Interpelacja nr 10911
Interpelacja w sprawie wyjaśnienia przyczyn wycofania się z propozycji wprowadzenia do polskiego prawa obowiązku informowania osób inwigilowanych o prowadzonej wobec nich kontroli operacyjnej
Zgłaszający:
•
Adresat:
Sprawiedliwość i Sądy (40%)
Obrona i Bezpieczeństwo (35%)
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja w sprawie wyjaśnienia przyczyn wycofania się z propozycji wprowadzenia do polskiego prawa obowiązku informowania osób inwigilowanych o prowadzonej wobec nich kontroli operacyjnej
Interpelacja nr 10911
do ministra sprawiedliwości
w sprawie wyjaśnienia przyczyn wycofania się z propozycji wprowadzenia do polskiego prawa obowiązku informowania osób inwigilowanych o prowadzonej wobec nich kontroli operacyjnej
Zgłaszający: Urszula Pasławska
Data wpływu: 11-07-2025
Działając na podstawie art. 14 ustawy o wykonywaniu mandatu posła i senatora oraz art. 192 Regulaminu Sejmu RP, zwracam się z interpelacją poselską w sprawie wyjaśnienia przyczyn wycofania się z propozycji wprowadzenia do polskiego prawa obowiązku informowania osób inwigilowanych o prowadzonej wobec nich kontroli operacyjnej.
Wprowadzenie takiego obowiązku stanowiło jedną z obietnic wyborczych kandydatów koalicji 15 października. Deklaracja prawa do informacji o zainteresowaniu ze strony służb została zawarta w 19 punkcie umowy koalicyjnej podpisanej w listopadzie 2023 roku. Z informacji medialnych wynika jednak, że Ministerstwo Sprawiedliwości rezygnuje z implementacji tego rozwiązania do prawa polskiego, argumentując, że utrudni walkę ze zorganizowaną przestępczością.
Problem w tym, że wycofanie się z tej propozycji może zostać odebrane jako niedotrzymanie obietnic wyborczych, co wzbudzi społeczne rozczarowanie, zwłaszcza w środowiskach zajmujących się ochroną praw i wolności obywatelskich. Obowiązek informowania osób poddanych kontroli operacyjnej jest standardem europejskim, wynika między innymi z orzecznictwa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka. Argumenty dotyczące potencjalnego zagrożenia skuteczności działań służb, szczególnie wobec zorganizowanej przestępczości, nie muszą oznaczać całkowitej rezygnacji z obietnicy. Istnieje możliwość wypracowania kompromisowego rozwiązania legislacyjnego, np. przez wyłączenie z obowiązku informowania wyłącznie osób ściśle powiązanych z działalnością grup przestępczych.
Z uwagi na znaczenie tej sprawy dla ochrony praw i wolności obywatelskich zwracam się o ewentualną rewizję decyzji oraz udzielenie informacji, czy prowadzone są prace legislacyjne mające na celu realizację tej obietnicy w formie uwzględniającej zarówno ochronę praw obywatelskich, jak i skuteczność działań służb.
Niniejszym proszę o odpowiedź na następujące pytania:
1. Jakie były główne powody wycofania się z propozycji wprowadzenia obowiązku informowania osób inwigilowanych o prowadzonej wobec nich kontroli operacyjnej?
2. Czy ministerstwo dysponuje danymi potwierdzającymi tezę, że obowiązek informowania obywateli o kontroli operacyjnej utrudni zwalczanie przestępczości zorganizowanej? Proszę o ich przedstawienie.
3. Jakie działania legislacyjne prowadzi obecnie Ministerstwo Sprawiedliwości w celu zapewnienia zgodności polskich przepisów z europejskimi standardami w zakresie ochrony praw osób objętych kontrolą operacyjną?
4. Dlaczego Ministerstwo Sprawiedliwości nie zdecydowało się na wdrożenie kompromisowych rozwiązań, które pozwoliłyby pogodzić interesy bezpieczeństwa państwa z prawami obywatelskimi, np. poprzez wyłączenie z obowiązku informowania osób ściśle związanych ze zorganizowaną przestępczością?
