Odpowiedź na interpelację w sprawie rażącego zaniedbania państwa w zakresie zapewnienia obywatelom ochrony w czasie konfliktu zbrojnego, katastrof i ataków chemicznych lub nuklearnych Odpowiedź na interpelację nr 10972 w sprawie rażącego zaniedbania państwa w zakresie zapewnienia obywatelom ochrony w czasie konfliktu zbrojnego, katastrof i ataków chemicznych lub nuklearnych Odpowiadający: podsekretarz stanu w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji Wiesław Leśniakiewicz Warszawa, 11-08-2025 Szanowny Panie Marszałku, w odpowiedzi na interpelację numer 10972 pana posła Jarosława Sachajki i pana posła Marka Jakubiaka w sprawie rażącego zaniedbania państwa w zakresie zapewnienia obywatelom ochrony w czasie konfliktu zbrojnego, katastrof i ataków chemicznych lub nuklearnych uprzejmie przedstawiam, co następuje. Na podstawie informacji przekazanych przez wojewodów poniżej przedstawiono liczbę miejsc zbiorowej ochrony znajdujących się na terenie poszczególnych województw. województwo schron ukrycie miejsce doraźnego schronienia dolnośląskie 157 174 7016 kujawsko-pomorskie 2 220 0 lubelskie 24 247 10 278 lubuskie 1 97 0 łódzkie 51 152 0 małopolskie 62 200 39 mazowieckie 116 158 5[1] 69[2] opolskie 17 57 91 podkarpackie 101 104 90 podlaskie 75 428 0 pomorskie 289 52 664 śląskie 2 34 0 świętokrzyskie 124 73 0 warmińsko-mazurskie 34 191 0 wielkopolskie 67 136 12 zachodniopomorskie 167 169 2 Należy podkreślić, mając na uwadze trwającą inwentaryzację oraz rozpoczynający się proces remontu miejsc zbiorowej ochrony, że podane powyżej informacje mogą ulec zmianie. Ponadto jest planowana budowa kolejnych obiektów zbiorowej ochrony. Środki na realizację ww. inwestycji mają pochodzić przede wszystkim z Programu Ochrony Ludności i Obrony Cywilnej, w ramach którego przewidziano również modernizację istniejących obiektów. Odnośnie do dostępności obiektów zbiorowej ochrony i ich rejestrowania, należy wskazać, że trwają prace nad Centralną Ewidencją Obiektów Zbiorowej Ochrony[3] umożliwiającą obywatelom sprawdzenie lokalizacji miejsc schronienia. Zgodnie z art. 144 ust. 2 ustawy o ochronie ludności i obronie cywilnej organa ochrony ludności, w porozumieniu z właściwymi podmiotami ochrony ludności, są zobowiązane do poinformowania ludności o umiejscowieniu obiektów zbiorowej ochrony oraz w razie potrzeby o sposobie dotarcia do obiektów i korzystania z nich. Obecnie funkcjonuje aplikacja „Schrony“, która zawiera dane z przełomu lat 2022 i 2023. Z uwagi na brak powszechnie obowiązujących przepisów prawa dotyczących wymogów technicznych dla budowli ochronnych od 2010 r. nie wybudowano nowych obiektów ochronnych. Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji, w związku z brakiem rejestru centralnego, nie posiada informacji o innych budowlach ochronnych, np. budowanych i remontowanych przez jednostki samorządu terytorialnego. Wejście w życie ustawy o ochronie ludności i obronie cywilnej, a także części aktów wykonawczych do omawianej regulacji, ustanawiających wymogi techniczne i zasady eksploatacji obiektów zbiorowej ochrony, umożliwiło rozpoczęcie procesu inwentaryzacji istniejących obiektów, które mogą być po odpowiednim przystosowaniu wykorzystywane na potrzeby ochrony ludności. Należy wskazać, że możliwość wznoszenia nowych budowli ochronnych (schronów i ukryć) powstanie z chwilą wejścia w życie rozporządzenia ministra spraw wewnętrznych i administracji w sprawie warunków technicznych dla budowli ochronnych oraz warunków technicznych ich użytkowania i usytuowania. Aktualnie trwają prace nad projektem ww. aktu wykonawczego. Techniczne warunki, jakie muszą spełnić obiekty budowlane, aby mogły być uznane za ochronne, określa rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 21 lutego 2025 r. w sprawie kryteriów uznawania obiektów budowlanych albo ich części za budowle ochronne[4], a także zostały