstawił dotychczas konkretnego, wieloletniego planu inwestycyjnego ani reformy zarządzania gospodarką wodną. Dlatego kluczowe znaczenie ma wdrożenie tanich, szybkich i skutecznych metod retencji rozproszonej – zwłaszcza na trwałych użytkach zielonych (TUZ), które od wieków pełniły naturalną funkcję przeciwpowodziową.
Z danych przedstawionych w analizie ekspertów z lipca 2025 roku („Ekoschemat – nawadnianie TUZ”) jednoznacznie wynika, że TUZ w dolinach rzecznych stanowią najtańszy i natychmiastowy rezerwuar retencji użytkowej. Wdrożenie systemu adekwatnych dopłat za retencję wodną na TUZ – zgodnie z zasadami ekoschematów – może w krótkim czasie przyczynić się do zwiększenia pojemności retencyjnej kraju bez konieczności wywłaszczeń, przetargów i wieloletnich inwestycji.
Z danych opracowania wynika:
możliwość objęcia programem: 370 tys. ha TUZ,
potencjalna retencja: 370 mln m³, czyli 0,37 mld m³,
koszt roczny dopłat: 1,48 mld zł,
koszt 1 m³ retencji: poniżej 4 zł (wobec kilkuset złotych w przypadku zbiorników zaporowych),
potencjalny zysk z produkcji biogazu z biomasy z TUZ: 1,25 mld zł/rok.
Tymczasem ani minister klimatu i środowiska, ani minister rolnictwa i rozwoju wsi, ani minister infrastruktury nie podjęli żadnych formalnych działań w tej sprawie, mimo że rozwiązania te przedstawiono w formie projektów i analiz. Dlatego potrzebna jest interwencja prezesa Rady Ministrów i powołanie międzyresortowego zespołu ds. retencji użytkowej i ochrony przed powodzią.
W związku z powyższym niniejszym wnoszę interpelację i zwracam się do Pana Prezesa Rady Ministrów oraz Ministrów właściwych z następującymi pytaniami:
Jakie konkretne inwestycje przeciwpowodziowe zostały zrealizowane w latach 2023–2025?
Jakie środki z budżetu państwa oraz funduszy UE przeznaczono na infrastrukturę retencyjną w ostatnich trzech latach?
Ile wałów przeciwpowodziowych zostało wybudowanych lub zmodernizowanych w latach 2023–2025, z podziałem na województwa?
Dlaczego nie zrealizowano programu budowy wielkich zbiorników retencyjnych (np. Racibórz Dolny II, Kąty-Myscowa)?
Czy rząd planuje przywrócenie systemowego nadzoru nad inwestycjami hydrotechnicznymi przez jedno ministerstwo?
Czy rząd planuje wykorzystać środki z KPO lub funduszy REPowerEU na inwestycje w zbiorniki, wały i zapory?
Ile obecnie wynosi łączna pojemność retencyjna zbiorników wodnych w Polsce i jak to się ma do progów bezpieczeństwa klimatycznego zalecanych przez ekspertów?
Czy planowane są inwestycje w nowoczesne systemy zarządzania zlewniami i cyfrowe monitorowanie zagrożeń powodziowych?
Czy rząd planuje uwzględnienie retencji na TUZ jako oficjalnego narzędzia ochrony przed powodziami?
Dlaczego dotychczas nie wdrożono taniego programu dopłat do retencji rozproszonej mimo jego opłacalności ekonomicznej i realnych szans środowiskowych?
Czy zostanie uruchomiona rezerwa celowa mająca na celu wsparcie właścicieli łąk i pastwisk – jako forma ochrony przeciwpowodziowej?
Czy rząd posiada pełną mapę potencjalnych TUZ zdatnych do nawadniania i okresowego zalewania w dolinach rzecznych?
Jakie środki z KPO lub funduszy REPowerEU mogą zostać realnie przekierowane na retencję użytkową w rolnictwie?
Czy powstanie osobny program inwestycji niskonakładowych i szybkich w zakresie retencji, wałów i zastawek na TUZ?
Czy rząd planuje zmiany legislacyjne, które umożliwią współfinansowanie projektów retencji z poziomu samorządów i Wód Polskich?
