Interpelacja nr 11077
Interpelacja w sprawie rozporządzenia z dnia 26 maja 2025 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności
Zgłaszający:
•
Adresat:
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja w sprawie rozporządzenia z dnia 26 maja 2025 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności
Interpelacja nr 11077
do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej
w sprawie rozporządzenia z dnia 26 maja 2025 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności
Zgłaszający: Marcelina Zawisza
Data wpływu: 18-07-2025
Szanowna Pani Ministro!
W dniu 26 marca 2025 r. Pan Łukasz Krasoń, pełnomocnik rządu ds. osób niepełnosprawnych, opublikował przełomowe wytyczne dla zespołów ds. orzekania o niepełnosprawności. Dało to nadzieję wielu osobom, które spodziewały się dobrych zmian. Gdy ogłoszono rozporządzenie Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 26 maja 2025 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności (Dz. U. z 2025 r., poz. 682) spodziewaliśmy się wszyscy, że będzie to dokument, który zrealizuje wytyczne Pana Łukasza Krasonia i da osobom z niepełnosprawnościami wytchnienie.
Rozporządzenie wprowadza szereg zmian, w tym również takie, które nie poprawiają sytuacji na lepsze, a wręcz ją pogarszają. Jak pokazują analizy nowe rozporządzenie MRPiPS wprowadza istotne różnice względem wcześniejszych wytycznych pełnomocnika rządu ds. osób niepełnosprawnych. Dzieci poniżej 16. roku życia, których niepełnosprawność nie jest związana z żadną z 208 chorób rzadkich ani zespołem Downa, zyskują prawo do orzeczenia o niepełnosprawności na co najmniej 3 lata. Dla osób powyżej 16. roku życia:
w przypadku zespołu Downa, rozporządzenie po raz pierwszy przewiduje orzeczenie o stopniu niepełnosprawności na minimum 7 lat, co należy ocenić pozytywnie;
w przypadku jednej z 208 rzadkich chorób genetycznych – zgodnie z rozporządzeniem, orzeczenie może być wydane na co najmniej 7 lat, ale nie jest już obligatoryjnie stałe, jak sugerowały wytyczne z marca br.
W konsekwencji osoby z chorobami genetycznymi o niezmiennym przebiegu traktowane są inaczej niż te, u których stwierdzono inny powód powstania niepełnosprawności, co można interpretować jako przejaw nierównego traktowania ze względu na stan zdrowia. I mogą być zobowiązane do ponawiania procedury orzeczniczej co kilka lat – mimo braku perspektyw na poprawę stanu zdrowia.
W związku z powyższym, na podstawie art. 14 ust. 1 pkt 7 ustawy z dnia 9 maja 1996 r. o wykonywaniu mandatu posła i senatora (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 907), proszę o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:
Z czego wynika rozbieżność pomiędzy wytycznymi pełnomocnika rządu ds. osób niepełnosprawnych z marca 2025 r. a treścią opublikowanego rozporządzenia MRPiPS?
Dlaczego zrezygnowano z obligatoryjnego przyznawania orzeczeń na stałe osobom powyżej 16. roku życia z rzadkimi, trwałymi chorobami genetycznymi, mimo że wytyczne jednoznacznie przewidywały takie rozwiązanie?
Czy ministerstwo planuje nowelizację rozporządzenia w kierunku wdrożenia zapisów wytycznych z marca br., w tym szczególnie przyznawania orzeczeń na stałe osobom z chorobami o nieodwracalnym przebiegu?
Jakie działania podejmie ministerstwo, aby ograniczyć konieczność wielokrotnego przechodzenia przez procedurę orzeczniczą przez osoby, u których nie istnieje szansa na poprawę stanu zdrowia?
Interpelacja nr 11077
do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej
w sprawie rozporządzenia z dnia 26 maja 2025 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności
Zgłaszający: Marcelina Zawisza
Data wpływu: 18-07-2025
Szanowna Pani Ministro!
W dniu 26 marca 2025 r. Pan Łukasz Krasoń, pełnomocnik rządu ds. osób niepełnosprawnych, opublikował przełomowe wytyczne dla zespołów ds. orzekania o niepełnosprawności. Dało to nadzieję wielu osobom, które spodziewały się dobrych zmian. Gdy ogłoszono rozporządzenie Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 26 maja 2025 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności (Dz. U. z 2025 r., poz. 682) spodziewaliśmy się wszyscy, że będzie to dokument, który zrealizuje wytyczne Pana Łukasza Krasonia i da osobom z niepełnosprawnościami wytchnienie.
