Interpelacja nr 10936
Interpelacja w sprawie strukturalnie zaniżonej siły nabywczej najuboższych Polaków w porównaniu z innymi krajami Europy Środkowo-Wschodniej
Zgłaszający:
•
Adresat:
Klimat, Energia i Środowisko (70%)
Podatki i Finanse (40%)
Infrastruktura i Transport (30%)
Edukacja i Szkolnictwo (30%)
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja w sprawie strukturalnie zaniżonej siły nabywczej najuboższych Polaków w porównaniu z innymi krajami Europy Środkowo-Wschodniej
Interpelacja nr 10936
do ministra finansów, ministra rodziny, pracy i polityki społecznej
w sprawie strukturalnie zaniżonej siły nabywczej najuboższych Polaków w porównaniu z innymi krajami Europy Środkowo-Wschodniej
Zgłaszający: Jarosław Sachajko, Anna Gembicka
Data wpływu: 13-07-2025
Szanowni Państwo Ministrowie,
zgodnie z art. 192 Regulaminu Sejmu RP składam interpelację do ministra finansów oraz ministra rodziny, pracy i polityki społecznej w sprawie dramatycznie niskiej siły nabywczej najuboższych obywateli Rzeczypospolitej Polskiej w porównaniu z mieszkańcami innych państw Unii Europejskiej, zwłaszcza Europy Środkowo-Wschodniej i Zachodniej.
Dane Eurostatu, OECD i GUS jednoznacznie wskazują, że pomimo wzrostu wynagrodzeń średnich i minimalnych w Polsce, relatywna siła nabywcza osób żyjących na granicy minimum egzystencji lub korzystających z pomocy społecznej należy do najniższych w Unii Europejskiej. Utrzymujące się na niskim poziomie świadczenia socjalne (np. zasiłek stały, okresowy, dodatki mieszkaniowe), minimalne emerytury i renty oraz dostępność taniego mieszkalnictwa składają się na permanentną marginalizację gospodarczą ponad 2 milionów obywateli.
Według danych Eurostatu tzw. realna siła nabywcza 20% najuboższych obywateli Polski (najniższy kwintyl) wyrażona w standardzie siły nabywczej (PPS) jest o 30–50% niższa niż w Czechach, na Słowacji, w Słowenii, a nawet w niektórych regionach Rumunii i Bułgarii. Co więcej, różnice te rosną, mimo że Polska w statystykach ogólnych zbliża się do średniej unijnej.
W Niemczech, Austrii, Francji, Belgii czy krajach skandynawskich osoby w najniższych dochodowych grupach mogą liczyć na silne wsparcie mieszkaniowe, dostęp do usług publicznych, darmowy transport lokalny czy nawet dochód minimalny. Tymczasem w Polsce:
zasiłek stały wynosi średnio 719 zł miesięcznie,
minimalna emerytura – 1780 zł brutto,
kryterium dochodowe do otrzymania wsparcia z pomocy społecznej pozostaje drastycznie zaniżone i nie waloryzowane realnie od lat,
wysokość dodatku mieszkaniowego pokrywa ułamek kosztów najmu nawet w małych miejscowościach.
Równocześnie koszty życia – w tym ceny żywności, energii, leków i czynszów – osiągnęły poziomy porównywalne z bogatszymi państwami UE. Oznacza to, że ubodzy Polacy płacą „zachodnie ceny“, mając „postkomunistyczne dochody“.
Tak głęboka dysproporcja zagraża społecznej spójności, bezpieczeństwu demograficznemu, a także prowadzi do deprywacji potrzeb biologicznych, co potwierdzają raporty organizacji pomocowych (Caritas, PCK, Banki Żywności). Jest to również źródło masowej emigracji zarobkowej i bierności zawodowej.
Apeluję o pilną debatę na temat konieczności reformy systemu zabezpieczenia społecznego w Polsce, który – mimo formalnej zgodności z prawem – strukturalnie wyklucza dużą część społeczeństwa z godnego uczestnictwa w życiu gospodarczym i społecznym.
W związku z powyższym proszę o odpowiedzi na następujące pytania:
Czy Ministerstwo Finansów i Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej przeprowadziły w ciągu ostatnich 5 lat analizę siły nabywczej najuboższych Polaków na tle innych krajów UE? Jeśli tak – proszę o udostępnienie wyników. Jeśli nie – dlaczego nie podjęto takich działań?
Jakie są średnie roczne wydatki publiczne (w przeliczeniu na 1 mieszkańca) na pomoc społeczną i mieszkalnictwo w Polsce w porównaniu z Czechami, Słowacją, Niemcami, Francją i Danią?
Czy rząd planuje zmianę systemu wyliczania i waloryzacji kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń z pomocy społecznej? Jeśli tak – od kiedy i na jakich zasadach?
Dlaczego w Polsce brak systemowego rozwiązania w zakresie dochodu minimalnego, który obowiązuje już w wielu państwach członkowskich UE?
Czy rząd rozważa wprowadzenie regionalnych dodatków do kosztów utrzymania (np. różnicowanie dodatków mieszkaniowych i energetycznych w zależności od lokalnych kosztów życia) na wzór Francji i Niemiec?
Czy rząd analizuje wpływ zaniżonej siły nabywczej najbiedniejszych Polaków na:
a) zdrowie publiczne (np. dostęp do leczenia, odżywianie, ogrzewanie),
b) dzietność i struktury rodzinne,
c) migracje zarobkowe,
d) aktywność zawodową i edukacyjną?
Czy jest planowane zwiększenie dostępności mieszkań komunalnych i socjalnych oraz rewizja zasad ich przyznawania?
Czy Polska występowała do Komisji Europejskiej o zgodę na objęcie ubogich grup społecznych rozszerzonym systemem dopłat do kosztów życia (np. dopłaty energetyczne, transportowe, żywnościowe)?
Czy rząd zgadza się z opinią, że utrzymywanie minimum egzystencji milionów Polaków na poziomie niepozwalającym na normalne życie godzi w konstytucyjne prawa obywateli (art. 2, 30, 67 Konstytucji RP)?
Interpelacja nr 10936
do ministra finansów, ministra rodziny, pracy i polityki społecznej
w sprawie strukturalnie zaniżonej siły nabywczej najuboższych Polaków w porównaniu z innymi krajami Europy Środkowo-Wschodniej
Zgłaszający: Jarosław Sachajko, Anna Gembicka
Data wpływu: 13-07-2025
Szanowni Państwo Ministrowie,
zgodnie z art. 192 Regulaminu Sejmu RP składam interpelację do ministra finansów oraz ministra rodziny, pracy i polityki społecznej w sprawie dramatycznie niskiej siły nabywczej najuboższych obywateli Rzeczypospolitej Polskiej w porównaniu z mieszkańcami innych państw Unii Europejskiej, zwłaszcza Europy Środkowo-Wschodniej i Zachodniej.
Dane Eurostatu, OECD i GUS jednoznacznie wskazują, że pomimo wzrostu wynagrodzeń średnich i minimalnych w Polsce, relatywna siła nabywcza osób żyjących na granicy minimum egzystencji lub korzystających z pomocy społecznej należy do najniższych w Unii Europejskiej. Utrzymujące się na niskim poziomie świadczenia socjalne (np. zasiłek stały, okresowy, dodatki mieszkaniowe), minimalne emerytury i renty oraz dostępność taniego mieszkalnictwa składają się na permanentną marginalizację gospodarczą ponad 2 milionów obywateli.
