Interpelacja nr 11259
Interpelacja w sprawie systemowego niedowartościowania emerytur minimalnych w Polsce, zagrożeń dla przyszłości pokoleń pracujących oraz potrzeby wprowadzenia rozwiązań pronatalistycznych związanych z systemem podatkowo-emerytalnym
Zgłaszający:
•
Adresat:
Podatki i Finanse (75%)
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja w sprawie systemowego niedowartościowania emerytur minimalnych w Polsce, zagrożeń dla przyszłości pokoleń pracujących oraz potrzeby wprowadzenia rozwiązań pronatalistycznych związanych z systemem podatkowo-emerytalnym
Interpelacja nr 11259
do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej
w sprawie systemowego niedowartościowania emerytur minimalnych w Polsce, zagrożeń dla przyszłości pokoleń pracujących oraz potrzeby wprowadzenia rozwiązań pronatalistycznych związanych z systemem podatkowo-emerytalnym
Zgłaszający: Jarosław Sachajko
Data wpływu: 29-07-2025
Szanowna Pani Minister,
zwracam się do Pani Minister z najwyższą troską i odpowiedzialnością parlamentarną, poruszony sytuacją emerytów w Polsce, których godność i bezpieczeństwo materialne systemowo pozostają niedostatecznie chronione. Bezpośrednim impulsem do tej interpelacji była nagłośniona przez media sprawa Pani Krystyny L. – niegdyś znanej i cenionej prezenterki Telewizji Polskiej – która dziś zmuszona jest żyć z emerytury na poziomie niewiele ponad 1600 zł netto. Jest to kwota, która w praktyce nie wystarcza na pokrycie podstawowych potrzeb życiowych.
Ten wstrząsający przypadek nie jest wyjątkiem, lecz odzwierciedleniem znacznie szerszego i poważniejszego problemu strukturalnego: polski system emerytalny nie zapewnia emerytom minimalnych świadczeń na poziomie gwarantującym godne życie, ani nie daje obecnemu pokoleniu pracujących realnych perspektyw na stabilność emerytalną w przyszłości.
Na dzień dzisiejszy, po marcowej waloryzacji w 2025 r., minimalna emerytura w Polsce wynosi 1782,42 zł brutto, czyli około 1613 zł netto. Kwota ta jest niższa niż minimum socjalne dla jednoosobowego gospodarstwa domowego w mieście, które według danych Instytutu Pracy i Spraw Socjalnych za 2024 rok wynosiło około 1 950 zł netto. Oznacza to, że osoby otrzymujące emerytury minimalne żyją poniżej realnego minimum godności.
Polska należy jednocześnie do grupy państw Unii Europejskiej o jednym z najniższych udziałów emerytury minimalnej w relacji do średniego świadczenia. W 2024 roku emerytura minimalna stanowiła zaledwie 47% średniej emerytury krajowej, która wynosiła około 3782 zł brutto miesięcznie.
Obowiązujący w Polsce model emerytalny typu pay-as-you-go, mimo sukcesywnych reform, w praktyce nie chroni przed ubóstwem tych, którzy:
mieli przerwy w zatrudnieniu (głównie kobiety opiekujące się dziećmi lub osobami starszymi),
pracowali w niepełnym wymiarze czasu lub na umowach cywilnoprawnych,
prowadzili działalność gospodarczą i odprowadzali składki w najniższej możliwej wysokości.
Nie zapewniono również skutecznego i powszechnie akceptowanego filaru kapitałowego, który mógłby kompensować słabości systemu repartycyjnego. Programy typu PPK, mimo deklarowanych celów, charakteryzują się niską partycypacją społeczną.
Wskaźnik zastępowalności dochodu przez emeryturę w Polsce w 2025 r. wynosi zaledwie 42%, a prognozy wskazują na jego dalszy spadek – poniżej 35% do 2060 roku. Oznacza to, że osoby pracujące dzisiaj mogą w przyszłości otrzymać świadczenia odpowiadające zaledwie jednej trzeciej ostatniego wynagrodzenia.
Tymczasem wskaźnik dzietności w Polsce spadł do poziomu 1,1 dziecka na kobietę. W ciągu najbliższych 25 lat liczba osób w wieku poprodukcyjnym wzrośnie o ponad 3 miliony, a liczba osób pracujących przypadających na jednego emeryta spadnie poniżej 1,5. System emerytalny, oparty wyłącznie na daninach pokolenia aktywnego zawodowo, nie będzie w stanie udźwignąć tego obciążenia.
Dlatego apeluję o wdrożenie dwóch kluczowych mechanizmów systemowych:
1. Przekazywanie części podatku PIT dzieci na emeryturę matek
Proponuję wprowadzenie ustawy, zgodnie z którą część podatku PIT odprowadzanego przez dzieci trafiałaby na subkonto emerytalne ich matek:
10% PIT od dochodu przypadającego na pierwsze dziecko,
20% PIT na drugie,
30% PIT na trzecie,
40% PIT na czwarte,
50% PIT na piąte i kolejne dzieci.
Byłby to przełomowy mechanizm: więcej dzieci=wyższa emerytura. Rozwiązanie to uznaje macierzyństwo za społecznie użyteczną pracę, której efekty stabilizują system finansów publicznych. Mechanizm nie wymaga podnoszenia podatków, a jedynie przekierowania części istniejącego podatku w celowy i sprawiedliwy sposób.