Rozporządzenie wprowadza szereg zmian, w tym również takie, które nie poprawiają sytuacji na lepsze, a wręcz ją pogarszają. Jak pokazują analizy nowe rozporządzenie MRPiPS wprowadza istotne różnice względem wcześniejszych wytycznych pełnomocnika rządu ds. osób niepełnosprawnych. Dzieci poniżej 16. roku życia, których niepełnosprawność nie jest związana z żadną z 208 chorób rzadkich ani zespołem Downa, zyskują prawo do orzeczenia o niepełnosprawności na co najmniej 3 lata. Dla osób powyżej 16. roku życia:
w przypadku zespołu Downa, rozporządzenie po raz pierwszy przewiduje orzeczenie o stopniu niepełnosprawności na minimum 7 lat, co należy ocenić pozytywnie;
w przypadku jednej z 208 rzadkich chorób genetycznych – zgodnie z rozporządzeniem, orzeczenie może być wydane na co najmniej 7 lat, ale nie jest już obligatoryjnie stałe, jak sugerowały wytyczne z marca br.
W konsekwencji osoby z chorobami genetycznymi o niezmiennym przebiegu traktowane są inaczej niż te, u których stwierdzono inny powód powstania niepełnosprawności, co można interpretować jako przejaw nierównego traktowania ze względu na stan zdrowia. I mogą być zobowiązane do ponawiania procedury orzeczniczej co kilka lat – mimo braku perspektyw na poprawę stanu zdrowia.
W związku z powyższym, na podstawie art. 14 ust. 1 pkt 7 ustawy z dnia 9 maja 1996 r. o wykonywaniu mandatu posła i senatora (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 907), proszę o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:
Z czego wynika rozbieżność pomiędzy wytycznymi pełnomocnika rządu ds. osób niepełnosprawnych z marca 2025 r. a treścią opublikowanego rozporządzenia MRPiPS?
Dlaczego zrezygnowano z obligatoryjnego przyznawania orzeczeń na stałe osobom powyżej 16. roku życia z rzadkimi, trwałymi chorobami genetycznymi, mimo że wytyczne jednoznacznie przewidywały takie rozwiązanie?
Czy ministerstwo planuje nowelizację rozporządzenia w kierunku wdrożenia zapisów wytycznych z marca br., w tym szczególnie przyznawania orzeczeń na stałe osobom z chorobami o nieodwracalnym przebiegu?
Jakie działania podejmie ministerstwo, aby ograniczyć konieczność wielokrotnego przechodzenia przez procedurę orzeczniczą przez osoby, u których nie istnieje szansa na poprawę stanu zdrowia?
Odpowiedź urzędowa
Sekretarz stanu Łukasz Krasoń
Audyt odpowiedzi: Wskaźnik lania wody & konkretności
Bardzo konkretna
Automatyczna analiza lingwistyczno-statystyczna pisma resortu
Lanie wody
30%
Konkretność
70%
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
Twarde liczby / kwoty
0 kwot, 0 %
Precyzyjne daty
9
Odpowiedź na punkty
Brak podziału
Gęstość faktów
3.4 / 1k zn.
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (9)
Urzędowe załączniki i odpowiedzi:
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
12381 znaków
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
BM-II.059.1.362.2025
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 11077 Pani Posłanki Marceliny Zawiszy, w sprawie
rozporządzenia z dnia 26 maja 2025 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie orzekania
o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności, proszę przyjąć poniższe wyjaśnienia.
Nowelizacja przepisów rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej
z dnia 15 lipca 2003 r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu
niepełnosprawności (Dz.U. z 2021 r. poz. 857, ze zm.) realizuje postulat środowiska osób
z niepełnosprawnościami i ich opiekunów, dotyczący okresu, na jaki wydawane są orzeczenia
o niepełnosprawności oraz o stopniu niepełnosprawności.
Celem jej dokonania jest również standaryzacja zasad orzekania o niepełnosprawności
i stopniu niepełnosprawności w postaci wprowadzenia z mocy prawa normy minimalnego
czasu, na jaki może zostać wydane orzeczenie o niepełnosprawności oraz orzeczenie
o stopniu niepełnosprawności w stosunku do osób z rozpoznaną rzadką chorobą genetyczną
o jednorodnym i niezmiennym przebiegu lub zespołem Downa.