Kiedy i czy w ogóle planowane jest przeprowadzenie oceny kosztów społecznych i gospodarczych zaniechań w dziedzinie małej retencji?
Czy możliwe jest wprowadzenie wskaźnika retencji gminnej jako warunku dostępu do programów infrastrukturalnych?
Czy Pan Premier podejmie pilne działania w celu skoordynowania resortów i rozpoczęcia programu „Retencja TUZ – bezpieczna wieś, bezpieczne miasto”?
Podsekretarz stanu Piotr Malepszak
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
- Zawiera 31 wskazania konkretnych kwot finansowych
- Podaje wskaźniki procentowe (3)
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (7)
- Resort odnosi się punkt po punkcie do pytań posła
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
22982 znakówkancelaria@mi.gov.pl ul. Chałubińskiego 4/6
www.gov.pl/web/infrastruktura 00-928 Warszawa
Znak pisma: DGW-2.054.54.2025
Warszawa, 27 stycznia 2026
Pan Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
odpowiadając na interpelację nr 11285 Posła na Sejm RP pana Jarosława Sachajki,
przekazaną dnia 7 sierpnia 2025 r. przez Kancelarię Prezesa Rady Ministrów, w sprawie
pilnych inwestycji w infrastrukturę retencyjną oraz wieloletniego planu zabezpieczeń
przeciwpowodziowych w kontekście powodzi z 2024 r. i 2025 r., przedstawiam,
w porozumieniu z Ministrem Funduszy i Polityki Regionalnej, Ministrem Klimatu
i Środowiska oraz Ministrem Rolnictwa i Rozwoju Wsi, następujące stanowisko.
Odpowiadając na pytania Pana Posła dotyczące inwestycji przeciwpowodziowych, które
zostały zrealizowane w latach 2023–2025 wyjaśniam, że Państwowe Gospodarstwo
Wodne Wody Polskie (PGW Wody Polskie) na realizację zadań inwestycyjnych
w gospodarce wodnej w latach 2023-2025 wydatkowało około 4 mld zł. Zakończono
budowę wielu kluczowych inwestycji służących ochronie ludności i mienia przed powodzią
i suszą, a obecnie kolejne zadania są realizowane lub przygotowywane na kolejne lata.
W kwestii realizacji zbiorników retencyjnych informuję, że zbiorniki retencyjne są
systematycznie budowane i modernizowane. Od 2023 r. zostały zakończone prace
budowlane na nowych zbiornikach przeciwpowodziowych, m.in.:
budowa 4 zbiorników w Kotlinie Kłodzkiej: Boboszów, Krosnowice, Szalejów Górny,
Roztoki – koszt ok. 993 mln zł,
budowa zbiorników Malinówka 1, Malinówka 2 i Malinówka 3 w ramach ochrony
przeciwpowodziowej Krakowa – koszt ok. 43 mln zł,
budowa zbiornika Tulce – koszt ok. 19,8 mln zł.
Zakończono również modernizację zbiorników:
Polder Żelazna – etap I – ok. 125 mln zł,
Zbiornik Ruda – koszt ok. 16,6 mln zł,
Zbiornik Wisła Czarne – koszt ok. 22,5 mln zł.
Na najbliższe lata zaplanowane są kolejne inwestycje zbiornikowe, w tym m.in.:
Budowa Zbiornika Rzymówka – koszt ok. 356 mln zł,
Rewitalizacja Zbiornika Sulejów – etap I – koszt ok. 157 mln zł,
Przebudowa zbiornika Dzierżno Duże – koszt ok. 350 mln zł,
Przebudowa Polderu Żelazna – etap II – koszt ok. 64 mln zł.
