Interpelacja nr 11251
Interpelacja w sprawie dewastacji obszaru Natura 2000 - Kuźnica Warężyńska
Zgłaszający:
•
Adresat:
Klimat, Energia i Środowisko (100%)
Sprawiedliwość i Sądy (80%)
Obrona i Bezpieczeństwo (35%)
Rolnictwo i Rozwój Wsi (35%)
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja w sprawie dewastacji obszaru Natura 2000 - Kuźnica Warężyńska
Interpelacja nr 11251
do ministra klimatu i środowiska
w sprawie dewastacji obszaru Natura 2000 - Kuźnica Warężyńska
Zgłaszający: Łukasz Litewka
Data wpływu: 29-07-2025
Szanowna Pani Minister,
na terenie przemysłowego miasta Dąbrowa Górnicza został utworzony chroniony prawem cenny przyrodniczo obszar objęty obszarem Natura 2000 o kodzie europejskim PLH240037 Lipienniki, o powierzchni około 294 ha, który obejmuje enklawę zajmującą wschodni brzeg dawnego wyrobiska piasku podsadzkowego Kuźnica Warężyńska. Teren, który jest nie tylko ostoją przyrody, ale także miejscem wytchnienia i relaksu na uprzemysłowionym śląskim terytorium. Teren został zasiedlony nie tylko przez ptaki wodne, ale także przez sarny, lisy, bobry. Jeszcze do niedawna miejsce to gwarantowało możliwość doświadczania ciszy i relaksu podczas spaceru czy przejażdżki rowerowej. Niestety stan tego obszaru uległ w ostatnich latach drastycznej zmianie.
Teren objęty Naturą 2000 stał się naturalnym torem przeszkód dla miłośników jazdy terenowej, zarówno samochodami terenowymi, quadami jak i motocyklami crossowymi. Teren jest rozryty kołami ww. pojazdów terenowych. Pojazdy te nie poruszają się tylko po drogach gruntowych, ale wykorzystują każdą możliwość wjazdu w teren trudnodostępny, wzniesienia, teren zalewowy, łachy piachu czy mokradła, żeby odczuć większą satysfakcję z jazdy terenowej. Obecnie z terenu objętego ochroną nieustannie dobiega jazgot forsowanych silników, w szczególności popołudniami i w dniach wolnych od pracy. Dukty i ścieżki są do tego stopnia zryte kołami pojazdów, iż nie sposób nawet przejechać przez nie rowerem. W weekendy smród spalin z obszaru Natury 2000 dociera nawet do zabudowań stojących na granicy obszaru Natury 2000. Miłośnicy owych sportów motorowych szczególnie preferują jazdę w miejscu siedlisk ptaków, czyli wyjątkowego terenu rozlewisk, gdzie teren poprzecinany jest licznymi kanałami i odnogami jeziora, właśnie ze względu na to, iż daje on dodatkowe atrakcje w postaci możliwości sprawdzenia swoich pojazdów i swoich umiejętności na terenie grząskim i podmokłym. Użytkownicy „rozsławili” ten obszar jako znakomity tor terenowy w całym województwie. Obecnie można zaobserwować samochody terenowe, quady i motocykle z rejestracjami z całego województwa śląskiego. Odbywają się tam nie tylko „rajdy” indywidualne, ale także zjawisko skrzykiwania w mediach społecznościowych grup, które następnie urządzają grupowe „rajdy”. Grupowe zjazdy niejednokrotnie kończą się wspólnym ogniskiem i biesiadą, po których na obszarze Natura 2000 pozostają ślady w postaci miejsc po ogniskach, wycięte młode drzewa, tony śmieci.
Kolejną patologią na terenie obszaru Natura 2000 jest ogromna skala biwakowania przy wykorzystaniu kamperów. Zjawisko dotyczy stałego biwakowania przez grupę około 60-70 kamperów, ustawionych wzdłuż wschodniej linii brzegowej jeziora Pogoria IV, bezpośrednio na obszarze Natura 2000, w miesiącach od maja do września, blokujących niemalże całkowicie linię brzegową jeziora wskutek dodatkowego ogradzania terenów wokół każdego z kamperów. Zjawisko w tej chwili przybrało m.in. formę działalności gospodarczej, w której kampery posadowione w miesiącach letnich na stałe, są oferowane do wynajmu. Kampery funkcjonują przez cztery miesiące bez jakiejkolwiek infrastruktury wymaganej do zapewnienia wody, odprowadzania ścieków i zanieczyszczeń, zbierania i wywozu odpadów. Doprowadziło to do sytuacji, iż cały ten teren jest całkowicie zanieczyszczony. Odpadki bytowe wszelkiego typu, szczególnie zużyte opakowania po produktach spożywczych, wszelkiego typu napojach, zużyte fragmenty zbędnego wyposażenia turystycznego, niezliczone worki ze śmieciami bytowymi – to wszystko jest porzucane zarówno na terenie biwaków jak i wynoszone nieco dalej, na teren leśny również objęty Naturą 2000.
Kolejną bolączką jest wydanie przez PGW Wody Polskie Regulaminu korzystania z obszaru wodnego Kuźnica Warężyńska (Pogoria IV) i terenów przyległych, wprowadzonego Instrukcją Wewnętrzną Nr 2/2023 z dnia 14 lutego 2023 r. Dyrektora RZGW Gliwice, Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie, w którym dopuszczono uprawianie rekreacji motorowodnej na zbiorniku wodnym. O ile uprawianie rekreacji żeglarskiej na zbiorniku nie wpływa na obszar Natury 2000, bowiem zarówno slipy do wodowania łodzi jak i miejsce ich cumowania mogą być zlokalizowane ze względu na wymaganą głębokość wody tylko po zachodniej części zbiornika, tak już uprawianie sportów motorowodnych, w tym w przeważającej mierze masowe korzystanie ze skuterów wodnych i łodzi motorowych, wiąże się z eksploatowaniem lewej strony zbiornika i obszarów Natury 2000. Tam też zlokalizowane są liczne wypożyczalnie skuterów i łodzi motorowych. Ponadto użytkowanie silników motorowych na zbiorniku generuje potężny hałas, który w miesiącach letnich trwa od rana do wieczora, co wpływa na siedliska ptaków wodnych zlokalizowane na podmokłych terenach wokół zbiornika.
Zaznaczyć należy, iż gmina Siewierz, świadoma niekorzystnych zjawisk jakie mają miejsce na terenach Natura 2000 zablokowała drogę dojazdową od miejscowości Wojkowice Kościelne do terenów przy jeziorze Pogoria IV dla pojazdów samochodowych, ustawiając betonowe przeszkody. Przeszkody te były wielokrotnie usuwane przez użytkowników kamperów i miłośników jazdy terenowej, lecz gmina systematycznie je naprawia. Ze względu na utrudnienia w dojeździe od strony Wojkowic Kościelnych, cały ruch pojazdów na teren Natury 2000 odbywa się obecnie poprzez Dąbrowę Górniczą i dzielnicę Ujejsce - ulicą Kryniczną. Zainteresowanie tym obszarem jest tak gigantyczne, iż opłacało się komuś kupić wąską działkę z drogą gruntową, aby ją utwardzić, ustawić stanowisko, na którym wyznaczona osoba pobiera od każdego przejeżdżającego pojazdu opłatę za przejazd przez tą nieruchomość w kierunku jeziora Pogoria IV.
Teren cenny przyrodniczo, który mógł służyć społeczności województwa śląskiego jako teren zrównoważonej i ujętej w ramy prawne rekreacji, w sposób pozostający w zgodzie z celem ochrony Natury 2000, wskutek braku realnych działań ochronnych, z roku na rok zamienia się w teren dziko eksploatowany w sposób całkowicie dowolny, co prowadzi wprost do niszczenia siedlisk objętych formą ochrony przyrody, ale także do znacznego zanieczyszczenia tego obszaru.
W związku z powyższym proszę o udzielenie informacji:
1. Jakie działania zostały podjęte, aby zapobiegać opisanym powyżej formom niszczenia cennego przyrodniczo obszaru Natura 2000 Lipienniki w Dąbrowie Górniczej?
2. Jak można wytłumaczyć brak realizacji Planu zadań ochronnych na terenie obszaru Natura 2000 Lipienniki w Dąbrowie Górniczej wprowadzonego zarządzeniem Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w Katowicach w dniu 31.03.2020 r.?