Zgodnie z przepisami rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia
27 maja 2025 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie orzekania o niepełnosprawności
i stopniu niepełnosprawności (poz. 682):
orzeczenie o niepełnosprawności dziecku spełniającemu warunki zaliczenia do osób
niepełnosprawnych wydaje się na czas określony, nie krótszy niż 3 lata i nie dłuższy niż do
ukończenia przez nie16 roku życia (§ 3 ust. 6 pkt 1);
orzeczenie o niepełnosprawności w przypadku potwierdzenia u dziecka rzadkiej choroby
genetycznej o jednorodnym i niezmiennym przebiegu lub zespołu Downa wydaje się
do ukończenia przez nie 16 roku życia (§ 3 ust. 6 pkt 2);
orzeczenie o stopniu niepełnosprawności w przypadku potwierdzenia u osoby w wieku
powyżej 16 roku życia rzadkiej choroby genetycznej o jednorodnym i niezmiennym
przebiegu lub zespołu Downa wydaje się na okres nie krótszy niż 7 lat (§ 3 ust. 5a).
Wskazana regulacja zawiera nakaz podjęcia przez organy orzekające o niepełnosprawności
określonego rozstrzygnięcia w przypadku zaistnienia wskazanego w przepisach prawa stanu
faktycznego. Oznacza to, że organ administracji publicznej orzekający w sprawie osoby
w wieku poniżej 16 roku życia nie może wydać orzeczenia o niepełnosprawności na okres
krótszy niż 3 lata, a w stosunku do osoby, u której rozpoznano rzadką chorobę genetyczną
o jednorodnym i niezmiennym przebiegu lub z zespołem Downa zobligowany jest do wydania
orzeczenia o niepełnosprawności na okres do ukończenia przez dziecko 16 roku życia (tj. na
najdłuższy okres na jaki może zostać wydane orzeczenie o niepełnosprawności). Z kolei
orzeczenie o stopniu niepełnosprawności może zostać wydane na okres nie krótszy niż 7 lat.
Ustawodawca określił zatem minimalny okres wydania orzeczenia, czego nie należy
utożsamiać z zakazem wydawania orzeczeń o stopniu niepełnosprawności na
dotychczasowych zasadach, tj. na stale.
-- 1 of 4 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
Trzeba podkreślić, iż wprowadzenie minimalnego okresu, na jaki może zostać wydane
orzeczenie na czas określony, nie oznacza, iż orzeczenia o stopniu niepełnosprawności nie
będą wydawane na stałe, na dotychczas obowiązujących zasadach. Ustawodawca nie uchyla
przepisu stanowiącego, iż stopień niepełnosprawności orzeka się na stałe (§ 3 ust. 5).
Spełnienie przesłanek dotyczących braku rokowań co do poprawy stanu zdrowia
i ograniczeń funkcjonalnych będących tego konsekwencją zobowiązuje organ orzekający do
wydania orzeczenia o stopniu niepełnosprawności na stałe. Zasada ta znajduje zastosowanie
również w stosunku do osób z rozpoznaniem rzadkiej choroby genetycznej o jednorodnym
i niezmiennym przebiegu lub zespołem Downa.
Określenie minimalnego okresu, na jaki może zostać wydane orzeczenie
o niepełnosprawności oraz orzeczenie o stopniu niepełnosprawności w stosunku do osób
z potwierdzoną rzadką chorobą genetyczną o jednorodnym i niezmiennym przebiegu
lub zespołem Downa jest przejawem uwzględnienia przez ustawodawcę różnicy między
sytuacją osób ze wskazanymi schorzeniami względem tych, u których postawiono inne
rozpoznanie medyczne.
Wskazany sposób regulacji minimalnych okresów wydawania orzeczeń został ustalony
w trakcie prac, w tym uzgodnieniowych, nad projektem rozporządzenia zmieniającego, stąd
w sposób nieco odmienny je określa, niż wskazane zostało w „wytycznych” Pełnomocnika
Rządu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności, które nie stanowią przepisów prawa
powszechnie obowiązującego i w konsekwencji, nie mogą stanowić samodzielnej podstawy
dla podejmowania określonych rozstrzygnięć przez organy orzekające
o niepełnosprawności.