5. W jaki sposób ministerstwo zamierza realizować zobowiązania wynikające z umowy koalicyjnej oraz orzecznictwa europejskiego w zakresie ochrony praw obywatelskich i kontroli nad działaniami służb?
Interpelacja nr 10911
do ministra sprawiedliwości
w sprawie wyjaśnienia przyczyn wycofania się z propozycji wprowadzenia do polskiego prawa obowiązku informowania osób inwigilowanych o prowadzonej wobec nich kontroli operacyjnej
Zgłaszający: Urszula Pasławska
Data wpływu: 11-07-2025
Działając na podstawie art. 14 ustawy o wykonywaniu mandatu posła i senatora oraz art. 192 Regulaminu Sejmu RP, zwracam się z interpelacją poselską w sprawie wyjaśnienia przyczyn wycofania się z propozycji wprowadzenia do polskiego prawa obowiązku informowania osób inwigilowanych o prowadzonej wobec nich kontroli operacyjnej.
Wprowadzenie takiego obowiązku stanowiło jedną z obietnic wyborczych kandydatów koalicji 15 października. Deklaracja prawa do informacji o zainteresowaniu ze strony służb została zawarta w 19 punkcie umowy koalicyjnej podpisanej w listopadzie 2023 roku. Z informacji medialnych wynika jednak, że Ministerstwo Sprawiedliwości rezygnuje z implementacji tego rozwiązania do prawa polskiego, argumentując, że utrudni walkę ze zorganizowaną przestępczością.
Problem w tym, że wycofanie się z tej propozycji może zostać odebrane jako niedotrzymanie obietnic wyborczych, co wzbudzi społeczne rozczarowanie, zwłaszcza w środowiskach zajmujących się ochroną praw i wolności obywatelskich. Obowiązek informowania osób poddanych kontroli operacyjnej jest standardem europejskim, wynika między innymi z orzecznictwa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka. Argumenty dotyczące potencjalnego zagrożenia skuteczności działań służb, szczególnie wobec zorganizowanej przestępczości, nie muszą oznaczać całkowitej rezygnacji z obietnicy. Istnieje możliwość wypracowania kompromisowego rozwiązania legislacyjnego, np. przez wyłączenie z obowiązku informowania wyłącznie osób ściśle powiązanych z działalnością grup przestępczych.
Z uwagi na znaczenie tej sprawy dla ochrony praw i wolności obywatelskich zwracam się o ewentualną rewizję decyzji oraz udzielenie informacji, czy prowadzone są prace legislacyjne mające na celu realizację tej obietnicy w formie uwzględniającej zarówno ochronę praw obywatelskich, jak i skuteczność działań służb.
Niniejszym proszę o odpowiedź na następujące pytania:
1. Jakie były główne powody wycofania się z propozycji wprowadzenia obowiązku informowania osób inwigilowanych o prowadzonej wobec nich kontroli operacyjnej?
2. Czy ministerstwo dysponuje danymi potwierdzającymi tezę, że obowiązek informowania obywateli o kontroli operacyjnej utrudni zwalczanie przestępczości zorganizowanej? Proszę o ich przedstawienie.
3. Jakie działania legislacyjne prowadzi obecnie Ministerstwo Sprawiedliwości w celu zapewnienia zgodności polskich przepisów z europejskimi standardami w zakresie ochrony praw osób objętych kontrolą operacyjną?
4. Dlaczego Ministerstwo Sprawiedliwości nie zdecydowało się na wdrożenie kompromisowych rozwiązań, które pozwoliłyby pogodzić interesy bezpieczeństwa państwa z prawami obywatelskimi, np. poprzez wyłączenie z obowiązku informowania osób ściśle związanych ze zorganizowaną przestępczością?
5. W jaki sposób ministerstwo zamierza realizować zobowiązania wynikające z umowy koalicyjnej oraz orzecznictwa europejskiego w zakresie ochrony praw obywatelskich i kontroli nad działaniami służb?