Z poważaniem
Łukasz Litewka
Interpelacja nr 11251
do ministra klimatu i środowiska
w sprawie dewastacji obszaru Natura 2000 - Kuźnica Warężyńska
Zgłaszający: Łukasz Litewka
Data wpływu: 29-07-2025
Szanowna Pani Minister,
na terenie przemysłowego miasta Dąbrowa Górnicza został utworzony chroniony prawem cenny przyrodniczo obszar objęty obszarem Natura 2000 o kodzie europejskim PLH240037 Lipienniki, o powierzchni około 294 ha, który obejmuje enklawę zajmującą wschodni brzeg dawnego wyrobiska piasku podsadzkowego Kuźnica Warężyńska. Teren, który jest nie tylko ostoją przyrody, ale także miejscem wytchnienia i relaksu na uprzemysłowionym śląskim terytorium. Teren został zasiedlony nie tylko przez ptaki wodne, ale także przez sarny, lisy, bobry. Jeszcze do niedawna miejsce to gwarantowało możliwość doświadczania ciszy i relaksu podczas spaceru czy przejażdżki rowerowej. Niestety stan tego obszaru uległ w ostatnich latach drastycznej zmianie.
Teren objęty Naturą 2000 stał się naturalnym torem przeszkód dla miłośników jazdy terenowej, zarówno samochodami terenowymi, quadami jak i motocyklami crossowymi. Teren jest rozryty kołami ww. pojazdów terenowych. Pojazdy te nie poruszają się tylko po drogach gruntowych, ale wykorzystują każdą możliwość wjazdu w teren trudnodostępny, wzniesienia, teren zalewowy, łachy piachu czy mokradła, żeby odczuć większą satysfakcję z jazdy terenowej. Obecnie z terenu objętego ochroną nieustannie dobiega jazgot forsowanych silników, w szczególności popołudniami i w dniach wolnych od pracy. Dukty i ścieżki są do tego stopnia zryte kołami pojazdów, iż nie sposób nawet przejechać przez nie rowerem. W weekendy smród spalin z obszaru Natury 2000 dociera nawet do zabudowań stojących na granicy obszaru Natury 2000. Miłośnicy owych sportów motorowych szczególnie preferują jazdę w miejscu siedlisk ptaków, czyli wyjątkowego terenu rozlewisk, gdzie teren poprzecinany jest licznymi kanałami i odnogami jeziora, właśnie ze względu na to, iż daje on dodatkowe atrakcje w postaci możliwości sprawdzenia swoich pojazdów i swoich umiejętności na terenie grząskim i podmokłym. Użytkownicy „rozsławili” ten obszar jako znakomity tor terenowy w całym województwie. Obecnie można zaobserwować samochody terenowe, quady i motocykle z rejestracjami z całego województwa śląskiego. Odbywają się tam nie tylko „rajdy” indywidualne, ale także zjawisko skrzykiwania w mediach społecznościowych grup, które następnie urządzają grupowe „rajdy”. Grupowe zjazdy niejednokrotnie kończą się wspólnym ogniskiem i biesiadą, po których na obszarze Natura 2000 pozostają ślady w postaci miejsc po ogniskach, wycięte młode drzewa, tony śmieci.
Kolejną patologią na terenie obszaru Natura 2000 jest ogromna skala biwakowania przy wykorzystaniu kamperów. Zjawisko dotyczy stałego biwakowania przez grupę około 60-70 kamperów, ustawionych wzdłuż wschodniej linii brzegowej jeziora Pogoria IV, bezpośrednio na obszarze Natura 2000, w miesiącach od maja do września, blokujących niemalże całkowicie linię brzegową jeziora wskutek dodatkowego ogradzania terenów wokół każdego z kamperów. Zjawisko w tej chwili przybrało m.in. formę działalności gospodarczej, w której kampery posadowione w miesiącach letnich na stałe, są oferowane do wynajmu. Kampery funkcjonują przez cztery miesiące bez jakiejkolwiek infrastruktury wymaganej do zapewnienia wody, odprowadzania ścieków i zanieczyszczeń, zbierania i wywozu odpadów. Doprowadziło to do sytuacji, iż cały ten teren jest całkowicie zanieczyszczony. Odpadki bytowe wszelkiego typu, szczególnie zużyte opakowania po produktach spożywczych, wszelkiego typu napojach, zużyte fragmenty zbędnego wyposażenia turystycznego, niezliczone worki ze śmieciami bytowymi – to wszystko jest porzucane zarówno na terenie biwaków jak i wynoszone nieco dalej, na teren leśny również objęty Naturą 2000.
Kolejną bolączką jest wydanie przez PGW Wody Polskie Regulaminu korzystania z obszaru wodnego Kuźnica Warężyńska (Pogoria IV) i terenów przyległych, wprowadzonego Instrukcją Wewnętrzną Nr 2/2023 z dnia 14 lutego 2023 r. Dyrektora RZGW Gliwice, Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie, w którym dopuszczono uprawianie rekreacji motorowodnej na zbiorniku wodnym. O ile uprawianie rekreacji żeglarskiej na zbiorniku nie wpływa na obszar Natury 2000, bowiem zarówno slipy do wodowania łodzi jak i miejsce ich cumowania mogą być zlokalizowane ze względu na wymaganą głębokość wody tylko po zachodniej części zbiornika, tak już uprawianie sportów motorowodnych, w tym w przeważającej mierze masowe korzystanie ze skuterów wodnych i łodzi motorowych, wiąże się z eksploatowaniem lewej strony zbiornika i obszarów Natury 2000. Tam też zlokalizowane są liczne wypożyczalnie skuterów i łodzi motorowych. Ponadto użytkowanie silników motorowych na zbiorniku generuje potężny hałas, który w miesiącach letnich trwa od rana do wieczora, co wpływa na siedliska ptaków wodnych zlokalizowane na podmokłych terenach wokół zbiornika.
Zaznaczyć należy, iż gmina Siewierz, świadoma niekorzystnych zjawisk jakie mają miejsce na terenach Natura 2000 zablokowała drogę dojazdową od miejscowości Wojkowice Kościelne do terenów przy jeziorze Pogoria IV dla pojazdów samochodowych, ustawiając betonowe przeszkody. Przeszkody te były wielokrotnie usuwane przez użytkowników kamperów i miłośników jazdy terenowej, lecz gmina systematycznie je naprawia. Ze względu na utrudnienia w dojeździe od strony Wojkowic Kościelnych, cały ruch pojazdów na teren Natury 2000 odbywa się obecnie poprzez Dąbrowę Górniczą i dzielnicę Ujejsce - ulicą Kryniczną. Zainteresowanie tym obszarem jest tak gigantyczne, iż opłacało się komuś kupić wąską działkę z drogą gruntową, aby ją utwardzić, ustawić stanowisko, na którym wyznaczona osoba pobiera od każdego przejeżdżającego pojazdu opłatę za przejazd przez tą nieruchomość w kierunku jeziora Pogoria IV.
Teren cenny przyrodniczo, który mógł służyć społeczności województwa śląskiego jako teren zrównoważonej i ujętej w ramy prawne rekreacji, w sposób pozostający w zgodzie z celem ochrony Natury 2000, wskutek braku realnych działań ochronnych, z roku na rok zamienia się w teren dziko eksploatowany w sposób całkowicie dowolny, co prowadzi wprost do niszczenia siedlisk objętych formą ochrony przyrody, ale także do znacznego zanieczyszczenia tego obszaru.
W związku z powyższym proszę o udzielenie informacji:
1. Jakie działania zostały podjęte, aby zapobiegać opisanym powyżej formom niszczenia cennego przyrodniczo obszaru Natura 2000 Lipienniki w Dąbrowie Górniczej?
2. Jak można wytłumaczyć brak realizacji Planu zadań ochronnych na terenie obszaru Natura 2000 Lipienniki w Dąbrowie Górniczej wprowadzonego zarządzeniem Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w Katowicach w dniu 31.03.2020 r.?
Z poważaniem
Łukasz Litewka
Odpowiedź urzędowa
Sekretarz stanu Krzysztof Bolesta
Audyt odpowiedzi: Wskaźnik lania wody & konkretności
Bardzo konkretna
Automatyczna analiza lingwistyczno-statystyczna pisma resortu
Lanie wody
22%
Konkretność
78%
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
Twarde liczby / kwoty
1 kwot, 0 %
Precyzyjne daty
8
Odpowiedź na punkty
✓ Tak (Ad 1, Pkt...)
Gęstość faktów
2.1 / 1k zn.
- Zawiera 1 wskazania konkretnych kwot finansowych
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (8)
- Resort odnosi się punkt po punkcie do pytań posła
Urzędowe załączniki i odpowiedzi:
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
21377 znaków
Telefon: (+48) 22 369 29 00 ul. Wawelska 52/54, 00-922 Warszawa
info@klimat.gov.pl Ministerstwo Klimatu i Środowiska
www.gov.pl/klimat
Działamy zgodnie z EMAS - zarządzając instytucją, dbamy o środowisko
DOP-WŚ.050.61.2025.2.DT
3929956.15868760.12775579
Warszawa, 28-08-2025
Dotyczy: odpowiedzi na interpelację Posła Łukasza Litewki (K10INT11251).
