Interpelacja nr 10935
Interpelacja w sprawie dramatycznie niskiego poziomu emerytur w Polsce oraz ich niewystarczającej waloryzacji w 2025 r. i prognozowanej w 2026 r.
Zgłaszający:
•
Adresat:
Podatki i Finanse (40%)
Infrastruktura i Transport (30%)
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja w sprawie dramatycznie niskiego poziomu emerytur w Polsce oraz ich niewystarczającej waloryzacji w 2025 r. i prognozowanej w 2026 r.
Interpelacja nr 10935
do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej
w sprawie dramatycznie niskiego poziomu emerytur w Polsce oraz ich niewystarczającej waloryzacji w 2025 r. i prognozowanej w 2026 r.
Zgłaszający: Jarosław Sachajko, Anna Gembicka
Data wpływu: 13-07-2025
Szanowna Pani Minister,
w obliczu rosnących kosztów życia i dramatycznego pogorszenia sytuacji materialnej polskich emerytów należy stanowczo zapytać: czy rząd rzeczywiście rozumie skalę kryzysu, z jakim mierzą się miliony seniorów w naszym kraju?
Minimalna emerytura w Polsce od marca 2025 roku wynosi zaledwie 1 878,91 zł brutto, czyli ok. 1 709 zł netto. Przy waloryzacji na poziomie jedynie 5,5% – najniższej od lat – nie sposób mówić o jakiejkolwiek poprawie sytuacji. To kwota, która nie wystarcza nawet na pokrycie podstawowych kosztów życia: czynszu, ogrzewania, leków, żywności i komunikacji.
Tymczasem w innych krajach Europy Środkowej seniorzy otrzymują znacznie wyższe świadczenia, często przy niższych kosztach utrzymania:
Czechy – minimalna emerytura przekracza 2 300 zł netto, a emerytura przeciętna to ponad 4 000 zł brutto.
Słowacja – minimalna emerytura to równowartość ok. 2 000 zł brutto, waloryzowana automatycznie zgodnie z inflacją emerycką.
Niemcy, Francja – seniorzy mogą liczyć na przeciętną emeryturę na poziomie ponad 6 000–8 000 zł miesięcznie, a programy wsparcia socjalnego są znacznie szersze.
W Polsce seniorzy nie tylko otrzymują świadczenia nominalnie niższe, ale także ich realna wartość systematycznie spada. Według analizy portalu Money.pl z lipca 2025 roku obecna waloryzacja nie rekompensuje inflacji emeryckiej, a przewidywana waloryzacja na 2026 r. na poziomie zaledwie 4,9% – jest jeszcze niższa, mimo że inflacja wśród osób 60+ jest znacznie wyższa niż średnia inflacja GUS.
Co więcej, mimo że w pierwszym półroczu 2025 inflacja przekroczyła próg 5%, rząd nie zdecydował się na przeprowadzenie drugiej waloryzacji – ignorując ustawowy mechanizm, który miał chronić najuboższych emerytów przed zubożeniem. Jest to decyzja polityczna, nieuzasadniona ekonomicznie ani moralnie.
Zwrócę również uwagę na możliwość waloryzacji procentowo-kwotowej: np. 4,9% + 200 zł minimalnie – analogia do modelu z 2023 r.
W ocenie opinii publicznej i niezależnych ekspertów polityka rządu wobec emerytów nie tylko jest bierna i spóźniona, ale coraz częściej postrzegana jako zorganizowane odwrócenie się państwa od najsłabszych obywateli – ludzi, którzy przez całe życie pracowali, a dziś zmuszeni są wybierać między jedzeniem, ogrzewaniem a lekami.
W związku z powyższym zwracam się do Pani Minister z następującymi pytaniami:
Dlaczego rząd nie zdecydował się na drugą waloryzację emerytur w 2025 r., mimo że spełniony został ustawowy próg inflacyjny (5%)?
Czy ministerstwo posiada dane dotyczące struktury wydatków emerytów w Polsce i wyliczenia realnej inflacji emeryckiej (dla grupy 60+)? Jeśli tak, proszę o ich udostępnienie.
Jakie są prognozowane różnice w sile nabywczej minimalnej i przeciętnej emerytury w Polsce w porównaniu z Czechami, Słowacją i Niemcami na koniec 2025 roku?
Czy rząd planuje wprowadzenie nowego mechanizmu waloryzacji – uwzględniającego zarówno inflację konsumencką, jak i rzeczywisty wzrost kosztów utrzymania seniorów?
Czy w ocenie rządu obecna minimalna emerytura w Polsce pozwala na godne życie osoby starszej samotnie utrzymującej się w dużym lub średnim mieście?
Czy ministerstwo przygotowało jakiekolwiek długofalowe rozwiązania strukturalne, które miałyby na celu zmniejszenie dystansu emerytalnego między Polską a krajami Europy Środkowej i Zachodniej?
Interpelacja nr 10935
do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej
w sprawie dramatycznie niskiego poziomu emerytur w Polsce oraz ich niewystarczającej waloryzacji w 2025 r. i prognozowanej w 2026 r.
Zgłaszający: Jarosław Sachajko, Anna Gembicka
Data wpływu: 13-07-2025
Szanowna Pani Minister,
w obliczu rosnących kosztów życia i dramatycznego pogorszenia sytuacji materialnej polskich emerytów należy stanowczo zapytać: czy rząd rzeczywiście rozumie skalę kryzysu, z jakim mierzą się miliony seniorów w naszym kraju?
Minimalna emerytura w Polsce od marca 2025 roku wynosi zaledwie 1 878,91 zł brutto, czyli ok. 1 709 zł netto. Przy waloryzacji na poziomie jedynie 5,5% – najniższej od lat – nie sposób mówić o jakiejkolwiek poprawie sytuacji. To kwota, która nie wystarcza nawet na pokrycie podstawowych kosztów życia: czynszu, ogrzewania, leków, żywności i komunikacji.