Odpowiedź urzędowa
Sekretarz stanu Arkadiusz Myrcha
Audyt odpowiedzi: Wskaźnik lania wody & konkretności
Bardzo konkretna
Automatyczna analiza lingwistyczno-statystyczna pisma resortu
Lanie wody
12%
Konkretność
88%
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
Twarde liczby / kwoty
1 kwot, 0 %
Precyzyjne daty
3
Odpowiedź na punkty
✓ Tak (Ad 1, Pkt...)
Gęstość faktów
4.9 / 1k zn.
- Zawiera 1 wskazania konkretnych kwot finansowych
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (3)
- Resort odnosi się punkt po punkcie do pytań posła
Urzędowe załączniki i odpowiedzi:
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
6315 znaków
+48 22 52 12 888 Al. Ujazdowskie 11
kontakt@ms.gov.pl 00-950 Warszawa P-33
www.gov.pl/sprawiedliwosc
Sekretarz Stanu
Arkadiusz Myrcha
BK-VII.0520.288.2025
Warszawa, 26 sierpnia 2025 r.
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 10911 złożoną do Ministra Sprawiedliwości przez Panią
Posłankę Urszulę Pasławską w sprawie wyjaśnienia przyczyn wycofania się z propozycji
wprowadzenia do polskiego prawa obowiązku informowania osób inwigilowanych
o prowadzonej wobec nich kontroli operacyjnej, uprzejmie przedstawiam następujące
informacje.
Ad 1
W pierwotnej wersji projektu ustawy o zmianie ustawy - Kodeks karny, ustawy - Kodeks
postępowania karnego oraz niektórych innych ustaw (UD153) zaproponowano przepis
stanowiący, że osobę, której dotyczy postanowienie o zarządzeniu kontroli operacyjnej
należy zawiadomić o jego treści przed zakończeniem postępowania przygotowawczego
(art. 168b § 3 k.p.k.). Już na etapie konsultacji i opiniowania projektu przepis wzbudzał
wątpliwości, dotyczące zakresu jego zastosowania. Dotyczyły one zarówno tego jakiej
kategorii postanowień przepis ten dotyczy, jak również konieczności powiązania
projektowanej regulacji ze zmianami w przepisach pragmatycznych służb uprawnionych
do stosowania kontroli operacyjnej, których przygotowanie pozostaje zasadniczo
w kompetencji Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji.
-- 1 of 4 --
2
Zwrócono również uwagę na wyrok ETPCz z 28 maja 2024 r. w sprawie Pietrzak,
Bychawska-Siniarska i inni przeciwko Polsce (skargi 72038/17 i 25237/18), w którym
wskazano: „238. Trybunał przejdzie teraz do kwestii powiadamiania o przechwytywaniu
komunikatów, która jest nierozerwalnie związana ze skutecznością środków
odwoławczych, a zatem z istnieniem skutecznych zabezpieczeń przed nadużyciem
uprawnień nadzorczych (ww. wyrok w sprawie Roman Zakharov, § 234). Zauważa, że art.