Temat: dewastacja obszaru Natura 2000 - Kuźnica Warężyńska.
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu RP
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację Posła Łukasza Litewki, przedstawiam poniższe informacje.
Obszar Natura 2000 Lipienniki w Dąbrowie Górniczej PLH240037, o powierzchni
334,13 ha (powiększony z 296,5 ha), składa się z trzech enklaw. Największa z nich położona
jest na wschodnim brzegu zbiornika retencyjnego Kuźnica Warężyńska (tzw. Pogoria IV).
Zbiornik ten i tereny go otaczające stanowią zrekultywowane wyrobisko piasków,
na którym zachodzą procesy sukcesji roślinnej.
Struktura własności gruntów tego obszaru jest zróżnicowana. Gruntami pod wodą i ich
otoczeniem włada RZGW w Gliwicach. Działkami w południowo-wschodniej części enklawy
od lipca 2025 r. zarządza PGL LP Nadleśnictwo Siewierz. Tereny w środkowo-wschodniej,
północno-wschodniej części oraz trzy duże działki w południowo-wschodniej części
enklawy użytkują wieczyście 2 osoby prawne (spółki z .o.o.). Kilka gruntów w południowo-
zachodniej części enklawy jest własnością Skarbu Państwa w zarządzie Prezydenta
Dąbrowy Górniczej. Natomiast pojedyncze działki stanowią własność osób fizycznych.
Wody zbiornika, w południowo-zachodniej części tej enklawy oraz niewielkie oczka wodne
w środkowej części, stanowią miejsce występowania siedliska przyrodniczego 3140
Twardowodne oligo- i mezotroficzne zbiorniki z podwodnymi łąkami ramienic (Charcteria
spp.). Natomiast na części lądowej stwierdzono występowanie siedlisk przyrodniczych:
3130 Brzegi lub osuszane dna zbiorników wodnych ze zbiorowiskami z Littorelletea, Isoëto
Nanojuncetea i 7230 Górskie i nizinne torfowiska zasadowe o charakterze młak, turzycowisk
i mechowisk, a także gatunku rośliny – lipiennika Loesela Liparis loeselii. Siedliska
te rozproszone są po całym obszarze Natura 2000, jednak w jego granicach znajdują
się rozległe tereny pokryte roślinnością, w tym krzewami i drzewami, niestanowiącą siedlisk
chronionych w ramach sieci.
Teren ten poddawany jest silnej presji człowieka, nasilonej w ostatnich latach z uwagi na
atrakcyjny pod względem rekreacji zbiornik zaporowy. Jego położenie w obrębie Metropolii
Górnośląsko-Zagłębiowskiej, zamieszkiwanej 2/8 przez blisko 2,2 mln ludzi, oraz fakt, iż
inne zbiorniki w pobliżu mają skuteczniej egzekwowane kwestie dopuszczonych form
-- 1 of 7 --
2
rekreacji lub mają inne uwarunkowania terenowe (otoczenie miasta lub Lasów
Państwowych) sprawiają, że Zbiornik Kuźnica Warężyńska, w tym jego otoczenie, stał się
atrakcyjnym terenem niezorganizowanego wypoczynku na plaży nad wodą, uprawiania
sportów wodnych, w tym motorowodnych, oraz jazdy terenowej (off-road).
Odpowiadając na pytania Pana Posła:
1. Jakie działania zostały podjęte, aby zapobiegać opisanym powyżej formom niszczenia
cennego przyrodniczo obszaru NATURA 2000 Lipienniki w Dąbrowie Górniczej?
Na wstępie należy wskazać, że w granicach obszarów Natura 2000 co do zasady nie
obowiązują zakazy literalnie wymienione w przepisach prawa, tak jak ma to miejsce
np. w odniesieniu do rezerwatów przyrody. Zgodnie z prawem w obszarach Natura 2000
generalnie zabrania się podejmowania działań mogących, osobno lub w połączeniu z innymi
działaniami, znacząco negatywnie oddziaływać na cele ochrony obszaru Natura 2000,
w tym w szczególności: pogorszyć stan siedlisk przyrodniczych lub siedlisk gatunków roślin
i zwierząt, dla których ochrony wyznaczono obszar Natura 2000 lub wpłynąć negatywnie
na gatunki, dla których ochrony został wyznaczony obszar Natura 2000, lub pogorszyć
integralność obszaru Natura 2000 lub jego powiązania z innymi obszarami [1].
Co za tym idzie w obszarach Natura 2000 nie obowiązują zakazy np.: ruchu pojazdów,
zakłócania ciszy, używania łodzi motorowych i innego sprzętu motorowego, uprawiania
sportów wodnych i motorowych, pływania i żeglowania, biwakowania, organizacji imprez
rekreacyjno-sportowych. Regionalni dyrektorzy ochrony środowiska sprawujący nadzór
nad obszarami Natura 2000, nie mają uprawnień do wprowadzania tego typu zakazów
na całości ani części obszaru Natura 2000. Pracownicy regionalnych dyrekcji ochrony
środowiska nie mają również uprawnień do zatrzymywania i legitymowania osób
czy wymierzania grzywien za wykroczenia związane z łamaniem zakazów na obszarach
Natura 2000 [2].
Regionalny Dyrektor Ochrony Środowiska w Katowicach (dalej: „RDOŚ w Katowicach” lub
„Regionalny Dyrektor”) sprawujący nadzór nad obszarem Natura 2000 Lipienniki w
Dąbrowie Górniczej PLH240037 na przestrzeni lat wielokrotnie zwracał się do jednostek
Policji i Straży Miejskiej. W ramach zgłoszeń organ postulował podjęcie stosownych
interwencji, w tym zintensyfikowanie patroli w granicach obszaru Natura 2000 i
egzekwowanie łamania zakazów ruchu oznaczonych znakami B-1. Po powzięciu informacji
o planowanych na terenie imprezach plenerowych organ zwracał się również kilkukrotnie
do Urzędu Miasta w Dąbrowie Górniczej i Urzędu Miasta i Gminy Siewierz oraz
organizatorów, informując o uwarunkowaniach ochrony obszaru. Alarmowana była również
Prokuratura Rejonowa w Dąbrowie Górniczej oraz Regionalny Zarząd Gospodarki Wodnej
w Gliwicach1. Ostatnia interwencja podjęta przez RDOŚ w Katowicach miała miejsce w
sierpniu 2025 r. w związku z powzięciem informacji o planowanym nocnym rajdzie na
terenie obszaru Natura 2000. Nadleśnictwo Siewierz na swoim koncie na portalu Facebook
informowało o wynikach akcji przeprowadzonej w nocy 8/9 sierpnia 2025 r. wspólnie z
jednostkami Policji z Dąbrowy Górniczej, Siewierza i Będzina, Straży Miejskiej z Dąbrowy
Górniczej oraz Straży Leśnej z Nadleśnictw: Siewierz, Chrzanów i Kobiór. Z tej informacji
1 RDOŚ w Katowicach przedłożył do wglądu 9 pism skierowanych do wymienionych podmiotów
od 2012 r.
-- 2 of 7 --
3
wynika, że nałożono kilkanaście mandatów za wjazd pojazdami silnikowymi na tereny objęte
zakazem i niszczenie roślinności, a także pouczono osoby o obowiązujących zakazach
wjazdu na drogi wyłączone z ruchu.
W grudniu 2024 roku, z inicjatywy RDOŚ w Katowicach, w Urzędzie Miejskim w Dąbrowie
Górniczej zostało zorganizowane spotkanie, którego przedmiotem była narastająca
i niezorganizowana presja rekreacyjna, obserwowana na Zbiorniku Kuźnica Warężyńska
i w jego otoczeniu, w tym w szczególności na wschodnim brzegu, który znajduje
się w granicach specjalnego obszaru ochrony siedlisk Natura 2000 Lipienniki w Dąbrowie
Górniczej PLH240037. W spotkaniu uczestniczyli przedstawiciele: Urzędu Miejskiego
w Dąbrowie Górniczej, Urzędu Miasta i Gminy Siewierz, Regionalnego Zarządu Gospodarki
Wodnej w Gliwicach – Nadzoru Wodnego w Katowicach, jednostek Policji z Dąbrowy
Górniczej, Będzina i Siewierza, Straży Miejskiej w Dąbrowie Górniczej, Nadleśnictwa
Siewierz oraz RDOŚ w Katowicach.