-- 1 of 8 --
2
Odnosząc się do zapytania Pana Posła dotyczącego prowadzenia nadzoru
nad inwestycjami hydrotechnicznymi przez jeden resort wyjaśniam, że minister właściwy
do spraw gospodarki wodnej, stosownie do przepisów ustawy Prawo wodne, sprawuje
nadzór nad PGW Wody Polskie, które odgrywa wiodącą rolę w systemie rozwoju
inwestycji hydrotechnicznych w Polsce. Zgodnie z art. 354 ustawy Prawo wodne minister
właściwy do spraw gospodarki wodnej koordynuje realizację zadań publicznych
w gospodarce wodnej, co w szczególności obejmuje zatwierdzanie programów
planowanych inwestycji w gospodarce wodnej PGW Wody Polskie oraz programów zadań
związanych z utrzymywaniem wód oraz pozostałego mienia Skarbu Państwa związanego
z gospodarką wodną, a także zatwierdzanie planu finansowego i planów działalności tej
jednostki.
Odnosząc się do pytania Pana Posła dotyczącego planów rządu w zakresie wykorzystania
środków z KPO lub funduszy REPowerEU na inwestycje w zbiorniki, wały i zapory
wyjaśniam, że z uwagi na krótki okres na wykorzystanie środków (sierpień 2026 r.),
w ramach KPO nie jest planowane finansowanie dużych, wieloletnich inwestycji
hydrotechnicznych, realizowanych przez PGW Wody Polskie.
W ramach KPO przewidziano natomiast realizację inwestycji w zwiększanie potencjału
zrównoważonej gospodarki wodnej na obszarach wiejskich, której budżet wynosił
289 mln € (ok. 1 251 mln zł). Za realizację tych inwestycji odpowiada MRiRW. Z informacji
uzyskanych z MRiRW wynika, że środki z KPO, w ramach inwestycji B3.3.1 Inwestycje w
zwiększanie potencjału zrównoważonej gospodarki wodnej na obszarach wiejskich,
przeznaczone są na realizację przedsięwzięć przez gminy lub związki międzygminne w
zakresie budowy, rozbudowy, odbudowy lub przebudowy urządzeń wodnych lub
urządzeń melioracji wodnych, z uwzględnieniem retencjonowania wody, w tym
wykonania stawów oraz budowli zatrzymujących wodę w rowach melioracyjnych.
Ponadto PGW Wody Polskie zrealizowało projekt pn. „Inwentaryzacja urządzeń melioracji
wodnych oraz gruntów zmeliorowanych na terenie wybranych Zarządów Zlewni
Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie”. W ramach realizacji projektu
dokonano weryfikacji oraz zaktualizowano cyfrową ewidencję urządzeń melioracji
wodnych oraz gruntów zmeliorowanych dla obszaru 15 Zarządów Zlewni PGW Wody
Polskie. Jednocześnie informuję, że na koniec III kwartału 2025 r. podpisano w ww.
zakresie 15 umów na kwotę 74,8 zł mln zł netto. Wydatkowano ponad 3,3 mln zł netto,
które są środkami z KPO.
W kwestii REPowerEU informuję, że podstawowym obszarem wsparcia z tego programu
są zadania o charakterze energetycznym – m.in. wsparcie rozwoju sieci przesyłowych,
magazynów energii, transportu bezemisyjnego czy morskich farm wiatrowych. Z tego
źródła finansowania nie jest przewidziane wsparcie inwestycji w urządzenia
przeciwpowodziowe PGW Wody Polskie.
-- 2 of 8 --
3
Odnosząc się do zagadnienia dotyczącego zbiornikowej pojemności retencyjnej w Polsce
informuję, że łącznie objętość retencjonowanej wody w sztucznych zbiornikach wodnych
wynosi 4 599,11 mln m3 wody, co stanowi nieco ponad 6,5% objętości średniorocznego
odpływu rzecznego. Większość wód jest retencjonowana w zbiornikach o pojemności
powyżej 3 mln m3. Największy udział mają zbiorniki o pojemności powyżej 100 mln m3
(11 zbiorników), których łączna pojemność wynosi ponad 2 345 mln m3.