Według danych Eurostatu tzw. realna siła nabywcza 20% najuboższych obywateli Polski (najniższy kwintyl) wyrażona w standardzie siły nabywczej (PPS) jest o 30–50% niższa niż w Czechach, na Słowacji, w Słowenii, a nawet w niektórych regionach Rumunii i Bułgarii. Co więcej, różnice te rosną, mimo że Polska w statystykach ogólnych zbliża się do średniej unijnej.
W Niemczech, Austrii, Francji, Belgii czy krajach skandynawskich osoby w najniższych dochodowych grupach mogą liczyć na silne wsparcie mieszkaniowe, dostęp do usług publicznych, darmowy transport lokalny czy nawet dochód minimalny. Tymczasem w Polsce:
zasiłek stały wynosi średnio 719 zł miesięcznie,
minimalna emerytura – 1780 zł brutto,
kryterium dochodowe do otrzymania wsparcia z pomocy społecznej pozostaje drastycznie zaniżone i nie waloryzowane realnie od lat,
wysokość dodatku mieszkaniowego pokrywa ułamek kosztów najmu nawet w małych miejscowościach.
Równocześnie koszty życia – w tym ceny żywności, energii, leków i czynszów – osiągnęły poziomy porównywalne z bogatszymi państwami UE. Oznacza to, że ubodzy Polacy płacą „zachodnie ceny“, mając „postkomunistyczne dochody“.
Tak głęboka dysproporcja zagraża społecznej spójności, bezpieczeństwu demograficznemu, a także prowadzi do deprywacji potrzeb biologicznych, co potwierdzają raporty organizacji pomocowych (Caritas, PCK, Banki Żywności). Jest to również źródło masowej emigracji zarobkowej i bierności zawodowej.
Apeluję o pilną debatę na temat konieczności reformy systemu zabezpieczenia społecznego w Polsce, który – mimo formalnej zgodności z prawem – strukturalnie wyklucza dużą część społeczeństwa z godnego uczestnictwa w życiu gospodarczym i społecznym.
W związku z powyższym proszę o odpowiedzi na następujące pytania:
Czy Ministerstwo Finansów i Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej przeprowadziły w ciągu ostatnich 5 lat analizę siły nabywczej najuboższych Polaków na tle innych krajów UE? Jeśli tak – proszę o udostępnienie wyników. Jeśli nie – dlaczego nie podjęto takich działań?
Jakie są średnie roczne wydatki publiczne (w przeliczeniu na 1 mieszkańca) na pomoc społeczną i mieszkalnictwo w Polsce w porównaniu z Czechami, Słowacją, Niemcami, Francją i Danią?
Czy rząd planuje zmianę systemu wyliczania i waloryzacji kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń z pomocy społecznej? Jeśli tak – od kiedy i na jakich zasadach?
Dlaczego w Polsce brak systemowego rozwiązania w zakresie dochodu minimalnego, który obowiązuje już w wielu państwach członkowskich UE?
Czy rząd rozważa wprowadzenie regionalnych dodatków do kosztów utrzymania (np. różnicowanie dodatków mieszkaniowych i energetycznych w zależności od lokalnych kosztów życia) na wzór Francji i Niemiec?
Czy rząd analizuje wpływ zaniżonej siły nabywczej najbiedniejszych Polaków na:
a) zdrowie publiczne (np. dostęp do leczenia, odżywianie, ogrzewanie),
b) dzietność i struktury rodzinne,
c) migracje zarobkowe,
d) aktywność zawodową i edukacyjną?
Czy jest planowane zwiększenie dostępności mieszkań komunalnych i socjalnych oraz rewizja zasad ich przyznawania?
Czy Polska występowała do Komisji Europejskiej o zgodę na objęcie ubogich grup społecznych rozszerzonym systemem dopłat do kosztów życia (np. dopłaty energetyczne, transportowe, żywnościowe)?
Czy rząd zgadza się z opinią, że utrzymywanie minimum egzystencji milionów Polaków na poziomie niepozwalającym na normalne życie godzi w konstytucyjne prawa obywateli (art. 2, 30, 67 Konstytucji RP)?
Odpowiedź urzędowa
Podsekretarz stanu Małgorzata Baranowska
Audyt odpowiedzi: Wskaźnik lania wody & konkretności
Bardzo konkretna
Automatyczna analiza lingwistyczno-statystyczna pisma resortu
Lanie wody
28%
Konkretność
72%
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
Twarde liczby / kwoty
11 kwot, 18 %
Precyzyjne daty
13
Odpowiedź na punkty
Brak podziału
Gęstość faktów
7.2 / 1k zn.
- Zawiera 11 wskazania konkretnych kwot finansowych
- Podaje wskaźniki procentowe (18)
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (13)
- Wykryto zwrot wymijający: „należy do właściwości” (brak właściwości / odesłanie do innego organu)
Zidentyfikowane zwroty wymijające:
„należy do właściwości”
(brak właściwości / odesłanie do innego organu)
Urzędowe załączniki i odpowiedzi:
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
20696 znaków
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
BM-II.059.1.349.2025.
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 10936 z 17 lipca 2024 r. Państwa Posłów Jarosława Sachajki
i Anny Gembickiej, w sprawie strukturalnie zaniżonej siły nabywczej najuboższych Polaków
w porównaniu z innymi krajami Europy Środkowo-Wschodniej, proszę przyjąć poniższe
wyjaśnienia.
Według danych Eurostat za 2024 r., dochód na osobę w najbiedniejszych gospodarstwach
domowych w Polsce (pierwszy kwintyl dochodu w PPS) nie odbiega znacząco od wartości
dochodu dla krajów Europy Środkowo-Wschodniej i jest znacznie wyższy niż w przypadku
Słowacji, Rumunii i Bułgarii. Przy średniej unijnej, wynoszącej 13,8 tys. PPS, w Polsce
w 2024 r. było to 12,2 tys. PPS (17 miejsce wśród 27 krajów UE). Lepszym poziomem
dochodu w pierwszym kwintylu odznaczały się Słowenia (14,8 tys. PPS, 12 miejsce w UE),
a nieznacznie lepszym Czechy (12,4 tys. PPS, 16 miejsce). Słowacja z wynikiem 8,1 tys. PPS
plasowała się na 23 pozycji wśród krajów UE. Rumunia i Bułgaria zajmowały ostatnie miejsca
w rankingu. Należy zaznaczyć, że wartość dochodu dla pierwszego kwintyla w Polsce od
2018 r. do 2024 r. wzrosła o 60% (dla całej Unii 26%). Nie jest jasne, jakimi statystykami
posłużono się w interpelacji. Przytoczone wyżej dane pochodzą z Europejskiego Badania
Dochodów i Warunków Życia – EU-SILC (tabela ilc_di01 w bazie Eurostat).
Zgodnie z danymi Eurostat za 2022 r. (najświeższe dostępne dane wg stanu na 21 lipca 2025
r.–tabela spr_exp_func), wydatki na pomoc społeczną i mieszkalnictwo (housing and social
exclusion) w PPS na mieszkańca w Polsce wyniosły 98 PPS (21 miejsce wśród krajów UE). Dla
porównania, w Danii było to 782 PPS (2 miejsce), we Francji 652 PPS (4 miejsce),
w Niemczech 311 PPS (11 miejsce), w Czechach 146 PPS (17 miejsce), a na Słowacji 61 PPS
(25 miejsce wśród krajów UE).
W Polsce, na samą pomoc społeczną (social exclusion) wydaje się relatywnie więcej niż
w Niemczech (91 PPS [PL] vs. 86 PPS [DE]). Niemcy natomiast generują o 45% więcej PKB
per capita w PPS niż Polska. Nieznacznie więcej na pomoc społeczną wydają Czechy (97 PPS).