2. Rozszerzenie kwoty wolnej od podatku na dzieci
Kwota wolna od podatku dotyczy obecnie jedynie dorosłych. Tymczasem każde dziecko to nie tylko prywatny wybór rodziców, ale kosztowna inwestycja społeczna. Proponuję wprowadzenie osobnej kwoty wolnej od podatku przypadającej na każde dziecko, co:
natychmiast odciąży finansowo rodziny,
zmniejszy klin podatkowy,
wzmocni bodziec prorodzinny w systemie fiskalnym,
potwierdzi, że dzieci to wspólna odpowiedzialność całego państwa.
To rozwiązanie może być wprowadzone bezzwłocznie, z natychmiastowym skutkiem.
W związku z powyższym, zwracam się do Pani Minister z następującymi pytaniami:
Czy rząd planuje podniesienie poziomu emerytury minimalnej do wysokości minimum socjalnego?
Czy planowane jest wprowadzenie emerytury obywatelskiej niezależnej od stażu?
Czy przewiduje się reformę waloryzacji emerytur minimalnych w tempie szybszym niż inflacja?
Czy planowane są dodatki socjalne dla emerytów w trudnej sytuacji?
Czy rząd posiada prognozy dotyczące wypłacalności systemu emerytalnego przy obecnym poziomie dzietności?
Czy zostanie wprowadzony system proporcjonalnych emerytur cząstkowych?
Czy rząd rozważa wdrożenie systemu przekazywania PIT dzieci na rzecz emerytur ich matek?
Czy rozważane jest wprowadzenie dodatkowej kwoty wolnej od podatku na każde dziecko?
Interpelacja nr 11259
do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej
w sprawie systemowego niedowartościowania emerytur minimalnych w Polsce, zagrożeń dla przyszłości pokoleń pracujących oraz potrzeby wprowadzenia rozwiązań pronatalistycznych związanych z systemem podatkowo-emerytalnym
Zgłaszający: Jarosław Sachajko
Data wpływu: 29-07-2025
Szanowna Pani Minister,
zwracam się do Pani Minister z najwyższą troską i odpowiedzialnością parlamentarną, poruszony sytuacją emerytów w Polsce, których godność i bezpieczeństwo materialne systemowo pozostają niedostatecznie chronione. Bezpośrednim impulsem do tej interpelacji była nagłośniona przez media sprawa Pani Krystyny L. – niegdyś znanej i cenionej prezenterki Telewizji Polskiej – która dziś zmuszona jest żyć z emerytury na poziomie niewiele ponad 1600 zł netto. Jest to kwota, która w praktyce nie wystarcza na pokrycie podstawowych potrzeb życiowych.
Ten wstrząsający przypadek nie jest wyjątkiem, lecz odzwierciedleniem znacznie szerszego i poważniejszego problemu strukturalnego: polski system emerytalny nie zapewnia emerytom minimalnych świadczeń na poziomie gwarantującym godne życie, ani nie daje obecnemu pokoleniu pracujących realnych perspektyw na stabilność emerytalną w przyszłości.
Na dzień dzisiejszy, po marcowej waloryzacji w 2025 r., minimalna emerytura w Polsce wynosi 1782,42 zł brutto, czyli około 1613 zł netto. Kwota ta jest niższa niż minimum socjalne dla jednoosobowego gospodarstwa domowego w mieście, które według danych Instytutu Pracy i Spraw Socjalnych za 2024 rok wynosiło około 1 950 zł netto. Oznacza to, że osoby otrzymujące emerytury minimalne żyją poniżej realnego minimum godności.
Polska należy jednocześnie do grupy państw Unii Europejskiej o jednym z najniższych udziałów emerytury minimalnej w relacji do średniego świadczenia. W 2024 roku emerytura minimalna stanowiła zaledwie 47% średniej emerytury krajowej, która wynosiła około 3782 zł brutto miesięcznie.
Obowiązujący w Polsce model emerytalny typu pay-as-you-go, mimo sukcesywnych reform, w praktyce nie chroni przed ubóstwem tych, którzy:
mieli przerwy w zatrudnieniu (głównie kobiety opiekujące się dziećmi lub osobami starszymi),
pracowali w niepełnym wymiarze czasu lub na umowach cywilnoprawnych,
prowadzili działalność gospodarczą i odprowadzali składki w najniższej możliwej wysokości.
Nie zapewniono również skutecznego i powszechnie akceptowanego filaru kapitałowego, który mógłby kompensować słabości systemu repartycyjnego. Programy typu PPK, mimo deklarowanych celów, charakteryzują się niską partycypacją społeczną.
Wskaźnik zastępowalności dochodu przez emeryturę w Polsce w 2025 r. wynosi zaledwie 42%, a prognozy wskazują na jego dalszy spadek – poniżej 35% do 2060 roku. Oznacza to, że osoby pracujące dzisiaj mogą w przyszłości otrzymać świadczenia odpowiadające zaledwie jednej trzeciej ostatniego wynagrodzenia.
Tymczasem wskaźnik dzietności w Polsce spadł do poziomu 1,1 dziecka na kobietę. W ciągu najbliższych 25 lat liczba osób w wieku poprodukcyjnym wzrośnie o ponad 3 miliony, a liczba osób pracujących przypadających na jednego emeryta spadnie poniżej 1,5. System emerytalny, oparty wyłącznie na daninach pokolenia aktywnego zawodowo, nie będzie w stanie udźwignąć tego obciążenia.
