Odpowiedź na interpelację w sprawie wzmocnienia współpracy gospodarczej i dyplomatycznej między Polską a Etiopią w kontekście globalnej dywersyfikacji przemysłowej Polski Odpowiedź na interpelację nr 11132 w sprawie wzmocnienia współpracy gospodarczej i dyplomatycznej między Polską a Etiopią w kontekście globalnej dywersyfikacji przemysłowej Polski Odpowiadający: sekretarz stanu w Ministerstwie Spraw Zagranicznych Władysław Teofil Bartoszewski Warszawa, 14-08-2025 Szanowny Panie Marszałku, w odpowiedzi na interpelację nr 11132 Pani Poseł Olgi Ewy Semeniuk-Patkowskiej w sprawie wzmocnienia współpracy gospodarczej i dyplomatycznej między Polską a Etiopią w kontekście globalnej dywersyfikacji przemysłowej Polski uprzejmie przesyłam odpowiedzi na pytania zawarte w interpelacji. Ad 1. Czy MSZ planuje wzmocnienie obecności dyplomatycznej Polski w Etiopii, np. poprzez zwiększenie zasobów ambasady lub powołanie misji gospodarczej? W Ambasadzie RP w Addis Abebie - akredytowanej także na Dżibuti i Sudan Południowy - pracuje pięciu dyplomatów (tzw. etaty krajowe kierowane): kierownik placówki, kierownik oraz pracownik referatu ds. polityczno-ekonomicznych, kierownik referatu ds. administracyjno-finansowych oraz Konsul RP. Ponadto, w strukturze placówki funkcjonuje Attachat Obrony (jednoosobowe stanowisko). Uwzględniając potrzeby realizacji polityki RP wobec Etiopii i krajów dodatkowej akredytacji, a także uwarunkowania lokalne i sytuację bezpieczeństwa w poszczególnych państwach obecnie nie ma planów wzmocnienia składu osobowego lub innej formy rozszerzenia aktywności placówki dyplomatycznej w Addis Abebie. W lipcu 2025 r. listy uwierzytelniające w Warszawie złożył Ambasador Etiopii rezydujący w Berlinie. W trakcie rozmów w MSZ wskazał on na chęć powrotu do konsultacji politycznych na poziomie wiceministrów spraw zagranicznych, z elementem gospodarczym, które te od czasu ostatniej edycji w Warszawie w 2019 r. - ze względu na brak woli strony etiopskiej związanej z sytuacją wewnętrzną w tym kraju - nie były kontynuowane. Istotnym wydarzeniem w relacjach dwustronnych w ostatnim okresie było uruchomienie w lipcu 2024 r. bezpośredniego połączenia lotniczego przez największą afrykańską linię lotniczą Ethiopian Airlines. Etiopia jest postrzegana jako kluczowy gracz w Rogu Afryki w zakresie utrzymania stabilności regionalnej, pozostając ważnym partnerem społeczności międzynarodowej w zakresie walki z międzynarodowym terroryzmem, a w szczególności z organizacją terrorystyczną Al-Shabab, która od lutego 2025 r. prowadzi bardzo skuteczną ofensywę w Somalii, a w ostatnich tygodniach połączyła siły z jemeńskimi wojownikami Houti. Jednocześnie od lat obserwowane jest pogorszenie sytuacji bezpieczeństwa oraz brak zachęt dla inwestorów ze strony władz Etiopii, co w znacznym stopniu uniemożliwia i w dalszym stopniu wstrzymuje aktywizację rozwoju relacji gospodarczych z tym krajem. Etiopia prowadzi wielowektorową politykę zagraniczną opartą na współpracy ze wszystkimi partnerami chętnymi do zaoferowania (w szczególności) zaangażowania finansowego. To podejście zaowocowało wzrostem znaczenia relacji Etiopii ze Zjednoczonymi Emiratami Arabskimi, Turcją i Chinami. Od początku 2024 r. Etiopia stała się formalnie członkiem BRICS (w praktyce stanowiąc jego „najsłabsze ogniwo”). Wśród władz w Addis Abebie