Znacznie mniej na pomoc społeczną wydaje za to Słowacja (50 PPS). Francja (PKB per capita
w PPS o 25% wyższe niż w Polsce) i Dania (PKB per capita wyższe o 60% niż w Polsce) mają
stosunkowo wysoki udział wydatków na mieszkalnictwo, wskutek czego dystans między
nimi, a Polską pod względem wydatków na pomoc społeczną nie jest aż tak duży.
Zgodnie z konstytucyjną zasadą pomocniczości wyrażoną z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 12
marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2024 r. poz. 1283, z późn. zm.), pomoc społeczna
jest instytucją polityki społecznej państwa mającą na celu umożliwienie osobom
i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie
pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Zasada subsydiarności
wyrażona w tym przepisie oznacza, że pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny
w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia ich niezbędnych potrzeb. Instytucja ta ma zatem
charakter pomocniczy w zakresie wsparcia osób w pokonywaniu życiowych trudności,
-- 1 of 5 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
dopełnia też świadczenia prawnie zabezpieczone przez inne systemy. Osoby ubiegające się
o pomoc z systemu pomocy społecznej powinny w pierwszej kolejności skorzystać
z udostępnionych im na mocy przepisów innych ustaw uprawnień, własnych zasobów
majątkowych (pieniężnych i niepieniężnych) oraz z własnych możliwości działania.
Prawo do świadczeń z pomocy społecznej uzależnione jest od wysokości dochodu. Zgodnie
z art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej kryteria dochodowe
podlegają weryfikacji co 3 lata, z uwzględnieniem wyniku badania progu interwencji
socjalnej. Badania dokonuje Instytut Pracy i Spraw Socjalnych w oparciu o rozporządzenie
Ministra Polityki Społecznej z dnia 7 października 2005 r. w sprawie progu interwencji
socjalnej (Dz. U. poz. 1762). W 2024 roku przeprowadzono weryfikację kryteriów
dochodowych, w wyniku której kryteria te podwyższono rozporządzeniem Rady Ministrów
z dnia 14 lipca 2024 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot
świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. poz. 1044). Podwyższone następujące
kwoty kryteriów dochodowych w pomocy społecznej obowiązują od 1 stycznia 2025 r.:
– dla osoby samotnie gospodarującej: 1 010 zł ( wzrost o 30%, tj. o 234 zł ),
– dla osoby w rodzinie: 823 zł (wzrost o 37%, tj. o 223 zł).
Zmiana kwot kryteriów dochodowych wpłynie też na podwyższenie maksymalnej kwoty
zasiłku stałego do 1 229 zł ( wzrost o 23%, tj. o 229 zł). Nowe kryteria wpłyną
z jednej strony na objęcie wsparciem większej grupy osób i rodzin o najniższych dochodach,
a z drugiej na transfer wyższych świadczeń do osób już z pomocy korzystających.
Kierownictwo Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, dążąc do poprawy sytuacji
bytowej osób samotnych i rodzin, w tym rodzin z dziećmi, osób starszych, czy osób
z niepełnosprawnościami realizuje programy w obszarze pomocy społecznej, finansowane
ze środków krajowych i unijnych, takie jak: Program „Posiłek w szkole i w domu”, Program
„Opieka 75+, czy Programu „Fundusze Europejskie na Pomoc Żywnościową 2021-2027”.
Zgodnie z Zarządzeniem nr 24 Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27
czerwca 2024 r. w sprawie powołania Zespołu do spraw reformy systemu pomocy
społecznej (Dz. Urz. MRPiPS z 2024 r. poz. 24) 27 czerwca 2024 r. powołano Zespół do spraw
reformy systemu pomocy społecznej. Zespół, złożony z ekspertów, praktyków oraz osób ze
świata nauki, przyjrzy się funkcjonującym rozwiązaniom prawnym i organizacyjnym
w obszarze pomocy społecznej, celem wypracowania pożądanych rozwiązań system ten
reformujących. Weryfikacja kryteriów dochodowych w pomocy społecznej wpisuje się
w przeciwdziałanie ubóstwu w Polsce. Ważnym zadaniem Zespołu będzie przygotowanie
nowej regulacji dotyczącej ustalania kryteriów dochodowych, która winna być dokonywana
co roku. Reforma powinna doprowadzić do integracji różnych form wsparcia oraz
współpracy pomiędzy instytucjami państwowymi, samorządami, organizacjami
pozarządowymi i lokalnymi społecznościami, co przyczyni się do zwiększenia skuteczności
podejmowanych działań pomocowych.
Prawo do emerytury i renty obejmuje prawo do ich waloryzacji, która jest jednym z głównych
zadań realizowanych w ramach polityki społecznej państwa. Stanowi ona element
konstytucyjnego prawa do zabezpieczenia społecznego, wyrażonego w art. 67 ust.
1 Konstytucji RP. Waloryzacja świadczeń emerytalno-rentowych przeprowadzana jest
corocznie od 1 marca.
W ramach tegorocznej waloryzacji wysokość najniższej emerytury wzrosła do 1878,91 zł
brutto. Mechanizm waloryzacji świadczeń, określony w ustawie dnia 17 grudnia 1998 r.
o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych ( Dzu. U. z 2024 r. poz.1631, z późn.
-- 2 of 5 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
zm.) oparty jest na średniorocznym wskaźniku cen towarów i usług konsumpcyjnych
w poprzednim roku kalendarzowym, zwiększanym o co najmniej 20% realnego wzrostu
przeciętnego wynagrodzenia w poprzednim roku kalendarzowym. Taki sposób ustalania
wskaźnika waloryzacji powoduje, że świadczenia nie tylko nie tracą swej siły nabywczej w relacji
do kosztów utrzymania w poprzednim roku kalendarzowym, ale wzrastają ponad wskaźnik inflacji,
decydując o udziale populacji osób już nieaktywnych zawodowo we wzroście gospodarczym.
Pomoc emerytom i rencistom jest jednym z głównych zadań rządu realizowanych w ramach
polityki społecznej państwa. Rząd będzie reagował adekwatnie do sytuacji społeczno-
gospodarczej, wdrażając działania służące poprawie sytuacji finansowej najuboższych
świadczeniobiorców (również w zakresie waloryzacji świadczeń).
W Polsce, zgodnie z interpretacją na forum UE, funkcję systemu dochodu minimalnego co do
zasady pełni głównie system pomocy społecznej (zasiłek okresowy), uzupełniany przez inne
świadczenia spoza systemu oparte o test dochodowy (np. świadczenia rodzinne i dodatki
mieszkaniowe). Beneficjenci dochodu minimalnego mogą też korzystać z ogólnodostępnych
świadczeń niezależnych od dochodu, zaliczających się np. do świadczeń rodzinnych. Zasiłek
okresowy w pomocy społecznej przyznawany może być w szczególności ze względu na
długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, bezrobocie, możliwość utrzymania lub nabycia
uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego:
osobie samotnie gospodarującej, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego
osoby samotnie gospodarującej;
rodzinie, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego rodziny.
Podkreślam, ze kwestia dodatków mieszkaniowych i energetycznych nie należy do
właściwości Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej. Informuję, że Departament Rynku
Pracy nie przeprowadzał analiz wpływu zaniżonej siły nabywczej najbiedniejszych Polaków
na migracje zarobkowe.
Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej współpracuje z Ministrem Funduszy i Polityki
Regionalnej (instytucja wiodąca) w przygotowywaniu Planu społeczno-klimatycznego, który
będzie stanowił podstawę wykorzystania w Polsce w latach 2027-2031 środków
Społecznego Funduszu Klimatycznego UE. Jednym z komponentów Planu, w którym
MRPiPS ma odgrywać rolę Instytucji pośredniczącej, będzie bezpośrednie wsparcie
dochodów gospodarstw domowych, które znajdują się w trudnej sytuacji i są dotknięte
ubóstwem energetycznym, a ich indywidualne wydatki na energię mogą wzrosnąć po
wprowadzeniu systemu ETS2. Planuje się przeznaczyć na ten cel 5,7 mld euro. Obecnie
kontynuowane są prace analityczne i programowe mające na celu umożliwienie jak
najskuteczniejszego zidentyfikowania takich gospodarstw domowych, biorąc pod uwagę
m.in. rodzaj źródła ogrzewania danego budynku, przewidywany wzrost wydatków oraz
uwarunkowania związane z kryteriami dochodowymi.
W UE nie funkcjonują systemy bezpośrednich dopłat do świadczeń pomocy społecznej tj.
świadczeń kwalifikowanych do systemów dochodu minimalnego zgodnie
z definicją zawartą w Zaleceniu Rady z dn. 30 stycznia 2023 r. ws. odpowiedniego dochodu
minimalnego zapewniającego aktywne włączenie). Jednocześnie wdrażane są liczne
inicjatywy służące przeciwdziałaniu ubóstwu i wykluczeniu społecznemu, realizowane m.in.
w ramach funduszu polityki spójności (w tym Europejski Fundusz Społeczny Plus, EFS+).
W związku z planowanym wprowadzeniem systemu ETS2, a także ze względu na obawę, iż
przyczyni się to do zwiększenia poziomu ubóstwa energetycznego, w Unii Europejskiej
podjęto decyzję, aby część dochodów uzyskanych w wyniku włączenia nowych sektorów do
systemu ETS2 przeznaczyć na przeciwdziałanie społecznym skutkom tego działania.
-- 3 of 5 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
Zaproponowano w tym celu utworzenie planów społeczno-klimatycznych
współfinansowanych ze środków Społecznego Funduszu Klimatycznego UE. Plan będzie
realizowany w latach 2027-2031, a całościowa alokacja dla Polski wynosi 11,4 mld euro.
Prace związane z przygotowaniem, zarządzaniem i wdrażaniem Planu koordynuje Minister
Funduszy i Polityki Regionalnej. W ramach Planu społeczno-klimatycznego planuje się m.in.
działania kierowane do gospodarstw domowych zagrożonych ubóstwem energetycznym
i transportowym, w tym w części, za którą ma być odpowiadać Minister Rodziny, Pracy
i Polityki Społecznej bezpośrednie wsparcie dochodów gospodarstw najbardziej
dotkniętych skutkami transformacji energetycznej.
Wsparcie osób najuboższych jest jednym z głównych zadań realizowanych w ramach polityki
społecznej państwa a ochrona przed ubóstwem i wykluczeniem społecznym, to priorytetowe
cele podejmowane przez resort rodziny, pracy i polityki społecznej.
Poza świadczeniami z ustawy o pomocy społecznej takich jak zasiłki stałe czy okresowe
osoby najbardziej potrzebujące mogą korzystać z dodatkowych form wsparcia
udostępnianych w ramach Programów, za realizację których odpowiada minister ds.
zabezpieczenia społecznego.
Wsparcie w formie posiłku, świadczenia pieniężnego na zakup posiłku lub żywności albo
świadczenia rzeczowego w postaci produktów żywnościowych jest możliwe np. w ramach
rządowego programu „Posiłek w szkole i w domu” na lata 2024-2028. Ze środków
przekazywanych w ramach programu gminy udzielają wsparcia dzieciom do czasu podjęcia
nauki w szkole podstawowej, uczniom do czasu ukończenia szkoły ponadpodstawowej oraz
osobom i rodzinom znajdującym się w sytuacjach wymienionych w art. 7 ustawy z dnia 12
marca 2004 r. o pomocy społecznej. Warunkiem otrzymania pomocy jest też osiąganie
dochodu nie przekraczającego 200% kryterium ustawowego, tj. 1552 zł w przypadku osoby
samotnie gospodarującej oraz 1200 zł w przypadku osoby w rodzinie. W programie na lata
2024-2028 utrzymano kryteria na poziomie obowiązującym od 2023 r., kiedy dokonano ich
podwyższenia ze 150% do 200% kryterium ustawowego. Na działania, za realizację których
w programie odpowiada minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego
przewidziano środki z budżetu państwa w wysokości 2,5mld zł (rocznie 510 mln zł).
Dodatkowym narzędziem pomocy społecznej kierowanym do osób najbardziej
potrzebujących, mającym zmniejszyć skalę ubóstwa materialnego, jest Program Fundusze
Europejskie na Pomoc Żywnościową 2021-2027 (FEPŻ), współfinansowany ze środków
Europejskiego Funduszu Społecznego Plus.
Z pomocy żywnościowej w formie paczek, posiłków oraz darowizn korzysta średniorocznie
ok. 1 mln osób . Do programu kwalifikowane są osoby z dochodem znacznie wyższym niż
kwalifikujący do świadczeń z pomocy społecznej (265% kryterium dochodowego z UOPS).
Od stycznia 2025 roku do pomocy z programu mogą kwalifikować się osoby z dochodem
miesięcznym netto (dla osoby samotnie gospodarującej 2 676,50 zł, a dla osoby w rodzinie
2 180,95 zł). W ramach podprogramu (PP) z 2024 roku na zakup żywności przeznaczono
ok. 361 mln zł., a w edycji na rok 2025 rekordową kwotę 600 mln zł. Wartość pomocy
żywnościowej jest rokrocznie zwiększana i w 2026 roku będzie ona większa i bardziej
zróżnicowana w porównaniu do lat poprzednich. O ile w edycji na 2023 r. zestaw dla jednej
osoby obejmował 17 artykułów o wartości ok. 270 zł, w roku 2024 18 artykułów o wartości
ok. 260 zł, to w edycji na rok 2025 będzie on liczył aż 24 artykuły o szacowanej wartości ok.
460 zł.
-- 4 of 5 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
Jako państwo członkowskie UE Polska uczestniczy w tworzeniu europejskiej polityki
spójności i jest beneficjentem środków alokowanych w ramach Funduszy Europejskich
2021-2027. Rozporządzeniem EFS+ przeznaczono na zwalczanie deprywacji materialnej
w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Plus kwotę w wysokości aż 5% środków
alokowanych na cały EFS+, dzięki czemu na realizację Programu FEPŻ 2021-2027
przeznaczono 583 mln Euro (ok. 2,7 mld zł). Jest to alokacja o 230 mln zł wyższa w stosunku
do poprzedniego Programu POPŻ/FEAD, zakończonego w 2023 r.
Rząd ma pełną świadomość sytuacji osób ubogich i ich rodzin i dokłada starań, by udzielane
wsparcie w jak największym stopniu odpowiadało ich potrzebom i było dostosowane do
zmieniającej się sytuacji społeczno-ekonomicznej.
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
Małgorzata Baranowska
Podsekretarz Stanu
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/
-- 5 of 5 --
tel.: +48 22 694 55 55 ul. Świętokrzyska 12
fax: +48 22 694 36 84 00-916 Warszawa
gov.pl/finanse
e-mail: kancelaria@mf.gov.pl
1/3
Warszawa, 6 sierpnia 2025 roku
Sprawa: Odpowiedź na interpelację nr 10936
Znak sprawy: PM5.054.2.2025
Kontakt: Kancelaria MF
tel.: +48 22 694 55 55
e-mail: kancelaria@mf.gov.pl
Pan Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 10936 złożoną przez posłów Jarosława Sachajko
i Annę Gembicką, proszę przyjąć następujące wyjaśnienia.
