Interpelacja w sprawie środków z programów europejskich dla miast średnich z przedziału 20-100 tys. mieszkańców
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja nr 10902
do ministra funduszy i polityki regionalnej
w sprawie środków z programów europejskich dla miast średnich z przedziału 20-100 tys. mieszkańców
Zgłaszający: Tadeusz Tomaszewski
Data wpływu: 11-07-2025
Gniezno, 10 lipca 2025 r.
Szanowna Pani Minister,
program Fundusze Europejskie na Infrastrukturę, Klimat, Środowisko (inaczej FEnIKS) na lata 2021-2027 to następca dobrze znanego z perspektywy finansowej 2014-2020 unijnego Programu Operacyjnego Infrastruktura i Środowisko (POIiŚ). Budżet programu wynosi ponad 25 miliardów euro (w formie dotacji, instrumentów finansowych i instrumentów łączących finansowanie zwrotne oraz dotacyjne) i jest przeznaczony na kluczowe projekty środowiskowe, energetyczne oraz transportowe, a także na wsparcie w obszarze kultury i ochrony zdrowia.
Niestety - z uwagi na specyficzne unormowania prawne, z możliwości aplikowania o środki z ww. programu często nie mogą korzystać średnie polskie miasta.
Swoje spostrzeżenia na ten temat przedstawił burmistrz miasta Koła dr Krzysztof Witkowski.
W ramach programu Funduszy Europejskich na Infrastrukturę, Klimat i Środowisko w dziedzinie kultury ogłoszono i zakończono do tej pory pięć naborów. Z tych pięciu naborów miasto Koło kwalifikowało się do startu tylko w jednym. Okazuje się, że z tych pięciu naborów trzy były na samym starcie niekonkurencyjne, czyli że mogły startować w nich tylko ściśle określone podmioty (np. konkretne muzea i nikt inny - najczęściej instytucje państwowe). Z pozostałych dwóch naborów - w jednym w ogóle samorządy nie mogły startować, no chyba że leżały w granicach obszarów objętych listą UNESCO (np. w grę wchodzi tu Kraków, ale już z pewnością nie Koło, jak i znakomita większość miast).
To pokazuje, jak w FEnIKS-ie dla kultury małe szanse mają mniejsze samorządy w walce o środki zewnętrzne, europejskie.
Mając na uwadze powyższe, uprzejmie proszę o odpowiedzi na pytania:
Dlaczego miasta średnie z przedziału 20-100 tys. mieszkańców, w tym m.in. Koło, często zostają pozbawione możliwości pozyskiwania środków z programu Fundusze Europejskie na Infrastrukturę, Klimat, Środowisko na lata 2021-2027 (FEnIKS)?
Na co wydatkowane były środki z programu FEnIKS w województwie wielkopolskim – w podziale na ochronę środowiska, energetykę, transport, ochronę zdrowia i dziedzictwo kulturowe w latach 2021 2025?
Z wyrazami szacunku
Poseł Tadeusz Tomaszewski
Sekretarz stanu Jan Szyszko
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
- Zawiera 14 wskazania konkretnych kwot finansowych
- Podaje wskaźniki procentowe (1)
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (2)
- Resort odnosi się punkt po punkcie do pytań posła
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
7564 znakówwww.gov.pl/web/fundusze-regiony
www.funduszeeuropejskie.gov.pl
ul. Wspólna 2/4
00-926 Warszawa
Warszawa, data: 5 sierpnia 2025 r.
znak sprawy: DPI-XXIII.054.14.2025
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu RP
Dotyczy: odpowiedzi na interpelację nr 10902 Pana Posła Tadeusza
Tomaszewskiego w sprawie środków z programów europejskich dla miast
średnich z przedziału 20-100 tys. mieszkańców
Szanowny Panie Marszałku,
odpowiadając na interpelację, przedstawiam następujące informacje.
1. Dlaczego miasta średnie z przedziału 20-100 tys. mieszkańców w tym
m.in. Koło, często zostają pozbawione możliwości pozyskiwania
środków z programu Fundusze Europejskie na Infrastrukturę, Klimat,
Środowisko na lata 2021-2027 (FEnIKS)?