Podczas podjętej dyskusji jako czynniki istotnie limitujące i utrudniające możliwość
rozwiązania problemu wskazywano konieczność wyeliminowania rekreacji na zbiorniku
i w jego otoczeniu lub co najmniej wyłączenia części zbiornika z pewnych form rekreacji
(wprowadzając np. strefę ciszy) oraz całkowitego (fizycznego) ograniczenia dojazdu
do terenu - co odbiłoby się nie tylko na sprawcach presji, ale również lokalnej społeczności.
Mimo deklaracji RDOŚ w Katowicach współpracy z Policją w zakresie ujawniania i ścigania
za niszczenie siedlisk czy gatunków roślin na tym terenie, Policja wskazała na ogromne
trudności zakresie ujawniania i ścigania za tego typu wykroczenia, głównie z uwagi na duże
skomplikowanie tego typu przypadków, trudność udowodnienia umyślności i złapania
kogoś na gorącym uczynku.
W kontekście podejmowanych działań, warto wspomnieć o przejęciu w lipcu 2025 r. przez
Państwowe Gospodarstwo Leśne Lasy Państwowe Nadleśnictwo Siewierz około 65 ha
gruntów Skarbu Państwa zlokalizowanych w południowej części obszaru. Jest to o tyle
istotne, że przepisy ustawy o lasach [3] dają prostsze narzędzia do egzekwowania zakazu
wjazdu na te tereny. Zgodnie bowiem z art. 29 ustawy o lasach, ruch pojazdem silnikowym,
zaprzęgowym i motorowerem w lesie dozwolony jest jedynie drogami publicznymi,
natomiast drogami leśnymi jest dozwolony tylko wtedy, gdy są one oznakowane
drogowskazami dopuszczającymi ruch po tych drogach. W przypadku złamania tego
przepisu prawa, zgodnie z art. 161 Kodeksu wykroczeń: kto, nie będąc do tego uprawniony
albo bez zgody właściciela lub posiadacza lasu, wjeżdża pojazdem silnikowym, zaprzęgowym
lub motorowerem do nienależącego do niego lasu w miejscu, w którym
jest to niedozwolone, albo pozostawia taki pojazd w lesie w miejscu do tego
nieprzeznaczonym, podlega karze grzywny. Ponadto na terenach lasów, zgodnie
z art. 30 ww. ustawy zabrania się: zanieczyszczania gleby i wód; zaśmiecania; rozkopywania
gruntu; niszczenia grzybów oraz grzybni; niszczenia lub uszkadzania drzew, krzewów
lub innych roślin; niszczenia urządzeń i obiektów gospodarczych, turystycznych
i technicznych oraz znaków i tablic; zbierania płodów runa leśnego w oznakowanych
miejscach zabronionych; rozgarniania i zbierania ściółki; wypasu zwierząt gospodarskich;
biwakowania poza miejscami wyznaczonymi przez właściciela lasu lub nadleśniczego;
wybierania jaj i piskląt, niszczenia lęgowisk i gniazd ptasich, a także niszczenia legowisk, nor
i mrowisk; płoszenia, ścigania, chwytania i zabijania dziko żyjących zwierząt; puszczania
-- 3 of 7 --
4
psów luzem; hałasowania oraz używania sygnałów dźwiękowych, z wyjątkiem przypadków
wymagających wszczęcia alarmu [4]. Złamanie tych zakazów sankcjonowane jest zgodnie
przepisami Kodeksu wykroczeń [5].
Ponadto, nawiązując do przywołanego w interpelacji Pana Posła, Regulaminu Korzystania
z obszaru wodnego Kuźnica Warężyńska (Pogoria IV) i terenów przyległych,
wprowadzonego Instrukcją Wewnętrzną Nr 2/2023 z dnia 14 lutego 2023 r. Dyrektora
RZGW Gliwice, Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie – z regulaminu tego
wynika m.in. że:
- na obszarze wodnym dopuszczona jest rekreacja i turystyka m.in. żeglarska,
motorowodna, kajakowa, windsurfingowa, kajtsurfingowa, wędkarska, nurkowa,
a na terenie przyległym: piesza biegowa i rowerowa;
- rekreacja i turystyka na obszarze wodnym może odbywać się wyłącznie w porze
dziennej od 1 h przed wschodem słońca i do 1 h po zachodzie słońca;
- od 15 VI do 31 VIII, w okresie od piątku do niedzieli, obszar wodny zostaje wyłączony
z użytkowania dla jednostek pływających nieposiadających stałego miejsca
stacjonowania na terenie akwenu;
- na obszarze wodnym oraz na terenach przyległych zabronione jest m.in.: prowadzenie
prac infrastrukturalnych, budowlanych lub montażowych, użytkowanie pojazdów
mechanicznych o napędzie spalinowym w odległości 50 m od linii brzegowej oraz
na terenie obszarów chronionych, biwakowanie poprzez ustawianie namiotów,
przyczep kempingowych w miejscach do tego nieprzeznaczonych, a w szczególności
w obszarze zalewowym, zanieczyszczanie i śmiecenie na terenie obszaru wodnego
i terenach przyległych, odprowadzanie nieczystości do wód zbiornika, organizacja
doraźnych miejsc postojowych, prowadzenie działalności gospodarczej, organizacji
imprez i szkoleń bez zgody Zarządzającego.
Powyższy regulamin wskazuje, że wszelkie naruszenia jego zapisów należy zgłaszać
do organów uprawnionych do zapewnienia bezpieczeństwa i utrzymania porządku
publicznego. Zatem należy stwierdzić, że przestrzeganie ww. regulaminu i należyte
egzekwowanie przypadków jego łamania, przez organy Policji i Straży Miejskiej, w znaczący
sposób zabezpieczyłoby potrzeby ochrony obszaru Natura 2000. Natomiast, jak wskazano
już na wstępie, Regionalny Dyrektor nie ma narzędzi prawnych do skutecznego
przeciwdziałania tego typu turystyce.
2. Jak można wytłumaczyć brak realizacji Planu zadań ochronnych na terenie obszaru
Natura 2000 Lipienniki w Dąbrowie Górniczej wprowadzonego Zarządzeniem
Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w Katowicach w dniu 31.03.2020 r.?
W 2020 r. zostało wydane pierwsze zarządzenie w sprawie ustanowienia planu zadań
ochronnych dla obszaru Natura 2000 Lipienniki w Dąbrowie Górniczej. Zmiana planu
po powiększeniu obszaru nastąpiła w 2024 r. [6]. Eksperci przygotowujący dokumentację
do tego Planu nie wskazywali wówczas by szeroko rozumiana rekreacja czy uprawianie
sportów wodnych wpływało znacząco na przedmioty ochrony obszaru Natura 2000.
Jedynie w odniesieniu do siedliska 3140 Twardowodne oligo- i mezotroficzne zbiorniki
z podwodnymi łąkami ramienic (Charcteria spp.) jako zagrożenie istniejące wskazano
-- 4 of 7 --
5
zagrożenie G01.08 – inne rodzaje sportu i aktywnego wypoczynku, opisane w następujący
sposób: „nielegalne korzystanie ze zbiornika, w tym pływanie rekreacyjne wpław przy jego
brzegach, w marginalnym stopniu powoduje uszkadzanie roślinności łąk ramienicowych”.
Natomiast, w odniesieniu do siedliska 3130 Brzegi lub osuszane dna zbiorników wodnych
ze zbiorowiskami z Littorelletea, Isoëto Nanojuncetea wskazano, że oddziaływanie o kodzie
G05.01 – wydeptywanie, nadmierne użytkowanie jest zjawiskiem korzystnym
dla funkcjonowania tego siedliska w obszarze: „aktualny sposób użytkowania siedliska
(ekstensywne wydeptywanie w miejscach wypoczynku nad zbiornikiem Kuźnica
Warężyńska lub w obrębie ścieżek prowadzących do tych miejsc) sprzyja występowaniu
siedliska i hamuje występowanie potencjalnie negatywnych zjawisk, głównie ekspansji
niepożądanej, silnej konkurencyjnie roślinności (krzewów, drzew, dużych bylin)”.
W związku z powyższym w planie zadań ochronnych nie znalazły się działania ochronne
wprost nakierowane na ograniczenie ruchu pojazdów terenowych, używania sprzętu
wodnego lub rekreacji na plażach.
Niemniej, biorąc pod uwagę rosnącą presję na ten obszar, do planu zadań ochronnych
wpisano natomiast działanie „Opracowanie koncepcji dotyczącej rekreacyjnego
wykorzystania Zbiornika Kuźnica Warężyńska”. Podmiotami odpowiedzialnymi za jego
realizację (na podstawie umowy lub porozumienia zawartego uprzednio z RDOŚ
w Katowicach) są właściciele, zarządcy gruntów i inne zainteresowane jednostki. Pierwszym
krokiem do jego realizacji było wspomniane wyżej spotkanie z grudnia minionego roku.