Na wstępie pragnę zaznaczyć, że dane odnośnie warunków życia ludności
umożliwiające porównania międzynarodowe w obrębie krajów Unii Europejskiej
publikowane są regularnie przez Eurostat na podstawie badania EU-SILC, które
w Polsce przeprowadza Główny Urząd Statystyczny. Jest to podstawowe źródło
używane do porównań pomiędzy krajami regionu. Wraz z innymi badaniami
Eurostat stanowi nieodzowny element statystki europejskiej, który dostarcza
w sposób niezależny i transparentny wiedzy o warunkach życia ludności w Europie.
Zgodnie z danymi Eurostatu siła nabywcza 20% najuboższych obywateli Polski
(najniższy kwintyl) wyrażona w standardzie siły nabywczej (PPS) była w 2024 roku
na zbliżonym poziomie do Czech oraz istotnie wyższym od analogicznego wskaźnika
dla Słowacji, Węgier, Rumunii oraz Bułgarii, co pokazuje Tabela 1.
Tabela 1. Roczne dochody osób z pierwszego kwintyla dochodowego
w wybranych krajach wyrażone w standardzie siły nabywczej (PPS) w 2024 roku.
Kraj Siła nabywcza pierwszego kwintyla (PPS, 2024)
Słowenia 16 090
Polska 13 282
Czechy 13 197
Rumunia 9 047
Słowacja 8 869
Węgry 8 438
Źródło: Eurostat, [ilc_di01].
-- 1 of 3 --
2/3
Z kolei wskaźnik zagrożenia ubóstwem lub wykluczeniem społecznym (AROPE) dla
ogółu społeczeństwa wyniósł w 2024 roku 16%, spadając o 0,3 p.p. w stosunku do
2023 roku. Pod tym względem niższe wartości od Polski osiągnęły jedynie trzy
państwa członkowskie Unii Europejskiej, a średnia dla całej wspólnoty była wyższa
o 5 p.p. niż w Polsce.
Wykres 1. Wskaźnik zagrożenia ubóstwem lub wykluczeniem społecznym (2024).
16,0
21,0
CZ SI NE PL FI AT IE CY SE DK BE SKMTPT LUHUFR EU DEHR EE IT LV ES LT EL ROBG
0
5
10
15
20
25
30
35
Źródło: Eurostat, [ilc_peps01n]
Również wśród dzieci, Polska wyróżniała się jednym z najniższych wskaźników
zagrożenia ubóstwem lub wykluczeniem społecznym w krajach Unii. Na ten fakt
zwróciła uwagę sama Komisja Europejska w „Sprawozdaniu krajowym 2025” dla
Polski 1.
Wykres 2. Wskaźnik zagrożenia ubóstwem lub wykluczeniem społecznym wśród
dzieci (2024).
16,1
24,2
SI CY CZ NEDK PL EE FI LV HR BE PT IE AT SE HUSK LT DE EU LUMTFR IT EL RO ES BG
0
5
10
15
20
25
30
35
40
Źródło: Eurostat, [ilc_peps01n]
1 https://op.europa.eu/en/publication-detail/-/publication/0b528656-4167-11f0-b9f2-
01aa75ed71a1/language-en, s. 97.
-- 2 of 3 --
3/3
Z punktu widzenia porównania poziomu cen oraz kosztów życia Polska
charakteryzuje się wartościami znacznie niższymi od średniej europejskiej. Koszty
życia w Polsce prezentowane przez Eurostat są niższe od Czech, Słowacji oraz
Słowenii, porównywalne do Węgier oraz wyższe od Bułgarii i Rumunii. Obrazuje to
Tabela 2, w której przedstawiono poziom cen wybranych towarów i usług w Polsce
oraz innych krajach regionu w odniesieniu do średniej wartości dla państw
członkowskich Unii Europejskiej w 2024 r.
Tabela. 2. Poziom cen wybranych usług w Polsce oraz innych krajach regionu
w odniesieniu do średniej dla Unii Europejskiej (średnia UE = 100), 2024 r.
Ogółem Żywność Utrzymanie
mieszkania Energia Zdrowie
Bułgaria 57 87 38 52 44
Rumunia 57 75 52 62 34
Węgry 68 94 61 38 44
Polska 70 86 49 84 68
Czechy 80 89 103 106 52
Słowacja 81 83 81 70 72
Słowenia 91 99 78 82 98
Źródło: Eurostat, [prc_ppp_ind]
W odpowiedzi na drugie pytanie z interpelacji informuję, że wydatki na
zabezpieczenie społeczne według klasyfikacji COFOG wyniosły w Polsce w 2023 r.
ok. 16,8% PKB2. Z kolei wydatki na mieszkalnictwo wyniosły w 2023 r. ok. 0,4%
PKB3. Tabela 3 przedstawia wysokość tych wydatków w Polsce oraz w innych
państwach wspomnianych w interpelacji.
Tabela. 3. Wydatki na zabezpieczenie społeczne oraz mieszkalnictwo
w wybranych krajach Unii Europejskiej w 2023 roku (% PKB) wg COFOG.
Zabezpieczenie społeczne Mieszkalnictwo
Francja 23,3 1,1
Niemcy 19,7 0,5
Dania 19,6 0,7
Słowacja 17,5 0,1
Polska 16,8 0,4
Czechy 13,4 0,5
Źródło: Eurostat, [gov_10a_exp]
W odniesieniu do innych pytań zawartych w interpelacji informuję, że Ministerstwo
Finansów nie prowadzi obecnie analiz w zakresie wprowadzenia regionalnych
dodatków do kosztów utrzymania lub dochodu minimalnego. Jednocześnie, pragnę
zwrócić uwagę na fakt, że rozwiązanie, jakim jest powszechny, bezwarunkowy
dochód minimalny, nie jest obecnie stosowane w żadnym z państw członkowskich
Unii Europejskiej.
Z wyrazami szacunku,
Z upoważnienia Ministra Finansów i Gospodarki
$Imię_i_Nazwisko_podpisującego
podsekretarz stanu
2 Eurostat, [gov_10a_exp]
3 Eurostat, [gov_10a_exp]
-- 3 of 3 --
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
BM-II.059.1.349.2025.
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 10936 z 17 lipca 2024 r. Państwa Posłów Jarosława Sachajki
i Anny Gembickiej, w sprawie strukturalnie zaniżonej siły nabywczej najuboższych Polaków
w porównaniu z innymi krajami Europy Środkowo-Wschodniej, proszę przyjąć poniższe
wyjaśnienia.
Według danych Eurostat za 2024 r., dochód na osobę w najbiedniejszych gospodarstwach
domowych w Polsce (pierwszy kwintyl dochodu w PPS) nie odbiega znacząco od wartości
dochodu dla krajów Europy Środkowo-Wschodniej i jest znacznie wyższy niż w przypadku
Słowacji, Rumunii i Bułgarii. Przy średniej unijnej, wynoszącej 13,8 tys. PPS, w Polsce
w 2024 r. było to 12,2 tys. PPS (17 miejsce wśród 27 krajów UE). Lepszym poziomem
dochodu w pierwszym kwintylu odznaczały się Słowenia (14,8 tys. PPS, 12 miejsce w UE),
a nieznacznie lepszym Czechy (12,4 tys. PPS, 16 miejsce). Słowacja z wynikiem 8,1 tys. PPS
plasowała się na 23 pozycji wśród krajów UE. Rumunia i Bułgaria zajmowały ostatnie miejsca
w rankingu. Należy zaznaczyć, że wartość dochodu dla pierwszego kwintyla w Polsce od
2018 r. do 2024 r. wzrosła o 60% (dla całej Unii 26%). Nie jest jasne, jakimi statystykami
posłużono się w interpelacji. Przytoczone wyżej dane pochodzą z Europejskiego Badania
Dochodów i Warunków Życia – EU-SILC (tabela ilc_di01 w bazie Eurostat).