Zgodnie z przyjętym podziałem interwencji funduszy pomiędzy programami
polityki spójności, projekty z zakresu kultury mogą być wspierane w programach
krajowych, jak np. w programie Fundusze Europejskie na Infrastrukturę, Klimat,
Środowisko (FEnIKS) oraz regionalnych, jako część zintegrowanych strategii
terytorialnych bazujących na potencjałach i potrzebach terytoriów. W ramach
tych strategii mogą być finansowane projekty dla wszystkich celów polityki
spójności, w tym w zakresie kultury i zrównoważonej turystyki.
W przypadku programu FEnIKS wsparcie zostało ukierunkowane przede
wszystkim na przedsięwzięcia o znaczeniu krajowym, realizowane przez
państwowe instytucje kultury lub współprowadzone przez administrację rządową
i samorządową. Przykładem są przedsięwzięcia instytucji kultury posiadające
zbiory wchodzące w zakres Narodowego Zasobu Bibliotecznego, dotyczące
-- 1 of 4 --
2
obiektów UNESCO, Pomników Historii Prezydenta RP, czy posiadające Znak
Dziedzictwa Europejskiego.
Mając powyższe na uwadze, należy podkreślić, że główną przesłanką dla
określenia zasad wyboru przedsięwzięć do wsparcia z Programu FEnIKS był rodzaj
i charakter inwestycji, a nie status beneficjenta. Tym niemniej, uznając
specyficzne potrzeby miast średnich jako obszarów strategicznej interwencji
wskazanych w Krajowej Strategii Rozwoju Regionalnego, na początku 2024 r.
podjęto decyzję o włączeniu do wsparcia z Programu FEnIKS przedsięwzięć
położonych w miastach średnich tracących funkcje społeczno-gospodarcze, oraz
samorządowych instytucji kultury położonych w miastach średnich tracących
funkcje społeczno-gospodarcze – pod warunkiem nieotrzymania wsparcia ze
środków programu regionalnego.
W 2024 r. odbył się nabór wniosków w trybie konkurencyjnym z alokacją 800 mln
zł, w którym aplikować mogły miasta z listy miast średnich tracących funkcje
społeczno-gospodarcze, w tym m.in. miasto Koło, oraz samorządowe instytucje
kultury położone w tych miastach. Projekty z tych miast są reprezentowane
wśród przedsięwzięć dofinansowanych z tego naboru i według informacji
Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego stanowią ponad 30% wszystkich
projektów dofinansowanych w naborze (9 z 28 projektów ). Gmina Miasto Koło
ze swoim projektem „Przebudowa i adaptacja zabytkowej willi tzw. „Sejmik” na
siedzibę Muzeum Technik Ceramicznych w Kole” niestety nie uzyskała
dofinansowania.
Obecnie - od 2 czerwca do 30 września 2025 r. - trwa ostatni nabór w trybie
konkurencyjnym w sektorze kultury w Programie FEnIKS, w którym miasto Koło,
jak również inne miasta mające status miast średnich tracących funkcje
społeczno-gospodarcze, nadal może ubiegać się o wsparcie. Aktualny budżet
naboru to 200 mln zł z możliwością zwiększenia.
2. Na co wydatkowane były środki z programu FEnIKS w województwie
wielkopolskim – w podziale na ochronę środowiska, energetykę,
transport, ochronę zdrowia i dziedzictwo kulturowe w latach 2021-
2025?
W ramach programu Fundusz Europejskie na Infrastrukturę, Klimat, Środowisko
w województwie wielkopolskim realizowanych jest obecnie 38 projektów
o wartości 3 mld zł, z czego dofinansowanie z funduszy UE wynosi ok. 2,1 mld zł.
Poniżej przedstawiamy podział projektów według sektorów:
a) Transport
W ramach sektora transportu realizowane są 4 projekty o wartości 251,5 mln zł
i dofinansowaniu UE 129,0 mln zł. Realizowane projekty dotyczą transportu
miejskiego, ochrony i bezpieczeństwa transportu lotniczego.
