Odpowiedź na interpelację w sprawie demilitaryzacji obwodu królewieckiego Federacji Rosyjskiej Odpowiedź na interpelację nr 11216 w sprawie demilitaryzacji obwodu królewieckiego Federacji Rosyjskiej Odpowiadający: sekretarz stanu w Ministerstwie Spraw Zagranicznych Władysław Teofil Bartoszewski Warszawa, 02-09-2025 Szanowny Panie Marszałku, w odpowiedzi na interpelację nr 11216 pana posła Michała Wosia w sprawie demilitaryzacji obwodu królewieckiego Federacji Rosyjskiej, po zasięgnięciu opinii Ministerstwa Obrony Narodowej, przesyłam odpowiedzi na zadane w interpelacji pytania. 1. Czy rząd RP prowadzi bądź planuje podjąć konkretne działania na forum NATO, Unii Europejskiej oraz ONZ mające na celu rozpoczęcie debaty nad koniecznością demilitaryzacji na drodze dyplomatycznej obwodu królewieckiego? Resorty SZ oraz ON od lat zwracają uwagę na forach międzynarodowych na zagrożenia ze strony obwodu królewieckiego jako jednego z najbardziej zmilitaryzowanych obszarów w Europie, zwłaszcza w kontekście sygnałów o rozmieszczeniu tam taktycznej broni jądrowej. Należy pamiętać, że na zagrożenie ze strony Rosji trzeba patrzeć dużo szerzej: przedmiotem naszej szczególnej uwagi są ryzyka wynikające z rosyjskiej agresji na Ukrainę, rozmieszczenia i rozbudowy rosyjskich sił konwencjonalnych oraz jądrowych na terytorium Białorusi, a także zagrożeń hybrydowych. Warto zaznaczyć, że w 2023 r. Rosja wycofała się z traktatu o konwencjonalnych siłach zbrojnych w Europie, który dotyczył ograniczeń takich sił, i nie jest zainteresowana przyjęciem jakichkolwiek zobowiązań na siebie w tym zakresie. W warunkach trwającego konfliktu zbrojnego z udziałem Rosji nie jest pożądane prowadzenie negocjacji nt. kontroli zbrojeń czy rozbrojenia (na linii NATO–Rosja) zakładających, z definicji, obustronne zobowiązania stron. W obecnej sytuacji zwiększaniu bezpieczeństwa RP służy przede wszystkim dalsze wzmacnianie postawy odstraszania i obrony NATO. Polska perspektywa zagrożeń silnie akcentowana była również w ramach polskiej prezydencji w Radzie Unii Europejskiej. Znalazło to odbicie w dokumentach poziomu strategicznego UE np. w Białej Księdze w sprawie obronności europejskiej – Gotowość 2030, gdzie wskazano na potrzebę zapewnienia lepszej ochrony zewnętrznej granicy lądowej UE z Rosją i Białorusią przed zagrożeniami wojskowymi i hybrydowymi. Innym przykładem są konkluzje Rady Europejskiej z 26 czerwca 2025 r. W dokumencie wskazano, że obrona granic lądowych, powietrznych i morskich UE przyczynia się do bezpieczeństwa całej Europy, w szczególności w przypadku wschodniej granicy UE, ze względu na zagrożenia stwarzane przez Rosję i Białoruś. 2. Jakie inicjatywy dyplomatyczne Polska podejmuje, aby wywrzeć presję w kwestii ograniczenia potencjału militarnego Rosji w tym regionie? 4. Czy rząd RP rozważa inicjowanie lub wsparcie mechanizmów międzynarodowego monitoringu i kontroli działań wojskowych prowadzonych w obwodzie królewieckim? Polska była jednym z inicjatorów modernizacji Dokumentu wiedeńskiego w ramach prac na forum NATO i OBWE w celu zwiększenia przejrzystości działań (w 2019 roku). Możliwości prowadzenia kontroli zbrojeń są ograniczone: Rosja ogranicza dostęp międzynarodowym obserwatorom (zawiesiła implementację Dokumentu wiedeńskiego OBWE w 2023, a tym samym inspekcje w jego ramach). W ramach Traktatu o otwartych przestworzach Polska prowadziła monitoring obszaru okręgu królewieckiego, ale po wypowiedzeniu tego traktatu przez Rosję w 2021 r. nie jest to możliwe. Dostępne są za to działania pośrednie (np. rozpoznanie satelitarne) ze strony Polski oraz w ramach współpracy z sojusznikami i NATO. W aktualnej sytuacji międzynarodowej, w której Rosja prowadzi wojnę w Ukrainie, posługuje się szantażem nuklearnym, obniża próg użycia broni jądrowej, a także w ostatnim czasie otwarcie mówi o rozmieszczaniu broni jądrowej oraz rakiet pośredniego zasięgu na Białorusi, Polska i nasi sojusznicy skupiają się na budowie potencjału odstraszającego Rosję przed ew. agresją. Podejmujemy także działania dyplomatyczne, krytykując na forach wielostronnych (np. ONZ, spotkania państw stron Układu o nierozprzestrzenianiu broni jądrowej) agresywną postawę Rosji, w tym rozbudowę jej arsenału rakietowego i jądrowego, również w obwodzie królewieckim. 