Zgodnie z danymi Eurostat za 2022 r. (najświeższe dostępne dane wg stanu na 21 lipca 2025
r.–tabela spr_exp_func), wydatki na pomoc społeczną i mieszkalnictwo (housing and social
exclusion) w PPS na mieszkańca w Polsce wyniosły 98 PPS (21 miejsce wśród krajów UE). Dla
porównania, w Danii było to 782 PPS (2 miejsce), we Francji 652 PPS (4 miejsce),
w Niemczech 311 PPS (11 miejsce), w Czechach 146 PPS (17 miejsce), a na Słowacji 61 PPS
(25 miejsce wśród krajów UE).
W Polsce, na samą pomoc społeczną (social exclusion) wydaje się relatywnie więcej niż
w Niemczech (91 PPS [PL] vs. 86 PPS [DE]). Niemcy natomiast generują o 45% więcej PKB
per capita w PPS niż Polska. Nieznacznie więcej na pomoc społeczną wydają Czechy (97 PPS).
Znacznie mniej na pomoc społeczną wydaje za to Słowacja (50 PPS). Francja (PKB per capita
w PPS o 25% wyższe niż w Polsce) i Dania (PKB per capita wyższe o 60% niż w Polsce) mają
stosunkowo wysoki udział wydatków na mieszkalnictwo, wskutek czego dystans między
nimi, a Polską pod względem wydatków na pomoc społeczną nie jest aż tak duży.
Zgodnie z konstytucyjną zasadą pomocniczości wyrażoną z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 12
marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2024 r. poz. 1283, z późn. zm.), pomoc społeczna
jest instytucją polityki społecznej państwa mającą na celu umożliwienie osobom
i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie
pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Zasada subsydiarności
wyrażona w tym przepisie oznacza, że pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny
w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia ich niezbędnych potrzeb. Instytucja ta ma zatem
charakter pomocniczy w zakresie wsparcia osób w pokonywaniu życiowych trudności,
-- 1 of 5 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
dopełnia też świadczenia prawnie zabezpieczone przez inne systemy. Osoby ubiegające się
o pomoc z systemu pomocy społecznej powinny w pierwszej kolejności skorzystać
z udostępnionych im na mocy przepisów innych ustaw uprawnień, własnych zasobów
majątkowych (pieniężnych i niepieniężnych) oraz z własnych możliwości działania.
Prawo do świadczeń z pomocy społecznej uzależnione jest od wysokości dochodu. Zgodnie
z art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej kryteria dochodowe
podlegają weryfikacji co 3 lata, z uwzględnieniem wyniku badania progu interwencji
socjalnej. Badania dokonuje Instytut Pracy i Spraw Socjalnych w oparciu o rozporządzenie
Ministra Polityki Społecznej z dnia 7 października 2005 r. w sprawie progu interwencji
socjalnej (Dz. U. poz. 1762). W 2024 roku przeprowadzono weryfikację kryteriów
dochodowych, w wyniku której kryteria te podwyższono rozporządzeniem Rady Ministrów
z dnia 14 lipca 2024 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot
świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. poz. 1044). Podwyższone następujące
kwoty kryteriów dochodowych w pomocy społecznej obowiązują od 1 stycznia 2025 r.:
– dla osoby samotnie gospodarującej: 1 010 zł ( wzrost o 30%, tj. o 234 zł ),
– dla osoby w rodzinie: 823 zł (wzrost o 37%, tj. o 223 zł).
Zmiana kwot kryteriów dochodowych wpłynie też na podwyższenie maksymalnej kwoty
zasiłku stałego do 1 229 zł ( wzrost o 23%, tj. o 229 zł). Nowe kryteria wpłyną
z jednej strony na objęcie wsparciem większej grupy osób i rodzin o najniższych dochodach,
a z drugiej na transfer wyższych świadczeń do osób już z pomocy korzystających.
Kierownictwo Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, dążąc do poprawy sytuacji
bytowej osób samotnych i rodzin, w tym rodzin z dziećmi, osób starszych, czy osób
z niepełnosprawnościami realizuje programy w obszarze pomocy społecznej, finansowane
ze środków krajowych i unijnych, takie jak: Program „Posiłek w szkole i w domu”, Program
„Opieka 75+, czy Programu „Fundusze Europejskie na Pomoc Żywnościową 2021-2027”.
Zgodnie z Zarządzeniem nr 24 Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27
czerwca 2024 r. w sprawie powołania Zespołu do spraw reformy systemu pomocy
społecznej (Dz. Urz. MRPiPS z 2024 r. poz. 24) 27 czerwca 2024 r. powołano Zespół do spraw
reformy systemu pomocy społecznej. Zespół, złożony z ekspertów, praktyków oraz osób ze
świata nauki, przyjrzy się funkcjonującym rozwiązaniom prawnym i organizacyjnym
w obszarze pomocy społecznej, celem wypracowania pożądanych rozwiązań system ten
reformujących. Weryfikacja kryteriów dochodowych w pomocy społecznej wpisuje się
w przeciwdziałanie ubóstwu w Polsce. Ważnym zadaniem Zespołu będzie przygotowanie
nowej regulacji dotyczącej ustalania kryteriów dochodowych, która winna być dokonywana
co roku. Reforma powinna doprowadzić do integracji różnych form wsparcia oraz
współpracy pomiędzy instytucjami państwowymi, samorządami, organizacjami
pozarządowymi i lokalnymi społecznościami, co przyczyni się do zwiększenia skuteczności
podejmowanych działań pomocowych.
Prawo do emerytury i renty obejmuje prawo do ich waloryzacji, która jest jednym z głównych
zadań realizowanych w ramach polityki społecznej państwa. Stanowi ona element
konstytucyjnego prawa do zabezpieczenia społecznego, wyrażonego w art. 67 ust.
1 Konstytucji RP. Waloryzacja świadczeń emerytalno-rentowych przeprowadzana jest
corocznie od 1 marca.
W ramach tegorocznej waloryzacji wysokość najniższej emerytury wzrosła do 1878,91 zł
brutto. Mechanizm waloryzacji świadczeń, określony w ustawie dnia 17 grudnia 1998 r.
o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych ( Dzu. U. z 2024 r. poz.1631, z późn.
-- 2 of 5 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
zm.) oparty jest na średniorocznym wskaźniku cen towarów i usług konsumpcyjnych
w poprzednim roku kalendarzowym, zwiększanym o co najmniej 20% realnego wzrostu
przeciętnego wynagrodzenia w poprzednim roku kalendarzowym. Taki sposób ustalania
wskaźnika waloryzacji powoduje, że świadczenia nie tylko nie tracą swej siły nabywczej w relacji
do kosztów utrzymania w poprzednim roku kalendarzowym, ale wzrastają ponad wskaźnik inflacji,
decydując o udziale populacji osób już nieaktywnych zawodowo we wzroście gospodarczym.
Pomoc emerytom i rencistom jest jednym z głównych zadań rządu realizowanych w ramach
polityki społecznej państwa. Rząd będzie reagował adekwatnie do sytuacji społeczno-
gospodarczej, wdrażając działania służące poprawie sytuacji finansowej najuboższych
świadczeniobiorców (również w zakresie waloryzacji świadczeń).