W zakresie transportu miejskiego wsparcie obejmuje inwestycje realizowane na
obszarach Zintegrowanych Inwestycji Terytorialnych (ZIT) miast wojewódzkich
-- 2 of 4 --
3
i innych miast objętych w okresie programowania 2014-2020 instrumentem ZIT,
z wyłączeniem obszaru Polski Wschodniej. Wyznaczanie obszarów ZIT dla miast
regionalnych/subregionalnych uzależnione było od decyzji samorządów
poszczególnych województw i w perspektywie 2014-2020 siedem takich
obszarów zawiązało zinstytucjonalizowaną formę współpracy, w tym również
w województwie wielkopolskim. W związku z tym, ze środków Programu FEnIKS
wspierany jest rozwój transportu miejskiego na obszarze funkcjonalnym
Poznania oraz Aglomeracji Kalisko-Ostrowskiej.
Ponadto w sektorze transportu kolejowego przewidziano do dofinansowania UE
projekt: „Poprawa bezpieczeństwa na skrzyżowaniach linii kolejowych z drogami
- Etap IV”. W ramach niego będą realizowane cztery obiekty z czego dwa znajdują
się w Poznaniu: Budowa wiaduktu drogowego w ciągu ul. Lutyckiej w Poznaniu
oraz budowa wiaduktu drogowego w ciągu ul. Golęcińskiej.
W zakresie transportu lotniczego wsparcie uzyskały inwestycje w bezpieczeństwo
i ochronę Portu Lotniczego Poznań Ławica.
b) Energia
W sektorze energii realizowanych jest 10 projektów o wartości 1,9 mld zł
i dofinansowaniu UE 1,5 mld zł. Projekty te dotyczą poprawy efektywności
energetycznej budynków, jak np. ogólnopolski projekt „Czyste powietrze” czy
budowy i rozwoju inteligentnych systemów elektroenergetycznych, budowy linii
przesyłowej Piła Krzewina – Plewiska, która ma kluczowe znaczenie dla zasilania
w energię elektryczną województwa wielkopolskiego, jak również istotnego dla
regionu gazociągu Kalisz-Sieradz.
c) Środowisko
W sektorze środowiska realizowanych jest 20 projektów o wartości 601,2 mln zł
i dofinansowaniu UE w wysokości 365,3 mln zł. Obejmują one działania z zakresu:
adaptacji terenów zurbanizowanych do zmian klimatu,
gospodarki wodno-ściekowej oraz gospodarki odpadami,
gospodarki o obiegu zamkniętym,
ochrony przyrody i rozwoju zielonej infrastruktury,
zapobieganiu klęskom i katastrofom,
wsparcia dostępu do wody i zrównoważonej gospodarki wodnej.
d) Kultura
W sektorze kultury realizowane są 4 projekty o wartości 260,8 mln zł, z czego
dofinansowanie UE wynosi 169,4 mln zł. Celem projektów jest rozwój
infrastruktury kultury i zwiększenie atrakcyjności turystycznej obiektów
dziedzictwa kulturowego w regionie.
e) Zdrowie
W sektorze zdrowia w ramach projektu grantowego Wsparcie podstawowej
opieki zdrowotnej POZ, granty (dofinansowanie) otrzymało 118 placówek POZ na
-- 3 of 4 --
4
łączną kwotę 44 mln zł. Beneficjentem tych grantów jest NFZ, który odpowiada
za dystrybucję środków do poszczególnych placówek.
Ponadto planowana jest realizacja projektu „Rozwój infrastruktury łączności
radiowej na potrzeby systemu Państwowe Ratownictwo Medyczne
w województwie wielkopolskim”. Obecnie procedowana jest ocena wniosku
o dofinansowanie inwestycji. Planowana wysokość dofinansowania UE dla tego
projektu będzie wynosiła 2,49 mln zł.
Dodatkowo w załączeniu przekazuję tabelaryczne zestawienie projektów
realizowanych w województwie wielkopolskim w ramach Programu Fundusze
Europejskie na Infrastrukturę, Klimat, Środowisko.
Z poważaniem
Z up. Ministra
Jan Szyszko
Sekretarz Stanu
/podpisano elektronicznie/
Załączniki:
1. Załącznik nr 1 do interpelacji nr 10902
-- 4 of 4 --