zawarte w procedowanym projekcie rozporządzenia w sprawie warunków technicznych dla budowli ochronnych oraz warunków technicznych ich użytkowania i usytuowania, W obowiązującym stanie prawnym sprawdzenia w zakresie stanu obiektów oraz ich przydatności są przeprowadzane przez Państwową Straż Pożarną oraz Główny Urząd Nadzoru Budowlanego. Natomiast kwestie wsparcia finansowego dla budownictwa ochronnego zostały uregulowane w art. 106 ustawy o ochronie ludności i obronie cywilnej, tj. organa ochrony ludności na wniosek właściciela lub zarządcy obiektu budowlanego: przekazują środki finansowe w formie dotacji celowej na: budowę budowli ochronnej, przebudowę budowli ochronnej w celu spełnienia warunków technicznych i warunków technicznych użytkowania budowli ochronnej, organizowanie miejsc doraźnego schronienia, przygotowanie budowli ochronnej do użycia; mogą przekazać środki finansowe w formie dotacji celowej na: dostosowanie obiektów do wymagań, o których mowa w art. 94 i 95 ww. ustawy (m.in. na remont kondygnacji podziemnych), remont i utrzymanie obiektów zbiorowej ochrony. Mając na uwadze powyższe, należy wskazać, że uzyskanie wsparcia finansowego na realizację ww. inwestycji wymaga skierowania uzasadnionego wniosku do właściwego terytorialnie wojewody i jest uzależnione od jego decyzji. W ramach oceny stanu przygotowań w zakresie ochrony ludności i obrony cywilnej szef Obrony Cywilnej Kraju opracował dane dotyczące wydatków poniesionych na ochronę cywilną w latach 2015–2021. W 2015 r. na ww. cel wydatkowano 22 578 tys. zł, w 2016 r. – 22 139 tys. zł, w 2017 r. – 21 431 tys. zł, w 2018 r. – 25 374 tys. zł, w 2019 r. – 19 210 tys. zł, w 2020 r. – 26 152 tys. zł, a w 2021 r. – 21 842 tys. zł. Z uwagi na brak podstaw prawnych, wynikających z uchylenia ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej[5], zawierającej przepisy dotyczące obrony cywilnej, w latach 2022-2024 nie wydatkowano środków w przedmiotowym zakresie. W związku z wejściem w życie 1 stycznia 2025 r. ustawy o ochronie ludności i obronie cywilnej, a także uchwaleniem przez Radę Ministrów Programu Ochrony Ludności i Obrony Cywilnej na lata 2025-2026[6] w 2025 r. jest realizowany proces planowania wydatków na ochronę ludności i obronę cywilną. Określenie wysokości wydatkowanych środków będzie możliwe po zakończeniu bieżącego roku. Przewiduje się, że na realizację ww. programu corocznie będą przeznaczane środki w wysokości nie niższej niż 0,3% PKB. Łączna suma wydatków na ochronę ludności i obronę cywilną przewidziana w programie na 2025 r. to 16 700 388 tys. zł, a na 2026 r. – 17 205 998 tys. zł. Ponadto przepisami ustawy o ochronie ludności i obronie cywilnej wprowadzono zmiany w Funduszu Modernizacji Bezpieczeństwa Publicznego i Ochrony Ludności, z którego środki mają być przeznaczane również na zadania ochrony ludności i obrony cywilnej. W oparciu o Program Ochrony Ludności i Obrony Cywilnej mają być finansowane m.in. zadania związane z modernizacją istniejących oraz budową nowych obiektów ochrony ludności. Środki przydzielone wojewodom i przeznaczone m.in. do przekazania jednostkom samorządu terytorialnego zgodnie z programem na lata 2025-2026 mają być wydatkowane np. na obiekty zbiorowej ochrony – budowę budowli ochronnych zapewniających przetrwanie w przypadku wystąpienia skażeń i uderzeń z powietrza oraz miejsc doraźnego schronienia. Na ww. cel przewidziano w sumie ponad 6 mld zł. Finansowaniem ma być objęta zarówno budowa i przebudowa, modernizacja i remonty, ale również przygotowanie zasobów do zapewnienia funkcjonalności. Odnosząc się do pytania dotyczącego przygotowania planów ewakuacji, uprzejmie informuję, że stosownie do art. 5 ustawy z dnia 26 kwietnia 2007 r. o zarządzaniu kryzysowym[7] tworzy się Krajowy Plan Zarządzania Kryzysowego oraz wojewódzkie, powiatowe i gminne plany zarządzania kryzysowego, które zgodnie z art. 