Dlatego apeluję o wdrożenie dwóch kluczowych mechanizmów systemowych:
1. Przekazywanie części podatku PIT dzieci na emeryturę matek
Proponuję wprowadzenie ustawy, zgodnie z którą część podatku PIT odprowadzanego przez dzieci trafiałaby na subkonto emerytalne ich matek:
10% PIT od dochodu przypadającego na pierwsze dziecko,
20% PIT na drugie,
30% PIT na trzecie,
40% PIT na czwarte,
50% PIT na piąte i kolejne dzieci.
Byłby to przełomowy mechanizm: więcej dzieci=wyższa emerytura. Rozwiązanie to uznaje macierzyństwo za społecznie użyteczną pracę, której efekty stabilizują system finansów publicznych. Mechanizm nie wymaga podnoszenia podatków, a jedynie przekierowania części istniejącego podatku w celowy i sprawiedliwy sposób.
2. Rozszerzenie kwoty wolnej od podatku na dzieci
Kwota wolna od podatku dotyczy obecnie jedynie dorosłych. Tymczasem każde dziecko to nie tylko prywatny wybór rodziców, ale kosztowna inwestycja społeczna. Proponuję wprowadzenie osobnej kwoty wolnej od podatku przypadającej na każde dziecko, co:
natychmiast odciąży finansowo rodziny,
zmniejszy klin podatkowy,
wzmocni bodziec prorodzinny w systemie fiskalnym,
potwierdzi, że dzieci to wspólna odpowiedzialność całego państwa.
To rozwiązanie może być wprowadzone bezzwłocznie, z natychmiastowym skutkiem.
W związku z powyższym, zwracam się do Pani Minister z następującymi pytaniami:
Czy rząd planuje podniesienie poziomu emerytury minimalnej do wysokości minimum socjalnego?
Czy planowane jest wprowadzenie emerytury obywatelskiej niezależnej od stażu?
Czy przewiduje się reformę waloryzacji emerytur minimalnych w tempie szybszym niż inflacja?
Czy planowane są dodatki socjalne dla emerytów w trudnej sytuacji?
Czy rząd posiada prognozy dotyczące wypłacalności systemu emerytalnego przy obecnym poziomie dzietności?
Czy zostanie wprowadzony system proporcjonalnych emerytur cząstkowych?
Czy rząd rozważa wdrożenie systemu przekazywania PIT dzieci na rzecz emerytur ich matek?
Czy rozważane jest wprowadzenie dodatkowej kwoty wolnej od podatku na każde dziecko?
Odpowiedź urzędowa
Podsekretarz stanu Sebastian Gajewski
Audyt odpowiedzi: Wskaźnik lania wody & konkretności
Bardzo konkretna
Automatyczna analiza lingwistyczno-statystyczna pisma resortu
Lanie wody
5%
Konkretność
95%
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
Twarde liczby / kwoty
1 kwot, 9 %
Precyzyjne daty
7
Odpowiedź na punkty
✓ Tak (Ad 1, Pkt...)
Gęstość faktów
5.2 / 1k zn.
- Zawiera 1 wskazania konkretnych kwot finansowych
- Podaje wskaźniki procentowe (9)
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (7)
- Resort odnosi się punkt po punkcie do pytań posła
Urzędowe załączniki i odpowiedzi:
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
13186 znaków
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
BM-II.059.1.377.2025
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 11259 Pana Posła Jarosława Sachajki, w sprawie
systemowego niedowartościowania emerytur minimalnych w Polsce, zagrożeń dla
przyszłości pokoleń pracujących oraz potrzeby wprowadzenia rozwiązań
pronatalistycznych związanych z systemem podatkowo-emerytalnym, po konsultacji
z Ministrem Finansów i Gospodarki, proszę przyjąć poniższe wyjaśnienia.
Zmiany w strukturze demograficznej spowodowane starzeniem się społeczeństwa,
zachodzą zarówno w Polsce, jak i w innych państwach Unii Europejskiej. Sytuacja
ludnościowa i trend demograficzny pozostają wyzwaniem od wielu lat.
Wyjaśniam, że ustawa PIT1 nie stanowi głównego instrumentu polityki prorodzinnej.
Uzupełnia ona inne rozwiązania dedykowane rodzinom, takie jak: świadczenie „Rodzina
800+”, program „Dobry Start” i ustawa „Aktywny Rodzic”.
Zawarte w ustawie PIT rozwiązania koncentrują się na wsparciu rodzin z dziećmi poprzez:
podatkową ulgę na dzieci, która umożliwia, przy spełnieniu konkretnych warunków,
odliczenie od podatku określonej w ustawie kwoty na każde wychowywane dziecko;
dodatkowy zwrot dla rodzin o niższych dochodach, które (ze względu na odpowiednio
niski podatek) nie pozwalają im na skorzystanie w całości z ww. ulgi na dzieci;
ulgę dla rodzin 4+, z której mogą korzystać podatnicy wychowujący co najmniej 4 dzieci;
zwolnienie z podatku dochodowego świadczeń uzyskiwanych w ramach takich
instrumentów wsparcia jak „Rodzina 800+”, „Dobry start”, „Aktywny rodzic”;
możliwość łącznego opodatkowania małżonków i preferencyjny sposób
opodatkowania osób samotnie wychowujących dzieci.
Dzięki wskazanym preferencjom podatkowym, jak i innym przewidzianym w ustawie PIT (np.
uldze rehabilitacyjnej czy termomodernizacyjnej), stawki podatku w skali podatkowej (12%
i 32%) różnią się od tzw. stawek efektywnych, które pokazują, ile podatku faktycznie płacimy.