Działania na rzecz zwiększenia retencji zostały zestawione w opracowanym przez
Ministerstwo Infrastruktury dokumencie pod nazwą Program przeciwdziałania
niedoborowi wody na lata 2022 – 2027 z perspektywą do roku 2030, przyjętym uchwałą
nr 152 Rady Ministrów z 22 sierpnia 2023 r. Zostały również podjęte prace w celu
aktualizacji Planu przeciwdziałania skutkom suszy (PPSS), który jest głównym
dokumentem planistycznym, mającym na celu wskazanie najistotniejszych kierunków
działań, które pomogą zapobiec kryzysowi wodnemu w Polsce. Aktualizację PPSS
przygotowuje PGW Wody Polskie w uzgodnieniu z ministrem właściwym do spraw
gospodarki wodnej, ministrem właściwym do spraw rozwoju wsi, ministrem właściwym
do spraw rybołówstwa, ministrem właściwym do spraw żeglugi śródlądowej
oraz wojewodami, uwzględniając podział kraju na obszary dorzeczy. Zakończenie całości
prac nad aktualizacją PPSS przewidziane jest w II kwartale 2027 r. Zgodnie z art. 185 ust.
6 ustawy Prawo wodne, aktualizacja PPSS zostanie przyjęta w drodze rozporządzenia
ministra właściwego do spraw gospodarki wodnej.
Odnosząc się do zapytania Pana Posła na temat inwestycji w nowoczesne systemy
zarządzania zlewniami i cyfrowe monitorowanie zagrożeń wyjaśniam, że Instytut
Meteorologii i Gospodarki Wodnej – Państwowy Instytut Badawczy (IMGW-PIB)
w ostatnich latach podjął działania mające na celu rozwój systemów monitorowania
zagrożeń powodziowych i minimalizowania skutków powodzi. Uruchomiono nowe
narzędzia i produkty m.in. umożliwiające wizualizacje możliwości przelania się wody przez
koronę wału przeciwpowodziowego.
W ramach Projektu Ochrony Przeciwpowodziowej w Dorzeczu Odry i Wisły zrealizowane
zostało wzmocnienie instytucjonalne i udoskonalenie prognozowania. Działania
prowadzone były w IMGW-PIB oraz w centrach operacyjnych ochrony
przeciwpowodziowej PGW Wody Polskie, w szczególności w RZGW we Wrocławiu i w
RZGW w Krakowie. Zrealizowane w ramach komponentu inwestycje obejmowały:
instalację nowej generacji telemetrycznych stacji pogodowych,
modernizację sieci radarów meteorologicznych POLRAD,
rozbudowę i modernizację stacji hydrologicznych wraz z opracowaniem
oprogramowania o lepszych parametrach do symulacji powodzi błyskawicznych
oraz udoskonalanie prognozowania tych powodzi.
Równocześnie IMGW-PIB prowadzi dalsze działania rozwojowe, mające na celu
podniesienie jakości prowadzonej osłony hydrologiczno-meteorologicznej. Na realizację
-- 3 of 8 --
4
planu zadań rozwojowych IMGW-PIB uzyskało środki w wysokości 8,52 mln zł z programu
FEnIKS 2021-2027, co pozwoliło w kwietniu 2025 r. na podpisanie umów z NFOŚiGW
na realizację dwóch projektów: Zintegrowany system gromadzenia informacji,
prognozowania i ostrzegania oraz Budowa systemu ostrzeżeń hydrologicznych przed
powodziami opadowymi (w tym błyskawicznymi) wskutek intensywnych opadów deszczu
w zlewniach zurbanizowanych i niekontrolowanych.
Ministerstwo Infrastruktury przygotowuje również do realizacji kolejny projekt przy
udziale Banku Światowego, Banku Rozwoju Rady Europy oraz środków z funduszy
europejskich - Projekt budowania odporności na zmiany klimatu w gospodarce wodnej,
planowany do realizacji na lata 2027-2033, który za szacowaną kwotę ok. 1,5 mld € będzie
wspierał ochronę ludności i gospodarki przed skutkami powodzi i suszy.
Tym przedsięwzięciom towarzyszyć będzie komponent wzmocnienia instytucjonalnego
w ograniczaniu zagrożeń oraz monitoringu wód, a także rozwój centrów zarządzania
kryzysowego.