Przyjęte przez ustawodawcę rozwiązanie jest spójne z definicją niepełnosprawności przyjętą
w ustawie z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu
osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 44, ze zm.). Trzeba podkreślić, że definicja
niepełnosprawności stosowana przez polskiego ustawodawcę jest kompatybilna z zawartą
w Konwencji ONZ o Prawach Osób Niepełnosprawnych, przyjętą przez Zgromadzenie
Ogólne Narodów Zjednoczonych 13 grudnia 2006 roku i ratyfikowaną przez Polskę
6 września 2012 roku. Niepełnosprawność według stosowanej w konwencji definicji ma
charakter ewoluujący i powstaje w interakcji z czynnikami środowiskowymi. Oznacza to, że
nie sama choroba definiuje stan niepełnosprawności, ale to jakie bariery chory napotyka
w życiu społecznym i w jakim zakresie zdolny jest je pokonać. Na polskim ustawodawcy
spoczywa obowiązek tworzenia systemu orzeczniczego zgodnego z konwencyjnym
paradygmatem niepełnosprawności, uwzględniającym aspekt zmienności funkcjonalnej,
między innymi poprzez dokonywanie w określnych przedziałach czasowych oceny
funkcjonalnej celem ustalenia, czy dana osoba nie potrzebuje wsparcia innego, niż oferowane
jej dotychczas. Stanowi to odejście od powszechnego na początku XX wieku medycznego
modelu niepełnosprawności, w którym osoba z niepełnosprawnością definiowana była
poprzez swoje ograniczenia i traktowana jako trwale niezdolna do podejmowania takich
samych aktywności jak ludzie sprawni.
Okres siedmioletni należy uznać za dostatecznie długi dla utrwalenia skutków
prowadzonych oddziaływań usprawniających funkcjonowanie, a zatem również
rozstrzygnięć w przedmiocie wskazań zawartych w orzeczeniu o stopniu
niepełnosprawności, w szczególności dotyczących szkolenia zawodowego, zatrudnienia
w różnych formach, konieczności zaopatrzenia w przedmioty ortopedyczne, środki
pomocnicze oraz pomoce techniczne. Przykładowo, wprowadzenie regulacji ustalającej
obowiązek wydawania orzeczenia o stopniu niepełnosprawności na stałe ze wskazaniem
do uczestnictwa w terapii zajęciowej mogłoby stanowić realne utrudnienie i barierę
-- 2 of 4 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
w przypadku zamiaru podjęcia przez daną osobę pracy zarobkowej po ukończeniu
z pozytywnym wynikiem rehabilitacji społecznej i zawodowej w warsztacie terapii
zajęciowej.
Przyjęte rozwiązania uwzględniają funkcjonujące już w systemie prawa regulacje, których
adresatami są osoby z niepełnosprawnościami. Wyznaczenie najkrótszego okresu, na jaki
może zostać wydane orzeczenie o stopniu niepełnosprawności nie zostało bowiem ustalone
w sposób przypadkowy. Na ustawodawcy spoczywa obowiązek tworzenia spójnego systemu
prawnego. Oznacza to, że rozumienie oraz zasadność wprowadzenia nowych przepisów
winna być oceniana nie tylko przez pryzmat ich literalnego brzmienia, ale też przez treść
innych regulacji prawnych, w tym ratyfikowanych przez Rzeczpospolitą Polską przepisów
prawa międzynarodowego, mających wpływ na rozumienie wprowadzanych przepisów
w ramach szerszej wykładni systemowej.
Ustawą z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r. poz. 1429, ze zm.)
wprowadzono nowe świadczenie, którego beneficjentami zostały osoby
z niepełnosprawnościami. Prawo do przedmiotowego świadczenia oraz jego wysokość
ustalane są na podstawie decyzji określającej poziom potrzeby wsparcia, wydawanej przez
wojewódzkie zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawności.
Decyzję ustalającą poziom potrzeby wsparcia wydaje się na okres, na który osoba została
zaliczona do osób niepełnosprawnych, w tym na podstawie ostatecznego orzeczenia,
ustalającego stopień niepełnosprawności, na okres nie dłuższy niż 7 lat.
Przyjęcie tożsamych okresów na jaki może zostać wydane orzeczenie o stopniu
niepełnosprawności oraz decyzja ustalająca poziom potrzeby wsparcia ma na celu
umożliwienie osobom z rzadkimi chorobami genetycznymi lub zespołem Downa oraz ich
opiekunom prawnym jednoczesnego występowania z wnioskiem o ustalenie stopnia
niepełnosprawności oraz ustalenie poziomu potrzeby wsparcia. Przyjęcie wskazanego
rozwiązania gwarantuje spójność rozstrzygnięć orzeczniczych zawartych w orzeczeniu
o stopniu niepełnosprawności i decyzji ustalającej poziom potrzeby wsparcia, co pozwala na
przyznanie świadczenia wspierającego w wysokości adekwatnej do potrzeb osoby
z niepełnosprawnościami.