Stawki efektywne są znacznie niższe. Z danych statystycznych z rozliczenia podatku PIT za
2023 r. wynika, że dla osób z dochodami do 120 tys. zł stawka efektywna wynosi 4,54%,
a w przypadku osób z dochodami powyżej 120 tys. zł sięga ona 15,97%.
Ustawa PIT zawiera preferencje, które pozwalają rodzinom na znaczne obniżenie, a nieraz
i całkowite zwolnienie z podatku należnego. Z danych statystycznych wynika, że podatnicy
chętnie korzystają z opisanych instrumentów.
Odnośnie do kwestii wprowadzenia kwoty wolnej od podatku dla każdego członka rodziny
informuję, na podstawie wyjaśnień Ministerstwa Finansów, że tego rodzaju propozycje (tzw.
iloraz podatkowy) były przedmiotem prac analitycznych prowadzonych w Ministerstwie
1 Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2025 r. poz. 163, z późn. zm.),
dalej: „ustawa PIT”
-- 1 of 4 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
Finansów. Analizy te dotyczyły zarówno małżonków, jak i osób samotnie wychowujących
dzieci. Wynika z nich, że wprowadzenie ilorazu podatkowego w warunkach 2026 r.
wiązałoby się ze zmniejszeniem dochodów z PIT o ok. 18,5 mld zł2 . Co więcej aż 57,8%
korzyści trafiłoby do rodziców z grupy 10% najlepiej zarabiających podatników, podczas gdy
tylko około 4,5% do rodziców z dolnej połowy rozkładu dochodów. Oznacza to, że średnia
korzyść 10% najlepiej zarabiających podatników byłaby prawie dwunastokrotnie wyższa, niż
korzyść podatników osiągających dochody mniejsze lub równe medianie dochodów na skali
podatkowej. Trudno uzasadnić takie rozwiązanie z perspektywy sprawiedliwości
podatkowej. Trzeba przy tym podkreślić, że Polska należy do krajów OECD o jednych z
najwyższych preferencji podatkowych dla takich rodzin. Oznacza to, że ich obciążenie
podatkowe jest znacząco niższe niż tzw. singli. W 2024 r. klin podatkowy modelowego singla
był o 22,8 punktu procentowego wyższy niż modelowej rodziny z dwójką dzieci i jednym
pracującym rodzicem. Był to drugi najwyższy poziom preferencji wśród krajów OECD3
Przechodząc do pytań dotyczących wysokości najniższej emerytury i trudnej sytuacji osób
pobierających najniższe świadczenia informuję, że w zreformowanym systemie
emerytalnym wysokość emerytury uzależniona jest od liczby lat pracy oraz wysokości
wynagrodzenia osiąganego w trakcie aktywności zawodowej, co podkreśla indywidualny
charakter tego świadczenia. Im bardziej ubezpieczony brał udział w tworzeniu dochodów
Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, w tym większym stopniu ma on prawo z nich korzystać
pobierając emeryturę lub rentę. Długość okresu pracy, wysokość wynagrodzenia
otrzymywanego w czasie aktywności zawodowej czy forma zatrudnienia – wszystkie te
czynniki mają wpływ na wysokość emerytury. Wysokość świadczenia jest zatem wynikiem
przebiegu ścieżki zawodowej ubezpieczonego. Osoby, które pracowały krótko lub osiągały
niskie przychody z pracy nabywają prawo do emerytury w kwocie proporcjonalnej do
wymiaru swojej aktywności ekonomicznej, czego konsekwencją może być niska wysokość
emerytury.
Jednocześnie trzeba podkreślić, że system ubezpieczeń społecznych gwarantuje wypłatę
najniższej emerytury. Prawo do tego świadczenia uzyskuje się pod warunkiem posiadania co
najmniej 20 lat okresów składkowych i nieskładkowych w przypadku kobiet oraz 25 lat tych
okresów w przypadku mężczyzn. Długość stażu pracy jest ważna gdyby okazało się, że
wyliczona kwota świadczenia jest niższa od obowiązującej kwoty najniższej emerytury -
w takim przypadku świadczenie podnoszone jest do tej wysokości.
Informuję, że w I kwartale 2025 r. wysokość minimum socjalnego dla 1-osobowego
gospodarstwa emeryckiego wyniosła 1869,94 zł. Minimum socjalne to poziom zaspokajania
potrzeb konsumpcyjnych, który uważa się za minimalny, ale wystarczający, aby uniknąć
ubóstwa. Obejmuje koszty utrzymania związane z zapewnieniem sobie żywności, mieszkania
i odzieży, a także wydatki na kulturę i rekreację. Uwzględniając stałe elementy dochodu
emerytów (ustawowo zagwarantowane dodatkowe roczne świadczenia pieniężne) najniższa
emerytura w I kwartale 2025 r. przekroczyła minimum socjalne.
