Interpelacja w sprawie pogorszenia sytuacji pacjentów w Polsce spowodowanej brakiem deregulacji Prawa farmaceutycznego i zniesienia barier prawnych dotyczących prowadzenia aptek

Interpelacja nr 11163

do ministra zdrowia

w sprawie pogorszenia sytuacji pacjentów w Polsce spowodowanej brakiem deregulacji Prawa farmaceutycznego i zniesienia barier prawnych dotyczących prowadzenia aptek

Zgłaszający: Michał Połuboczek

Data wpływu: 24-07-2025

Szanowny Panie Premierze,

w swych wystąpieniach zapowiadał Pan zdecydowane i systematyczne działania mające na celu zniesienie barier i obciążeń prawnych, czyli deregulację prawa. Na stronie internetowej premier.gov.pl znajduje się informacja, że „jednym z priorytetów rządu pozostaje sprawa deregulacji”. W wielu miejscach widać działania deregulacyjne rządu, jednak są też obszary, które, wydaje się, że pomimo olbrzymich potrzeb społecznych zostały przez rząd zignorowane.

Z badania opinii publicznej opublikowanego w marcu przez dziennik „Rzeczpospolita” wynika, że zdecydowana większość Polaków popiera działania deregulacyjne. Za najważniejsze obszary, które powinny podlegać ograniczeniu obciążeń prawnych, Polacy wskazują kolejno: prawo podatkowe, apteki i dostęp do leków, energetykę, budownictwo i służbę zdrowia.

Pod koniec maja prasa poinformowała o rosnących problemach dotyczących dostępu do leków. W ostatnich latach z polskiego rynku zniknęło prawie 2,5 tysiąca aptek, a tylko w ostatnim roku liczba aptek w Polsce spadła o ponad 200 placówek. Obecnie ok. 3 mln Polaków nie ma dostępu do apteki w swojej gminie. W ponad 800 gminach jest tylko jedna apteka, co negatywnie wpływa na ceny i dostępność do leków – w rezultacie zdecydowana większość Polaków (89%) uważa, że leki są zbyt drogie.

Badanie z 28 maja 2025 r. wskazało, że sytuacja jest najgorsza na terenach słabiej zurbanizowanych, lecz na poziom dostępu do leków narzekają coraz częściej także mieszkańcy nowo budowanych osiedli dużych miast, gdzie już 60% mieszkańców nie ma dostępu do apteki w pobliżu miejsca zamieszkania, a 86% zauważyło, że w ostatnich dwóch latach nie otworzyła się żadna nowa apteka.

W najgorszym położeniu są osoby, które potrzebują kupić leki w godzinach nocnych. Jedynie 23% pacjentów ma dostęp do takiej usługi. W przypadku nowych osiedli, gdzie mieszka wiele młodych rodzin, jedynie 12% może skorzystać z apteki całodobowej.

Eksperci oraz przedstawiciele pacjentów biorący udział w Parlamentarnym Zespole ds. Regulacji Rynku Aptecznego i Produktów Leczniczych wskazują, że sytuacja wynika z wadliwych przepisów Prawa farmaceutycznego (tzw. Apteka dla aptekarza z 2017 r. oraz 2023 r.), które praktycznie uniemożliwiają otwieranie nowych aptek oraz blokują komercyjną sprzedaży tych istniejących.

Na istotne naruszenia Konstytucji RP przez ustawę określaną zwyczajowo jako Apteka dla aptekarza 2.0 (ustawa z dnia 13 lipca 2023 r. o zmianie ustawy o gwarantowanych przez Skarb Państwa ubezpieczeniach eksportowych, Dz. U. 2023 poz. 1859), a także na działania lobbingowe w interesie jednego podmiotu będącego hurtownią leków, które skutkowały wprowadzeniem tej ustawy w życie, wskazywał przed Trybunałem Konstytucyjnym prof. Dariusz Dudek. W rezultacie Trybunał Konstytucyjny jednogłośnie orzekł niezgodność ww. ustawy z Konstytucją RP. Mimo tego pozostaje ona nadal w obrocie prawnym, konsekwentnie wywierając negatywne skutki dla przedsiębiorców aptecznych, ale przede wszystkim dla pacjentów.