Podkreślenia wymaga, że ustawodawca nie wprowadził wymogu kwalifikowania osób
ze wskazanymi chorobami do określonego stopnia niepełnosprawności, a zatem kwalifikacja
ta może być różna, jak również może ulegać zmianie w trakcie życia, zarówno ze względu
na poprawę jak i pogorszenie stanu zdrowia oraz zmniejszenie albo nasilenie ograniczeń
funkcjonalnych z tym związanych. Przyjęcie innych uregulowań kwestionowałoby zasadność
podejmowanych przez Państwo działań celem zniwelowanie skutków niepełnosprawności
i włączenia osób z niepełnosprawnościami do aktywnego uczestnictwa w życiu społecznym
i zawodowym.
Okres siedmioletni należy uznać za wystarczający dla utrwalenia skutków prowadzonych
działań i oddziaływań usprawniających funkcjonowanie dane osoby, a zatem również
rozstrzygnięć w przedmiocie wskazań zawartych w orzeczeniu o stopniu
niepełnosprawności, w szczególności dotyczących szkolenia zawodowego, zatrudnienia
w różnych formach, konieczności zaopatrzenia w przedmioty ortopedyczne, środki
pomocnicze oraz pomoce techniczne.
Przedstawione stanowisko znajduje szczególnie mocne uzasadnienie w odniesieniu do osób
z zespołem Downa, gdyż zaburzenia chromosomalne występujące w tym zespole
genetycznym manifestują się wysoką zmiennością fenotypów. Oznacza to, że rzeczona grupa
nie jest homogeniczna. Niektóre z zaliczających się do niej osób podejmują i z sukcesem
-- 3 of 4 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
kontynuują pracę zarobkową, a aktualnie realizowane w Ministerstwie Rodziny, Pracy
i Polityki Społecznej programy mają zapewnić im wsparcie w wejściu na rynek pracy poprzez
opracowanie i wdrożenie odpowiednich instrumentów.
Przepisy kierowane do osób z niepełnosprawnościami służą realizacji wartości wynikających
z ratyfikowanych przez Rzeczpospolitą Polską międzynarodowych uregulowań prawnych,
dotyczących ich praw. Szczególną rolę odgrywa tu Konwencja Nr 159 MOP, dotycząca
rehabilitacji zawodowej i zatrudnienia osób niepełnosprawnych z 20 czerwca 1983 r. (Dz.
U. z 2005, Nr 43, poz. 412), mająca zapobiegać ich wykluczeniu społecznemu
poprzez gwarancję prowadzenia odpowiedniej polityki skupionej na rehabilitacji zawodowej.
Jej celem powinno być umożliwienie osobie z niepełnosprawnościami uzyskania i utrzymania
odpowiedniego zatrudnienia i awansu zawodowego, co ułatwi jej włączenie – pierwotne lub
ponowne - do społeczeństwa (art. 1 tej Konwencji). Istotne znaczenie ma w tym kontekście
również Konwencja o Prawach Osób Niepełnosprawnych z dnia 13 grudnia 2006 r., w której
Polska zobowiązała się do wspierania zatrudnienia i rozwoju zawodowego osób
niepełnosprawnych na rynku pracy oraz do udzielania im pomocy w znalezieniu, uzyskaniu
i utrzymaniu zatrudnienia (art. 27 Konwencji).
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
Łukasz Krasoń
Pełnomocnik Rządu ds. Osób Niepełnosprawnych
Sekretarz Stanu
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/
-- 4 of 4 --
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
BM-II.059.1.362.2025
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 11077 Pani Posłanki Marceliny Zawiszy, w sprawie
rozporządzenia z dnia 26 maja 2025 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie orzekania
o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności, proszę przyjąć poniższe wyjaśnienia.
Nowelizacja przepisów rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej
z dnia 15 lipca 2003 r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu
niepełnosprawności (Dz.U. z 2021 r. poz. 857, ze zm.) realizuje postulat środowiska osób
z niepełnosprawnościami i ich opiekunów, dotyczący okresu, na jaki wydawane są orzeczenia
o niepełnosprawności oraz o stopniu niepełnosprawności.