Należy zaznaczyć, że emerytury i renty, w tym najniższe świadczenia, podlegają corocznej
waloryzacji, której celem jest urealnienie ich wartości w odniesieniu do wzrostu cen towarów
2 Obliczenia za pomocą modelu mikrosymulacyjnego Ministerstwa Finansów i indywidualnych danych PIT/ZUS z
2023 roku. Dane zwaloryzowano na 2026 rok przy zastosowaniu wytycznych Ministra Finansów dotyczących
użycia wskaźników makroekonomicznych:
3 OECD (2025), Taxing Wages 2025: Decomposition of Personal Income Taxes and the Role of Tax Reliefs, OECD
Publishing, Paris, https://doi.org/10.1787/b3a95829-en, s. 30
-- 2 of 4 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
i usług konsumpcyjnych. W sytuacji trwałego wzrostu gospodarczego uzasadnione jest
zwiększanie wskaźnika waloryzacji o część realnego wzrostu wynagrodzeń. Zakres ochrony
realnej wartości świadczeń określają zasady waloryzacji, które z jednej strony powinny
odpowiadać oczekiwaniom emerytów i rencistów, z drugiej zaś uwzględniać finansowe
możliwości Funduszu Ubezpieczeń Społecznych i budżetu państwa będącego gwarantem
jego wypłacalności. Zgodnie z przepisami ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach
i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1631, z późn. zm.)
waloryzacja przeprowadzana jest corocznie od 1 marca przy zastosowaniu procentowego
wskaźnika waloryzacji, który odpowiada średniorocznemu wskaźnikowi cen towarów i usług
konsumpcyjnych w poprzednim roku kalendarzowym, zwiększonemu o co najmniej 20%
realnego wzrostu przeciętnego wynagrodzenia w poprzednim roku kalendarzowym.
Oznacza to, że świadczenia nie tylko nie tracą siły nabywczej w relacji do kosztów
utrzymania, ale rosną powyżej wskaźnika inflacji (poprzez udział realnego wzrostu
wynagrodzeń), wpływając na uczestnictwo populacji osób już nieaktywnych zawodowo we
wzroście gospodarczym.
Waloryzacja świadczeń emerytalno-rentowych jest kwestią istotną społecznie i ważną
zarówno dla Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, jak i Rządu. Świadczy o tym
m.in. fakt podjęcia na posiedzeniu Rady Ministrów 10 września 2024 r. tematu zapobiegania
niskim waloryzacjom świadczeń emerytalno-rentowych w przyszłości. Wypracowaną w tej
sprawie informację rozpatrywał Komitet Ekonomiczny Rady Ministrów, na którym 26 marca
2025 r. ustalono, że preferowanym sposobem realizacji tego celu jest ustalenie na
odpowiednim poziomie, w zależności od sytuacji społeczno-gospodarczej, elementu
płacowego wskaźnika waloryzacji. Mechanizm ten nie wymaga zmian ustawowych i pozwala
na szybkie dostosowywanie wskaźnika waloryzacji (w zakresie udziału realnego wzrostu
wynagrodzeń) do występujących w danym momencie warunków społeczno-gospodarczych.
W kontekście postulatu wprowadzenia nowych dodatków do emerytur wskazać należy, że w
zreformowanym systemie emerytalnym źródłem finansowania świadczeń emerytalno-
rentowych jest fundusz tworzony ze składek ubezpieczonych i płatników składek. Z systemu
usunięto większość elementów nieubezpieczeniowych i socjalnych, tak aby powiązać
wysokość przyszłego świadczenia z sumą składek odprowadzanych od przychodów
ubezpieczonego w całym okresie jego aktywności zawodowej. Obecnie na gruncie przepisów
ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych wypłacane są jedynie
dwa rodzaje dodatków – dodatek pielęgnacyjny oraz dodatek dla sierot zupełnych. Obydwa
są świadczeniami o charakterze ubezpieczeniowym, związanymi z ryzykiem
ubezpieczeniowym w postaci niezdolności do pracy i samodzielnej egzystencji oraz utraty
żywiciela. Wypłata tych dodatków ma miejsce w sytuacji spełnienia się wskazanych ryzyk
oraz wiąże się z obowiązkiem opłacania składki ubezpieczeniowej. Funkcjonujące dodatki do
świadczeń emerytalno-rentowych są zatem powiązane z innymi świadczeniami, odrębnym
ryzykiem i odrębnymi warunkami nabycia prawa do świadczenia.
Informuję, że w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej nie są obecnie
prowadzone prace nad wprowadzeniem do systemu nowych dodatków, co nie oznacza, że
nie zostaną one podjęte w przyszłości. Niemniej trzeba mieć świadomość, że takie działania
w systemie ubezpieczeń społecznych mają szczególny i wyjątkowy charakter.
Odnośnie do pytania o emeryturę obywatelską należy zwrócić uwagę, że Polsce prawo do
emerytury jako świadczenia chroniącego ryzyko dożycia wieku emerytalnego jest
realizowane techniką ubezpieczeniową, która zakłada powiązania prawa i wysokości
-- 3 of 4 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
emerytury z wysokością i ilością odprowadzonych składek na ubezpieczenie emerytalne.
Oznacza to, że w tak skonstruowanym systemie emerytalnym nabycie prawa do świadczenia
chroniącego ryzyko dożycia wieku emerytalnego bez związku z podleganiem ubezpieczeniu
emerytalnemu i odprowadzaniem na nie składek albo ustalenie w taki sposób wysokości
świadczenia może być jedynie ścisłym wyjątkiem (np. jak ma to miejsce w przypadku
świadczeń specjalnych przyznawanych przez Prezesa Rady Ministrów lub – w pewnym
zakresie – w przypadku świadczeń w drodze wyjątku przyznawanych przez Prezesa ZUS), nie
zaś regułą.
Trzeba podkreślić, że już teraz, w sposób niełamiący zasad i zobowiązań będących częścią
dzisiejszego systemu emerytalnego, w ramach prowadzonej polityki społecznej
podejmowane są inicjatywy mające na celu pomoc wrażliwym grupom społecznym, w tym
osobom uprawnionym do pobierania świadczeń w niskiej wysokości. Do działań takich
należy np. wypłata dodatkowych rocznych świadczeń pieniężnych dla emerytów i rencistów.