19 ust. 16 ustawy o policji wyraźnie stanowi, że informacje zebrane w ramach kontroli
operacyjnej przez służby policji prowadzące tajną inwigilację nie są przekazywane osobie,
która była przedmiotem danej inwigilacji. Z posiadanych przez niego dowodów wynika
również, że w Polsce osoba, która była przedmiotem tajnej inwigilacji, nie została o tym
poinformowana, nawet po zaprzestaniu tej inwigilacji i nawet wtedy, gdy inwigilacja ta
nie umożliwiła wszczęcia przeciwko niej postępowania. Trybunał wymaga, aby osoba
objęta nadzorem została następnie powiadomiona, tak aby mogła być zaangażowana
w kontrolę tego środka. Ustanowił on zatem ogólny obowiązek powiadomienia z mocą
wsteczną, z odstępstwami (ww. wyrok w sprawie Roman Zakharov, § 288). Chociaż
Komisja przyznaje, że w praktyce nie jest możliwe wymaganie powiadomienia we
wszystkich przypadkach, uważa, że pożądane jest powiadomienie zainteresowanej
osoby po zniesieniu środków nadzoru i niezwłocznie po tym, jak powiadomienie może
zostać dokonane bez narażania na szwank celu tych środków (ww. wyrok w sprawie Klass
i in., § 58, ww. wyrok w sprawie Weber i Saravia, § 135).(...)240. Trybunał zauważył, że
polskie przepisy regulujące tajną inwigilację wykazują podobieństwa do przepisów
bułgarskich i rosyjskich, o których mowa powyżej, ponieważ nie przewidują żadnego
mechanizmu powiadamiania o tej inwigilacji - czy to wobec osoby podejrzanej o udział
w nielegalnych działaniach, czy też wobec osoby pośrednio objętej danym środkiem -
chyba że przeciwko tej osobie wszczęto postępowanie karne, a przechwycone dane zostały
wykorzystane jako dowód przy wszczęciu tego postępowania. Trybunał Konstytucyjny
dwukrotnie zwrócił uwagę ustawodawcy krajowego na lukę ustawodawczą stanowiącą
naruszenie praw określonych w art. 51 ust. 3 i 4 Konstytucji (gwarantującą prawo dostępu
do dokumentów urzędowych i baz danych dotyczących osoby fizycznej oraz prawo żądania
sprostowania i usunięcia nieprawdziwych, niekompletnych lub zebranych niezgodnie
z prawem informacji). Trybunałowi nie wydaje się, aby polski ustawodawca zastosował się
-- 2 of 4 --
3
do wskazówek udzielonych mu w tej kwestii przez Trybunał Konstytucyjny ani aby rząd
przedstawił jakiekolwiek uzasadnienie wstrzymania się od głosu przez ustawodawcę.
Ponadto Trybunał zauważa, że Komisja Wenecka w wyżej wymienionej opinii zaleciła
Polsce wprowadzenie ogólnego obowiązku powiadomienia z mocą wsteczną,
z odstępstwami, w odniesieniu do służb państwa prowadzących nadzór".
Treść wyroku wskazuje na konieczność powiązania projektowanej regulacji, realizującej
obowiązek informacyjny, z katalogiem niezbędnych odstępstw, który zagwarantowałby
sprawne działanie organów państwa tam gdzie zagrożone jest jego bezpieczeństwo lub
suwerenność, a także w innych absolutnie koniecznych wypadkach. Dostrzegając niepełny
charakter projektowanego przepisu, jak również konieczność wprowadzenia od niego
wyjątków zrezygnowano z regulowania omawianej kwestii w projekcie UD153, który
dotyczy przede wszystkim zmian w obszarze procesu karnego, a nie działań operacyjnych.
Nie oznacza to jednak rezygnacji z prac nad omawianą problematyką.
Ad 2
Nie można uzyskać danych na temat zdarzeń przyszłych, których wystąpienie wiązałoby
się z przepisami, które nie weszły w życie i których ostateczny kształt nie jest znany.
Jednocześnie należy mieć na uwadze, że obowiązek informacyjny może wiązać się
z pewnym zagrożeniem dla prowadzonych postępowań, dlatego też zarówno ETPCz,
Komisja Europejska jak i Komisja Wenecka akceptowały wprowadzenie odstępstw od
realizacji tego obowiązku (vide wyrok ETPCz z 28 maja 2024 r. w sprawie Pietrzak,
Bychawska-Siniarska i inni przeciwko Polsce skargi 72038/17 i 25237/18).
Ad 3
Ministerstwo Sprawiedliwości pozostaje w stałym roboczym kontakcie z Ministrem -
członkiem Rady Ministrów - Koordynatorem Służb Specjalnych oraz Ministerstwem Spraw
Wewnętrznych i Administracji w celu wypracowała optymalnych rozwiązań legislacyjnych.