3. Czy istnieją analizy rządowe dotyczące wpływu militaryzacji obwodu królewieckiego na bezpieczeństwo Polski oraz możliwości zagrożeń wynikających z rozmieszczenia tam systemów rakietowych zdolnych do przenoszenia ładunków jądrowych? Polska posiada analizy wywiadowcze oraz strategiczne opracowywane przez MON nt. zagrożeń ze strony obwodu królewieckiego. Obwód jest znany z rozmieszczenia w nim systemów rakietowych Iskander zdolnych do przenoszenia również głowic nuklearnych. 5. Jakie kroki podejmuje rząd RP w celu wzmocnienia współpracy z sojusznikami z NATO oraz państwami bałtyckimi w kontekście przeciwdziałania zagrożeniom płynącym z militarnej obecności Rosji w Kaliningradzie? Resort obrony narodowej uczestniczy w szeregu działań mających na celu zapewnienie bezpieczeństwa terytorium RP z tego kierunku. Należą do nich m.in.: rozbudowa infrastruktury obronnej w ramach Narodowego Programu Odstraszania i Obrony „Tarcza Wschód“ (TW), rozbudowa i modernizacja zdolności wojskowych w północno-wschodniej części kraju oraz obecność na terenie RP sił sojuszniczych. NATO zwiększa swoją zdolność wojskową do odstraszania oraz prowadzenia ewentualnej operacji obronnej w związku z zagrożeniem ze wschodu przez: obecność wojskową na flance wschodniej (np. grupy bojowe NATO są rozmieszczone m.in. w krajach sąsiadujących z obwodem królewieckim – w Polsce i na Litwie, okręty sojuszników operują na Bałtyku, zwiększona jest obecność w regionie sił powietrznych państw NATO), struktury dowódcze (w tym w regionie bałtyckim), plany obronne, gotowość sił, zdolności wojskowe (w tym obrony powietrznej i przeciwrakietowej), potencjał przemysłów obronnych. Co równie istotne, systematycznie zwiększane są wydatki obronne państw członkowskich paktu. Umacnianie wschodniej granicy RP, w tym granicy z obwodem królewieckim, będącej jednocześnie wschodnią flanką NATO i zewnętrzną granicą Unii Europejskiej, realizowane jest także przez intensyfikację bilateralnej współpracy z państwami basenu Morza Bałtyckiego. Wśród podejmowanych inicjatyw wymienić należy: • ścisłą współpracę Polski z Litwą, Łotwą i Estonią w zakresie projektów: TW oraz Bałtyckiej Linii Obrony (BLO). Państwa bałtyckie w lutym 2024 r. ogłosiły przystąpienie do budowy BLO, a tematyka dotycząca koordynacji obu projektów znajduje się na szczycie agendy kierownictwa MON w czasie spotkań bilateralnych. Przejawem współpracy na poziomie politycznym jest list premierów Polski, Estonii i Łotwy oraz prezydenta Litwy z 26 czerwca 2025 roku skierowany do przewodniczącego Rady Europejskiej oraz przewodniczącej Komisji Europejskiej. Przedstawiono w nim m.in. znaczenie projektów TW i BLO dla bezpieczeństwa UE. W liście zawarto również wniosek dot. uznania TW i BLO za projekty wspólnego zainteresowania oraz ich dalsze wsparcie ze środków i instrumentów UE; • wzmocnienie współpracy z Finlandią: wymiana doświadczeń w zakresie ochrony granicy, wspólne ćwiczenia oraz wzajemne wsparcie w modernizacji sił zbrojnych; • współpraca ze Szwecją, która opiera się na realizacji wspólnych działań na Morzu Bałtyckim, intensyfikacji wspólnych ćwiczeń czy też współdziałaniu w procesie modernizacji i transformacji SZ. MON był także inicjatorem wspólnej deklaracji na rzecz wzmocnienia bezpieczeństwa w rejonie Morza Bałtyckiego. Dokument ten ma na celu wspieranie działań i reagowanie na zagrożenia, w szczególności ze strony Rosji (pośrednio dotyczy to działań realizowanych z wykorzystaniem obwodu królewieckiego) wobec państw członkowskich UE i NATO. Deklaracja została podpisana przez szefów resortów obrony: Polski, Danii, Estonii, Finlandii, Niemiec, Łotwy, Litwy i Szwecji podczas spotkania ministrów obrony NATO 5 czerwca 2025 roku w Brukseli. 6. Czy rząd planuje działania informacyjne skierowane do opinii publicznej i partnerów międzynarodowych dotyczące zagrożeń związanych z obecnym statusem militarnym obwodu królewieckiego? Rząd prowadzi działania informacyjne nt. rosyjskiego zagrożenia związanego nie tylko z obwodem królewieckim, ale z całym potencjałem środków wojskowych i pozawojskowych znajdujących się w dyspozycji Rosji. Działania te zwracają uwagę na całe spektrum zagrożeń: hybrydowych, konwencjonalnych oraz tych związanych z rosyjską agresją na Ukrainę. W ramach tych działań Polska jest w gronie najaktywniejszych sojuszników zabiegających o jak najbardziej optymalne uwzględnianie przez NATO oraz UE zagrożeń płynących z obwodu królewieckiego. Z wyrazami szacunku z up. Władysław Teofil Bartoszewski Sekretarz Stanu