Tymczasem w innych krajach Europy Środkowej seniorzy otrzymują znacznie wyższe świadczenia, często przy niższych kosztach utrzymania:
Czechy – minimalna emerytura przekracza 2 300 zł netto, a emerytura przeciętna to ponad 4 000 zł brutto.
Słowacja – minimalna emerytura to równowartość ok. 2 000 zł brutto, waloryzowana automatycznie zgodnie z inflacją emerycką.
Niemcy, Francja – seniorzy mogą liczyć na przeciętną emeryturę na poziomie ponad 6 000–8 000 zł miesięcznie, a programy wsparcia socjalnego są znacznie szersze.
W Polsce seniorzy nie tylko otrzymują świadczenia nominalnie niższe, ale także ich realna wartość systematycznie spada. Według analizy portalu Money.pl z lipca 2025 roku obecna waloryzacja nie rekompensuje inflacji emeryckiej, a przewidywana waloryzacja na 2026 r. na poziomie zaledwie 4,9% – jest jeszcze niższa, mimo że inflacja wśród osób 60+ jest znacznie wyższa niż średnia inflacja GUS.
Co więcej, mimo że w pierwszym półroczu 2025 inflacja przekroczyła próg 5%, rząd nie zdecydował się na przeprowadzenie drugiej waloryzacji – ignorując ustawowy mechanizm, który miał chronić najuboższych emerytów przed zubożeniem. Jest to decyzja polityczna, nieuzasadniona ekonomicznie ani moralnie.
Zwrócę również uwagę na możliwość waloryzacji procentowo-kwotowej: np. 4,9% + 200 zł minimalnie – analogia do modelu z 2023 r.
W ocenie opinii publicznej i niezależnych ekspertów polityka rządu wobec emerytów nie tylko jest bierna i spóźniona, ale coraz częściej postrzegana jako zorganizowane odwrócenie się państwa od najsłabszych obywateli – ludzi, którzy przez całe życie pracowali, a dziś zmuszeni są wybierać między jedzeniem, ogrzewaniem a lekami.
W związku z powyższym zwracam się do Pani Minister z następującymi pytaniami:
Dlaczego rząd nie zdecydował się na drugą waloryzację emerytur w 2025 r., mimo że spełniony został ustawowy próg inflacyjny (5%)?
Czy ministerstwo posiada dane dotyczące struktury wydatków emerytów w Polsce i wyliczenia realnej inflacji emeryckiej (dla grupy 60+)? Jeśli tak, proszę o ich udostępnienie.
Jakie są prognozowane różnice w sile nabywczej minimalnej i przeciętnej emerytury w Polsce w porównaniu z Czechami, Słowacją i Niemcami na koniec 2025 roku?
Czy rząd planuje wprowadzenie nowego mechanizmu waloryzacji – uwzględniającego zarówno inflację konsumencką, jak i rzeczywisty wzrost kosztów utrzymania seniorów?
Czy w ocenie rządu obecna minimalna emerytura w Polsce pozwala na godne życie osoby starszej samotnie utrzymującej się w dużym lub średnim mieście?
Czy ministerstwo przygotowało jakiekolwiek długofalowe rozwiązania strukturalne, które miałyby na celu zmniejszenie dystansu emerytalnego między Polską a krajami Europy Środkowej i Zachodniej?
Odpowiedź urzędowa
Sekretarz stanu Aleksandra Gajewska
Audyt odpowiedzi: Wskaźnik lania wody & konkretności
Bardzo konkretna
Automatyczna analiza lingwistyczno-statystyczna pisma resortu
Lanie wody
8%
Konkretność
92%
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
Twarde liczby / kwoty
0 kwot, 24 %
Precyzyjne daty
6
Odpowiedź na punkty
Brak podziału
Gęstość faktów
6.9 / 1k zn.
- Podaje wskaźniki procentowe (24)
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (6)
Urzędowe załączniki i odpowiedzi:
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
15630 znaków
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
BM-II.059.1.350.2025.
Warszawa,/elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 10935 Pana Posła Jarosława Sachajki i Pani Posłanki Anny
Gembickiej, „w sprawie dramatycznie niskiego poziomu emerytur w Polsce oraz ich
niewystarczającej waloryzacji w 2025 r. i prognozowanej w 2026 r.”, proszę przyjąć poniższe
wyjaśnienia.
W zreformowanym systemie emerytalnym wysokość emerytury uzależniona jest od liczby
lat pracy oraz wysokości wynagrodzenia osiąganego w trakcie aktywności zawodowej,
co podkreśla indywidualny charakter tego świadczenia. W im większym wymiarze
ubezpieczony brał udział w tworzeniu dochodów Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
(im więcej składek wpłacił do systemu), w tym większym stopniu ma on prawo z nich
korzystać pobierając emeryturę lub rentę. Długość okresu pracy, wysokość wynagrodzenia
otrzymywanego w czasie aktywności zawodowej, czy wybór formy zatrudnienia (umowa
o dzieło, umowa zlecenia czy umowa o pracę) mają wpływ na wysokość emerytury.
Co do zasady wysokość świadczenia zależy od przebiegu życia zawodowego osoby
ubezpieczonej, jak również decyzji o momencie przejścia na emeryturę. Osoby, które
pracowały krótko lub osiągały niskie przychody z pracy nabywają prawo do emerytury
w kwocie proporcjonalnej do wymiaru swojej aktywności ekonomicznej. Konsekwencją tej
zależności może być niska wysokość świadczenia emerytalnego. Nowy system emerytalny
pozwala na zachowanie adekwatności świadczeń w stosunku do odprowadzanych składek,
co było podstawowym założeniem reformy z 1999 r. Zasada wzajemności oraz
proporcjonalności świadczeń i składek, jako zasadnicze założenie zreformowanego systemu
emerytalnego, określa w sposób ogólny ustawowe reguły ustalania wysokości świadczeń
i podlega konstytucyjnej ochronie.