W Polsce, zgodnie z interpretacją na forum UE, funkcję systemu dochodu minimalnego co do
zasady pełni głównie system pomocy społecznej (zasiłek okresowy), uzupełniany przez inne
świadczenia spoza systemu oparte o test dochodowy (np. świadczenia rodzinne i dodatki
mieszkaniowe). Beneficjenci dochodu minimalnego mogą też korzystać z ogólnodostępnych
świadczeń niezależnych od dochodu, zaliczających się np. do świadczeń rodzinnych. Zasiłek
okresowy w pomocy społecznej przyznawany może być w szczególności ze względu na
długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, bezrobocie, możliwość utrzymania lub nabycia
uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego:
osobie samotnie gospodarującej, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego
osoby samotnie gospodarującej;
rodzinie, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego rodziny.
Podkreślam, ze kwestia dodatków mieszkaniowych i energetycznych nie należy do
właściwości Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej. Informuję, że Departament Rynku
Pracy nie przeprowadzał analiz wpływu zaniżonej siły nabywczej najbiedniejszych Polaków
na migracje zarobkowe.
Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej współpracuje z Ministrem Funduszy i Polityki
Regionalnej (instytucja wiodąca) w przygotowywaniu Planu społeczno-klimatycznego, który
będzie stanowił podstawę wykorzystania w Polsce w latach 2027-2031 środków
Społecznego Funduszu Klimatycznego UE. Jednym z komponentów Planu, w którym
MRPiPS ma odgrywać rolę Instytucji pośredniczącej, będzie bezpośrednie wsparcie
dochodów gospodarstw domowych, które znajdują się w trudnej sytuacji i są dotknięte
ubóstwem energetycznym, a ich indywidualne wydatki na energię mogą wzrosnąć po
wprowadzeniu systemu ETS2. Planuje się przeznaczyć na ten cel 5,7 mld euro. Obecnie
kontynuowane są prace analityczne i programowe mające na celu umożliwienie jak
najskuteczniejszego zidentyfikowania takich gospodarstw domowych, biorąc pod uwagę
m.in. rodzaj źródła ogrzewania danego budynku, przewidywany wzrost wydatków oraz
uwarunkowania związane z kryteriami dochodowymi.
W UE nie funkcjonują systemy bezpośrednich dopłat do świadczeń pomocy społecznej tj.
świadczeń kwalifikowanych do systemów dochodu minimalnego zgodnie
z definicją zawartą w Zaleceniu Rady z dn. 30 stycznia 2023 r. ws. odpowiedniego dochodu
minimalnego zapewniającego aktywne włączenie). Jednocześnie wdrażane są liczne
inicjatywy służące przeciwdziałaniu ubóstwu i wykluczeniu społecznemu, realizowane m.in.
w ramach funduszu polityki spójności (w tym Europejski Fundusz Społeczny Plus, EFS+).
W związku z planowanym wprowadzeniem systemu ETS2, a także ze względu na obawę, iż
przyczyni się to do zwiększenia poziomu ubóstwa energetycznego, w Unii Europejskiej
podjęto decyzję, aby część dochodów uzyskanych w wyniku włączenia nowych sektorów do
systemu ETS2 przeznaczyć na przeciwdziałanie społecznym skutkom tego działania.
-- 3 of 5 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
Zaproponowano w tym celu utworzenie planów społeczno-klimatycznych
współfinansowanych ze środków Społecznego Funduszu Klimatycznego UE. Plan będzie
realizowany w latach 2027-2031, a całościowa alokacja dla Polski wynosi 11,4 mld euro.
Prace związane z przygotowaniem, zarządzaniem i wdrażaniem Planu koordynuje Minister
Funduszy i Polityki Regionalnej. W ramach Planu społeczno-klimatycznego planuje się m.in.
działania kierowane do gospodarstw domowych zagrożonych ubóstwem energetycznym
i transportowym, w tym w części, za którą ma być odpowiadać Minister Rodziny, Pracy
i Polityki Społecznej bezpośrednie wsparcie dochodów gospodarstw najbardziej
dotkniętych skutkami transformacji energetycznej.
Wsparcie osób najuboższych jest jednym z głównych zadań realizowanych w ramach polityki
społecznej państwa a ochrona przed ubóstwem i wykluczeniem społecznym, to priorytetowe
cele podejmowane przez resort rodziny, pracy i polityki społecznej.
Poza świadczeniami z ustawy o pomocy społecznej takich jak zasiłki stałe czy okresowe
osoby najbardziej potrzebujące mogą korzystać z dodatkowych form wsparcia
udostępnianych w ramach Programów, za realizację których odpowiada minister ds.
zabezpieczenia społecznego.
Wsparcie w formie posiłku, świadczenia pieniężnego na zakup posiłku lub żywności albo
świadczenia rzeczowego w postaci produktów żywnościowych jest możliwe np. w ramach
rządowego programu „Posiłek w szkole i w domu” na lata 2024-2028. Ze środków
przekazywanych w ramach programu gminy udzielają wsparcia dzieciom do czasu podjęcia
nauki w szkole podstawowej, uczniom do czasu ukończenia szkoły ponadpodstawowej oraz
osobom i rodzinom znajdującym się w sytuacjach wymienionych w art. 7 ustawy z dnia 12
marca 2004 r. o pomocy społecznej. Warunkiem otrzymania pomocy jest też osiąganie
dochodu nie przekraczającego 200% kryterium ustawowego, tj. 1552 zł w przypadku osoby
samotnie gospodarującej oraz 1200 zł w przypadku osoby w rodzinie. W programie na lata
2024-2028 utrzymano kryteria na poziomie obowiązującym od 2023 r., kiedy dokonano ich
podwyższenia ze 150% do 200% kryterium ustawowego. Na działania, za realizację których
w programie odpowiada minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego
przewidziano środki z budżetu państwa w wysokości 2,5mld zł (rocznie 510 mln zł).
Dodatkowym narzędziem pomocy społecznej kierowanym do osób najbardziej
potrzebujących, mającym zmniejszyć skalę ubóstwa materialnego, jest Program Fundusze
Europejskie na Pomoc Żywnościową 2021-2027 (FEPŻ), współfinansowany ze środków
Europejskiego Funduszu Społecznego Plus.
Z pomocy żywnościowej w formie paczek, posiłków oraz darowizn korzysta średniorocznie
ok. 1 mln osób . Do programu kwalifikowane są osoby z dochodem znacznie wyższym niż
kwalifikujący do świadczeń z pomocy społecznej (265% kryterium dochodowego z UOPS).
Od stycznia 2025 roku do pomocy z programu mogą kwalifikować się osoby z dochodem
miesięcznym netto (dla osoby samotnie gospodarującej 2 676,50 zł, a dla osoby w rodzinie
2 180,95 zł). W ramach podprogramu (PP) z 2024 roku na zakup żywności przeznaczono
ok. 361 mln zł., a w edycji na rok 2025 rekordową kwotę 600 mln zł. Wartość pomocy
żywnościowej jest rokrocznie zwiększana i w 2026 roku będzie ona większa i bardziej
zróżnicowana w porównaniu do lat poprzednich. O ile w edycji na 2023 r. zestaw dla jednej
osoby obejmował 17 artykułów o wartości ok. 270 zł, w roku 2024 18 artykułów o wartości
ok. 260 zł, to w edycji na rok 2025 będzie on liczył aż 24 artykuły o szacowanej wartości ok.
460 zł.