Odnosząc się do pytania o prognozy wypłacalności systemu emerytalnego przy obecnym
poziomie dzietności informuję, że instytucją opracowującą prognozy z tego obszaru jest
Zakład Ubezpieczeń Społecznych. ZUS jest zobowiązany do sporządzania co trzy lata
długoterminowej prognozy wpływów i wydatków funduszu emerytalnego oraz corocznie –
średnioterminowej prognozy wpływów i wydatków Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.
W obydwu prognozach zakład uwzględnia przewidywany współczynnik dzietności.
Opracowania te dostępne są na stronie internetowej Zakładu Ubezpieczeń Społecznych4.
Jednocześnie wyjaśniam, że w powszechnym systemie ubezpieczeń społecznych nie
występuje emerytura cząstkowa. W systemie tym funkcjonuje natomiast emerytura
częściowa, która jest wypłacana przez ZUS. Należy przy tym podkreślić, że jest to
świadczenie o charakterze wygasającym5. Oznacza to, że kolejne emerytury częściowe nie są
już przyznawane, a jedynie wypłacane osobom, które wcześniej nabyły do nich uprawnienia.
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
dr hab. Sebastian Gajewski, prof. uczelni
Podsekretarz Stanu
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/
4 https://www.zus.pl/baza-wiedzy/statystyka/prognozy
5 od 1 października 2017 r. emerytura ta została zniesiona
-- 4 of 4 --
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
BM-II.059.1.377.2025
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 11259 Pana Posła Jarosława Sachajki, w sprawie
systemowego niedowartościowania emerytur minimalnych w Polsce, zagrożeń dla
przyszłości pokoleń pracujących oraz potrzeby wprowadzenia rozwiązań
pronatalistycznych związanych z systemem podatkowo-emerytalnym, po konsultacji
z Ministrem Finansów i Gospodarki, proszę przyjąć poniższe wyjaśnienia.
Zmiany w strukturze demograficznej spowodowane starzeniem się społeczeństwa,
zachodzą zarówno w Polsce, jak i w innych państwach Unii Europejskiej. Sytuacja
ludnościowa i trend demograficzny pozostają wyzwaniem od wielu lat.
Wyjaśniam, że ustawa PIT1 nie stanowi głównego instrumentu polityki prorodzinnej.
Uzupełnia ona inne rozwiązania dedykowane rodzinom, takie jak: świadczenie „Rodzina
800+”, program „Dobry Start” i ustawa „Aktywny Rodzic”.
Zawarte w ustawie PIT rozwiązania koncentrują się na wsparciu rodzin z dziećmi poprzez:
podatkową ulgę na dzieci, która umożliwia, przy spełnieniu konkretnych warunków,
odliczenie od podatku określonej w ustawie kwoty na każde wychowywane dziecko;
dodatkowy zwrot dla rodzin o niższych dochodach, które (ze względu na odpowiednio
niski podatek) nie pozwalają im na skorzystanie w całości z ww. ulgi na dzieci;
ulgę dla rodzin 4+, z której mogą korzystać podatnicy wychowujący co najmniej 4 dzieci;
zwolnienie z podatku dochodowego świadczeń uzyskiwanych w ramach takich
instrumentów wsparcia jak „Rodzina 800+”, „Dobry start”, „Aktywny rodzic”;
możliwość łącznego opodatkowania małżonków i preferencyjny sposób
opodatkowania osób samotnie wychowujących dzieci.
Dzięki wskazanym preferencjom podatkowym, jak i innym przewidzianym w ustawie PIT (np.
uldze rehabilitacyjnej czy termomodernizacyjnej), stawki podatku w skali podatkowej (12%
i 32%) różnią się od tzw. stawek efektywnych, które pokazują, ile podatku faktycznie płacimy.
Stawki efektywne są znacznie niższe. Z danych statystycznych z rozliczenia podatku PIT za
2023 r. wynika, że dla osób z dochodami do 120 tys. zł stawka efektywna wynosi 4,54%,
a w przypadku osób z dochodami powyżej 120 tys. zł sięga ona 15,97%.
Ustawa PIT zawiera preferencje, które pozwalają rodzinom na znaczne obniżenie, a nieraz
i całkowite zwolnienie z podatku należnego. Z danych statystycznych wynika, że podatnicy
chętnie korzystają z opisanych instrumentów.
Odnośnie do kwestii wprowadzenia kwoty wolnej od podatku dla każdego członka rodziny
informuję, na podstawie wyjaśnień Ministerstwa Finansów, że tego rodzaju propozycje (tzw.
iloraz podatkowy) były przedmiotem prac analitycznych prowadzonych w Ministerstwie
1 Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2025 r. poz. 163, z późn. zm.),
dalej: „ustawa PIT”
-- 1 of 4 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
Finansów. Analizy te dotyczyły zarówno małżonków, jak i osób samotnie wychowujących
dzieci. Wynika z nich, że wprowadzenie ilorazu podatkowego w warunkach 2026 r.