Odnosząc się do pytania dotyczącego uwzględnienia „TUZ” jako narzędzia ochrony przed
powodziami przedstawiam stanowisko MRiRW, zgodnie z którym resort ten realizuje
szereg interwencji mających, poprzez wsparcie finansowe, zachęcić rolników
do właściwego gospodarowania wodą i ochrony trwałych użytków zielonych. Płatności
do ekoschematów obszarowych, w tym dotyczące retencjonowania wody na trwałych
użytkach zielonych (TUZ), dostępne są dla rolników od 2023 r. Szczegółowe warunki i tryb
przyznawania płatności uregulowane zostały w rozporządzeniu w sprawie
ekoschematów1. Celem ekoschematu „Retencjonowanie wody na TUZ” jest promowanie
retencjonowania wody, które poprawia gospodarkę wodną, a także ogranicza emisję
dwutlenku węgla do atmosfery poprzez ograniczenie rozkładu materii organicznej.
Od 2025 r. rozszerzono zakres wsparcia w ramach ekoschematu „Retencjonowanie wody
na TUZ” o możliwość uzyskiwania płatności także dla gruntów znajdujących się
na obszarze objętym normą GAEC 2 dotyczącą ochrony torfowisk i obszarów podmokłych.
Ekoschematem „Retencjonowanie wody na trwałych użytkach zielonych” – w kampanii
2023 r. objęto ok. 109 tys. ha. i wypłacono ok. 31,8 mln zł. W kampanii 2024 r. wsparciem
została objęta powierzchnia ok. 56 tys. ha, a kwota płatności wyniosła ok. 13,6 mln zł.
Łącznie w kampanii 2023 i 2024 r. zostanie wypłacone ok. 45,4 mln zł.
Poniżej przedstawiam stanowisko MRiRW, zgodnie z którym w ramach PROW 2014–2020
oraz Planu Strategicznego WPR 2023–2027 realizowane jest wsparcie, które wpisuje się
w koncepcję retencji rozproszonej.
PROW 2014–2020
1 Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 20 kwietnia 2023 r. w sprawie
szczegółowych warunków i szczegółowego trybu przyznawania i wypłaty płatności w ramach
schematów na rzecz klimatu i środowiska w ramach Planu Strategicznego dla Wspólnej Polityki
Rolnej na lata 2023–2027 (Dz.U. poz. 493 z późn. zm.).
-- 4 of 8 --
5
1. Poddziałanie 5.1 „Wsparcie inwestycji w środki zapobiegawcze, których celem jest
ograniczenie skutków prawdopodobnych klęsk żywiołowych, niekorzystnych zjawisk
klimatycznych i katastrof”. Beneficjentem były spółki wodne i ich związki. Inwestycje
obejmowały działania służące utrzymaniu i modernizacji urządzeń melioracyjnych.
Od 2017 r. przeprowadzono łącznie 9 naborów wniosków w ramach których spółki wodne
złożyły 581 wniosków na kwotę 256 mln zł, zawarto 374 umowy na kwotę 164 mln zł.
2. Operacje typu „Scalanie gruntów” w ramach poddziałania „Wsparcie na inwestycje
związane z rozwojem, modernizacją i dostosowywaniem rolnictwa i leśnictwa”. Celem
scalenia gruntów jest tworzenie korzystniejszych warunków gospodarowania w rolnictwie
i leśnictwie poprzez poprawę struktury obszarowej gospodarstw rolnych, lasów i gruntów
leśnych, dostosowanie granic nieruchomości do systemu urządzeń melioracji wodnych,
dróg oraz rzeźby terenu, w tym także poprawa stosunków wodnych w zakresie retencji
wodnej. Beneficjentem były starostwa powiatowe. Nabory były przeprowadzone
oddzielnie w poszczególnych województwach, z wyjątkiem województw: kujawsko-
pomorskiego, warmińsko-mazurskiego i zachodniopomorskiego. Pierwsze nabory
wniosków zostały uruchomione w marcu 2016 r. natomiast ostatnie – w październiku
2022 r. Łącznie złożono 234 wnioski o przyznanie pomocy na kwotę 2,19 mld zł. Podpisano
185 umów na kwotę 1,89 mld zł. Realizacja scaleń gruntów kontynuowana jest również
w PS WPR Interwencja I.10.8 Scalanie gruntów wraz z zagospodarowaniem
poscaleniowym.
