Odpowiedź na interpelację w sprawie nieakceptowanej asymetrii w finansowaniu nauczania języka niemieckiego w Polsce i języka polskiego w Niemczech oraz braku uznania mniejszości polskiej przez Republikę Federalną Niemiec Odpowiedź na interpelację nr 10976 w sprawie nieakceptowanej asymetrii w finansowaniu nauczania języka niemieckiego w Polsce i języka polskiego w Niemczech oraz braku uznania mniejszości polskiej przez Republikę Federalną Niemiec Odpowiadający: sekretarz stanu w Ministerstwie Spraw Zagranicznych Władysław Teofil Bartoszewski Warszawa, 06-08-2025 Szanowny Panie Marszałku, w związku z interpelacją nr 10976 posłów na Sejm RP Jarosława Sachajki i Marka Jakubiaka w sprawie nieakceptowanej asymetrii w finansowaniu nauczania języka niemieckiego w Polsce i języka polskiego w Niemczech oraz braku uznania mniejszości polskiej przez Republikę Federalną Niemiec przekazuję poniżej odpowiedzi na pytania. Pytanie 1. Ile dokładnie rocznie Polska wydaje na naukę języka niemieckiego jako języka obcego i jako języka mniejszości? Proszę o pełne dane z lat 2020-2025. Do udzielenia informacji odnośnie nauczania języków mniejszości narodowych oraz na działalność organizacji mniejszości narodowych, w tym podania kwot wydatkowanych rocznie na nauczanie języków mniejszości oraz na działalność organizacji mniejszości narodowych w Polsce, właściwy merytorycznie jest Minister edukacji oraz Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji, który odpowiada za politykę państwa wobec mniejszości. Pytanie 2. Ile Polska wydaje realnie na wsparcie nauki języka polskiego w Niemczech w latach 2020- 2025? Dlaczego środki zapowiedziana w budżecie nie są w całości wykorzystywane? Wraz z przyjęciem przez Radę Ministrów 1 kwietnia br. Rządowej strategii współpracy z Polonią i Polakami za granicą na lata 2025-2030 rozpoczęte zostało wdrażanie nowych priorytetów polityki polonijnej. Jednym z siedmiu priorytetów strategii jest nauczanie języka polskiego. O znaczeniu nauczania języka polskiego świadczy fakt, że jest ono priorytetem numer 1, w ramach którego jednostkami odpowiedzialnymi są Ministerstwo Edukacji Narodowej, Ministerstwo Spraw Zagranicznych oraz Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego. 2 Działania na rzecz Polonii i Polaków za granicą są integralnym elementem polityki zagranicznej. Zgodnie z przyjętą w br. strategią uwzględniają one zmieniające się wyzwania geopolityczne. Aktualnie wyzwaniem pozostaje takie ukształtowanie systemu szkolnictwa polonijnego, w tym zwłaszcza jego centralnego elementu jakim jest nauczanie języka polskiego, aby stał się czynnikiem zachęcającym młodzież do kontaktu z językiem. Dotyczy to w szczególności sytuacji, w której dana osoba posługuje się językiem polskim, ale w stopniu uniemożliwiającym swobodną komunikację i podejmowanie aktywności ekonomicznej czy edukacyjnej. System powinien też dawać możliwość nauki języka osobom polskiego pochodzenia, które dopiero w późniejszych pokoleniach decydują się na odnowienie kontaktu z językiem przodków i dla których nauka języka polskiego może być atutem oraz katalizatorem mobilności, a więc ew. decyzji o przyjeździe do Polski na stałe. Finansowanie nauki języka polskiego i edukacji w języku polskim pozostaje w kompetencjach instytucji podlegających MEN – Instytutu Rozwoju Języka Polskiego im. M. Kolbego oraz Ośrodka Rozwoju Polskiej Edukacji za Granicą, Ministerstwo Spraw Zagranicznych w ramach kompetencji własnych, czyli wspierania polonijnego szkolnictwa społecznego za granicą oraz polskich szkół na Wschodzie oraz priorytetu dotyczącego nauczania języka polskiego, realizuje wdrażanie przyjętych celów we współpracy z placówkami dyplomatyczno-konsularnymi. Wielkość środków finansowych z budżetu Departamentu Współpracy z Polonią i Polakami za Granicą Ministerstwa Spraw Zagranicznych przeznaczonych na wspieranie nauczania języka polskiego oraz tożsamości narodowej dzieci