-- 3 of 4 --
4
Ad 4 i 5
W omawianym zakresie nie zapadły żadne decyzje negatywne, a jedynie uznano za
konieczne kontynuowanie prac analitycznych, w celu zapewnienia kompleksowego
i wyczerpującego charakteru regulacji prawnych, uwzględniających złożoność
problematyki zagadnienia, co wynika również z przytoczonego powyżej wyroku ETPCz.
Z wyrazami szacunku
Arkadiusz Myrcha
Sekretarz Stanu
/podpisano elektronicznie/
-- 4 of 4 --
kontakt@ms.gov.pl 00-950 Warszawa P-33
www.gov.pl/sprawiedliwosc
Sekretarz Stanu
Arkadiusz Myrcha
BK-VII.0520.288.2025
Warszawa, 26 sierpnia 2025 r.
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 10911 złożoną do Ministra Sprawiedliwości przez Panią
Posłankę Urszulę Pasławską w sprawie wyjaśnienia przyczyn wycofania się z propozycji
wprowadzenia do polskiego prawa obowiązku informowania osób inwigilowanych
o prowadzonej wobec nich kontroli operacyjnej, uprzejmie przedstawiam następujące
informacje.
Ad 1
W pierwotnej wersji projektu ustawy o zmianie ustawy - Kodeks karny, ustawy - Kodeks
postępowania karnego oraz niektórych innych ustaw (UD153) zaproponowano przepis
stanowiący, że osobę, której dotyczy postanowienie o zarządzeniu kontroli operacyjnej
należy zawiadomić o jego treści przed zakończeniem postępowania przygotowawczego
(art. 168b § 3 k.p.k.). Już na etapie konsultacji i opiniowania projektu przepis wzbudzał
wątpliwości, dotyczące zakresu jego zastosowania. Dotyczyły one zarówno tego jakiej
kategorii postanowień przepis ten dotyczy, jak również konieczności powiązania
projektowanej regulacji ze zmianami w przepisach pragmatycznych służb uprawnionych
do stosowania kontroli operacyjnej, których przygotowanie pozostaje zasadniczo
w kompetencji Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji.
-- 1 of 4 --
2
Zwrócono również uwagę na wyrok ETPCz z 28 maja 2024 r. w sprawie Pietrzak,
Bychawska-Siniarska i inni przeciwko Polsce (skargi 72038/17 i 25237/18), w którym
wskazano: „238. Trybunał przejdzie teraz do kwestii powiadamiania o przechwytywaniu
komunikatów, która jest nierozerwalnie związana ze skutecznością środków
odwoławczych, a zatem z istnieniem skutecznych zabezpieczeń przed nadużyciem
uprawnień nadzorczych (ww. wyrok w sprawie Roman Zakharov, § 234). Zauważa, że art.
19 ust. 16 ustawy o policji wyraźnie stanowi, że informacje zebrane w ramach kontroli
operacyjnej przez służby policji prowadzące tajną inwigilację nie są przekazywane osobie,
która była przedmiotem danej inwigilacji. Z posiadanych przez niego dowodów wynika
również, że w Polsce osoba, która była przedmiotem tajnej inwigilacji, nie została o tym
poinformowana, nawet po zaprzestaniu tej inwigilacji i nawet wtedy, gdy inwigilacja ta
nie umożliwiła wszczęcia przeciwko niej postępowania. Trybunał wymaga, aby osoba
objęta nadzorem została następnie powiadomiona, tak aby mogła być zaangażowana
w kontrolę tego środka. Ustanowił on zatem ogólny obowiązek powiadomienia z mocą
wsteczną, z odstępstwami (ww. wyrok w sprawie Roman Zakharov, § 288). Chociaż
Komisja przyznaje, że w praktyce nie jest możliwe wymaganie powiadomienia we
wszystkich przypadkach, uważa, że pożądane jest powiadomienie zainteresowanej
osoby po zniesieniu środków nadzoru i niezwłocznie po tym, jak powiadomienie może
zostać dokonane bez narażania na szwank celu tych środków (ww. wyrok w sprawie Klass