Należy przy tym podkreślić, że system ubezpieczeń społecznych gwarantuje wypłatę
najniższej emerytury. Prawo do tego świadczenia uzyskuje się pod warunkiem posiadania
co najmniej 20 i 25 lat okresów składkowych i nieskładkowych odpowiednio w przypadku
kobiet i mężczyzn. Długość stażu pracy ma znaczenie, jeżeli okazałoby się, że wyliczona
kwota należnego świadczenia jest niższa od obowiązującej kwoty najniższej emerytury.
W takim przypadku świadczenie jest podwyższane do tej wysokości. Gdy emeryt nie posiada
wymaganego stażu, jego emerytury nie podwyższa się do wysokości najniższej emerytury.
Prawo do emerytury i renty obejmuje prawo do waloryzacji świadczeń, która stanowi
element konstytucyjnego prawa do zabezpieczenia społecznego, wyrażonego w art. 67
ust. 1 Konstytucji RP. Oznacza to konieczność istnienia mechanizmu utrzymywania
wszystkich świadczeń na poziomie ich realnej wartości.
Z ekonomicznego punktu widzenia, waloryzacja jest odpowiedzią na spadek siły nabywczej
pieniądza, spowodowany głównie przez inflację. Ma na celu urealnienie wartości
wypłacanych świadczeń w odniesieniu do wzrostu cen towarów i usług konsumpcyjnych.
Jednocześnie, w sytuacji trwałego wzrostu gospodarczego, uzasadnione jest zwiększanie
wskaźnika waloryzacji o część realnego wzrostu wynagrodzeń. Mechanizm ten zabezpiecza
-- 1 of 5 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
realną wartość wypłacanych świadczeń. Należy podkreślić, że zapewnienie siły nabywczej
świadczeń jest wyłącznym celem waloryzacji.
Zakres ochrony realnej wartości świadczeń określają zasady waloryzacji, które z jednej
strony powinny odpowiadać oczekiwaniom emerytów i rencistów, z drugiej zaś uwzględniać
finansowe możliwości Funduszu Ubezpieczeń Społecznych i budżetu państwa, który jest
gwarantem wypłacalności funduszu.
Zasady obowiązującej waloryzacji świadczeń określono w ustawie z dnia 17 grudnia 1998 r.
o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych1. Zgodnie z tym aktem
wysokość wskaźnika waloryzacji uzależniona jest przede wszystkim od średniorocznego
wskaźnika cen towarów i usług konsumpcyjnych w poprzednim roku kalendarzowym
(od inflacji), a także od co najmniej 20-procentowego udziału realnego wzrostu przeciętnego
wynagrodzenia w poprzednim roku kalendarzowym. Jako średnioroczny wskaźnik cen
towarów i usług konsumpcyjnych przyjmowany jest wyższy ze wskaźników inflacji - ogółem
lub dla gospodarstw domowych emerytów i rencistów (w praktyce najczęściej przyjmowany
w ramach waloryzacji jest drugi z nich).
Waloryzacja rekompensuje inflację dla gospodarstw domowych emerytów i rencistów.
Warto podkreślić, że metoda ustalania wskaźnika waloryzacji powoduje, że w wyniku jej
przeprowadzenia świadczenia nie tylko nie tracą siły nabywczej w relacji do kosztów
utrzymania w gospodarstwach emeryckich, ale wzrastają powyżej wskaźnika inflacji
(poprzez udział realnego wzrostu wynagrodzeń), korzystnie wpływając na udział populacji
osób już nieaktywnych zawodowo we wzroście gospodarczym.
W ramach przeprowadzanych waloryzacji rząd może dokonywać dodatkowych ingerencji
w funkcjonujące rozwiązania, mając na uwadze kształtowanie się poziomu najniższych
świadczeń emerytalno-rentowych. Skutkowało to w latach ubiegłych przeprowadzaniem
m.in. waloryzacji kwotowo-procentowej.
Trzeba podkreślić, że utrzymująca się w poprzednich latach na wysokim poziomie inflacja
i związany z nią wzrost wydatków stanowił największe zagrożenie dla portfeli seniorów.
Wzrost cen powodował pogarszającą się sytuację gospodarstw emeryckich, które
w największym stopniu odczuwały zjawisko galopującej inflacji, w tym w szczególności
w odniesieniu do podstawowych wydatków i produktów takich jak np. artykuły spożywcze
czy leki. W 2022 r. wskaźnik inflacji dla gospodarstw domowych emerytów i rencistów
wyniósł 114,8% przy wskaźniku inflacji ogółem na poziomie 114,4%. Z kolei w roku 2023
wskaźniki te wyniosły odpowiednio: 111,9% i 111,4%. Wysoka inflacja przełożyła się
na wskaźniki waloryzacji świadczeń, które wyniosły: w 2023 r. - 114,8%, i w 2024 r. –
112,12%.
Od 2024 r. sytuacja zmieniła się diametralnie. Sukcesywne dążenie rządu do ustabilizowania
sytuacji gospodarczej kraju wpłynęło na obniżenie tempa wzrostu cen towarów i usług
konsumpcyjnych. Przełożyło się to automatycznie na niższą waloryzację emerytur i rent
w trakcie roku, z uwagi na niższą utratę wartości świadczeń emerytalno-rentowych.