Biorąc jednak pod uwagę wygłoszone wówczas stanowiska służb i jednostek, powstała
wątpliwość co do zasadności jego realizacji. Należy tu przede wszystkim mieć na uwadze,
że brak umocowania prawnego takiego dokumentu nie spowoduje ograniczenia szkodliwej
turystyki ani nie da służbom dodatkowej podstawy do egzekwowania niszczenia środowiska
– podstawy prawne do tego obowiązują z mocy prawa i są możliwe do egzekwowania przez
organy ściągania. Niemniej RDOŚ w Katowicach dalej będzie poszukiwał możliwych
rozwiązań w tym zakresie.
Zapisy planu zadań ochronnych zobowiązują Regionalnego Dyrektora do ustawienia tablic
informacyjnych. Działanie to zostało ujęte we wniosku o dofinansowanie tych działań
ze środków Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska w Katowicach, złożonego
w 2024 r. Organ planuje podjęcie prac nad jego realizacją.
Ponadto w ramach realizacji planu zadań ochronnych w 2024 r. RDOŚ w Katowicach zlecił
monitoring wszystkich przedmiotów ochrony obszaru Natura 2000 Lipienniki w Dąbrowie
Górniczej. Ekspertyza, odebrana jesienią 2024 r., wskazuje, że na jednym stanowisku
lipiennika Loesela stwierdzono istniejące negatywne oddziaływanie ruchu pojazdów
mechanicznych. Mimo to liczebność tego gatunku wzrosła tam z 377 osobników (2018 r.),
aż do 1989. W przypadku pozostałych stanowisk lipiennika oraz wszystkich trzech
stanowisk siedliska 7230 Górskie i nizinne torfowiska zasadowe o charakterze młak,
turzycowisk i mechowisk, zlokalizowanych w tej enklawie, mimo nasilonej presji na obszar,
eksperci uznali użytkowanie pojazdów jako zagrożenie potencjalne. Zatem, stanowiska
te nie były naruszone w wyniku obecności człowieka. Niejednoznaczny jest wpływ jazdy
terenowej na siedlisko 3130, gdyż z jednej strony zmasowane przejazdy mogą zniszczyć
płaty siedliska, a z drugiej strony eksperci wskazują, że „Siedlisko funkcjonuje w warunkach
wykorzystania rekreacyjnego obszaru wyrobiska. Obecne użytkowanie o umiarkowanym
-- 5 of 7 --
6
nasileniu jest korzystne dla zachowania płatów 3130”, „Rozjeżdżanie terenu przez
motocykle, quady lub samochody terenowe powoduje niszczenie pokrywy roślinnej
i powstawanie siedlisk inicjalnych, na których może się rozwijać roślinność typowa
dla odsłaniających się brzegów wód” oraz „Ekstensywne użytkowanie terenu sprzyja
występowaniu siedliska i hamuje ekspansję niepożądanej roślinności (krzewów, drzew,
roślin szuwarowych i ziołorośli)”. W odniesieniu do siedliska 3140 aktualnie wskazano,
że „Nielegalne korzystanie ze zbiornika, w tym pływanie rekreacyjne wpław przy jego
brzegach, w niewielkim stopniu powoduje uszkadzanie roślinności typowej dla siedliska
(łąk ramienicowych)”.
Jako jedne z najistotniejszych działań przewidzianych w planie zadań ochronnych dla
obszaru Natura 2000 Lipienniki w Dąbrowie Górniczej uznaje się powstrzymanie sukcesji
drzew, krzewów i bylin na siedliskach torfowiskowych i stanowiskach lipiennika Loesela
oraz haczykowca błyszczącego. Dlatego w planie przewidziano działania związane
z usunięciem drzew i krzewów wraz z usunięciem ekspansywnych bylin. RDOŚ
w Katowicach już w 2020 r. złożył wniosek o ich dofinansowanie do Wojewódzkiego
Funduszu Ochrony Środowiska w Katowicach. W kwietniu 2022 r. podpisano umowę
z wykonawcą, wyłonionym w trybie zamówień publicznych. Jednak wykonawca
nie zrealizował umowy, co skutkowało koniecznością odstąpienia od niej. Następnie
zakładano, że działanie to będzie mogło być realizowane w ramach projektu „Odtworzenie
oraz zachowanie obszarów bagiennych, torfowisk i terenów podmokłych na obszarach
Natura 2000 i Zielonej Infrastruktury” (LIFE21 IPE/PL/069640), realizowanego przez Biuro
Urządzania Lasu i Geodezji Leśnej. Jednak, jak dotąd zadanie to, nie zostało podjęte
do realizacji. Wobec czego RDOŚ w Katowicach złożył ponownie wniosek
o dofinansowanie tych działań w marcu 2025 r. do WFOŚiGW w Katowicach. Realizacja
tego zadania planowana jest w 2026 r.
Wobec powyższego należy stwierdzić, że podejmowane są kroki w celu realizacji planu
zadań ochronnych dla obszaru Natura 2000, niemniej nie są one ukierunkowane
na wykluczenie lub ograniczenie turystyki i rekreacji na wschodnim brzegu Zbiornika
Kuźnica Warężyńska, a jednocześnie ich realizacja uzależniona jest od pozyskania środków
na ten cel.
RDOŚ w Katowicach zwraca ponadto uwagę na trudności związane z zagospodarowaniem
obszaru Natura 2000, które wynikają z wizji przedstawianych przez zarządzających
gruntami. Dla spółek prywatnych, które w ostatnim czasie przejęły w użytkowanie
wieczyste znaczne części obszaru Natura 2000, ochrona siedlisk przyrodniczych nie jest
zasadniczym priorytetem i planują one realizację inwestycji deweloperskich na tych
gruntach. Posiadane przez nich tereny w Dąbrowie Górniczej i Siewierzu mają stać
się terenami zabudowy jedno- i wielorodzinnej z pełną infrastrukturą techniczną, drogową
i rekreacyjną. Na pytanie, czy będzie możliwe pogodzenie takich planów z potrzebami
ochrony obszaru Natura 2000 Lipienniki w Dąbrowie Górniczej, odpowiedź przyniosą
jednak wyniki procedury oceny oddziaływania na środowisko oraz strategicznej oceny
oddziaływania na środowisko, które zostaną przeprowadzone w toku zmiany miejscowych
planów zagospodarowania przestrzennego i przyjmowania planów ogólnych.
Dla dopełnienia obrazu trudności zarządzania obszarem Natura 2000 Lipienniki w Dąbrowie
Górniczej należy wspomnieć, że spółka TMP pozwała Skarb Państwa – Regionalnego
-- 6 of 7 --
7
Dyrektora Ochrony Środowiska w Katowicach na kwotę 42 702 000 zł wraz z odsetkami
i kosztami procesu, utrzymując, że wyznaczenie obszaru Natura 2000 i ustanowienie planu
zadań ochronnych rzekomo uniemożliwiło wydobywanie piasku na tym terenie w oparciu
o posiadaną koncesję. Na obecnym etapie postępowania sądowego planowane jest
powołanie biegłego, który ma ocenić, czy w świetle zapisów planu zadań ochronnych
możliwa byłaby eksploatacja piasku ze złoża objętego koncesją.
Podstawy prawne:
[1] art. 33 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz.U. z 2024 r. poz. 1478, z późn.
zm.)
[2] zgodnie z art. 127 ustawy o ochronie przyrody (Dz.U. z 2024 r. poz. 1478, z późn.) kto umyślnie
narusza zakazy obowiązujące w obszarach Natura 2000 podlega karze aresztu albo grzywny.
Zaś zgodnie z art. 132 tejże ustawy orzekanie w sprawach, o których mowa m.in. w art. 127,
następuje na podstawie przepisów Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia.
[3] ustawa z dnia z dnia 28 września 1991 r. o lasach (Dz.U. z 2025 r. poz. 567)
[4] art. 30 ww. ustawy o lasach
[5] art. 162-166 ustawy z dnia 20 maja 1971 r. - Kodeks wykroczeń (Dz.U. z 2025 r. poz. 7340
[6] Zarządzenie Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w Katowicach z dnia 27 czerwca
2024 r. zmieniające zarządzenie w sprawie ustanowienia planu zadań ochronnych dla obszaru
Natura 2000 Lipienniki w Dąbrowie Górniczej PLH240037; Dz. Urz. Woj. Sla 2024.4697
Z wyrazami szacunku
Z up. Ministra
Krzysztof Bolesta
Sekretarz Stanu
Ministerstwo Klimatu i Środowiska
/ – podpisany cyfrowo/
Do wiadomości:
1. Departament Spraw Parlamentarnych w KPRM
-- 7 of 7 --
info@klimat.gov.pl Ministerstwo Klimatu i Środowiska
www.gov.pl/klimat
Działamy zgodnie z EMAS - zarządzając instytucją, dbamy o środowisko
DOP-WŚ.050.61.2025.2.DT
3929956.15868760.12775579
Warszawa, 28-08-2025
Dotyczy: odpowiedzi na interpelację Posła Łukasza Litewki (K10INT11251).