i in., § 58, ww. wyrok w sprawie Weber i Saravia, § 135).(...)240. Trybunał zauważył, że
polskie przepisy regulujące tajną inwigilację wykazują podobieństwa do przepisów
bułgarskich i rosyjskich, o których mowa powyżej, ponieważ nie przewidują żadnego
mechanizmu powiadamiania o tej inwigilacji - czy to wobec osoby podejrzanej o udział
w nielegalnych działaniach, czy też wobec osoby pośrednio objętej danym środkiem -
chyba że przeciwko tej osobie wszczęto postępowanie karne, a przechwycone dane zostały
wykorzystane jako dowód przy wszczęciu tego postępowania. Trybunał Konstytucyjny
dwukrotnie zwrócił uwagę ustawodawcy krajowego na lukę ustawodawczą stanowiącą
naruszenie praw określonych w art. 51 ust. 3 i 4 Konstytucji (gwarantującą prawo dostępu
do dokumentów urzędowych i baz danych dotyczących osoby fizycznej oraz prawo żądania
sprostowania i usunięcia nieprawdziwych, niekompletnych lub zebranych niezgodnie
z prawem informacji). Trybunałowi nie wydaje się, aby polski ustawodawca zastosował się
-- 2 of 4 --
3
do wskazówek udzielonych mu w tej kwestii przez Trybunał Konstytucyjny ani aby rząd
przedstawił jakiekolwiek uzasadnienie wstrzymania się od głosu przez ustawodawcę.
Ponadto Trybunał zauważa, że Komisja Wenecka w wyżej wymienionej opinii zaleciła
Polsce wprowadzenie ogólnego obowiązku powiadomienia z mocą wsteczną,
z odstępstwami, w odniesieniu do służb państwa prowadzących nadzór".
Treść wyroku wskazuje na konieczność powiązania projektowanej regulacji, realizującej
obowiązek informacyjny, z katalogiem niezbędnych odstępstw, który zagwarantowałby
sprawne działanie organów państwa tam gdzie zagrożone jest jego bezpieczeństwo lub
suwerenność, a także w innych absolutnie koniecznych wypadkach. Dostrzegając niepełny
charakter projektowanego przepisu, jak również konieczność wprowadzenia od niego
wyjątków zrezygnowano z regulowania omawianej kwestii w projekcie UD153, który
dotyczy przede wszystkim zmian w obszarze procesu karnego, a nie działań operacyjnych.
Nie oznacza to jednak rezygnacji z prac nad omawianą problematyką.
Ad 2
Nie można uzyskać danych na temat zdarzeń przyszłych, których wystąpienie wiązałoby
się z przepisami, które nie weszły w życie i których ostateczny kształt nie jest znany.
Jednocześnie należy mieć na uwadze, że obowiązek informacyjny może wiązać się
z pewnym zagrożeniem dla prowadzonych postępowań, dlatego też zarówno ETPCz,
Komisja Europejska jak i Komisja Wenecka akceptowały wprowadzenie odstępstw od
realizacji tego obowiązku (vide wyrok ETPCz z 28 maja 2024 r. w sprawie Pietrzak,
Bychawska-Siniarska i inni przeciwko Polsce skargi 72038/17 i 25237/18).
Ad 3
Ministerstwo Sprawiedliwości pozostaje w stałym roboczym kontakcie z Ministrem -
członkiem Rady Ministrów - Koordynatorem Służb Specjalnych oraz Ministerstwem Spraw
Wewnętrznych i Administracji w celu wypracowała optymalnych rozwiązań legislacyjnych.
-- 3 of 4 --
4
Ad 4 i 5
W omawianym zakresie nie zapadły żadne decyzje negatywne, a jedynie uznano za
konieczne kontynuowanie prac analitycznych, w celu zapewnienia kompleksowego
i wyczerpującego charakteru regulacji prawnych, uwzględniających złożoność
problematyki zagadnienia, co wynika również z przytoczonego powyżej wyroku ETPCz.
Z wyrazami szacunku
Arkadiusz Myrcha
Sekretarz Stanu
/podpisano elektronicznie/
-- 4 of 4 --