W 2025 r. wskaźnik waloryzacji wyniósł 105,5%. Prognoza wskaźnika na 2026 r. wynosi
104,9%. Rzeczywisty wskaźnik waloryzacji świadczeń w 2026 r. znany będzie w lutym
przyszłego roku, po ogłoszeniu danych makroekonomicznych przez Prezesa Głównego
Urzędu Statystycznego.
1 (Dz. U. z 2024 r. poz. 1631, z późn. zm.)
-- 2 of 5 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
Przechodząc do kwestii tzw. dodatkowej waloryzacji należy wskazać, że projekt ustawy
o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz
niektórych innych ustaw2, którego celem jest złagodzenie skutków inflacji i zapewnienie
stabilności finansowej emerytom i rencistom w warunkach wysokiego wzrostu cen poprzez
wprowadzenie dodatkowej waloryzacji świadczeń w roku, w którym inflacja w pierwszym
półroczu w stosunku do drugiego półrocza poprzedniego roku przekroczy 5%, został
omówiony na posiedzeniu Rady Ministrów 10 września 2024 r. Projekt spełnił oczekiwania
członków rządu. Jednocześnie Rada Ministrów wskazała, że powróci do jego procedowania,
jeżeli pojawi się ryzyko przekroczenia 5% inflacji.
Zgodnie z informacją Głównego Urzędu Statystycznego wskaźnik cen towarów i usług
konsumpcyjnych ogółem w pierwszym półroczu 2025 r. w stosunku do drugiego półrocza
2024 r. wyniósł 102%3 (wskaźnik cen towarów i usług konsumpcyjnych dla gospodarstw
domowych emerytów i rencistów zwykłe jest o 0,3 wyższy od wskaźnika ogółem).
Stąd w 2025 r. nie przewiduje się powrotu do procedowania ww. projektu celem
wprowadzenia dodatkowej waloryzacji świadczeń. W kolejnych latach przewidywana jest
dalsza stabilizacja gospodarcza. Niemniej obietnica dodatkowej waloryzacji świadczeń
emerytalno-rentowych pozostaje aktualna. Mechanizm dodatkowej waloryzacji jest
opracowany, a dalsze procedowanie projektu ustawy może zostać podjęte w każdym
momencie, jeżeli zajdzie taka konieczność.
Sprawa waloryzacji świadczeń emerytalno-rentowych traktowana jest bardzo poważnie
przez Kierownictwo Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej oraz Rząd. Świadczy
o tym fakt, że na wspomnianym posiedzeniu Rady Ministrów 10 września 2024 r. podjęto
temat zapobiegania zjawisku niskich waloryzacji świadczeń emerytalno-rentowych
w przyszłości. Wypracowaną w tej sprawie informację rozpatrywał Komitet Ekonomiczny
Rady Ministrów, na którym 26 marca 2025 r. ustalono, że preferowanym sposobem
zapobiegania zjawisku niskich waloryzacji świadczeń emerytalno-rentowych jest
zwiększenie elementu płacowego wskaźnika waloryzacji, tj. przyjęcie rozwiązania
polegającego na ewentualnym zwiększeniu realnego wzrostu przeciętnego wynagrodzenia
we wskaźniku waloryzacji ponad ustawowe 20%. Może to nastąpić w ramach negocjacji
w Radzie Dialogu Społecznego (przeprowadzanych w czerwcu) lub w drodze rozporządzenia
Rady Ministrów (ewentualnie jego zmiany) i nie wymaga zmian ustawowych. Rozwiązanie to
pozwala na szybkie i uniwersalne, a także incydentalne dostosowywanie wskaźnika
waloryzacji (w zakresie udziału realnego wzrostu wynagrodzeń) do występujących w danym
czasie warunków społeczno-gospodarczych.
Zgodnie z wynikami badania budżetów gospodarstw domowych GUS, w 2024 r. przeciętne
miesięczne wydatki na osobę w gospodarstwach emeryckich (czyli takich, w których jedynym
lub przeważającym źródłem dochodów jest emerytura) wyniosły 1969,43 zł, z czego:
28,6% stanowiły wydatki na żywność i napoje bezalkoholowe;
21,9% to wydatki na użytkowanie mieszkania lub domu i nośniki energii (same nośniki
energii to 14%);
8,2% to wydatki na zdrowie (4,9% to farmaceutyki);
7,2% to wydatki na transport.
Pozostałe grupy wydatków stanowiły mniej niż 5% wydatków ogółem.
2 nr UA6 w wykazie prac programowych i legislacyjnych Rady Ministrów
3 Główny Urząd Statystyczny / Obszary tematyczne / Ceny. Handel / Wskaźniki cen / Wskaźniki cen towarów i usług
konsumpcyjnych (pot. inflacja) / Półroczne wskaźniki cen towarów i usług konsumpcyjnych od 1989 r.
-- 3 of 5 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
Główny Urząd Statystyczny nie kalkuluje „wskaźnika inflacji dla osób w wieku 60 lat i więcej”,
natomiast szacuje inflację w gospodarstwach domowych emerytów i rencistów, która służy
do wyliczenia wskaźnika waloryzacji emerytur i rent. W 2024 r. średnioroczna stopa inflacji
w tych gospodarstwach wyniosła 3,6% (prognoza na 2025 r. to 4,2%).