Celem jej dokonania jest również standaryzacja zasad orzekania o niepełnosprawności
i stopniu niepełnosprawności w postaci wprowadzenia z mocy prawa normy minimalnego
czasu, na jaki może zostać wydane orzeczenie o niepełnosprawności oraz orzeczenie
o stopniu niepełnosprawności w stosunku do osób z rozpoznaną rzadką chorobą genetyczną
o jednorodnym i niezmiennym przebiegu lub zespołem Downa.
Zgodnie z przepisami rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia
27 maja 2025 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie orzekania o niepełnosprawności
i stopniu niepełnosprawności (poz. 682):
orzeczenie o niepełnosprawności dziecku spełniającemu warunki zaliczenia do osób
niepełnosprawnych wydaje się na czas określony, nie krótszy niż 3 lata i nie dłuższy niż do
ukończenia przez nie16 roku życia (§ 3 ust. 6 pkt 1);
orzeczenie o niepełnosprawności w przypadku potwierdzenia u dziecka rzadkiej choroby
genetycznej o jednorodnym i niezmiennym przebiegu lub zespołu Downa wydaje się
do ukończenia przez nie 16 roku życia (§ 3 ust. 6 pkt 2);
orzeczenie o stopniu niepełnosprawności w przypadku potwierdzenia u osoby w wieku
powyżej 16 roku życia rzadkiej choroby genetycznej o jednorodnym i niezmiennym
przebiegu lub zespołu Downa wydaje się na okres nie krótszy niż 7 lat (§ 3 ust. 5a).
Wskazana regulacja zawiera nakaz podjęcia przez organy orzekające o niepełnosprawności
określonego rozstrzygnięcia w przypadku zaistnienia wskazanego w przepisach prawa stanu
faktycznego. Oznacza to, że organ administracji publicznej orzekający w sprawie osoby
w wieku poniżej 16 roku życia nie może wydać orzeczenia o niepełnosprawności na okres
krótszy niż 3 lata, a w stosunku do osoby, u której rozpoznano rzadką chorobę genetyczną
o jednorodnym i niezmiennym przebiegu lub z zespołem Downa zobligowany jest do wydania
orzeczenia o niepełnosprawności na okres do ukończenia przez dziecko 16 roku życia (tj. na
najdłuższy okres na jaki może zostać wydane orzeczenie o niepełnosprawności). Z kolei
orzeczenie o stopniu niepełnosprawności może zostać wydane na okres nie krótszy niż 7 lat.
Ustawodawca określił zatem minimalny okres wydania orzeczenia, czego nie należy
utożsamiać z zakazem wydawania orzeczeń o stopniu niepełnosprawności na
dotychczasowych zasadach, tj. na stale.
-- 1 of 4 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
Trzeba podkreślić, iż wprowadzenie minimalnego okresu, na jaki może zostać wydane
orzeczenie na czas określony, nie oznacza, iż orzeczenia o stopniu niepełnosprawności nie
będą wydawane na stałe, na dotychczas obowiązujących zasadach. Ustawodawca nie uchyla
przepisu stanowiącego, iż stopień niepełnosprawności orzeka się na stałe (§ 3 ust. 5).
Spełnienie przesłanek dotyczących braku rokowań co do poprawy stanu zdrowia
i ograniczeń funkcjonalnych będących tego konsekwencją zobowiązuje organ orzekający do
wydania orzeczenia o stopniu niepełnosprawności na stałe. Zasada ta znajduje zastosowanie
również w stosunku do osób z rozpoznaniem rzadkiej choroby genetycznej o jednorodnym
i niezmiennym przebiegu lub zespołem Downa.
Określenie minimalnego okresu, na jaki może zostać wydane orzeczenie
o niepełnosprawności oraz orzeczenie o stopniu niepełnosprawności w stosunku do osób
z potwierdzoną rzadką chorobą genetyczną o jednorodnym i niezmiennym przebiegu
lub zespołem Downa jest przejawem uwzględnienia przez ustawodawcę różnicy między
sytuacją osób ze wskazanymi schorzeniami względem tych, u których postawiono inne
rozpoznanie medyczne.
