Interpelacja w sprawie doktorantów czwartego roku
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja nr 10827
do ministra nauki i szkolnictwa wyższego
w sprawie doktorantów czwartego roku
Zgłaszający: Elżbieta Gapińska, Zofia Czernow, Maria Małgorzata Janyska, Krystyna Sibińska
Data wpływu: 08-07-2025
Szanowny Panie Ministrze,
z dniem 1 października 2025 r. doktoranci, którzy będą przygotowywać pracę doktorską w terminie dłuższym niż cztery lata, po tym okresie całkowicie stracą stypendium, ubezpieczenie zdrowotne i zniżki na transport publiczny. Tymczasem ze względów niezależnych od doktorantów (w tym pandemia, wojna na Ukrainie i spowodowane nią szoki inflacyjne, wewnętrzne procedury uczelniane, czasem problemy zdrowotne) zrealizowanie doktoratu w ciągu czterech lat jest w wielu, jeśli nie większości przypadków praktycznie niemożliwe. W poprzednim systemie przed reformą z 2018 roku standardowy czas przygotowania doktoratu wynosił nawet 6-8 lat.
Dobrym rozwiązaniem jest obecna ustawa, która przewiduje możliwość przedłużenia kształcenia w szkołach doktorskich o okres maksymalnie 2 lat. Zazwyczaj wystarczy roczne przedłużenie kształcenia, a zamknięcie całego procesu w ciągu pięciu lat jest zgodne z europejską praktyką.
W szczególnej sytuacji są obecni doktoranci czwartego roku. To doktoranci "pandemiczni" i "wojenni", wyjątkowo poszkodowani w porównaniu z innymi rocznikami, w tym zwłaszcza z doktorantami obecnie zaczynającymi kształcenie. Obecni doktoranci czwartego roku przez pierwsze dwa lata (2021-2023) otrzymywali niskie stypendium w wysokości około 2000 złotych, mimo że już wtedy wartość nabywcza tych środków została "zjedzona" przez inflację. Z podwyżek o 30% obecni doktoranci skorzystali dopiero na końcówce swojego kształcenia - korzystać z tego będą w pełni dopiero przyszłe roczniki. Przez pierwsze dwa lata obecni doktoranci czwartego roku nie mieli możliwości normalnego kształcenia i prowadzenia badań ze względu na pandemię - z tego też wynikają obecne opóźnienia. Dużym szokiem wpływającym na proces kształcenia i badań był też wybuch wojny na Ukrainie w lutym 2022 r. Jego efektem był m.in. kryzys mieszkaniowy - skokowy wzrost czynszów w akademikach i wynajmowanych mieszkaniach (nawet dwukrotny) oraz niedostępność miejsc w akademikach, przy czym stypendium doktoranckie nadal wtedy wynosiło zaledwie 2100 złotych. Doktoranci musieli się skoncentrować na sprawach bytowych, kosztem opóźnień w badaniach. Brak jakiegokolwiek stypendium po 1 października powoduje, że wiele osób zmuszonych jest skoncentrować się na poszukiwaniu pracy, i opóźnienie dokończenia procesu kształcenia.
Kieruję do Pana Ministra następujące pytanie:
Czy istnieje możliwość przedłużenia dofinansowania kształcenia w szkołach doktorskich o okres maksymalnie 2 lat?
Sekretarz stanu Karolina Zioło-Pużuk
Odpowiedź standardowa – resort odnosi się merytorycznie do zagadnienia z umiarkowaną ilością danych szczegółowych.
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (5)
- Wykryto zwrot wymijający: „pozostaje w stałym kontakcie” (formułki uspokajające / pozorne działania)
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
7831 znakówadres e-mail: kancelaria@mnisw.gov.pl 00-529 Warszawa
gov.pl/nauka
DN-WAN.055.22.2025.MK
Warszawa, 29 lipca 2025 r.
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Odpowiedź na interpelację nr 10827
Szanowny Panie Marszałku,
składam na Pana ręce odpowiedź na interpelację Posłanek na Sejm RP – Pani Elżbiety
Gapińskiej, Pani Zofii Czernow, Pani Małgorzaty Janyski oraz Pani Krystyny Sibińskiej
w sprawie doktorantów czwartego roku.