PS WPR 2023-2027
1. Interwencja I.10.8 „Scalanie gruntów wraz z zagospodarowaniem poscaleniowym”.
W ramach tej interwencji preferowane będą operacje uwzględniające, inwestycje
przyczyniające się do zwiększenia retencji wodnej na gruntach rolnych, tj.
- tworzenie lub odtworzenie śródpolnych oczek wodnych lub zachowanie istniejących
mokradeł;
- budowa lub przebudowa małych zbiorników wodnych (o łącznej powierzchni co najmniej
500 m2) oraz istniejących urządzeń melioracji wodnych i innych urządzeń wodnych w celu
zmiany ich funkcji, tj. zmiana funkcji urządzeń melioracji z odwadniających na
nawadniająco–odwadniające.
Do 12 sierpnia 2025 r. złożono w ramach tej interwencji 31 wniosków o przyznanie
pomocy na kwotę ponad 453 mln zł.
2. Interwencja I.10.4 „Inwestycje przyczyniające się do ochrony środowiska i klimatu”.
W ramach tej interwencji, można uzyskać dofinansowanie na inwestycje mające na celu
ograniczenie presji rolnictwa na środowisko naturalne, w tym m.in. ograniczenie zużycia
środków ochrony roślin lub nawozów, ograniczenie emisji zanieczyszczeń, zwiększenie
bioróżnorodności gleby, poprawę gospodarowania wodą oraz adaptację do zmian
klimatu. Beneficjentami są rolnicy. Rolnik może ubiegać się o wsparcie na inwestycje
dotyczące m.in. magazynowania wody opadowej w gospodarstwach rolnych i jej
-- 5 of 8 --
6
powtórnego użycia. Pierwszy nabór wniosków na tę interwencję przeprowadzono
w terminie od 23 października do 20 listopada 2024 r. Interwencja ta cieszyła się
ogromnym zainteresowaniem. W ramach naboru złożono 28 956 wniosków o przyznanie
pomocy na kwotę 5 mld 867 mln zł.
Odnosząc się do pytania Pana Posła o pełną mapę potencjalnych „TUZ” zdatnych
do nawadniania i okresowego zalewania w dolinach rzecznych wyjaśniam, że MRiRW
w przekazanym MI stanowisku nie odniosło się wprost do tego zagadnienia. Jednakże
w przekazanym stanowisku MRiRW wskazało, że w przypadku ekoschematu
„Retencjonowanie wody na trwałych użytkach zielonych” w aplikacji eWniosekPlus rolnik
nie deklaruje upraw we wniosku na działkach rolnych do tego ekoschematu, ani nie
wskazuje we wniosku konkretnych działek, które mogą być zalane lub podtopione, a
jedynie zaznacza chęć ubiegania się o tę płatność. Informacje potwierdzające wystąpienie
zalania lub podtopienia na powierzchniach TUZ przekazywane są przez IUNG-PIB
do Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (ARiMR). Wykaz ten jest
przekazywany do ARiMR w terminie do 2 października każdego roku. Wyjaśniam przy tym,
że w zakresie obowiązków ministra właściwego do spraw gospodarki wodnej nie znajduje
się prowadzenie wykazu, w tym map potencjalnych TUZ zdatnych do nawadniania
okresowego zalewania dolin rzecznych. Zgodnie z art. 163 ustawy Prawo wodne ochronę
przed powodzią prowadzi się z uwzględnieniem map zagrożenia powodziowego, map
ryzyka powodziowego oraz planów zarządzania ryzykiem powodziowym. Mapy
prezentują obszary, które potencjalnie mogą zostać zalane w przypadku wystąpienia
powodzi o określonym prawdopodobieństwie, bądź w przypadku awarii budowli
piętrzącej. Za opracowanie planów zarządzania ryzykiem powodziowym zgodnie z art. 173
ust. 1 ustawy Prawo wodne odpowiada PGW Wody Polskie. Sposób opracowywania
planów opisany jest w metodyce dostępnej na stronie https://stoppowodzi.pl/metodyki-
opracowania-apzrp/. W metodyce nie wspomina się szczegółowo o trwałych użytkach
zielonych, tylko ogólnie o działaniach zwiększających retencję. Wymieniane są typy
działań jak ochrona lub zwiększanie retencji zlewniowej na gruntach rolnych, ochrona
lub zwiększenie retencji dolin rzecznych.