Wskazany sposób regulacji minimalnych okresów wydawania orzeczeń został ustalony
w trakcie prac, w tym uzgodnieniowych, nad projektem rozporządzenia zmieniającego, stąd
w sposób nieco odmienny je określa, niż wskazane zostało w „wytycznych” Pełnomocnika
Rządu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności, które nie stanowią przepisów prawa
powszechnie obowiązującego i w konsekwencji, nie mogą stanowić samodzielnej podstawy
dla podejmowania określonych rozstrzygnięć przez organy orzekające
o niepełnosprawności.
Przyjęte przez ustawodawcę rozwiązanie jest spójne z definicją niepełnosprawności przyjętą
w ustawie z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu
osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 44, ze zm.). Trzeba podkreślić, że definicja
niepełnosprawności stosowana przez polskiego ustawodawcę jest kompatybilna z zawartą
w Konwencji ONZ o Prawach Osób Niepełnosprawnych, przyjętą przez Zgromadzenie
Ogólne Narodów Zjednoczonych 13 grudnia 2006 roku i ratyfikowaną przez Polskę
6 września 2012 roku. Niepełnosprawność według stosowanej w konwencji definicji ma
charakter ewoluujący i powstaje w interakcji z czynnikami środowiskowymi. Oznacza to, że
nie sama choroba definiuje stan niepełnosprawności, ale to jakie bariery chory napotyka
w życiu społecznym i w jakim zakresie zdolny jest je pokonać. Na polskim ustawodawcy
spoczywa obowiązek tworzenia systemu orzeczniczego zgodnego z konwencyjnym
paradygmatem niepełnosprawności, uwzględniającym aspekt zmienności funkcjonalnej,
między innymi poprzez dokonywanie w określnych przedziałach czasowych oceny
funkcjonalnej celem ustalenia, czy dana osoba nie potrzebuje wsparcia innego, niż oferowane
jej dotychczas. Stanowi to odejście od powszechnego na początku XX wieku medycznego
modelu niepełnosprawności, w którym osoba z niepełnosprawnością definiowana była
poprzez swoje ograniczenia i traktowana jako trwale niezdolna do podejmowania takich
samych aktywności jak ludzie sprawni.
Okres siedmioletni należy uznać za dostatecznie długi dla utrwalenia skutków
prowadzonych oddziaływań usprawniających funkcjonowanie, a zatem również
rozstrzygnięć w przedmiocie wskazań zawartych w orzeczeniu o stopniu
niepełnosprawności, w szczególności dotyczących szkolenia zawodowego, zatrudnienia
w różnych formach, konieczności zaopatrzenia w przedmioty ortopedyczne, środki
pomocnicze oraz pomoce techniczne. Przykładowo, wprowadzenie regulacji ustalającej
obowiązek wydawania orzeczenia o stopniu niepełnosprawności na stałe ze wskazaniem
do uczestnictwa w terapii zajęciowej mogłoby stanowić realne utrudnienie i barierę
-- 2 of 4 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
w przypadku zamiaru podjęcia przez daną osobę pracy zarobkowej po ukończeniu
z pozytywnym wynikiem rehabilitacji społecznej i zawodowej w warsztacie terapii
zajęciowej.
Przyjęte rozwiązania uwzględniają funkcjonujące już w systemie prawa regulacje, których
adresatami są osoby z niepełnosprawnościami. Wyznaczenie najkrótszego okresu, na jaki
może zostać wydane orzeczenie o stopniu niepełnosprawności nie zostało bowiem ustalone
w sposób przypadkowy. Na ustawodawcy spoczywa obowiązek tworzenia spójnego systemu
prawnego. Oznacza to, że rozumienie oraz zasadność wprowadzenia nowych przepisów
winna być oceniana nie tylko przez pryzmat ich literalnego brzmienia, ale też przez treść
innych regulacji prawnych, w tym ratyfikowanych przez Rzeczpospolitą Polską przepisów
prawa międzynarodowego, mających wpływ na rozumienie wprowadzanych przepisów
w ramach szerszej wykładni systemowej.
Ustawą z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r. poz. 1429, ze zm.)
wprowadzono nowe świadczenie, którego beneficjentami zostały osoby
z niepełnosprawnościami. Prawo do przedmiotowego świadczenia oraz jego wysokość
ustalane są na podstawie decyzji określającej poziom potrzeby wsparcia, wydawanej przez
wojewódzkie zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawności.
Decyzję ustalającą poziom potrzeby wsparcia wydaje się na okres, na który osoba została
zaliczona do osób niepełnosprawnych, w tym na podstawie ostatecznego orzeczenia,
ustalającego stopień niepełnosprawności, na okres nie dłuższy niż 7 lat.