W kwestii prognozowanych różnic w sile nabywczej minimalnej i przeciętnej emerytury
w Polsce, w porównaniu z Czechami, Słowacją i Niemcami na koniec 2025 r., należy wskazać,
że Eurostat nie publikuje zestawień dotyczących siły nabywczej minimalnych świadczeń
emerytalnych. Dostępne są natomiast dane na temat liczby osób pobierających emeryturę
(old age pension) w poszczególnych krajach raportujących oraz informacje o rocznych
wydatkach na emerytury w PPS (purchasing power standards – parytet uwzględniający
koszty życia w poszczególnych krajach), co zapewnia porównywalność w czasie oraz między
krajami. Z tych dwóch wielkości można oszacować wysokość przeciętnej miesięcznej
emerytury w PPS. I tak, w 2022 r. średnia wysokość świadczenia emerytalnego w Polsce była
o 29% niższa niż w Niemczech, natomiast o 15,3% wyższa niż w Czechach oraz niemal
dwukrotnie wyższa (o 95,6%) niż na Słowacji. Eurostat nie udostępnia prognoz wydatków
emerytalnych ani prognoz osób pobierających emeryturę dla lat kolejnych. W kontekście
tych danych oraz pytania o zmniejszenie dystansu emerytalnego między Polską, a krajami
Europy Środkowej i Zachodniej, należy wskazać, że najniższa emerytura w Polsce jest wyższa
od analogicznych świadczeń nie tylko w Czechach i na Słowacji, ale także na Węgrzech czy
na Łotwie4. W ramach cyklicznej sprawozdawczości państw członkowskich UE
opracowywane jest sprawozdanie na temat adekwatności emerytur przygotowane we
współpracy z Komisją Europejską oraz Komitetem Ochrony Socjalnej. Przedmiotowe
sprawozdanie pt. Pension Adequacy Report 2024 dostępne jest pod adresem: Pension
adequacy report - Current and future income adequacy in old age in the EU - European
Commission.
Odnośnie do sytuacji osób pobierających najniższe świadczenia informuję, że w I kwartale
2025 r. wysokość minimum socjalnego dla 1-osobowego gospodarstwa emeryckiego
wyniosła 1869,94 zł. Minimum socjalne to poziom zaspokajania potrzeb konsumpcyjnych,
który uważa się za minimalny, ale wystarczający, aby uniknąć ubóstwa i zapewnić godziwe
warunki życia. Obejmuje on koszty utrzymania, takie jak żywność, mieszkanie, odzież, a także
wydatki na kulturę i rekreację. Uwzględniając stałe elementy dochodów emerytów,
tj. ustawowo zagwarantowane dodatkowe roczne świadczenia pieniężne wypłacane
seniorom w ciągu roku, najniższa emerytura w I kwartale 2025 r. przekroczyła minimum
socjalne.
Niemniej jednak ocenianie sytuacji materialnej rodzin wyłącznie przez pryzmat wysokości
najniższej emerytury jest dość dużym uproszczeniem. Najniższe świadczenia mogą bowiem
stanowić uzupełniające względem dochodów uzyskiwanych z pracy lub drugiego
świadczenia emerytalno-rentowego źródło przychodów rodziny.
Nie oznacza to, że poziom najniższych emerytur należy uznać za satysfakcjonujący.
Bez wątpienia należy dążyć do stanu, w którym najniższe emerytury gwarantować będą
spożycie dóbr i korzystanie z usług na poziomie uznanym za odpowiadający aktualnemu
poziomowi rozwoju społeczno-gospodarczego. Jednocześnie trzeba jednak pamiętać,
4 Na podstawie Pension Adequacy Report 2024 oraz informacji na stronie czeskiej instytucji zabezpieczenia
społecznego (CSSA) podstawowa wysokość wymiaru emerytury w Czechach wynosi 4 660 CZK
miesięcznie (tj. ok 930 PLN), minimalna emerytura wypłacana na Słowacji 389,9€ (1664,87 zł), na
Węgrzech - 71€ (303,17 zł), na Łotwie – 149,5€ (ok. 638 zł).
-- 4 of 5 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
że najniższa emerytura jest świadczeniem ubezpieczeniowym, którego wysokość jest miarą
udziału ubezpieczonego w dochodach Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.
W kontekście udzielanych wyjaśnień należy też podkreślić, że emerytura jest prawem, a nie
obowiązkiem. Ustawowy wiek emerytalny umożliwia nabycie prawa do emerytury, ale nie
obliguje osoby uprawnionej do korzystania z niego. Oznacza to, że ubezpieczony może podjąć
decyzję o momencie przejścia na emeryturę. Z tego powodu zadaniem państwa jest
zapewnienie stabilnej sytuacji gospodarczej kraju, która umożliwi pracę wszystkim osobom,
które chcą i mogą na rynku pracy funkcjonować.
Podkreślam przy tym, że zapewnienie odpowiedniego dochodu osobom w starszym wieku jest
priorytetem działań podejmowanych w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej. Rząd
reaguje adekwatnie do sytuacji społeczno-gospodarczej, wdrażając działania nakierowane
na poprawę sytuacji finansowej najuboższych świadczeniobiorców, o czym świadczy
m.in. wprowadzenie tzw. „renty wdowiej”. Zapewnienie stabilności rozwiązań gwarantujących
bezpieczeństwo seniorom należy do głównych celów Rządu.
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
Aleksandra Gajewska
Sekretarz Stanu
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/
-- 5 of 5 --
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
BM-II.059.1.350.2025.
Warszawa,/elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 10935 Pana Posła Jarosława Sachajki i Pani Posłanki Anny
Gembickiej, „w sprawie dramatycznie niskiego poziomu emerytur w Polsce oraz ich
niewystarczającej waloryzacji w 2025 r. i prognozowanej w 2026 r.”, proszę przyjąć poniższe
wyjaśnienia.
W zreformowanym systemie emerytalnym wysokość emerytury uzależniona jest od liczby
lat pracy oraz wysokości wynagrodzenia osiąganego w trakcie aktywności zawodowej,
co podkreśla indywidualny charakter tego świadczenia. W im większym wymiarze
ubezpieczony brał udział w tworzeniu dochodów Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
(im więcej składek wpłacił do systemu), w tym większym stopniu ma on prawo z nich
korzystać pobierając emeryturę lub rentę. Długość okresu pracy, wysokość wynagrodzenia
otrzymywanego w czasie aktywności zawodowej, czy wybór formy zatrudnienia (umowa
o dzieło, umowa zlecenia czy umowa o pracę) mają wpływ na wysokość emerytury.