wiązałoby się ze zmniejszeniem dochodów z PIT o ok. 18,5 mld zł2 . Co więcej aż 57,8%
korzyści trafiłoby do rodziców z grupy 10% najlepiej zarabiających podatników, podczas gdy
tylko około 4,5% do rodziców z dolnej połowy rozkładu dochodów. Oznacza to, że średnia
korzyść 10% najlepiej zarabiających podatników byłaby prawie dwunastokrotnie wyższa, niż
korzyść podatników osiągających dochody mniejsze lub równe medianie dochodów na skali
podatkowej. Trudno uzasadnić takie rozwiązanie z perspektywy sprawiedliwości
podatkowej. Trzeba przy tym podkreślić, że Polska należy do krajów OECD o jednych z
najwyższych preferencji podatkowych dla takich rodzin. Oznacza to, że ich obciążenie
podatkowe jest znacząco niższe niż tzw. singli. W 2024 r. klin podatkowy modelowego singla
był o 22,8 punktu procentowego wyższy niż modelowej rodziny z dwójką dzieci i jednym
pracującym rodzicem. Był to drugi najwyższy poziom preferencji wśród krajów OECD3
Przechodząc do pytań dotyczących wysokości najniższej emerytury i trudnej sytuacji osób
pobierających najniższe świadczenia informuję, że w zreformowanym systemie
emerytalnym wysokość emerytury uzależniona jest od liczby lat pracy oraz wysokości
wynagrodzenia osiąganego w trakcie aktywności zawodowej, co podkreśla indywidualny
charakter tego świadczenia. Im bardziej ubezpieczony brał udział w tworzeniu dochodów
Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, w tym większym stopniu ma on prawo z nich korzystać
pobierając emeryturę lub rentę. Długość okresu pracy, wysokość wynagrodzenia
otrzymywanego w czasie aktywności zawodowej czy forma zatrudnienia – wszystkie te
czynniki mają wpływ na wysokość emerytury. Wysokość świadczenia jest zatem wynikiem
przebiegu ścieżki zawodowej ubezpieczonego. Osoby, które pracowały krótko lub osiągały
niskie przychody z pracy nabywają prawo do emerytury w kwocie proporcjonalnej do
wymiaru swojej aktywności ekonomicznej, czego konsekwencją może być niska wysokość
emerytury.
Jednocześnie trzeba podkreślić, że system ubezpieczeń społecznych gwarantuje wypłatę
najniższej emerytury. Prawo do tego świadczenia uzyskuje się pod warunkiem posiadania co
najmniej 20 lat okresów składkowych i nieskładkowych w przypadku kobiet oraz 25 lat tych
okresów w przypadku mężczyzn. Długość stażu pracy jest ważna gdyby okazało się, że
wyliczona kwota świadczenia jest niższa od obowiązującej kwoty najniższej emerytury -
w takim przypadku świadczenie podnoszone jest do tej wysokości.
Informuję, że w I kwartale 2025 r. wysokość minimum socjalnego dla 1-osobowego
gospodarstwa emeryckiego wyniosła 1869,94 zł. Minimum socjalne to poziom zaspokajania
potrzeb konsumpcyjnych, który uważa się za minimalny, ale wystarczający, aby uniknąć
ubóstwa. Obejmuje koszty utrzymania związane z zapewnieniem sobie żywności, mieszkania
i odzieży, a także wydatki na kulturę i rekreację. Uwzględniając stałe elementy dochodu
emerytów (ustawowo zagwarantowane dodatkowe roczne świadczenia pieniężne) najniższa
emerytura w I kwartale 2025 r. przekroczyła minimum socjalne.
Należy zaznaczyć, że emerytury i renty, w tym najniższe świadczenia, podlegają corocznej
waloryzacji, której celem jest urealnienie ich wartości w odniesieniu do wzrostu cen towarów
2 Obliczenia za pomocą modelu mikrosymulacyjnego Ministerstwa Finansów i indywidualnych danych PIT/ZUS z
2023 roku. Dane zwaloryzowano na 2026 rok przy zastosowaniu wytycznych Ministra Finansów dotyczących
użycia wskaźników makroekonomicznych:
3 OECD (2025), Taxing Wages 2025: Decomposition of Personal Income Taxes and the Role of Tax Reliefs, OECD
Publishing, Paris, https://doi.org/10.1787/b3a95829-en, s. 30
-- 2 of 4 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
i usług konsumpcyjnych. W sytuacji trwałego wzrostu gospodarczego uzasadnione jest
zwiększanie wskaźnika waloryzacji o część realnego wzrostu wynagrodzeń. Zakres ochrony
realnej wartości świadczeń określają zasady waloryzacji, które z jednej strony powinny
odpowiadać oczekiwaniom emerytów i rencistów, z drugiej zaś uwzględniać finansowe
możliwości Funduszu Ubezpieczeń Społecznych i budżetu państwa będącego gwarantem
jego wypłacalności. Zgodnie z przepisami ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach
i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1631, z późn. zm.)
waloryzacja przeprowadzana jest corocznie od 1 marca przy zastosowaniu procentowego
wskaźnika waloryzacji, który odpowiada średniorocznemu wskaźnikowi cen towarów i usług
konsumpcyjnych w poprzednim roku kalendarzowym, zwiększonemu o co najmniej 20%
realnego wzrostu przeciętnego wynagrodzenia w poprzednim roku kalendarzowym.
Oznacza to, że świadczenia nie tylko nie tracą siły nabywczej w relacji do kosztów
utrzymania, ale rosną powyżej wskaźnika inflacji (poprzez udział realnego wzrostu
wynagrodzeń), wpływając na uczestnictwo populacji osób już nieaktywnych zawodowo we
wzroście gospodarczym.