dominuje przekonanie, że jest to jedyna struktura międzynarodowa, w której Etiopia może być traktowana jako równorzędny partner, co sprzyja wzmacnianiu pozycji Rosji (i Chin) w polityce etiopskiej. Dodatkowo, należy wskazać na silne powiązanie Etiopii z Rosją i Chinami w dziedzinie współpracy przemysłów obronnych oraz podatność etiopskich elit na rosyjskie działania dezinformacyjne. Jednocześnie UE jest postrzegana przez Etiopię w dużej mierze jako dawca pomocy zagranicznej, a negatywnie na relacje UE z Etiopią wpłynęło zaostrzenie przez Brukselę 1 czerwca 2024 r. wymogów dla obywateli Etiopii ubiegających się o wizy krótkoterminowe/Schengen do 90 dni, w związku z niezadowalającym poziomem współpracy ze strony Etiopii w zakresie readmisji. Uwzględniając powyższe uwarunkowania w interesie UE leży utrzymanie Etiopii w sferze zaangażowania i współpracy z partnerami zachodnimi, utrzymanie dobrych relacji i wciąganie w orbitę wartości, które uznajemy za niezbędne dla realizacji naszych interesów, w tym bilateralnych. Sytuacja polityczno-społeczna w Etiopii jest niestabilna. Słabnie kontrola rządu nad terytorium kraju w konsekwencji sporów o podłożu etnicznym. Od połowy marca 2025 r. trwa eskalacja konfliktu wewnętrznego w regionie Tigraju, który może przekształcić się w otwartą wojnę z udziałem Erytrei. Konflikty zbrojne mają miejsce w regionie Amhara i Oromia. Etiopski Region Somali graniczący z Somalią jest obszarem aktywności ugrupowań chcących go odłączyć od Etiopii oraz radykalnych grup islamistycznych. W Rogu Afryki od ponad dwóch lat ma miejsce wojna domowa w Sudanie, która wywołała największy kryzys uchodźczy na świecie, a na krawędzi wojny domowej znajduje się Sudan Południowy. Ze względu na liczne konflikty w regionie oraz w samej Etiopii na jej terytorium znajduje się duża liczba uchodźców wewnętrznych oraz uchodźców z państw objętych konfliktami. Sytuacja humanitarna na wielu obszarach jest katastrofalna (także w Etiopii), a kryzys dodatkowo pogłębiło wycofanie się Stanów Zjednoczonych z realizowanych projektów pomocy humanitarnej i rozwojowej w regionie (największy donor). W wymiarze gospodarczym Etiopia wchodzi na wymuszoną trudną sytuacją makroekonomiczną ścieżkę reform, które mają pozwolić na odejście od gospodarki sterowanej do stopniowo, coraz bardziej otwartej i wolnorynkowej. W sierpniu 2024 r. władze Etiopii, przy wsparciu MFW, Banku Światowego oraz zagranicznych wierzycieli, w tym Chin, rozpoczęły proces uwalniania rynku walutowego. Wdrażane reformy skoncentrowane są na osiągnięciu stabilności makroekonomicznej, zwiększeniu udziału sektora prywatnego, transformacji strukturalnej, poprawie środowiska biznesowego oraz zwiększenia konkurencyjności. Na początku 2025 r. odnotowano pozytywne działania władz Etiopii względem biznesu zagranicznego, jak uproszczenie procesu wizowego czy zapowiedź uproszczenia procedur importowych. Czynione są próby otwarcia gospodarki na zagranicznych inwestorów. Ad 2. Czy istnieje strategia wspierania internacjonalizacji polskich MŚP na rynki wschodzące w Afryce, w tym właśnie w Etiopii? Strategię wspierania internacjonalizacji polskich MŚP definiuje przyjęty przez Radę Ministrów dokument „Polityka Promocji Gospodarczej Polski” (Uchwała Rady Ministrów nr 13 z dnia 11 lutego 2025 r.). Dokument ten został opracowany przez MRiT