Co do zasady wysokość świadczenia zależy od przebiegu życia zawodowego osoby
ubezpieczonej, jak również decyzji o momencie przejścia na emeryturę. Osoby, które
pracowały krótko lub osiągały niskie przychody z pracy nabywają prawo do emerytury
w kwocie proporcjonalnej do wymiaru swojej aktywności ekonomicznej. Konsekwencją tej
zależności może być niska wysokość świadczenia emerytalnego. Nowy system emerytalny
pozwala na zachowanie adekwatności świadczeń w stosunku do odprowadzanych składek,
co było podstawowym założeniem reformy z 1999 r. Zasada wzajemności oraz
proporcjonalności świadczeń i składek, jako zasadnicze założenie zreformowanego systemu
emerytalnego, określa w sposób ogólny ustawowe reguły ustalania wysokości świadczeń
i podlega konstytucyjnej ochronie.
Należy przy tym podkreślić, że system ubezpieczeń społecznych gwarantuje wypłatę
najniższej emerytury. Prawo do tego świadczenia uzyskuje się pod warunkiem posiadania
co najmniej 20 i 25 lat okresów składkowych i nieskładkowych odpowiednio w przypadku
kobiet i mężczyzn. Długość stażu pracy ma znaczenie, jeżeli okazałoby się, że wyliczona
kwota należnego świadczenia jest niższa od obowiązującej kwoty najniższej emerytury.
W takim przypadku świadczenie jest podwyższane do tej wysokości. Gdy emeryt nie posiada
wymaganego stażu, jego emerytury nie podwyższa się do wysokości najniższej emerytury.
Prawo do emerytury i renty obejmuje prawo do waloryzacji świadczeń, która stanowi
element konstytucyjnego prawa do zabezpieczenia społecznego, wyrażonego w art. 67
ust. 1 Konstytucji RP. Oznacza to konieczność istnienia mechanizmu utrzymywania
wszystkich świadczeń na poziomie ich realnej wartości.
Z ekonomicznego punktu widzenia, waloryzacja jest odpowiedzią na spadek siły nabywczej
pieniądza, spowodowany głównie przez inflację. Ma na celu urealnienie wartości
wypłacanych świadczeń w odniesieniu do wzrostu cen towarów i usług konsumpcyjnych.
Jednocześnie, w sytuacji trwałego wzrostu gospodarczego, uzasadnione jest zwiększanie
wskaźnika waloryzacji o część realnego wzrostu wynagrodzeń. Mechanizm ten zabezpiecza
-- 1 of 5 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
realną wartość wypłacanych świadczeń. Należy podkreślić, że zapewnienie siły nabywczej
świadczeń jest wyłącznym celem waloryzacji.
Zakres ochrony realnej wartości świadczeń określają zasady waloryzacji, które z jednej
strony powinny odpowiadać oczekiwaniom emerytów i rencistów, z drugiej zaś uwzględniać
finansowe możliwości Funduszu Ubezpieczeń Społecznych i budżetu państwa, który jest
gwarantem wypłacalności funduszu.
Zasady obowiązującej waloryzacji świadczeń określono w ustawie z dnia 17 grudnia 1998 r.
o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych1. Zgodnie z tym aktem
wysokość wskaźnika waloryzacji uzależniona jest przede wszystkim od średniorocznego
wskaźnika cen towarów i usług konsumpcyjnych w poprzednim roku kalendarzowym
(od inflacji), a także od co najmniej 20-procentowego udziału realnego wzrostu przeciętnego
wynagrodzenia w poprzednim roku kalendarzowym. Jako średnioroczny wskaźnik cen
towarów i usług konsumpcyjnych przyjmowany jest wyższy ze wskaźników inflacji - ogółem
lub dla gospodarstw domowych emerytów i rencistów (w praktyce najczęściej przyjmowany
w ramach waloryzacji jest drugi z nich).
Waloryzacja rekompensuje inflację dla gospodarstw domowych emerytów i rencistów.
Warto podkreślić, że metoda ustalania wskaźnika waloryzacji powoduje, że w wyniku jej
przeprowadzenia świadczenia nie tylko nie tracą siły nabywczej w relacji do kosztów
utrzymania w gospodarstwach emeryckich, ale wzrastają powyżej wskaźnika inflacji
(poprzez udział realnego wzrostu wynagrodzeń), korzystnie wpływając na udział populacji
osób już nieaktywnych zawodowo we wzroście gospodarczym.
W ramach przeprowadzanych waloryzacji rząd może dokonywać dodatkowych ingerencji
w funkcjonujące rozwiązania, mając na uwadze kształtowanie się poziomu najniższych
świadczeń emerytalno-rentowych. Skutkowało to w latach ubiegłych przeprowadzaniem
m.in. waloryzacji kwotowo-procentowej.
Trzeba podkreślić, że utrzymująca się w poprzednich latach na wysokim poziomie inflacja
i związany z nią wzrost wydatków stanowił największe zagrożenie dla portfeli seniorów.
Wzrost cen powodował pogarszającą się sytuację gospodarstw emeryckich, które
w największym stopniu odczuwały zjawisko galopującej inflacji, w tym w szczególności
w odniesieniu do podstawowych wydatków i produktów takich jak np. artykuły spożywcze
czy leki. W 2022 r. wskaźnik inflacji dla gospodarstw domowych emerytów i rencistów
wyniósł 114,8% przy wskaźniku inflacji ogółem na poziomie 114,4%. Z kolei w roku 2023
wskaźniki te wyniosły odpowiednio: 111,9% i 111,4%. Wysoka inflacja przełożyła się
na wskaźniki waloryzacji świadczeń, które wyniosły: w 2023 r. - 114,8%, i w 2024 r. –
112,12%.