Szanowne Panie Posłanki,
w odpowiedzi na interpelację pragnę przekazać, że jednym z elementów reformy systemu
szkolnictwa wyższego i nauki było wprowadzenie, w miejsce studiów doktoranckich, szkół
doktorskich. Rozpoczęły one działalność z dniem 1 października 2019 r. – w oparciu
o regulacje ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce
(Dz. U. z 2024 r. poz. 1571, z późn. zm.), zwanej dalej „ustawą PSWN”.
Odpowiadając na zapytanie, które jest treścią interpelacji pragnę nadmienić,
że Ministerstwo nie planuje przedłużenia dofinansowania kształcenia w szkołach
doktorskich o kolejne okresy. Niemniej z pełnym zrozumieniem i empatią przyjęte zostały
przez Ministerstwo trudności środowiska doktorantów związane najpierw z pandemią
Covid-19 oraz późniejszym wybuchem pełnoskalowej wojny na Ukrainie. W związku z tym
proszę przyjąć informacje o konkretnych działaniach resortu mających na celu pomoc
dla doktorantów dotkniętych wymienionymi wcześniej wydarzeniami.
Ze względu na sytuację związaną z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV-2, podjęto
wiele działań mających na celu zapobieżenie negatywnym skutkom związanym
z pandemicznymi ograniczeniami. Przede wszystkim wydano Komunikat kierowany
do podmiotów prowadzących szkoły doktorskie w sprawie możliwości przedłużenia terminu
złożenia rozprawy doktorskiej w związku z sytuacją pandemiczną. Ministerstwo
poinformowało w nim, że istnieje możliwość uwzględnienia okoliczności związanych
-- 1 of 3 --
telefon: +48 22 52 92 718 ul. Wspólna 1/3
adres e-mail: kancelaria@mnisw.gov.pl 00-529 Warszawa
gov.pl/nauka
z pandemią przy rozpatrywaniu umotywowanych wniosków doktorantów o przedłużenie
terminu złożenia rozprawy doktorskiej, także w przypadku, gdy w treści regulaminu
szkoły doktorskiej nie zawarto bezpośredniego odniesienia do sytuacji związanej
z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV-2.
Natomiast w odniesieniu do problemu wojny na Ukrainie proszę przyjąć informacje o tym,
iż Ministerstwo wprowadziło szereg rozwiązań mających na celu ułatwienie funkcjonowania
szkół doktorskich, w szczególności w kontekście kształcenia obywateli Ukrainy – będących
doktorantami w tego typu placówkach w Polsce. Najważniejszym posunięciem resortu było
umożliwienie podmiotom prowadzącym szkoły doktorskie dokonanie zmian w zasadach
rekrutacji do szkół doktorskich oraz w programach kształcenia określonych dla kształcenia
rozpoczętego w 2021 r. i dla kształcenia rozpoczynającego się w 2022 r., z pominięciem 5-
miesięcznego terminu ich udostępnienia przed rozpoczęciem rekrutacji.
W odniesieniu do problemu inflacji, pragniemy nadmienić, iż jest to proces niezależny
od działań Ministerstwa, aczkolwiek jako resort odpowiedzialny za kształcenie młodych
kadr naukowych stale próbujemy wychodzić naprzeciw problemom środowiska
doktoranckiego, w tym przede wszystkim problem natury materialnej.
Co niezwykle istotne z punktu widzenia bezpieczeństwa socjalnego doktoranci na mocy
ustawy PSWN podlegają obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym (emerytalnemu
i rentowym oraz wypadkowemu) w okresie otrzymywania stypendium doktoranckiego.
Podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne doktorantów stanowi kwota
otrzymywanego stypendium doktoranckiego. W kontekście ubezpieczenia zdrowotnego
wyjaśniam, że doktoranci, także ci, którzy nie pobierają stypendium doktoranckiego,
podlegają temu ubezpieczeniu. Wyjątkiem są doktoranci, którzy mają inny tytuł do tego
ubezpieczenia albo są zgłoszeni do ubezpieczenia zdrowotnego jako członkowie rodziny.
Obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego powstaje z dniem złożenia oświadczenia
o niepodleganiu obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z innego tytułu, nie wcześniej
jednak niż z dniem rozpoczęcia pierwszego semestru kształcenia, a wygasa z dniem
ukończenia kształcenia w szkole doktorskiej albo skreślenia z listy doktorantów.