z udziałem strony społecznej. Nadrzędnym celem polityki jest zwiększenie stopnia umiędzynarodowienia polskiej gospodarki, wzmocnienie jej konkurencyjności na rynkach światowych, budowa pozytywnego wizerunku polskiego biznesu w skali globalnej oraz wspieranie polskich eksporterów oraz inwestorów, w szczególności w odpowiedzi na dynamicznie zmieniające się otoczenie międzynarodowe. Realizacja tak postawionych celów ma umożliwić osiągnięcie do 2030 r. następujących celów: wzrost polskiego eksportu i osiągnięcie 2 % udziału w eksporcie światowym, podwojenie liczby eksporterów w stosunku do 2015 r., osiągnięcie 15 % udziału eksportu towarów high-tech w eksporcie towarów ogółem oraz zwiększenie eksportu kanałami e-commerce, zwiększenie udziału eksportu poza Unię Europejską przy średniorocznym wzroście eksportu o co najmniej 8 % i osiągnięcie wartości eksportu do krajów pozaunijnych na poziomie co najmniej 150 mld EUR w roku 2030. Wsparcie polskich MŚP (mikro, małych i średnich przedsiębiorstw) na rynkach wschodzących w Afryce, w tym również w Etiopii, opiera się na współpracy wielu instytucji państwowych, które zapewniają kompleksowe wsparcie przedsiębiorcom chcącym rozwijać swoją działalność na tych - nierzadko dynamicznie - rozwijających się rynkach. Ambasady RP, w tym placówka w Addis Abebie, pełnią ważną rolę w ułatwianiu dostępu do lokalnych rynków. Ambasada RP w Etiopii oferuje pomoc merytoryczną, może wspierać w nawiązywaniu kontaktów oraz monitoruje sytuację gospodarczą, co jest potrzebne dla efektywnej ekspansji gospodarczej. Zapewnia także wsparcie konsularne dla przedsiębiorców działających w regionie. Polska Agencja Inwestycji i Handlu (PAIH) jest kluczową instytucją wspierającą eksport i inwestycje polskich przedsiębiorstw za granicą. PAIH organizuje misje gospodarcze, udział w targach międzynarodowych, szkolenia oraz udziela informacji rynkowych, które pomagają MŚP zrozumieć specyfikę rynków afrykańskich. Agencja współpracuje ściśle z placówkami dyplomatycznymi, co pozwala na lepsze dopasowanie działań promocyjnych do potrzeb konkretnego kraju. Warto jednak zauważyć, że w chwili obecnej PAIH nie prowadzi Zagranicznego Biura Handlowego w Etiopii. Bank Gospodarstwa Krajowego (BGK) wspiera internacjonalizację poprzez instrumenty finansowe, takie jak gwarancje kredytowe, pożyczki i ubezpieczenia ryzyka inwestycyjnego, dedykowane polskim przedsiębiorcom planującym działalność eksportową na rynki wschodzące. BGK pomaga w zabezpieczeniu finansowania inwestycji i eksportu, co jest istotne w warunkach większego ryzyka charakterystycznego dla takich rynków. Korporacja Ubezpieczeń Kredytów Eksportowych (KUKE) specjalizuje się w ubezpieczeniach eksportowych, co umożliwia firmom minimalizowanie ryzyka związanego z działalnością na nowych, mniej stabilnych rynkach. KUKE oferuje polisy ubezpieczeniowe zabezpieczające przed ryzykiem niewypłacalności kontrahentów oraz politycznym, co jest ważne dla MŚP planujących ekspansję do Afryki. Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości (PARP) realizuje programy dofinansowujące koszty wprowadzania produktów i usług na rynki zagraniczne, w tym na rynki Afryki. Programy PARP obejmują dofinansowanie usług doradczych, udziału w targach, tłumaczeń, szkoleń oraz działań marketingowych. Przykładem jest konkurs „Internacjonalizacja MŚP”, który umożliwia firmom z Polski Wschodniej finansowanie kosztów przygotowań i wejścia na nowe rynki. Rynki wschodzące Afryki, w tym Etiopia, charakteryzują się dynamicznym rozwojem gospodarczym, rosnącą populacją i zapotrzebowaniem na różnorodne produkty i usługi, co otwiera dla polskich MŚP nowe możliwości eksportowe i inwestycyjne. Internacjonalizacja na te rynki wymaga jednak uwzględnienia specyfiki lokalnej, takiej jak różnorodność regulacyjna, kultura biznesu, ryzyka polityczne i ekonomiczne oraz konieczność dostosowania oferty produktowej i modelu biznesowego. Wsparcie instytucji państwowych, poprzez ambasady i wyspecjalizowane agencje, może mieć kluczowe znaczenie dla sukcesu polskich przedsiębiorstw. Warto mieć jednak na uwadze, że obecna sytuacja wewnętrzna Etiopii nie jest stabilna, a MSZ odradza podróże do szeregu regionów tego kraju. Od początku 2025 r. wzrasta napięcie w Tigraju, a region narażony jest na gwałtowne wybuchy zamieszek. W takich warunkach prowadzenie działalności gospodarczej może być utrudnione, a wręcz niebezpieczne. MSZ publikuje szczegółowe informacje dotyczące sytuacji wewnętrznej na swojej stronie internetowej. Etiopia stanowi drugi co do liczby mieszkańców kraj Afryki oraz piątą co do wielkości gospodarkę kontynentu. Kraj ten wchodzi od jesieni 2024 r. (uwolnienie waluty) na inspirowaną, m.in. przez MFW i BŚ, ścieżkę reform makroekonomicznych i finansowych, przechodząc od gospodarki sterowanej do stopniowo, coraz bardziej otwartej i wolnorynkowej. Jednocześnie środowisko biznesowe w Etiopii nadal należy określić jako wymagające dla zagranicznych przedsiębiorców. Na początku 2025 r. odnotowano pewne pozytywne deklaracje i działania władz etiopskich względem biznesu zagranicznego. Dwustronne relacje polsko-etiopskie w ostatnich latach cechowały się relatywnie niewielką intensywnością i nie mogły osiągnąć oczekiwanego poziomu aktywności. Za swego rodzaju „kamień milowy” można uznać uruchomienie w 2024 r. przez Ethiopian Airlines – największą afrykańską linię lotniczą – bezpośredniego połączenia z Addis Abeby do Warszawy. Odżywa współpraca naukowa, czego przykładem mogą być wizyty przedstawicieli Uniwersytetu Rolniczego w Krakowie lub Politechniki Poznańskiej w Etiopii w 2025 r. Podsumowując, strategia internacjonalizacji polskich MŚP na rynki wschodzące Afryki, z uwzględnieniem Etiopii, opiera się na synergicznej współpracy: Ambasady RP monitorują i wspierają działania na miejscu, PAIH organizuje działania promocyjne i informacyjne, BGK i KUKE zabezpieczają finansowo i ubezpieczeniowo przedsięwzięcia, a PARP wspiera przygotowanie i wdrożenie nowych modeli biznesowych oraz udział w misjach i targach. Takie kompleksowe podejście zwiększa szanse polskich firm na skuteczną ekspansję i trwały sukces na wymagających, ale perspektywicznych rynkach afrykańskich. Ad 3. Czy prowadzone są rozmowy bilateralne lub w ramach instytucji unijnych, mające na celu ułatwienie inwestycji lub produkcji polskich przedsiębiorstw w etiopskich strefach przemysłowych? MSZ, za pośrednictwem placówki dyplomatycznej RP w Addis Abebie oraz we współpracy z właściwymi instytucjami krajowymi (m.in. PAIH, KUKE i BGK), monitoruje sytuację gospodarczą w Etiopii, w tym rozwój tamtejszych stref przemysłowych (Industrial Parks Development Corporation, IPDC). Obecnie prowadzona