Od 2024 r. sytuacja zmieniła się diametralnie. Sukcesywne dążenie rządu do ustabilizowania
sytuacji gospodarczej kraju wpłynęło na obniżenie tempa wzrostu cen towarów i usług
konsumpcyjnych. Przełożyło się to automatycznie na niższą waloryzację emerytur i rent
w trakcie roku, z uwagi na niższą utratę wartości świadczeń emerytalno-rentowych.
W 2025 r. wskaźnik waloryzacji wyniósł 105,5%. Prognoza wskaźnika na 2026 r. wynosi
104,9%. Rzeczywisty wskaźnik waloryzacji świadczeń w 2026 r. znany będzie w lutym
przyszłego roku, po ogłoszeniu danych makroekonomicznych przez Prezesa Głównego
Urzędu Statystycznego.
1 (Dz. U. z 2024 r. poz. 1631, z późn. zm.)
-- 2 of 5 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
Przechodząc do kwestii tzw. dodatkowej waloryzacji należy wskazać, że projekt ustawy
o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz
niektórych innych ustaw2, którego celem jest złagodzenie skutków inflacji i zapewnienie
stabilności finansowej emerytom i rencistom w warunkach wysokiego wzrostu cen poprzez
wprowadzenie dodatkowej waloryzacji świadczeń w roku, w którym inflacja w pierwszym
półroczu w stosunku do drugiego półrocza poprzedniego roku przekroczy 5%, został
omówiony na posiedzeniu Rady Ministrów 10 września 2024 r. Projekt spełnił oczekiwania
członków rządu. Jednocześnie Rada Ministrów wskazała, że powróci do jego procedowania,
jeżeli pojawi się ryzyko przekroczenia 5% inflacji.
Zgodnie z informacją Głównego Urzędu Statystycznego wskaźnik cen towarów i usług
konsumpcyjnych ogółem w pierwszym półroczu 2025 r. w stosunku do drugiego półrocza
2024 r. wyniósł 102%3 (wskaźnik cen towarów i usług konsumpcyjnych dla gospodarstw
domowych emerytów i rencistów zwykłe jest o 0,3 wyższy od wskaźnika ogółem).
Stąd w 2025 r. nie przewiduje się powrotu do procedowania ww. projektu celem
wprowadzenia dodatkowej waloryzacji świadczeń. W kolejnych latach przewidywana jest
dalsza stabilizacja gospodarcza. Niemniej obietnica dodatkowej waloryzacji świadczeń
emerytalno-rentowych pozostaje aktualna. Mechanizm dodatkowej waloryzacji jest
opracowany, a dalsze procedowanie projektu ustawy może zostać podjęte w każdym
momencie, jeżeli zajdzie taka konieczność.
Sprawa waloryzacji świadczeń emerytalno-rentowych traktowana jest bardzo poważnie
przez Kierownictwo Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej oraz Rząd. Świadczy
o tym fakt, że na wspomnianym posiedzeniu Rady Ministrów 10 września 2024 r. podjęto
temat zapobiegania zjawisku niskich waloryzacji świadczeń emerytalno-rentowych
w przyszłości. Wypracowaną w tej sprawie informację rozpatrywał Komitet Ekonomiczny
Rady Ministrów, na którym 26 marca 2025 r. ustalono, że preferowanym sposobem
zapobiegania zjawisku niskich waloryzacji świadczeń emerytalno-rentowych jest
zwiększenie elementu płacowego wskaźnika waloryzacji, tj. przyjęcie rozwiązania
polegającego na ewentualnym zwiększeniu realnego wzrostu przeciętnego wynagrodzenia
we wskaźniku waloryzacji ponad ustawowe 20%. Może to nastąpić w ramach negocjacji
w Radzie Dialogu Społecznego (przeprowadzanych w czerwcu) lub w drodze rozporządzenia
Rady Ministrów (ewentualnie jego zmiany) i nie wymaga zmian ustawowych. Rozwiązanie to
pozwala na szybkie i uniwersalne, a także incydentalne dostosowywanie wskaźnika
waloryzacji (w zakresie udziału realnego wzrostu wynagrodzeń) do występujących w danym
czasie warunków społeczno-gospodarczych.
Zgodnie z wynikami badania budżetów gospodarstw domowych GUS, w 2024 r. przeciętne
miesięczne wydatki na osobę w gospodarstwach emeryckich (czyli takich, w których jedynym
lub przeważającym źródłem dochodów jest emerytura) wyniosły 1969,43 zł, z czego:
28,6% stanowiły wydatki na żywność i napoje bezalkoholowe;
21,9% to wydatki na użytkowanie mieszkania lub domu i nośniki energii (same nośniki
energii to 14%);
8,2% to wydatki na zdrowie (4,9% to farmaceutyki);
7,2% to wydatki na transport.
Pozostałe grupy wydatków stanowiły mniej niż 5% wydatków ogółem.
2 nr UA6 w wykazie prac programowych i legislacyjnych Rady Ministrów
3 Główny Urząd Statystyczny / Obszary tematyczne / Ceny. Handel / Wskaźniki cen / Wskaźniki cen towarów i usług
konsumpcyjnych (pot. inflacja) / Półroczne wskaźniki cen towarów i usług konsumpcyjnych od 1989 r.