38 ustawy o ochronie ludności i obronie cywilnej mają uwzględniać m.in. plany ewakuacji ludności. Plan ewakuacji ludności obejmuje zagadnienia przemieszczenia ludności z miejsc zagrożonych i przyjęcie jej w miejsca bezpieczne w sytuacji zagrożenia wojną, w przypadku przewidywanego wystąpienia klęski żywiołowej, w czasie wojny i w przypadku klęski żywiołowej. Plan ewakuacji ludności ma zawierać: liczbę osób przewidzianych do ewakuacji na danym obszarze; wskazanie infrastruktury transportowej (lądowej, wodnej i powietrznej) do wykorzystania podczas ewakuacji; wskazanie miejsc zakwaterowania przygotowanych na potrzeby przyjęcia ludności w miejscach ewakuacji; wskazanie sił i środków transportowych niezbędnych do przeprowadzenia ewakuacji na danym obszarze; wskazanie sił i środków niezbędnych do zabezpieczenia procesu ewakuacji oraz ochrony pozostawionego mienia; wskazanie osób odpowiedzialnych za koordynację i wsparcie działań związanych z przeprowadzeniem ewakuacji na danym obszarze; wskazanie sposobu powiadamiania ludności o ewakuacji. Za przygotowanie[8] planów ewakuacji ludności na terenie województw odpowiadają wojewodowie. Na podstawie wojewódzkich planów ewakuacji ludności dyrektor Rządowego Centrum Bezpieczeństwa (RCB) opracowuje krajowy plan ewakuacji, który jest zatwierdzany przez ministra właściwego do spraw wewnętrznych. Krajowy plan ewakuacji jest formułowany na okres 3 lat i podlega aktualizacji stosownie do potrzeb. W dniu 18 czerwca 2025 r. RCB opracowało wytyczne dla wojewódzkich planów ewakuacji ludności. Obecnie trwają, koordynowane przez RCB, prace nad planami ewakuacji ludności. Ujednolicenie i doprecyzowanie zawartości wojewódzkich planów ewakuacji ludności ma na celu zachowanie spójności działań, szybszy przepływ informacji w razie wystąpienia konieczności wdrożenia takich planów w życie oraz usprawnienie działań. W ramach prowadzonych prac ujednolicane są plany ewakuacji przygotowywane przez wojewodów, które będą stanowić załącznik dla wojewódzkich planów zarządzania kryzysowego. Należy podkreślić, że wojewódzkie plany ewakuacji ludności obejmują również ewakuację obszaru więcej niż jednego województwa, w tym w przypadku konfliktu zbrojnego. Podstawą prawną działań podejmowanych przez Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji oraz wojewodów w zakresie przygotowania kraju na ewentualne skutki zdarzenia radiacyjnego są przepisy ustawy z dnia 29 listopada 2000 r. – Prawo atomowe[9], której przepisy określają szereg zadań do realizacji zarówno przez ministra właściwego do spraw wewnętrznych, jak i przez wojewodów. Zgodnie z art. 91 ww. ustawy działaniami interwencyjnymi prowadzonymi m.in. w zakresie podawania ludności tabletek ze stabilnym jodem kieruje wojewoda właściwy dla miejsca zdarzenia, w przypadku gdy skutki powodują zagrożenie publiczne o zasięgu wojewódzkim, albo minister właściwy do spraw wewnętrznych, gdy skutki zdarzenia powodują zagrożenie o zasięgu krajowym (lub gdy podjęcie i prowadzenie działań interwencyjnych na terenie województwa przekracza możliwości służb podległych wojewodzie). Należy również wskazać, że wprowadzenie działań interwencyjnych w związku ze zdarzeniem radiacyjnym (takich jak m.in. podawanie preparatów ze stabilnym jodem) następuje w drodze aktu prawa miejscowego wydanego przez wojewodę właściwego dla miejsca zdarzenia (w przypadku gdy zasięg skutków nie przekracza obszaru jednego województwa) lub w drodze rozporządzenia Rady Ministrów (w przypadku, gdy zasięg skutków przekracza obszar jednego województwa), co szczegółowo określa art. 89 ustawy – Prawo atomowe. Jednocześnie zgodnie z art. 86r ust. 2 ww. ustawy zadania polegające na zakupie, przechowywaniu i dystrybucji preparatów ze stabilnym jodem realizuje właściwy wojewoda. W 2022 r. prezes Państwowej Agencji Atomistyki, jako centralny organ administracji rządowej właściwy w sprawach