jest pogłębiona analiza możliwości wzmocnienia obecności polskich przedsiębiorstw w sektorze produkcyjnym w Etiopii, zwłaszcza w kontekście unijnego instrumentu Global Gateway. W ramach dialogu instytucjonalnego UE–Etiopia, Polska aktywnie angażuje się w dyskusje dotyczące ułatwienia dostępu europejskich inwestorów do etiopskich stref przemysłowych, zwłaszcza w zakresie sektora rolno-spożywczego, tekstylnego, zielonych technologii oraz produkcji komponentów dla przemysłu. Celem tych działań jest stworzenie warunków dla bezpiecznego i przewidywalnego otoczenia inwestycyjnego, z poszanowaniem zasad zrównoważonego rozwoju oraz odpowiedzialnego biznesu. Polska prezydencja w Radzie UE w I połowie bieżącego roku stanowiła dodatkową platformę do wzmacniania w ramach unijnych instrumentów (w tym Global Gateway i EFSD+) zaangażowania europejskiego kapitału, w tym polskich firm, w projektach infrastrukturalnych i przemysłowych w państwach Afryki Wschodniej. Ad 4. Czy rząd przeprowadził analizę potencjalnych korzyści ekonomicznych wynikających ze współpracy przemysłowej z Etiopią, w kontekście przenoszenia produkcji lub zabezpieczenia łańcuchów dostaw? Na wstępie warto zaznaczyć, że w chwili obecnej MSZ uznaje wiele regionów Etiopii za niestabilne z punktu widzenia bezpieczeństwa. Jako jeden z przykładów ilustrujących tę sytuację mogą posłużyć doniesienia z 2024 roku o blokadach dróg na południu kraju, m.in. w okolicy miasta Hawassa (gdzie położony jest Park Przemysłowy Hawassa). Zdarzenia tego typu nie miały wcześniej miejsca w tej części Etiopii. Na podstawie danych opracowanych przez Ambasadę RP w Addis Abebie można stwierdzić, że Etiopia jest trzecią największą gospodarką w Afryce Subsaharyjskiej, a jej PKB w 2023 r. oszacowano na 163 mld USD. Wzrost gospodarczy w latach 2020-23 osiągał średnio 6,5% rocznie, tymczasem w latach 2000-2017 – około 9% rocznie. Władze Etiopii dążą do osiągnięcia statusu tzw. lower middle income country w 2025 r. Kierunek reform gospodarczych został nakreślony z tzw. „Homegrown Economic Reform Program – HGER”, który został ogłoszony w marcu 2024 r. W skład HGER wchodzą cztery filary: Zapewnienie efektywnej polityki fiskalnej oraz polityki monetarnej w celu zagwarantowania odpowiedniego poziomu wskaźników makroekonomicznych, Wsparcie dla handlu i inwestycji: promocja eksportu, reforma systemu celnego, usprawnienie logistyki, zachęty dla inwestorów zagranicznych, wsparcie dla MSMEs, Przeprowadzenie reform w sektorze rolniczym, produkcyjnym, wydobywczym, budowlanym, turystycznym i cyfrowym, Sektor publiczny: reformy w ramach administracji państwowej, poprawa jakości usług publicznych, cyfryzacja usług publicznych. Do najważniejszych wyzwań Etiopii należą uzależnienie od importu, wysoka inflacja (28,7% w 2023 r. w por. z 6,8% w sąsiedniej Kenii), niewielkie rezerwy walutowe (pomimo otwarcia rynku walutowego w 2024 r.). Wiele sektorów etiopskiej gospodarki jest zdominowanych przez przedsiębiorstwa państwowe. W ostatnich latach coraz więcej firm podlega jednak prywatyzacji, co jest ważnym elementem rządowej strategii gospodarczej. W sposób szczególny rozpoznawane są linie lotnicze Ethiopian Airlines, będące największą linią lotniczą w Afryce - 1.07.2024 linie te uruchomiły bezpośrednie połączenie lotnicze pomiędzy Addis Abebą a Warszawą. Potencjał