-- 3 of 5 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
Główny Urząd Statystyczny nie kalkuluje „wskaźnika inflacji dla osób w wieku 60 lat i więcej”,
natomiast szacuje inflację w gospodarstwach domowych emerytów i rencistów, która służy
do wyliczenia wskaźnika waloryzacji emerytur i rent. W 2024 r. średnioroczna stopa inflacji
w tych gospodarstwach wyniosła 3,6% (prognoza na 2025 r. to 4,2%).
W kwestii prognozowanych różnic w sile nabywczej minimalnej i przeciętnej emerytury
w Polsce, w porównaniu z Czechami, Słowacją i Niemcami na koniec 2025 r., należy wskazać,
że Eurostat nie publikuje zestawień dotyczących siły nabywczej minimalnych świadczeń
emerytalnych. Dostępne są natomiast dane na temat liczby osób pobierających emeryturę
(old age pension) w poszczególnych krajach raportujących oraz informacje o rocznych
wydatkach na emerytury w PPS (purchasing power standards – parytet uwzględniający
koszty życia w poszczególnych krajach), co zapewnia porównywalność w czasie oraz między
krajami. Z tych dwóch wielkości można oszacować wysokość przeciętnej miesięcznej
emerytury w PPS. I tak, w 2022 r. średnia wysokość świadczenia emerytalnego w Polsce była
o 29% niższa niż w Niemczech, natomiast o 15,3% wyższa niż w Czechach oraz niemal
dwukrotnie wyższa (o 95,6%) niż na Słowacji. Eurostat nie udostępnia prognoz wydatków
emerytalnych ani prognoz osób pobierających emeryturę dla lat kolejnych. W kontekście
tych danych oraz pytania o zmniejszenie dystansu emerytalnego między Polską, a krajami
Europy Środkowej i Zachodniej, należy wskazać, że najniższa emerytura w Polsce jest wyższa
od analogicznych świadczeń nie tylko w Czechach i na Słowacji, ale także na Węgrzech czy
na Łotwie4. W ramach cyklicznej sprawozdawczości państw członkowskich UE
opracowywane jest sprawozdanie na temat adekwatności emerytur przygotowane we
współpracy z Komisją Europejską oraz Komitetem Ochrony Socjalnej. Przedmiotowe
sprawozdanie pt. Pension Adequacy Report 2024 dostępne jest pod adresem: Pension
adequacy report - Current and future income adequacy in old age in the EU - European
Commission.
Odnośnie do sytuacji osób pobierających najniższe świadczenia informuję, że w I kwartale
2025 r. wysokość minimum socjalnego dla 1-osobowego gospodarstwa emeryckiego
wyniosła 1869,94 zł. Minimum socjalne to poziom zaspokajania potrzeb konsumpcyjnych,
który uważa się za minimalny, ale wystarczający, aby uniknąć ubóstwa i zapewnić godziwe
warunki życia. Obejmuje on koszty utrzymania, takie jak żywność, mieszkanie, odzież, a także
wydatki na kulturę i rekreację. Uwzględniając stałe elementy dochodów emerytów,
tj. ustawowo zagwarantowane dodatkowe roczne świadczenia pieniężne wypłacane
seniorom w ciągu roku, najniższa emerytura w I kwartale 2025 r. przekroczyła minimum
socjalne.
Niemniej jednak ocenianie sytuacji materialnej rodzin wyłącznie przez pryzmat wysokości
najniższej emerytury jest dość dużym uproszczeniem. Najniższe świadczenia mogą bowiem
stanowić uzupełniające względem dochodów uzyskiwanych z pracy lub drugiego
świadczenia emerytalno-rentowego źródło przychodów rodziny.
Nie oznacza to, że poziom najniższych emerytur należy uznać za satysfakcjonujący.
Bez wątpienia należy dążyć do stanu, w którym najniższe emerytury gwarantować będą
spożycie dóbr i korzystanie z usług na poziomie uznanym za odpowiadający aktualnemu
poziomowi rozwoju społeczno-gospodarczego. Jednocześnie trzeba jednak pamiętać,
4 Na podstawie Pension Adequacy Report 2024 oraz informacji na stronie czeskiej instytucji zabezpieczenia
społecznego (CSSA) podstawowa wysokość wymiaru emerytury w Czechach wynosi 4 660 CZK
miesięcznie (tj. ok 930 PLN), minimalna emerytura wypłacana na Słowacji 389,9€ (1664,87 zł), na
Węgrzech - 71€ (303,17 zł), na Łotwie – 149,5€ (ok. 638 zł).
-- 4 of 5 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
że najniższa emerytura jest świadczeniem ubezpieczeniowym, którego wysokość jest miarą
udziału ubezpieczonego w dochodach Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.
W kontekście udzielanych wyjaśnień należy też podkreślić, że emerytura jest prawem, a nie
obowiązkiem. Ustawowy wiek emerytalny umożliwia nabycie prawa do emerytury, ale nie
obliguje osoby uprawnionej do korzystania z niego. Oznacza to, że ubezpieczony może podjąć
decyzję o momencie przejścia na emeryturę. Z tego powodu zadaniem państwa jest
zapewnienie stabilnej sytuacji gospodarczej kraju, która umożliwi pracę wszystkim osobom,
które chcą i mogą na rynku pracy funkcjonować.
Podkreślam przy tym, że zapewnienie odpowiedniego dochodu osobom w starszym wieku jest
priorytetem działań podejmowanych w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej. Rząd
reaguje adekwatnie do sytuacji społeczno-gospodarczej, wdrażając działania nakierowane
na poprawę sytuacji finansowej najuboższych świadczeniobiorców, o czym świadczy
m.in. wprowadzenie tzw. „renty wdowiej”. Zapewnienie stabilności rozwiązań gwarantujących
bezpieczeństwo seniorom należy do głównych celów Rządu.
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
Aleksandra Gajewska
Sekretarz Stanu
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/
-- 5 of 5 --