Temat: dewastacja obszaru Natura 2000 - Kuźnica Warężyńska.
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu RP
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację Posła Łukasza Litewki, przedstawiam poniższe informacje.
Obszar Natura 2000 Lipienniki w Dąbrowie Górniczej PLH240037, o powierzchni
334,13 ha (powiększony z 296,5 ha), składa się z trzech enklaw. Największa z nich położona
jest na wschodnim brzegu zbiornika retencyjnego Kuźnica Warężyńska (tzw. Pogoria IV).
Zbiornik ten i tereny go otaczające stanowią zrekultywowane wyrobisko piasków,
na którym zachodzą procesy sukcesji roślinnej.
Struktura własności gruntów tego obszaru jest zróżnicowana. Gruntami pod wodą i ich
otoczeniem włada RZGW w Gliwicach. Działkami w południowo-wschodniej części enklawy
od lipca 2025 r. zarządza PGL LP Nadleśnictwo Siewierz. Tereny w środkowo-wschodniej,
północno-wschodniej części oraz trzy duże działki w południowo-wschodniej części
enklawy użytkują wieczyście 2 osoby prawne (spółki z .o.o.). Kilka gruntów w południowo-
zachodniej części enklawy jest własnością Skarbu Państwa w zarządzie Prezydenta
Dąbrowy Górniczej. Natomiast pojedyncze działki stanowią własność osób fizycznych.
Wody zbiornika, w południowo-zachodniej części tej enklawy oraz niewielkie oczka wodne
w środkowej części, stanowią miejsce występowania siedliska przyrodniczego 3140
Twardowodne oligo- i mezotroficzne zbiorniki z podwodnymi łąkami ramienic (Charcteria
spp.). Natomiast na części lądowej stwierdzono występowanie siedlisk przyrodniczych:
3130 Brzegi lub osuszane dna zbiorników wodnych ze zbiorowiskami z Littorelletea, Isoëto
Nanojuncetea i 7230 Górskie i nizinne torfowiska zasadowe o charakterze młak, turzycowisk
i mechowisk, a także gatunku rośliny – lipiennika Loesela Liparis loeselii. Siedliska
te rozproszone są po całym obszarze Natura 2000, jednak w jego granicach znajdują
się rozległe tereny pokryte roślinnością, w tym krzewami i drzewami, niestanowiącą siedlisk
chronionych w ramach sieci.
Teren ten poddawany jest silnej presji człowieka, nasilonej w ostatnich latach z uwagi na
atrakcyjny pod względem rekreacji zbiornik zaporowy. Jego położenie w obrębie Metropolii
Górnośląsko-Zagłębiowskiej, zamieszkiwanej 2/8 przez blisko 2,2 mln ludzi, oraz fakt, iż
inne zbiorniki w pobliżu mają skuteczniej egzekwowane kwestie dopuszczonych form
-- 1 of 7 --
2
rekreacji lub mają inne uwarunkowania terenowe (otoczenie miasta lub Lasów
Państwowych) sprawiają, że Zbiornik Kuźnica Warężyńska, w tym jego otoczenie, stał się
atrakcyjnym terenem niezorganizowanego wypoczynku na plaży nad wodą, uprawiania
sportów wodnych, w tym motorowodnych, oraz jazdy terenowej (off-road).
Odpowiadając na pytania Pana Posła:
1. Jakie działania zostały podjęte, aby zapobiegać opisanym powyżej formom niszczenia
cennego przyrodniczo obszaru NATURA 2000 Lipienniki w Dąbrowie Górniczej?
Na wstępie należy wskazać, że w granicach obszarów Natura 2000 co do zasady nie
obowiązują zakazy literalnie wymienione w przepisach prawa, tak jak ma to miejsce
np. w odniesieniu do rezerwatów przyrody. Zgodnie z prawem w obszarach Natura 2000
generalnie zabrania się podejmowania działań mogących, osobno lub w połączeniu z innymi
działaniami, znacząco negatywnie oddziaływać na cele ochrony obszaru Natura 2000,
w tym w szczególności: pogorszyć stan siedlisk przyrodniczych lub siedlisk gatunków roślin
i zwierząt, dla których ochrony wyznaczono obszar Natura 2000 lub wpłynąć negatywnie
na gatunki, dla których ochrony został wyznaczony obszar Natura 2000, lub pogorszyć
integralność obszaru Natura 2000 lub jego powiązania z innymi obszarami [1].
Co za tym idzie w obszarach Natura 2000 nie obowiązują zakazy np.: ruchu pojazdów,
zakłócania ciszy, używania łodzi motorowych i innego sprzętu motorowego, uprawiania
sportów wodnych i motorowych, pływania i żeglowania, biwakowania, organizacji imprez
rekreacyjno-sportowych. Regionalni dyrektorzy ochrony środowiska sprawujący nadzór
nad obszarami Natura 2000, nie mają uprawnień do wprowadzania tego typu zakazów
na całości ani części obszaru Natura 2000. Pracownicy regionalnych dyrekcji ochrony
środowiska nie mają również uprawnień do zatrzymywania i legitymowania osób
czy wymierzania grzywien za wykroczenia związane z łamaniem zakazów na obszarach
Natura 2000 [2].
Regionalny Dyrektor Ochrony Środowiska w Katowicach (dalej: „RDOŚ w Katowicach” lub
„Regionalny Dyrektor”) sprawujący nadzór nad obszarem Natura 2000 Lipienniki w
Dąbrowie Górniczej PLH240037 na przestrzeni lat wielokrotnie zwracał się do jednostek
Policji i Straży Miejskiej. W ramach zgłoszeń organ postulował podjęcie stosownych
interwencji, w tym zintensyfikowanie patroli w granicach obszaru Natura 2000 i
egzekwowanie łamania zakazów ruchu oznaczonych znakami B-1. Po powzięciu informacji
o planowanych na terenie imprezach plenerowych organ zwracał się również kilkukrotnie
do Urzędu Miasta w Dąbrowie Górniczej i Urzędu Miasta i Gminy Siewierz oraz
organizatorów, informując o uwarunkowaniach ochrony obszaru. Alarmowana była również
Prokuratura Rejonowa w Dąbrowie Górniczej oraz Regionalny Zarząd Gospodarki Wodnej
w Gliwicach1. Ostatnia interwencja podjęta przez RDOŚ w Katowicach miała miejsce w
sierpniu 2025 r. w związku z powzięciem informacji o planowanym nocnym rajdzie na
terenie obszaru Natura 2000. Nadleśnictwo Siewierz na swoim koncie na portalu Facebook
informowało o wynikach akcji przeprowadzonej w nocy 8/9 sierpnia 2025 r. wspólnie z
jednostkami Policji z Dąbrowy Górniczej, Siewierza i Będzina, Straży Miejskiej z Dąbrowy
Górniczej oraz Straży Leśnej z Nadleśnictw: Siewierz, Chrzanów i Kobiór. Z tej informacji
1 RDOŚ w Katowicach przedłożył do wglądu 9 pism skierowanych do wymienionych podmiotów
od 2012 r.
-- 2 of 7 --
3
wynika, że nałożono kilkanaście mandatów za wjazd pojazdami silnikowymi na tereny objęte
zakazem i niszczenie roślinności, a także pouczono osoby o obowiązujących zakazach
wjazdu na drogi wyłączone z ruchu.
W grudniu 2024 roku, z inicjatywy RDOŚ w Katowicach, w Urzędzie Miejskim w Dąbrowie
Górniczej zostało zorganizowane spotkanie, którego przedmiotem była narastająca
i niezorganizowana presja rekreacyjna, obserwowana na Zbiorniku Kuźnica Warężyńska
i w jego otoczeniu, w tym w szczególności na wschodnim brzegu, który znajduje
się w granicach specjalnego obszaru ochrony siedlisk Natura 2000 Lipienniki w Dąbrowie
Górniczej PLH240037. W spotkaniu uczestniczyli przedstawiciele: Urzędu Miejskiego
w Dąbrowie Górniczej, Urzędu Miasta i Gminy Siewierz, Regionalnego Zarządu Gospodarki
Wodnej w Gliwicach – Nadzoru Wodnego w Katowicach, jednostek Policji z Dąbrowy
Górniczej, Będzina i Siewierza, Straży Miejskiej w Dąbrowie Górniczej, Nadleśnictwa
Siewierz oraz RDOŚ w Katowicach.