Ponadto wyjaśniam, że w kwestii dofinansowania niskonakładowych inwestycji w zakresie
retencjonowania wody na trwałych użytkach zielonych (TUZ) należy zwrócić się
bezpośrednio do MRiRW. Natomiast ze stanowiska przekazanego przez MKiŚ wynika, że
resort ten planuje kontynuację programu „Moja Woda”, którego celem jest wspieranie
indywidualnej mikroretencji wód opadowych przez osoby fizyczne. Na ten cel MKiŚ
planuje przeznaczyć około 160 mln zł. Jednocześnie informuję, że ustawa Prawo wodne
w art. 395 umożliwia wykonywanie czynności wpływających na retencję, które
nie wymagają zgłoszenia, ani pozwolenia wodnoprawnego. Zgodnie z tym przepisem
pozwolenia wodnoprawnego albo zgłoszenia wodnoprawnego nie wymaga np.:
- zatrzymywanie wody w rowach, jeżeli zasięg oddziaływania nie wykracza poza granice
terenu, którego zakład jest właścicielem, lub terenu znajdującego się w zasięgu
-- 6 of 8 --
7
oddziaływania, gdy zakład posiada uprzednią pisemną zgodę właścicieli gruntów objętych
oddziaływaniem na zatrzymywanie wody w rowach;
- hamowanie odpływu wody z obiektów drenarskich, jeżeli zasięg oddziaływania nie
wykracza poza granice terenu, którego zakład jest właścicielem, lub terenu znajdującego
się w zasięgu oddziaływania, gdy zakład posiada uprzednią pisemną zgodę właścicieli
gruntów objętych oddziaływaniem na hamowanie odpływu wody z obiektów
drenarskich.;
- przebudowa rowów w celu zatrzymywania wody, jeżeli zasięg oddziaływania nie
wykracza poza granice terenu, którego zakład jest właścicielem, lub terenu znajdującego
się w zasięgu oddziaływania, gdy zakład posiada uprzednią pisemną zgodę właścicieli
gruntów objętych oddziaływaniem na przebudowę rowów w celu zatrzymywania wody.
Są to działania niskobudżetowe, które właściciele gruntów mogą samodzielnie realizować.
Odnosząc się do poruszonej przez Pana Posła kwestii zmian legislacyjnych, które
umożliwią współfinansowanie projektów retencji z poziomu samorządów i PGW Wody
Polskie wyjaśniam, że zgodnie z art. 238 ustawy Prawo wodne jednostki samorządu
terytorialnego mogą ponosić koszty inwestycji prowadzonych na wodach stanowiących
własność Skarbu Państwa, koszty inwestycji w zakresie urządzeń wodnych oraz koszty
utrzymania tych wód lub urządzeń wodnych. Wysokość tej partycypacji jest określana
w porozumieniu, do którego podpisania są upoważnione jednostka samorządu
terytorialnego i PGWW Wody Polskie. Ponadto zgodnie z art. 187a ustawy Prawo wodne
w kosztach projektowania lub wykonywania urządzeń wodnych może uczestniczyć ten,
kto zamierza odnosić z nich korzyści.
Jednocześnie informuję, że Ministerstwo Infrastruktury nie przeprowadzało oceny
kosztów społecznych i gospodarczych „zaniechań w dziedzinie małej retencji”. Dokument
o takim charakterze nie jest wymagany do realizacji przez obowiązujące obecnie przepisy.
Jednocześnie wyjaśniam, że osiągnięcie efektów realizacji Programu przeciwdziałania
niedoborowi wody w tym m.in. wzrost objętości retencjonowanej wody, wzrost
pojemności obiektów małej retencji, zwiększenie udziału przedsięwzięć z zakresu
tworzenia retencji wodnej czy zwiększenie społecznej świadomości problemu
zmniejszających się zasobów wód i silnej potrzeby ich retencjonowania przez różne
dostępne formy, będzie możliwe dzięki realizacji poszczególnych zadań. W Programie
przeciwdziałania niedoborowi wody dokonano integracji dostępnych metod
retencjonowania wody w celu uzyskania jednego określonego celu, jakim jest zwiększenie
retencji w Polsce. Realizacja tego celu będzie stanowiła odpowiedź na problemy z jakimi
boryka się społeczeństwo oraz gospodarka w kontekście wyzwań związanych ze zmianami
klimatu, zwłaszcza skutkami ekstremalnych zjawisk meteorologicznych i hydrologicznych.