gospodarczy Etiopii jest osłabiany przez konflikty zbrojne o charakterze lokalnym, które toczą się równolegle w różnych częściach kraju i często pozostają ze sobą powiązane. Innym ważnym elementem są wieloletnie susze, które dotykają przede wszystkim południe oraz wschód kraju. Istotnym problemem pozostaje zadłużenie zagraniczne Etiopii. Podsumowując - po ustabilizowaniu sytuacji bezpieczeństwa w Etiopii oraz po przeprowadzeniu reform gospodarczych, kraj ten należałoby uznać za atrakcyjnego partnera w dziedzinie działalności gospodarczej, a współpraca z nim mogłaby przynieść szereg istotnych korzyści ekonomicznych, szczególnie w kontekście przenoszenia produkcji i organizacji łańcuchów dostaw. Etiopia, jako jeden z najszybciej rozwijających się krajów Afryki Subsaharyjskiej, oferuje potencjalnie atrakcyjny rynek pracy oraz strategiczne położenie umożliwiające dystrybucję na obszarze afrykańskim. Przeniesienie produkcji do Etiopii pozwoliłoby polskim przedsiębiorstwom na obniżenie kosztów produkcji dzięki niższym kosztom pracy oraz na dostęp do rozwijającego się rynku afrykańskiego. Ad 5. Jakie działania planuje polska dyplomacja gospodarcza, by odpowiadać na rosnącą obecność państw spoza UE w Afryce, i w ten sposób chronić interesy strategiczne i handlowe Rzeczypospolitej Polskiej? Polska dyplomacja gospodarcza, kierując się nadrzędnym celem zapewnienia bezpieczeństwa gospodarczego Rzeczypospolitej Polskiej, intensyfikuje działania na kontynencie afrykańskim, ze szczególnym uwzględnieniem obecności aktorów spoza UE (Chiny, Turcja, Rosja, Indie, kraje Zatoki Perskiej). Do głównych narzędzi MSZ w tym zakresie należą: rozwój współpracy instytucjonalnej w ramach instrumentów UE (m.in. Global Gateway, EFSD+, NDICI-Global Europe), w których Polska zabiega o większą obecność polskich interesariuszy; wspieranie działań ekspansji zagranicznej polskich firm poprzez sieć placówek dyplomatycznych, współpracę z PAIH, udział w misjach gospodarczych oraz organizację wydarzeń promujących polski potencjał technologiczny i przemysłowy; rozwijanie dialogu politycznego z krajami afrykańskimi, który sprzyja tworzeniu korzystnych warunków dla działalności polskich przedsiębiorstw (m.in. podpisywanie umów o współpracy gospodarczej, porozumień o ochronie inwestycji); współpraca w ramach forum G20, w którego pracach Polska aspiruje do regularnego udziału, traktując ten format jako istotne narzędzie wpływu na globalne standardy gospodarcze i inwestycyjne, w tym w krajach rozwijających się. Równocześnie MSZ wspiera budowę regionalnych partnerstw z państwami o zbliżonych priorytetach geopolitycznych i handlowych w celu przeciwdziałania praktykom destabilizującym otoczenie inwestycyjne i handlowe w Afryce. W tym kontekście Polska promuje m.in. normy ESG, technologie niskoemisyjne, cyfryzację usług publicznych i edukacyjnych oraz transfer know-how. Podsumowując, MSZ dostrzega rosnące znaczenie Afryki dla interesów gospodarczych Polski oraz wyzwania płynące z konkurencji międzynarodowej w tym regionie. Nasze działania ukierunkowane są na budowanie długoterminowej obecności strategicznej w Afryce, w tym poprzez wsparcie dla ekspansji polskich firm w sektorach przemysłowych, przy wykorzystaniu synergii z instrumentami Unii Europejskiej. Z wyrazami szacunku z up. Władysław Teofil Bartoszewski Sekretarz Stanu