i młodzieży polonijnej i polskich mniejszości za granicą (w tym w Niemczech) w latach 2023–2025 przedstawia zbiorczo poniższa tabela. kraj 2023 2024 2025 1. Wielka Brytania 861 163,00 808 550,00 938 715,00 2. Ukraina 743 423,00 636 560,00 670 500,00 3. Niemcy 573 468,00 512 889,00 572 846,00 4. USA 383 789,00 440 559,00 436 966,00 5. Litwa 351 500,00 302 175,00 346 500,00 6. Białoruś 310 175,00 268 026,00 301 000,00 7. Islandia 293 788,00 292 904,00 319 500,00 8. Francja 275 714,00 278 735,00 234 450,00 9. Irlandia 264 100,00 241 980,00 272 250,00 10. Włochy 190 741,00 174 400,00 171 000,00 11. Hiszpania 175 750,00 180 068,00 205 425,00 12. Kanada 151 253,00 185 400,00 250 325,00 13. Kazachstan 95 048,00 109 132,00 53 244,00 14. Holandia 85 500,00 109 000,00 112 500,00 15. Brazylia 55 529,00 191 840,00 198 000,00 Pozycje 1-15 razem 4 810 941,00 4 732 218,00 5 083 221,00 Pozostałe kraje/placówki 1 726 347,00 1 600 146,00 1 696 427,00 Łączny budżet DWPPG MSZ na wsparcie Szkolnictwa Polskiego za Granicą 6 537 288,00 6 332 364,00 6 779 648,00 Pytanie 3. Dlaczego Niemcy wciąż nie uznają Polaków za mniejszość narodową, mimo historycznych i liczbowych podstaw oraz podpisanych konwencji międzynarodowych? Republika Federalna Niemiec podpisała i ratyfikowała Konwencję ramową o ochronie mniejszości narodowych z dnia 1 lutego 1995 r. Ww. dokument nie formuje jednak jednolitej definicji „mniejszości narodowej”, wiążącej państwa-strony Konwencji. Stąd respektowanie przez Niemcy wyłącznie statusu tzw. annerkante Minderheiten – „uznanych mniejszości” (Duńczycy, Serbołużyczanie, Fryzowie oraz Sinti i Roma), co znalazło potwierdzenie w niemieckiej deklaracji interpretacyjnej, złożonej do Konwencji ramowej. Na gruncie prawa niemieckiego do uznania za mniejszość narodowa lub etniczną konieczne jest spełnianie przez grupę następujących kryteriów: • legitymowanie się przez jej członków obywatelstwem RFN; • odrębna tożsamość (przejawiająca się w pielęgnowaniu własnego języka, kultury i historii) oraz wola jej zachowania; • długi okres zamieszkiwania przedstawicieli społeczności w Niemczech („od wieków”); • zamieszkiwanie w granicach Niemiec w zwartych skupiskach. Pytanie 4. Jakie działania podejmuje rząd RP wobec rządu Niemiec w celu wyegzekwowania wzajemności w traktowaniu mniejszości narodowych? Zgodnie z zapisami Traktatu między RP a RFN o dobrym sąsiedztwie i przyjaznej współpracy z 17 czerwca 1991 r. osoby polskiego pochodzenia albo „przyznające się do języka, kultury lub tradycji polskiej” mają prawo do wyrażania i rozwijania swej odrębności i uzyskiwania wsparcia ze strony RFN. Zgodnie z traktatem osobom tym należą się takie same prawa w kwestii utrzymania i rozwoju swojej tożsamości w Niemczech, jakie przysługują mniejszości niemieckiej w Polsce. Dokumentem odnoszącym się bezpośrednio do statusu i sytuacji obu grup narodowościowych jest Wspólne Oświadczenie w sprawie wspierania obywateli niemieckich polskiego pochodzenia i Polaków w Niemczech oraz niemieckiej mniejszości w Polsce. Nad implementacją postanowień Wspólnego Oświadczenia toczą się rozmowy w ramach Polsko-Niemieckiego Okrągłego Stołu (OS). Obok delegacji obu rządów, w procesie Okrągłego Stołu uczestniczą przedstawiciele Polonii i Polaków w Niemczech oraz mniejszości niemieckiej w Polsce. Aktualnie trwają – w porozumieniu z MSWiA i MEN jako resortami odpowiedzialnymi za sprawy mniejszości niemieckiej w Polsce oraz nauczania języka niemieckiego w szkołach publicznych - przygotowania do wznowienia po kilkuletniej przerwie formatu Okrągłego Stołu (poprzednie posiedzenie OS – 19 czerwca 2019 r.). Odbyły się m. in. konsultacje MSZ ze środowiskami polonijnymi w Niemczech, poświęcone wypracowaniu formuły i przygotowaniu tematów proponowanych na obrady OS. Kolejne spotkanie Okrągłego Stołu odbędzie się jesienią 2025 r. w Polsce. Pytanie 5. Czy nie czas zakończyć jednostronne finansowanie nauki języka