bezpieczeństwa jądrowego i ochrony radiologicznej, przekazał ministrowi spraw wewnętrznych i administracji oraz wojewodom ocenę sytuacji radiacyjnej po ewentualnym zdarzeniu radiacyjnym, możliwym w aspekcie działań wojennych prowadzonych na terytorium Ukrainy. Na podstawie przedmiotowej oceny Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji wdrożyło procedury przygotowujące Polskę na objęcie profilaktyką jodową ludności przebywającej na terytorium RP, na wypadek potencjalnego wystąpienia zdarzenia radiacyjnego, polegające w szczególności na: - przekazaniu wojewodom rekomendacji odnośnie do ilości i sposobu dawkowania preparatu jodowego przygotowanych na podstawie informacji ministra zdrowia, głównego inspektora farmaceutycznego, prezesa Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych, Głównego Urzędu Statystycznego oraz zaleceń krajowego konsultanta ds. endokrynologii i WHO; - koordynacji dostarczenia wojewodom tabletek ze stabilnym jodem przez Rządową Agencję Rezerw Strategicznych (na podstawie decyzji prezesa Rady Ministrów w oparciu o specyfikację istotnych warunków zamówienia przygotowaną przez Ministerstwo Zdrowia); - organizacji szeregu spotkań roboczych z wojewodami mających na celu usprawnienie przygotowania działań planistycznych; - przygotowaniu i przekazaniu wojewodom dokumentu pn.: „Rekomendacje Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji w sprawie dystrybucji preparatu ze stabilnym jodem“, mającego na celu jednolite i skuteczne przeprowadzenie działań w zakresie gromadzenia i wydawania tabletek ludności w punktach zlokalizowanych na terenie poszczególnych gmin, zgodnie z zasadą „jak najbliżej ludzi“, tj. w celu podania preparatu w jak najkrótszym czasie, optymalnie przed nadejściem skażonego powietrza (z tego względu, decyzją właściwych organów samorządu terytorialnego, punktami wydawania/podawania tabletek ze stabilnym jodem były w szczególności placówki oświatowe, przychodnie, niepubliczne zakłady opieki zdrowotnej, lekarskie przychodnie specjalistyczne, szpitale, apteki, punkty apteczne, zapewniające powszechny dostęp do preparatu jodowego całej populacji wskazanej do potencjalnego objęcia profilaktyką jodową); - przygotowaniu informacji dla ludności w zakresie planowanych działań związanych z ewentualną koniecznością podawania preparatu jodowego, publikowanych w środkach masowego przekazu; - przygotowaniu właściwych instytucji i podmiotów do podjęcia, w razie konieczności rozpoczęcia akcji podawania tabletek ze stabilnym jodem, do informowania ludności za pomocą alertu RCB, regionalnego systemu ostrzegania, a także w formie broszur informacyjnych, plakatów i środków masowego przekazu. Działania związane z dystrybucją preparatu jodowego do docelowych miejsc jego gromadzenia, zrealizowane w ramach współpracy wszystkich ww. podmiotów oraz przy pomocy Państwowej Straży Pożarnej i Policji, a także ochotniczych straży pożarnych i straży gminnych/miejskich, zakończyły się 10 października 2022 r. Z poważaniem z up. Wiesław Leśniakiewicz Podsekretarz Stanu Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji [1] Ewentualnie mogą być schronem lub ukryciem. [2] Brak podziału na schrony, ukrycia lub miejsca doraźnego schronienia. [3] Obowiązek uruchomienia ww. ewidencji wynika z przepisów ustawy z dnia 5 grudnia 2024 r. o ochronie ludności i obronie cywilnej (Dz. U. 2024 poz. 1907 z późn. zm.). [4] Dz. U. 2025 poz. 235. [5] Dz. U. 2004 nr 241 poz. 2416 z późn. zm. – akt nieobowiązujący. [6] Ustanowiony uchwałą nr 72 Rady Ministrów z dnia 27 maja 2025 r. w sprawie zatwierdzenia Programu Ochrony Ludności i Obrony Cywilnej na lata 2025-2026 (M.P. 2025 poz. 541). [7] Dz. U. 2023 poz. 122 z późn. zm. [8] Na podstawie wkładów opracowanych przez wójtów/burmistrzów/prezydentów miast i starostów – odpowiednio dla obszaru gminy i powiatu. [9] Dz. U. 2024 poz. 1277 z późn. zm.