Podczas podjętej dyskusji jako czynniki istotnie limitujące i utrudniające możliwość
rozwiązania problemu wskazywano konieczność wyeliminowania rekreacji na zbiorniku
i w jego otoczeniu lub co najmniej wyłączenia części zbiornika z pewnych form rekreacji
(wprowadzając np. strefę ciszy) oraz całkowitego (fizycznego) ograniczenia dojazdu
do terenu - co odbiłoby się nie tylko na sprawcach presji, ale również lokalnej społeczności.
Mimo deklaracji RDOŚ w Katowicach współpracy z Policją w zakresie ujawniania i ścigania
za niszczenie siedlisk czy gatunków roślin na tym terenie, Policja wskazała na ogromne
trudności zakresie ujawniania i ścigania za tego typu wykroczenia, głównie z uwagi na duże
skomplikowanie tego typu przypadków, trudność udowodnienia umyślności i złapania
kogoś na gorącym uczynku.
W kontekście podejmowanych działań, warto wspomnieć o przejęciu w lipcu 2025 r. przez
Państwowe Gospodarstwo Leśne Lasy Państwowe Nadleśnictwo Siewierz około 65 ha
gruntów Skarbu Państwa zlokalizowanych w południowej części obszaru. Jest to o tyle
istotne, że przepisy ustawy o lasach [3] dają prostsze narzędzia do egzekwowania zakazu
wjazdu na te tereny. Zgodnie bowiem z art. 29 ustawy o lasach, ruch pojazdem silnikowym,
zaprzęgowym i motorowerem w lesie dozwolony jest jedynie drogami publicznymi,
natomiast drogami leśnymi jest dozwolony tylko wtedy, gdy są one oznakowane
drogowskazami dopuszczającymi ruch po tych drogach. W przypadku złamania tego
przepisu prawa, zgodnie z art. 161 Kodeksu wykroczeń: kto, nie będąc do tego uprawniony
albo bez zgody właściciela lub posiadacza lasu, wjeżdża pojazdem silnikowym, zaprzęgowym
lub motorowerem do nienależącego do niego lasu w miejscu, w którym
jest to niedozwolone, albo pozostawia taki pojazd w lesie w miejscu do tego
nieprzeznaczonym, podlega karze grzywny. Ponadto na terenach lasów, zgodnie
z art. 30 ww. ustawy zabrania się: zanieczyszczania gleby i wód; zaśmiecania; rozkopywania
gruntu; niszczenia grzybów oraz grzybni; niszczenia lub uszkadzania drzew, krzewów
lub innych roślin; niszczenia urządzeń i obiektów gospodarczych, turystycznych
i technicznych oraz znaków i tablic; zbierania płodów runa leśnego w oznakowanych
miejscach zabronionych; rozgarniania i zbierania ściółki; wypasu zwierząt gospodarskich;
biwakowania poza miejscami wyznaczonymi przez właściciela lasu lub nadleśniczego;
wybierania jaj i piskląt, niszczenia lęgowisk i gniazd ptasich, a także niszczenia legowisk, nor
i mrowisk; płoszenia, ścigania, chwytania i zabijania dziko żyjących zwierząt; puszczania
-- 3 of 7 --
4
psów luzem; hałasowania oraz używania sygnałów dźwiękowych, z wyjątkiem przypadków
wymagających wszczęcia alarmu [4]. Złamanie tych zakazów sankcjonowane jest zgodnie
przepisami Kodeksu wykroczeń [5].
Ponadto, nawiązując do przywołanego w interpelacji Pana Posła, Regulaminu Korzystania
z obszaru wodnego Kuźnica Warężyńska (Pogoria IV) i terenów przyległych,
wprowadzonego Instrukcją Wewnętrzną Nr 2/2023 z dnia 14 lutego 2023 r. Dyrektora
RZGW Gliwice, Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie – z regulaminu tego
wynika m.in. że:
- na obszarze wodnym dopuszczona jest rekreacja i turystyka m.in. żeglarska,
motorowodna, kajakowa, windsurfingowa, kajtsurfingowa, wędkarska, nurkowa,
a na terenie przyległym: piesza biegowa i rowerowa;
- rekreacja i turystyka na obszarze wodnym może odbywać się wyłącznie w porze
dziennej od 1 h przed wschodem słońca i do 1 h po zachodzie słońca;
- od 15 VI do 31 VIII, w okresie od piątku do niedzieli, obszar wodny zostaje wyłączony
z użytkowania dla jednostek pływających nieposiadających stałego miejsca
stacjonowania na terenie akwenu;
- na obszarze wodnym oraz na terenach przyległych zabronione jest m.in.: prowadzenie
prac infrastrukturalnych, budowlanych lub montażowych, użytkowanie pojazdów
mechanicznych o napędzie spalinowym w odległości 50 m od linii brzegowej oraz
na terenie obszarów chronionych, biwakowanie poprzez ustawianie namiotów,
przyczep kempingowych w miejscach do tego nieprzeznaczonych, a w szczególności
w obszarze zalewowym, zanieczyszczanie i śmiecenie na terenie obszaru wodnego
i terenach przyległych, odprowadzanie nieczystości do wód zbiornika, organizacja
doraźnych miejsc postojowych, prowadzenie działalności gospodarczej, organizacji
imprez i szkoleń bez zgody Zarządzającego.
Powyższy regulamin wskazuje, że wszelkie naruszenia jego zapisów należy zgłaszać
do organów uprawnionych do zapewnienia bezpieczeństwa i utrzymania porządku
publicznego. Zatem należy stwierdzić, że przestrzeganie ww. regulaminu i należyte
egzekwowanie przypadków jego łamania, przez organy Policji i Straży Miejskiej, w znaczący
sposób zabezpieczyłoby potrzeby ochrony obszaru Natura 2000. Natomiast, jak wskazano
już na wstępie, Regionalny Dyrektor nie ma narzędzi prawnych do skutecznego
przeciwdziałania tego typu turystyce.
2. Jak można wytłumaczyć brak realizacji Planu zadań ochronnych na terenie obszaru
Natura 2000 Lipienniki w Dąbrowie Górniczej wprowadzonego Zarządzeniem
Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w Katowicach w dniu 31.03.2020 r.?
W 2020 r. zostało wydane pierwsze zarządzenie w sprawie ustanowienia planu zadań
ochronnych dla obszaru Natura 2000 Lipienniki w Dąbrowie Górniczej. Zmiana planu
po powiększeniu obszaru nastąpiła w 2024 r. [6]. Eksperci przygotowujący dokumentację
do tego Planu nie wskazywali wówczas by szeroko rozumiana rekreacja czy uprawianie
sportów wodnych wpływało znacząco na przedmioty ochrony obszaru Natura 2000.
Jedynie w odniesieniu do siedliska 3140 Twardowodne oligo- i mezotroficzne zbiorniki
z podwodnymi łąkami ramienic (Charcteria spp.) jako zagrożenie istniejące wskazano
-- 4 of 7 --
5
zagrożenie G01.08 – inne rodzaje sportu i aktywnego wypoczynku, opisane w następujący
sposób: „nielegalne korzystanie ze zbiornika, w tym pływanie rekreacyjne wpław przy jego
brzegach, w marginalnym stopniu powoduje uszkadzanie roślinności łąk ramienicowych”.
Natomiast, w odniesieniu do siedliska 3130 Brzegi lub osuszane dna zbiorników wodnych
ze zbiorowiskami z Littorelletea, Isoëto Nanojuncetea wskazano, że oddziaływanie o kodzie
G05.01 – wydeptywanie, nadmierne użytkowanie jest zjawiskiem korzystnym
dla funkcjonowania tego siedliska w obszarze: „aktualny sposób użytkowania siedliska
(ekstensywne wydeptywanie w miejscach wypoczynku nad zbiornikiem Kuźnica
Warężyńska lub w obrębie ścieżek prowadzących do tych miejsc) sprzyja występowaniu
siedliska i hamuje występowanie potencjalnie negatywnych zjawisk, głównie ekspansji
niepożądanej, silnej konkurencyjnie roślinności (krzewów, drzew, dużych bylin)”.
W związku z powyższym w planie zadań ochronnych nie znalazły się działania ochronne
wprost nakierowane na ograniczenie ruchu pojazdów terenowych, używania sprzętu
wodnego lub rekreacji na plażach.
Niemniej, biorąc pod uwagę rosnącą presję na ten obszar, do planu zadań ochronnych
wpisano natomiast działanie „Opracowanie koncepcji dotyczącej rekreacyjnego
wykorzystania Zbiornika Kuźnica Warężyńska”. Podmiotami odpowiedzialnymi za jego
realizację (na podstawie umowy lub porozumienia zawartego uprzednio z RDOŚ
w Katowicach) są właściciele, zarządcy gruntów i inne zainteresowane jednostki. Pierwszym
krokiem do jego realizacji było wspomniane wyżej spotkanie z grudnia minionego roku.