Przyjęcie tożsamych okresów na jaki może zostać wydane orzeczenie o stopniu
niepełnosprawności oraz decyzja ustalająca poziom potrzeby wsparcia ma na celu
umożliwienie osobom z rzadkimi chorobami genetycznymi lub zespołem Downa oraz ich
opiekunom prawnym jednoczesnego występowania z wnioskiem o ustalenie stopnia
niepełnosprawności oraz ustalenie poziomu potrzeby wsparcia. Przyjęcie wskazanego
rozwiązania gwarantuje spójność rozstrzygnięć orzeczniczych zawartych w orzeczeniu
o stopniu niepełnosprawności i decyzji ustalającej poziom potrzeby wsparcia, co pozwala na
przyznanie świadczenia wspierającego w wysokości adekwatnej do potrzeb osoby
z niepełnosprawnościami.
Podkreślenia wymaga, że ustawodawca nie wprowadził wymogu kwalifikowania osób
ze wskazanymi chorobami do określonego stopnia niepełnosprawności, a zatem kwalifikacja
ta może być różna, jak również może ulegać zmianie w trakcie życia, zarówno ze względu
na poprawę jak i pogorszenie stanu zdrowia oraz zmniejszenie albo nasilenie ograniczeń
funkcjonalnych z tym związanych. Przyjęcie innych uregulowań kwestionowałoby zasadność
podejmowanych przez Państwo działań celem zniwelowanie skutków niepełnosprawności
i włączenia osób z niepełnosprawnościami do aktywnego uczestnictwa w życiu społecznym
i zawodowym.
Okres siedmioletni należy uznać za wystarczający dla utrwalenia skutków prowadzonych
działań i oddziaływań usprawniających funkcjonowanie dane osoby, a zatem również
rozstrzygnięć w przedmiocie wskazań zawartych w orzeczeniu o stopniu
niepełnosprawności, w szczególności dotyczących szkolenia zawodowego, zatrudnienia
w różnych formach, konieczności zaopatrzenia w przedmioty ortopedyczne, środki
pomocnicze oraz pomoce techniczne.
Przedstawione stanowisko znajduje szczególnie mocne uzasadnienie w odniesieniu do osób
z zespołem Downa, gdyż zaburzenia chromosomalne występujące w tym zespole
genetycznym manifestują się wysoką zmiennością fenotypów. Oznacza to, że rzeczona grupa
nie jest homogeniczna. Niektóre z zaliczających się do niej osób podejmują i z sukcesem
-- 3 of 4 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
kontynuują pracę zarobkową, a aktualnie realizowane w Ministerstwie Rodziny, Pracy
i Polityki Społecznej programy mają zapewnić im wsparcie w wejściu na rynek pracy poprzez
opracowanie i wdrożenie odpowiednich instrumentów.
Przepisy kierowane do osób z niepełnosprawnościami służą realizacji wartości wynikających
z ratyfikowanych przez Rzeczpospolitą Polską międzynarodowych uregulowań prawnych,
dotyczących ich praw. Szczególną rolę odgrywa tu Konwencja Nr 159 MOP, dotycząca
rehabilitacji zawodowej i zatrudnienia osób niepełnosprawnych z 20 czerwca 1983 r. (Dz.
U. z 2005, Nr 43, poz. 412), mająca zapobiegać ich wykluczeniu społecznemu
poprzez gwarancję prowadzenia odpowiedniej polityki skupionej na rehabilitacji zawodowej.
Jej celem powinno być umożliwienie osobie z niepełnosprawnościami uzyskania i utrzymania
odpowiedniego zatrudnienia i awansu zawodowego, co ułatwi jej włączenie – pierwotne lub
ponowne - do społeczeństwa (art. 1 tej Konwencji). Istotne znaczenie ma w tym kontekście
również Konwencja o Prawach Osób Niepełnosprawnych z dnia 13 grudnia 2006 r., w której
Polska zobowiązała się do wspierania zatrudnienia i rozwoju zawodowego osób
niepełnosprawnych na rynku pracy oraz do udzielania im pomocy w znalezieniu, uzyskaniu
i utrzymaniu zatrudnienia (art. 27 Konwencji).
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
Łukasz Krasoń
Pełnomocnik Rządu ds. Osób Niepełnosprawnych
Sekretarz Stanu
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/
-- 4 of 4 --