W kontekście mimowolnego wydłużenia okresu kształcenia doktorantów warto natomiast
wskazać na to, że ustawa PSWN zabezpiecza interesy doktoranta w przypadku zaprzestania
kształcenia w szkole doktorskiej (zapewnienie przeniesienia do innej szkoły albo pokrycie
kosztów postępowania w sprawie nadania stopnia doktora). Ustawa PSWN przewiduje także
uprawnienia pracownicze – przerwy wypoczynkowe i zaliczenie okresu kształcenia do stażu
pracy. Zagwarantowano ustawowo prawo do zawieszenia kształcenia na okres
odpowiadający czasowi trwania urlopu macierzyńskiego, ojcowskiego lub rodzicielskiego,
w trakcie którego doktorantowi nadal przysługuje stypendium doktoranckie. A okresu
wypłaty w takim przypadku nie wlicza się do łącznego 4 letniego okresu pobierania
stypendium.
Ministerstwo pozostaje w stałym kontakcie ze środowiskiem doktorantów. Wszystkie
sygnały napływające do resortu podlegają szczegółowej analizie oraz sukcesywnej realizacji.
-- 2 of 3 --
telefon: +48 22 52 92 718 ul. Wspólna 1/3
adres e-mail: kancelaria@mnisw.gov.pl 00-529 Warszawa
gov.pl/nauka
Warto podkreślić bardzo efektywną współpracę z Krajową Reprezentacją Doktorantów –
organem będącym głównym głosem doktorantów w szerokorozumianym środowisku
akademickim. To dzięki tej współpracy udało się podjąć szereg działań mających na celu
poprawę sytuacji materialnej oraz dobrostanu środowiska doktorantów. Do tego typu
działań należało m.in. zniesienie od 1 października 2023 r. zakazu zatrudnienia doktoranta
jako nauczycieli akademickich lub pracowników naukowych. Zmiana została wprowadzona
ustawą z dnia 28 lipca 2023 r. o zmianie ustawy – Karta Nauczyciela oraz niektórych innych
ustaw (Dz. U. poz. 1672, z późn. zm.). Jest to istotny zabieg w kontekście możliwości
dodatkowego zabezpieczenia sytuacji materialnej doktorantów. Ponadto doktoranci
kształcący się w szkołach doktorskich mają prawo do korzystania przez okres kształcenia
(4 lata) z preferencyjnego kredytu studenckiego z dopłatami do oprocentowania z budżetu
państwa oraz korzystnymi warunkami zaciągania kredytu oraz jego spłaty. Jednocześnie
została zachowana także możliwość ubiegania się doktoranta o środki z programów
grantowych, a także z programów stypendialnych oferowanych przez jednostki samorządu
terytorialnego oraz osoby fizyczne i prawne. Doktoranci mają również prawo ubiegania się
o stypendium ministra dla wybitnych młodych naukowców. Te możliwości, jak stale pokazuje
praktyka są skutecznym wsparciem dla młodych badaczy.
Istotnym wyrazem zrozumienia wpływu czynników zewnętrznych na prowadzenie badań
naukowych przez doktorantów było wprowadzenie zasady stanowiącej, iż doktoranci,
w stosunku do których zostałaby podjęta decyzja o przedłużeniu terminu złożenia rozprawy
doktorskiej, byliby nadal wliczani do składnika doktoranckiego subwencji. Podmioty
prowadzące szkoły doktorskie – w zależności od własnej sytuacji finansowej – mogłyby więc
przyznać tej grupie doktorantów, którzy przekroczyli łączny okres 4 lat otrzymywania
stypendium doktoranckiego w szkołach doktorskich, środki na przygotowanie rozprawy
doktorskiej, niebędące stypendium doktoranckim. Biorąc pod uwagę, choćby problem wojny
za naszą wschodnią granicą jest to rozwiązanie niezwykle pożyteczne, zarówno
dla doktorantów, jak i podmiotów prowadzących szkoły doktorskie.
Z wyrazami szacunku
Z upoważnienia
Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego
Karolina Zioło-Pużuk
Sekretarz Stanu
/ – podpisano cyfrowo/
Do wiadomości:
Kancelaria Prezesa Rady Ministrów.
-- 3 of 3 --