-- 4 of 5 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
Jako państwo członkowskie UE Polska uczestniczy w tworzeniu europejskiej polityki
spójności i jest beneficjentem środków alokowanych w ramach Funduszy Europejskich
2021-2027. Rozporządzeniem EFS+ przeznaczono na zwalczanie deprywacji materialnej
w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Plus kwotę w wysokości aż 5% środków
alokowanych na cały EFS+, dzięki czemu na realizację Programu FEPŻ 2021-2027
przeznaczono 583 mln Euro (ok. 2,7 mld zł). Jest to alokacja o 230 mln zł wyższa w stosunku
do poprzedniego Programu POPŻ/FEAD, zakończonego w 2023 r.
Rząd ma pełną świadomość sytuacji osób ubogich i ich rodzin i dokłada starań, by udzielane
wsparcie w jak największym stopniu odpowiadało ich potrzebom i było dostosowane do
zmieniającej się sytuacji społeczno-ekonomicznej.
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
Małgorzata Baranowska
Podsekretarz Stanu
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/
-- 5 of 5 --
tel.: +48 22 694 55 55 ul. Świętokrzyska 12
fax: +48 22 694 36 84 00-916 Warszawa
gov.pl/finanse
e-mail: kancelaria@mf.gov.pl
1/3
Warszawa, 6 sierpnia 2025 roku
Sprawa: Odpowiedź na interpelację nr 10936
Znak sprawy: PM5.054.2.2025
Kontakt: Kancelaria MF
tel.: +48 22 694 55 55
e-mail: kancelaria@mf.gov.pl
Pan Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 10936 złożoną przez posłów Jarosława Sachajko
i Annę Gembicką, proszę przyjąć następujące wyjaśnienia.
Na wstępie pragnę zaznaczyć, że dane odnośnie warunków życia ludności
umożliwiające porównania międzynarodowe w obrębie krajów Unii Europejskiej
publikowane są regularnie przez Eurostat na podstawie badania EU-SILC, które
w Polsce przeprowadza Główny Urząd Statystyczny. Jest to podstawowe źródło
używane do porównań pomiędzy krajami regionu. Wraz z innymi badaniami
Eurostat stanowi nieodzowny element statystki europejskiej, który dostarcza
w sposób niezależny i transparentny wiedzy o warunkach życia ludności w Europie.
Zgodnie z danymi Eurostatu siła nabywcza 20% najuboższych obywateli Polski
(najniższy kwintyl) wyrażona w standardzie siły nabywczej (PPS) była w 2024 roku
na zbliżonym poziomie do Czech oraz istotnie wyższym od analogicznego wskaźnika
dla Słowacji, Węgier, Rumunii oraz Bułgarii, co pokazuje Tabela 1.
Tabela 1. Roczne dochody osób z pierwszego kwintyla dochodowego
w wybranych krajach wyrażone w standardzie siły nabywczej (PPS) w 2024 roku.
Kraj Siła nabywcza pierwszego kwintyla (PPS, 2024)
Słowenia 16 090
Polska 13 282
Czechy 13 197
Rumunia 9 047
Słowacja 8 869
Węgry 8 438
Źródło: Eurostat, [ilc_di01].
-- 1 of 3 --
2/3
Z kolei wskaźnik zagrożenia ubóstwem lub wykluczeniem społecznym (AROPE) dla
ogółu społeczeństwa wyniósł w 2024 roku 16%, spadając o 0,3 p.p. w stosunku do
2023 roku. Pod tym względem niższe wartości od Polski osiągnęły jedynie trzy
państwa członkowskie Unii Europejskiej, a średnia dla całej wspólnoty była wyższa
o 5 p.p. niż w Polsce.
Wykres 1. Wskaźnik zagrożenia ubóstwem lub wykluczeniem społecznym (2024).
16,0
21,0
CZ SI NE PL FI AT IE CY SE DK BE SKMTPT LUHUFR EU DEHR EE IT LV ES LT EL ROBG
0
5
10
15
20
25
30
35
Źródło: Eurostat, [ilc_peps01n]
Również wśród dzieci, Polska wyróżniała się jednym z najniższych wskaźników
zagrożenia ubóstwem lub wykluczeniem społecznym w krajach Unii. Na ten fakt
zwróciła uwagę sama Komisja Europejska w „Sprawozdaniu krajowym 2025” dla
Polski 1.
Wykres 2. Wskaźnik zagrożenia ubóstwem lub wykluczeniem społecznym wśród
dzieci (2024).
16,1
24,2
SI CY CZ NEDK PL EE FI LV HR BE PT IE AT SE HUSK LT DE EU LUMTFR IT EL RO ES BG
0
5
10
15
20
25
30
35
40
Źródło: Eurostat, [ilc_peps01n]
1 https://op.europa.eu/en/publication-detail/-/publication/0b528656-4167-11f0-b9f2-
01aa75ed71a1/language-en, s. 97.
-- 2 of 3 --
3/3
Z punktu widzenia porównania poziomu cen oraz kosztów życia Polska
charakteryzuje się wartościami znacznie niższymi od średniej europejskiej. Koszty
życia w Polsce prezentowane przez Eurostat są niższe od Czech, Słowacji oraz
Słowenii, porównywalne do Węgier oraz wyższe od Bułgarii i Rumunii. Obrazuje to
Tabela 2, w której przedstawiono poziom cen wybranych towarów i usług w Polsce
oraz innych krajach regionu w odniesieniu do średniej wartości dla państw
członkowskich Unii Europejskiej w 2024 r.
Tabela. 2. Poziom cen wybranych usług w Polsce oraz innych krajach regionu
w odniesieniu do średniej dla Unii Europejskiej (średnia UE = 100), 2024 r.
Ogółem Żywność Utrzymanie
mieszkania Energia Zdrowie
Bułgaria 57 87 38 52 44
Rumunia 57 75 52 62 34
Węgry 68 94 61 38 44
Polska 70 86 49 84 68
Czechy 80 89 103 106 52
Słowacja 81 83 81 70 72
Słowenia 91 99 78 82 98
Źródło: Eurostat, [prc_ppp_ind]
W odpowiedzi na drugie pytanie z interpelacji informuję, że wydatki na
zabezpieczenie społeczne według klasyfikacji COFOG wyniosły w Polsce w 2023 r.
ok. 16,8% PKB2. Z kolei wydatki na mieszkalnictwo wyniosły w 2023 r. ok. 0,4%
PKB3. Tabela 3 przedstawia wysokość tych wydatków w Polsce oraz w innych
państwach wspomnianych w interpelacji.
Tabela. 3. Wydatki na zabezpieczenie społeczne oraz mieszkalnictwo
w wybranych krajach Unii Europejskiej w 2023 roku (% PKB) wg COFOG.
Zabezpieczenie społeczne Mieszkalnictwo
Francja 23,3 1,1
Niemcy 19,7 0,5
Dania 19,6 0,7
Słowacja 17,5 0,1
Polska 16,8 0,4
Czechy 13,4 0,5
Źródło: Eurostat, [gov_10a_exp]
W odniesieniu do innych pytań zawartych w interpelacji informuję, że Ministerstwo
Finansów nie prowadzi obecnie analiz w zakresie wprowadzenia regionalnych
dodatków do kosztów utrzymania lub dochodu minimalnego. Jednocześnie, pragnę
zwrócić uwagę na fakt, że rozwiązanie, jakim jest powszechny, bezwarunkowy
dochód minimalny, nie jest obecnie stosowane w żadnym z państw członkowskich
Unii Europejskiej.
Z wyrazami szacunku,
Z upoważnienia Ministra Finansów i Gospodarki
$Imię_i_Nazwisko_podpisującego
podsekretarz stanu
2 Eurostat, [gov_10a_exp]
3 Eurostat, [gov_10a_exp]
-- 3 of 3 --