Odpowiedź na interpelację w sprawie przyznania dotacji Stowarzyszeniu Sędziów "Iustitia" na realizację projektów edukacyjnych Odpowiedź na interpelację nr 10961 w sprawie przyznania dotacji Stowarzyszeniu Sędziów "Iustitia" na realizację projektów edukacyjnych Odpowiadający: minister edukacji Barbara Nowacka Warszawa, 08-08-2025 Szanowny Panie Pośle, Stowarzyszenie Sędziów Polskich „Iustitia“ oraz inne organizacje pozarządowe miały możliwość udziału w ogłoszonych przez MEN programach dotacyjnych na rok 2025. Wnioski, o których wspomina pan poseł (od Stowarzyszenia Sędziów Polskich „Iustitia“ oraz Fundacji Edukacji Prawnej „Iustitia“) zostały złożone wyłącznie w ramach programu pn. „Młodzi obywatele“. Po objęciu przeze mnie urzędu ministra edukacji zleciłam szczegółowy przegląd obowiązujących procedur konkursowych w ramach programów dotacyjnych na działania społeczne, realizowanych zgodnie z art. 90w ustawy – Prawo oświatowe. Celem tego audytu było przede wszystkim zwiększenie transparentności i obiektywności procesu przyznawania dofinansowań oraz zapewnienie, że decyzje będą podejmowane na podstawie rzetelnej oceny niezależnych ekspertów. W wyniku przeprowadzonego przeglądu wprowadzono istotne zmiany względem procesu przyznawania dotacji względem tych obowiązujących w ówczesnym Ministerstwie Edukacji i Nauki za poprzedniego rządu, które to zmiany, wprowadzone już w 2024 r., m.in. wyeliminowały możliwości ministra do samodzielnego decydowania o przyznaniu środków finansowych bez uprzedniej pozytywnej rekomendacji przez dwóch niezależnych ekspertów oraz zwiększyły przy jednym wniosku liczbę rekomendacji i opinii ekspertów z jednej oceny tworzonej przez jednego eksperta do dwóch niezależnych ocen tworzonych przez dwóch ekspertów rozłącznie. Planowane jest kontynuowanie prac nad usprawnieniem procedur – dalszy szczegółowy przegląd zostanie przeprowadzony po zakończeniu tegorocznych konkursów. W trakcie tego procesu rozważane będą także kolejne działania mające na celu jeszcze lepsze dostosowanie systemu do najbardziej nowoczesnych standardów transparentności i efektywności. Działania te mają na celu nie tylko poprawę jakości oceny projektów, ale także zwiększenie zaufania beneficjentów do całego systemu przyznawania środków publicznych na działania społeczne. Ocena merytoryczna każdego ze złożonych wniosków w programie „Młodzi obywatele“, podobnie jak w pozostałych programach, polegała na opracowaniu dwóch niezależnych od siebie opinii przez dwóch ekspertów, którzy przedstawili swoje oceny dla każdego z wniosków. Należy przy tym podkreślić, że eksperci ci działali poza strukturami organizacji, co zapewniło obiektywizm i niezależność procesu oceny. Dzięki temu możliwe było uzyskanie rzetelnych i bezstronnych opinii, które stanowiły podstawę do podjęcia dalszych decyzji. Złożony wniosek mógł uzyskać maksymalnie 80 punktów. Ostateczna ocena była wyliczana jako średnia arytmetyczna punktacji przyznanych przez ekspertów w ich opiniach. Po uzyskaniu pozytywnej rekomendacji od ekspertów i zakwalifikowaniu się na listę beneficjentów z najwyższymi wynikami, środki finansowe były przyznawane w kolejności od najwyższych punktacji aż do wyczerpania dostępnych środków. Ocena wniosku o dofinansowanie projektu składała się z dwóch etapów: oceny wstępnej (formalnej) i merytorycznej na podstawie kryteriów określonych w komunikacie ministra edukacji. Należy podkreślić, że ważnym elementem tego procesu była i jest niezależność oceny od przekonań politycznych, przynależności partyjnej i innych czynników osobistych. Decyzje nie były podejmowane na podstawie sympatii lub antypatii do określonych podmiotów, lecz wyłącznie na podstawie obiektywnych kryteriów merytorycznych. W procesie oceny nie brano także pod uwagę aktywności publicznej i politycznej podmiotów ubiegających się o środki, ponieważ mogło to wpływać na postrzeganie opinii jako stronniczych. Takie podejście miało na celu zapewnienie równości szans wszystkim wnioskodawcom oraz utrzymanie transparentności i obiektywności całego procesu rozdysponowania funduszy publicznych. Ministerstwo Edukacji Narodowej zapewnia sobie możliwość przeprowadzenia kontroli beneficjenta w celu oceny zgodności realizacji z przyjętymi założeniami, przepisami i obowiązującymi standardami. Kontrola ta pozwala na sprawdzenie, czy wszystkie działania zostały wykonane zgodnie z planem, czy osiągnięto zamierzone cele oraz czy zastosowane środki były odpowiednie. W przypadku stwierdzenia nieprawidłowości lub uchybień MEN ma prawo do podjęcia odpowiednich działań, w tym nałożenia sankcji, żądania korekt lub sporządzenia dodatkowych raportów końcowych, które posłużą do wyciągnięcia wniosków na przyszłość. Każdy beneficjent składa na koniec roku budżetowego raport końcowy i przedstawia szczegółowe rozliczenie, które będzie weryfikowane przez pracowników resortu. Planowany jest szczegółowy przegląd i analiza efektów dotychczasowych działań, które zostaną przeprowadzone po zakończeniu tegorocznych konkursów. Pozwoli to na wyciągnięcie wniosków i wprowadzenie ewentualnych korekt w pracy ministerstwa. Działania te mają na celu stworzenie jeszcze bardziej przejrzystego, sprawiedliwego i skutecznego mechanizmu wspierania inicjatyw społecznych, co w dłuższej perspektywie ma zapewnić lepsze efekty i trwałe pozytywne zmiany w finansowaniu zadań publicznych. Zmiany w zasadach przyznawania dotacji, o których pan poseł wspomina, a które miałyby ograniczyć możliwość finansowania projektów realizowanych przez organizacje jawnie zaangażowane politycznie, budzą obawy, że takie działania mogłyby prowadzić do ograniczenia dostępu do finansowania wybranych podmiotów przez arbitralne określenie zaangażowania politycznego lub społecznego, co jest niekorzystne dla budowy społeczeństwa obywatelskiego. Jednocześnie podkreślam, że środki finansowe nie są przyznawane odgórnie z uwagi na poglądy polityczne i przynależność partyjną, lecz wyłącznie na podstawie merytorycznej oceny dokonanej przez ekspertów. Przykładem ilustrującym neutralność w ocenie wniosków w zależności od aktywności politycznych wnioskodawców może być Stowarzyszenie Polska 2050, które jest organizacją wyraźnie zaangażowaną politycznie i które również ubiegało się o środki w ramach programu „Młodzi obywatele“, lecz nie otrzymało dofinansowania. Z wyrazami szacunku Barbara Nowacka Minister Edukacji