Cel zostanie osiągnięty tylko przy zastosowaniu wszelkich możliwych metod
oraz zaangażowaniu wszelkich możliwych grup społecznych i dostępnych narzędzi.
W realizację powyższych działań, na różnym poziomie i w różnym stopniu, mogą być
-- 7 of 8 --
8
zaangażowane m.in.: organy administracji rządowej (MI, MRiRW, MKiŚ) i administracji
samorządowej, inne podmioty państwowe (PGW Wody Polskie i Państwowe
Gospodarstwo Leśne Lasy Państwowe), spółki wodne, rolnicy czy też organizacje
pozarządowe. W ramach PPNW przeprowadzono analizę kosztów i korzyści wdrożenia
PPNW w wyniku realizacji poszczególnych typów działań. Zdecydowanie najważniejszym
katalogiem korzyści są korzyści ekonomiczne dotyczące redukcji potencjalnych strat
wynikających z niedoboru wody w rolnictwie i innych branżach. Łącznie te dwa elementy
odpowiadają za 98% wszystkich korzyści ekonomicznych PPNW. Pozostałe korzyści, takie
jak zmniejszenie strat pożarowych powstających w wyniku wysuszenia ściółki leśnej,
spadek ilości posuszu powstającego w wyniku wystąpienia zjawiska suszy, redukcja
wartość strat w hodowli ryb czy korzyści finansowe w zakresie zaopatrzenia w wodę,
łącznie odpowiadają za zaledwie 2% oszacowanych korzyści ekonomicznych wynikających
z realizacji PPNW.
W zakresie możliwości wprowadzenia wskaźnika retencji gminnej, jako warunku dostępu
do programów infrastrukturalnych, zgodnie ze stanowiskiem MFiPR, pytanie Pana Posła
w tym zakresie należy rozpatrywać w odniesieniu do wszystkich programów
infrastrukturalnych, a nie jedynie programów infrastrukturalnych finansowanych
z funduszy europejskich. Wobec czego dla zapewnienia kompleksowego podejścia przy
udzielaniu odpowiedzi konieczne byłoby uwzględnienie stanowiska wszystkich resortów,
zapewniających finansowanie dla tego typu infrastruktury z innych źródeł (np. budżet
państwa, fundusze celowe, pożyczki, inne). Ewentualne wprowadzenie jednolitego
wskaźnika retencji – jako obowiązkowego warunku dostępu do wszystkich programów
infrastrukturalnych – stanowiłoby decyzję o charakterze strategicznym i wymagałoby
uzgodnień na szczeblu międzyresortowym i rządowym. Należy zauważyć, że kwestia
retencji wód opadowych jest już częściowo uwzględniana w kryteriach wyboru projektów
współfinansowanych z funduszy europejskich, m.in. w Programie Fundusze Europejskie
na Infrastrukturę, Klimat, Środowisko 2021-2027 (w naborach, w których zastosowanie
takich kryteriów jest zasadne).
Odpowiadając na pytanie Pana Posła w zakresie skoordynowania działań resortów
w zakresie realizacji programu „Retencja TUZ – Bezpieczna Wieś, Bezpieczne Miasto”
wyjaśniam, że poszczególne resorty, ich jednostki podległe i nadzorowane, a także
jednostki samorządu terytorialnego realizują różne zadania w zakresie retencji,
z uwzględnieniem różnych źródeł finansowania działań oraz mechanizmów służących
zapewnieniu spójności konkretnych inicjatyw. Jednocześnie deklaruję chęć współpracy
z innymi resortami, które realizują zadania z zakresu retencji wód.
Z poważaniem,
z upoważnienia Ministra Infrastruktury
Dokument podpisany elektronicznie przez:
Piotr Malepszak
Podsekretarz Stanu
-- 8 of 8 --