Biorąc jednak pod uwagę wygłoszone wówczas stanowiska służb i jednostek, powstała
wątpliwość co do zasadności jego realizacji. Należy tu przede wszystkim mieć na uwadze,
że brak umocowania prawnego takiego dokumentu nie spowoduje ograniczenia szkodliwej
turystyki ani nie da służbom dodatkowej podstawy do egzekwowania niszczenia środowiska
– podstawy prawne do tego obowiązują z mocy prawa i są możliwe do egzekwowania przez
organy ściągania. Niemniej RDOŚ w Katowicach dalej będzie poszukiwał możliwych
rozwiązań w tym zakresie.
Zapisy planu zadań ochronnych zobowiązują Regionalnego Dyrektora do ustawienia tablic
informacyjnych. Działanie to zostało ujęte we wniosku o dofinansowanie tych działań
ze środków Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska w Katowicach, złożonego
w 2024 r. Organ planuje podjęcie prac nad jego realizacją.
Ponadto w ramach realizacji planu zadań ochronnych w 2024 r. RDOŚ w Katowicach zlecił
monitoring wszystkich przedmiotów ochrony obszaru Natura 2000 Lipienniki w Dąbrowie
Górniczej. Ekspertyza, odebrana jesienią 2024 r., wskazuje, że na jednym stanowisku
lipiennika Loesela stwierdzono istniejące negatywne oddziaływanie ruchu pojazdów
mechanicznych. Mimo to liczebność tego gatunku wzrosła tam z 377 osobników (2018 r.),
aż do 1989. W przypadku pozostałych stanowisk lipiennika oraz wszystkich trzech
stanowisk siedliska 7230 Górskie i nizinne torfowiska zasadowe o charakterze młak,
turzycowisk i mechowisk, zlokalizowanych w tej enklawie, mimo nasilonej presji na obszar,
eksperci uznali użytkowanie pojazdów jako zagrożenie potencjalne. Zatem, stanowiska
te nie były naruszone w wyniku obecności człowieka. Niejednoznaczny jest wpływ jazdy
terenowej na siedlisko 3130, gdyż z jednej strony zmasowane przejazdy mogą zniszczyć
płaty siedliska, a z drugiej strony eksperci wskazują, że „Siedlisko funkcjonuje w warunkach
wykorzystania rekreacyjnego obszaru wyrobiska. Obecne użytkowanie o umiarkowanym
-- 5 of 7 --
6
nasileniu jest korzystne dla zachowania płatów 3130”, „Rozjeżdżanie terenu przez
motocykle, quady lub samochody terenowe powoduje niszczenie pokrywy roślinnej
i powstawanie siedlisk inicjalnych, na których może się rozwijać roślinność typowa
dla odsłaniających się brzegów wód” oraz „Ekstensywne użytkowanie terenu sprzyja
występowaniu siedliska i hamuje ekspansję niepożądanej roślinności (krzewów, drzew,
roślin szuwarowych i ziołorośli)”. W odniesieniu do siedliska 3140 aktualnie wskazano,
że „Nielegalne korzystanie ze zbiornika, w tym pływanie rekreacyjne wpław przy jego
brzegach, w niewielkim stopniu powoduje uszkadzanie roślinności typowej dla siedliska
(łąk ramienicowych)”.
Jako jedne z najistotniejszych działań przewidzianych w planie zadań ochronnych dla
obszaru Natura 2000 Lipienniki w Dąbrowie Górniczej uznaje się powstrzymanie sukcesji
drzew, krzewów i bylin na siedliskach torfowiskowych i stanowiskach lipiennika Loesela
oraz haczykowca błyszczącego. Dlatego w planie przewidziano działania związane
z usunięciem drzew i krzewów wraz z usunięciem ekspansywnych bylin. RDOŚ
w Katowicach już w 2020 r. złożył wniosek o ich dofinansowanie do Wojewódzkiego
Funduszu Ochrony Środowiska w Katowicach. W kwietniu 2022 r. podpisano umowę
z wykonawcą, wyłonionym w trybie zamówień publicznych. Jednak wykonawca
nie zrealizował umowy, co skutkowało koniecznością odstąpienia od niej. Następnie
zakładano, że działanie to będzie mogło być realizowane w ramach projektu „Odtworzenie
oraz zachowanie obszarów bagiennych, torfowisk i terenów podmokłych na obszarach
Natura 2000 i Zielonej Infrastruktury” (LIFE21 IPE/PL/069640), realizowanego przez Biuro
Urządzania Lasu i Geodezji Leśnej. Jednak, jak dotąd zadanie to, nie zostało podjęte
do realizacji. Wobec czego RDOŚ w Katowicach złożył ponownie wniosek
o dofinansowanie tych działań w marcu 2025 r. do WFOŚiGW w Katowicach. Realizacja
tego zadania planowana jest w 2026 r.
Wobec powyższego należy stwierdzić, że podejmowane są kroki w celu realizacji planu
zadań ochronnych dla obszaru Natura 2000, niemniej nie są one ukierunkowane
na wykluczenie lub ograniczenie turystyki i rekreacji na wschodnim brzegu Zbiornika
Kuźnica Warężyńska, a jednocześnie ich realizacja uzależniona jest od pozyskania środków
na ten cel.
RDOŚ w Katowicach zwraca ponadto uwagę na trudności związane z zagospodarowaniem
obszaru Natura 2000, które wynikają z wizji przedstawianych przez zarządzających
gruntami. Dla spółek prywatnych, które w ostatnim czasie przejęły w użytkowanie
wieczyste znaczne części obszaru Natura 2000, ochrona siedlisk przyrodniczych nie jest
zasadniczym priorytetem i planują one realizację inwestycji deweloperskich na tych
gruntach. Posiadane przez nich tereny w Dąbrowie Górniczej i Siewierzu mają stać
się terenami zabudowy jedno- i wielorodzinnej z pełną infrastrukturą techniczną, drogową
i rekreacyjną. Na pytanie, czy będzie możliwe pogodzenie takich planów z potrzebami
ochrony obszaru Natura 2000 Lipienniki w Dąbrowie Górniczej, odpowiedź przyniosą
jednak wyniki procedury oceny oddziaływania na środowisko oraz strategicznej oceny
oddziaływania na środowisko, które zostaną przeprowadzone w toku zmiany miejscowych
planów zagospodarowania przestrzennego i przyjmowania planów ogólnych.
Dla dopełnienia obrazu trudności zarządzania obszarem Natura 2000 Lipienniki w Dąbrowie
Górniczej należy wspomnieć, że spółka TMP pozwała Skarb Państwa – Regionalnego
-- 6 of 7 --
7
Dyrektora Ochrony Środowiska w Katowicach na kwotę 42 702 000 zł wraz z odsetkami
i kosztami procesu, utrzymując, że wyznaczenie obszaru Natura 2000 i ustanowienie planu
zadań ochronnych rzekomo uniemożliwiło wydobywanie piasku na tym terenie w oparciu
o posiadaną koncesję. Na obecnym etapie postępowania sądowego planowane jest
powołanie biegłego, który ma ocenić, czy w świetle zapisów planu zadań ochronnych
możliwa byłaby eksploatacja piasku ze złoża objętego koncesją.
Podstawy prawne:
[1] art. 33 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz.U. z 2024 r. poz. 1478, z późn.
zm.)
[2] zgodnie z art. 127 ustawy o ochronie przyrody (Dz.U. z 2024 r. poz. 1478, z późn.) kto umyślnie
narusza zakazy obowiązujące w obszarach Natura 2000 podlega karze aresztu albo grzywny.
Zaś zgodnie z art. 132 tejże ustawy orzekanie w sprawach, o których mowa m.in. w art. 127,
następuje na podstawie przepisów Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia.
[3] ustawa z dnia z dnia 28 września 1991 r. o lasach (Dz.U. z 2025 r. poz. 567)
[4] art. 30 ww. ustawy o lasach
[5] art. 162-166 ustawy z dnia 20 maja 1971 r. - Kodeks wykroczeń (Dz.U. z 2025 r. poz. 7340
[6] Zarządzenie Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w Katowicach z dnia 27 czerwca
2024 r. zmieniające zarządzenie w sprawie ustanowienia planu zadań ochronnych dla obszaru
Natura 2000 Lipienniki w Dąbrowie Górniczej PLH240037; Dz. Urz. Woj. Sla 2024.4697
Z wyrazami szacunku
Z up. Ministra
Krzysztof Bolesta
Sekretarz Stanu
Ministerstwo Klimatu i Środowiska
/ – podpisany cyfrowo/
Do wiadomości:
1. Departament Spraw Parlamentarnych w KPRM
-- 7 of 7 --