Waloryzacja świadczeń emerytalno-rentowych jest kwestią istotną społecznie i ważną
zarówno dla Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, jak i Rządu. Świadczy o tym
m.in. fakt podjęcia na posiedzeniu Rady Ministrów 10 września 2024 r. tematu zapobiegania
niskim waloryzacjom świadczeń emerytalno-rentowych w przyszłości. Wypracowaną w tej
sprawie informację rozpatrywał Komitet Ekonomiczny Rady Ministrów, na którym 26 marca
2025 r. ustalono, że preferowanym sposobem realizacji tego celu jest ustalenie na
odpowiednim poziomie, w zależności od sytuacji społeczno-gospodarczej, elementu
płacowego wskaźnika waloryzacji. Mechanizm ten nie wymaga zmian ustawowych i pozwala
na szybkie dostosowywanie wskaźnika waloryzacji (w zakresie udziału realnego wzrostu
wynagrodzeń) do występujących w danym momencie warunków społeczno-gospodarczych.
W kontekście postulatu wprowadzenia nowych dodatków do emerytur wskazać należy, że w
zreformowanym systemie emerytalnym źródłem finansowania świadczeń emerytalno-
rentowych jest fundusz tworzony ze składek ubezpieczonych i płatników składek. Z systemu
usunięto większość elementów nieubezpieczeniowych i socjalnych, tak aby powiązać
wysokość przyszłego świadczenia z sumą składek odprowadzanych od przychodów
ubezpieczonego w całym okresie jego aktywności zawodowej. Obecnie na gruncie przepisów
ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych wypłacane są jedynie
dwa rodzaje dodatków – dodatek pielęgnacyjny oraz dodatek dla sierot zupełnych. Obydwa
są świadczeniami o charakterze ubezpieczeniowym, związanymi z ryzykiem
ubezpieczeniowym w postaci niezdolności do pracy i samodzielnej egzystencji oraz utraty
żywiciela. Wypłata tych dodatków ma miejsce w sytuacji spełnienia się wskazanych ryzyk
oraz wiąże się z obowiązkiem opłacania składki ubezpieczeniowej. Funkcjonujące dodatki do
świadczeń emerytalno-rentowych są zatem powiązane z innymi świadczeniami, odrębnym
ryzykiem i odrębnymi warunkami nabycia prawa do świadczenia.
Informuję, że w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej nie są obecnie
prowadzone prace nad wprowadzeniem do systemu nowych dodatków, co nie oznacza, że
nie zostaną one podjęte w przyszłości. Niemniej trzeba mieć świadomość, że takie działania
w systemie ubezpieczeń społecznych mają szczególny i wyjątkowy charakter.
Odnośnie do pytania o emeryturę obywatelską należy zwrócić uwagę, że Polsce prawo do
emerytury jako świadczenia chroniącego ryzyko dożycia wieku emerytalnego jest
realizowane techniką ubezpieczeniową, która zakłada powiązania prawa i wysokości
-- 3 of 4 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
emerytury z wysokością i ilością odprowadzonych składek na ubezpieczenie emerytalne.
Oznacza to, że w tak skonstruowanym systemie emerytalnym nabycie prawa do świadczenia
chroniącego ryzyko dożycia wieku emerytalnego bez związku z podleganiem ubezpieczeniu
emerytalnemu i odprowadzaniem na nie składek albo ustalenie w taki sposób wysokości
świadczenia może być jedynie ścisłym wyjątkiem (np. jak ma to miejsce w przypadku
świadczeń specjalnych przyznawanych przez Prezesa Rady Ministrów lub – w pewnym
zakresie – w przypadku świadczeń w drodze wyjątku przyznawanych przez Prezesa ZUS), nie
zaś regułą.
Trzeba podkreślić, że już teraz, w sposób niełamiący zasad i zobowiązań będących częścią
dzisiejszego systemu emerytalnego, w ramach prowadzonej polityki społecznej
podejmowane są inicjatywy mające na celu pomoc wrażliwym grupom społecznym, w tym
osobom uprawnionym do pobierania świadczeń w niskiej wysokości. Do działań takich
należy np. wypłata dodatkowych rocznych świadczeń pieniężnych dla emerytów i rencistów.
Odnosząc się do pytania o prognozy wypłacalności systemu emerytalnego przy obecnym
poziomie dzietności informuję, że instytucją opracowującą prognozy z tego obszaru jest
Zakład Ubezpieczeń Społecznych. ZUS jest zobowiązany do sporządzania co trzy lata
długoterminowej prognozy wpływów i wydatków funduszu emerytalnego oraz corocznie –
średnioterminowej prognozy wpływów i wydatków Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.
W obydwu prognozach zakład uwzględnia przewidywany współczynnik dzietności.
Opracowania te dostępne są na stronie internetowej Zakładu Ubezpieczeń Społecznych4.
Jednocześnie wyjaśniam, że w powszechnym systemie ubezpieczeń społecznych nie
występuje emerytura cząstkowa. W systemie tym funkcjonuje natomiast emerytura
częściowa, która jest wypłacana przez ZUS. Należy przy tym podkreślić, że jest to
świadczenie o charakterze wygasającym5. Oznacza to, że kolejne emerytury częściowe nie są
już przyznawane, a jedynie wypłacane osobom, które wcześniej nabyły do nich uprawnienia.
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
dr hab. Sebastian Gajewski, prof. uczelni
Podsekretarz Stanu
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/
4 https://www.zus.pl/baza-wiedzy/statystyka/prognozy
5 od 1 października 2017 r. emerytura ta została zniesiona
-- 4 of 4 --