niemieckiego w Polsce, dopóki RFN nie uzna i nie zacznie wspierać edukacji polskiej mniejszości u siebie? Do udzielenia informacji odnośnie zasad finansowania mniejszości narodowych w Polsce właściwy merytorycznie jest Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji. Nauczania języka polskiego w Niemczech oferowane jest w formie tzw. nauczania języka kraju pochodzenia. Na tę formę nauczania państwo niemieckie przeznacza szacunkowo kwotę ok. 9 mln euro rocznie. Dodatkowo, w listopadzie 2022 r. strona niemiecka podjęła decyzję w sprawie ustanowienia funduszu na rzecz nauczania języka polskiego w wysokości 5 mln euro (tzw. fundusz D. Nietana) z trzyletnim budżetem. Fundusz stanowi wyjście naprzeciw polskim postulatom utworzenia zinstytucjonalizowanego mechanizmu finansowania oświaty polonijnej przez Niemcy. Środkami administruje specjalnie utworzone Centrum Kompetencji i Koordynacji Języka Polskiego (KoKoPol). W wyniku dwustronnych rozmów udało się uzyskać zobowiązanie się przez Federalne Ministerstwo Spraw Zagranicznych do promowania w Niemczech polszczyzny jako języka odziedziczonego. Zadanie to realizuje wspomniane powyżej Centrum KoKoPol przy Fundacji Międzynarodowy Dom Spotkań St. Marienthal. Tym samym w dłuższej perspektywie czasowej zagwarantowane jest, że dzieci i młodzież polskiego pochodzenia w Niemczech i w systemie federalnym tego państwa będą miały większy dostęp do zajęć pozalekcyjnych w języku ojczystym. Oczekujemy, że działania te wzmocnią w Niemczech pozycję polszczyzny oraz nauczania języka polskiego. O dofinansowanie mogą ubiegać się stowarzyszenia i organizacje zarejestrowane i działające w Niemczech, które oferują lekcje języka polskiego w języku ojczystym dla dzieci i młodzieży w wieku od 0 do 25 lat. Są to w szczególności organizacje polonijne, które ze względu na ich wieloletnie zaangażowanie są adresatami dofinansowania. Finansowane i dofinansowywane są wynagrodzenia nauczycieli, koszty materiałów dydaktycznych, wynajem sal, koszty reklamy oraz działania pozalekcyjne bezpośrednio związane z nauczaniem języka polskiego jako języka odziedziczonego. W uzasadnionych przypadkach pokrywane są również koszty podstawowego wyposażenia technicznego do określonej wysokości. Nowością jest pokrycie kosztów egzaminu certyfikatowego z języka polskiego w uznanym ośrodku egzaminacyjnym w Niemczech Pytanie 6. Jakie działania podjęło polskie MSZ w ramach bilateralnych rozmów z Niemcami w latach 2020-2025 w tej sprawie? Proszę o przekazanie protokołów lub not dyplomatycznych, jeśli istnieją? Kwestia faktycznego zrównania statusu grup narodowych: polskiej w Niemczech i niemieckiej w Polsce stanowi stały element agendy spotkań Ministra Spraw Zagranicznych, sekretarzy i podsekretarzy stanu oraz licznych, roboczych kontaktów przedstawicieli ministerstwa z reprezentantami władz niemieckich. Starania strony polskiej przełożyły się np. na decyzję władz federalnych w sprawie uruchomienia programu wsparcia finansowego dla nauczania języka polskiego w Niemczech, m.in. w systemie pozaszkolnym. Budżet na ten cel przewiduje środki w wysokości 5 mln EUR pozostające do dyspozycji na lata 2023-2025. Wspomniany fundusz nadzorowany jest przez Ministerstwo Spraw Zagranicznych RFN, które wskazało Centrum Kompetencyjno-Koordynacyjne Języka Polskiego (KoKoPol) w miejscowości 5 Ostritz (Saksonia) do przekazywania środków beneficjentom: szkołom i organizacjom polonijnym oraz administrowania funduszem. O znaczeniu problematyki polonijnej i nauczania języka polskiego dla relacji dwustronnych świadczy także umieszczenie stosownego punktu w polsko-niemieckim Planie Działania, przyjętym po konsultacjach międzyrządowych PL-DE, zorganizowanych 2 lipca 2024 r. w Warszawie, w którym resorty obu krajów dokonały podsumowania aktualnego stanu współpracy i zaproponowały wspólne projekty na przyszłość. Z wyrazami szacunku z up. Władysław Teofil Bartoszewski Sekretarz Stanu