Zgodnie z raportem „Sytuacja rynku aptek w Polsce i wybranych krajach Europy” polski rynek aptek jest jednym z najbardziej przeregulowanych w Europie, a w wielu aspektach polskie przepisy są jednymi z najbardziej ingerujących i wprowadzających najsilniejsze ograniczenia spośród obowiązujących w innych krajach. Wydaje się, że polski rynek apteczny zawiera sumę wszystkich regulacji obecnych indywidualnie w krajach europejskich. I tak jak w ostatnich latach w krajach Europy Zachodniej (np. Włochy, Irlandia, Hiszpania) widoczny był wyraźny trend deregulacyjny, tak w Polsce pod wpływem silnego lobby ówczesnych właścicieli aptek znacząco zaostrzono przepisy dot. funkcjonowania rynku aptecznego. Warto tutaj zauważyć, że gdy w 2017 roku w Polsce pod wpływem wąskiego lobby aptekarskiego uchwalano tzw. Aptekę dla aptekarza, we Włoszech dokonano liberalizacji rynku aptecznego i zniesiono tożsame przepisy, których geneza sięgała rządów Mussoliniego. W wyniku tych zmian Włochy, z silnie zdegradowanego rynku aptecznego, w ciągu kilku lat przeistoczyły się we wzorcowo rozwijający się model rynku aptecznego, charakteryzujący się wzrostem liczby placówek aptecznych, głównie na terenach wiejskich, oraz wzrostem dostępności do leków i usług. Polska stała się natomiast niechlubnym przykładem nadmiernego kurczenia się rynku aptecznego z rekordowym w Europie spadkiem liczby aptek.

Trzeba nadmienić, że szkodliwe przepisy nie tylko bardzo negatywnie wpływają na pacjentów i przedsiębiorców aptecznych, ale stwarzają także olbrzymie ryzyko wypłaty przez Polskę wielomiliardowych odszkodowań zarówno dla inwestorów zagranicznych, jak i dla krajowych właścicieli aptek, którzy zarzucają tym nadmiernym regulacjom efekt wywłaszczeniowy.

Pod koniec 2024 r. minister zdrowia zapowiedziała pilną zmianę przepisów określanych jako ustawa Apteka dla aptekarza i przejście na model zachodni, tj. Apteki dla pacjenta, lecz do tej pory nie przedstawiła jakiegokolwiek projektu.

W związku z powyższym zwracam się z uprzejmą prośbą o przedstawienie informacji i odpowiedź na następujące pytania:

Jakie działania deregulacyjne, poza ułatwieniem firmom farmaceutycznym rozdawania lekarzom próbek leków, podjęto w obszarze prawa farmaceutycznego?

Czy i kiedy Pan Premier zapewni deregulacje Prawa farmaceutycznego w celu ułatwienia prowadzenia, finansowania i rozporządzania udziałami w podmiotach z rynku aptecznego?

Jakie działania obecny rząd podjął, by poprawić dostęp do leków mieszkańcom terenów wiejskich oraz mniejszych miejscowości, ale i osobom niesamodzielnym oraz wykluczonym komunikacyjnie? Jakie działania w tym zakresie są planowane?

Czy Pan Premier jest świadomy, że Polska pilnie potrzebuje deregulacji Prawa farmaceutycznego, tak by wzorem np. Włoch zwiększyć dostępność do nowych aptek oraz zahamować nadmierny wzrost cen leków, a tym samym poprawić sytuację polskich pacjentów?

Jak Pan Premier ocenia ryzyko wypłaty wielomiliardowych odszkodowań będących wynikiem obowiązywania uchwalonych w 2017 oraz 2023 roku szkodliwych regulacji aptecznych i jakie działania do tej pory podjął rząd Polski, a jakie planuje podjąć, by zapobiec wypłacie tych odszkodowań?