Interpelacja w sprawie nadmiernego spożycia cukru w napojach

Interpelacja nr 10815

do ministra zdrowia

w sprawie nadmiernego spożycia cukru w napojach

Zgłaszający: Jarosław Sachajko

Data wpływu: 08-07-2025

Szanowna Pani Minister,

problem nadmiernego spożycia cukru, szczególnie tego zawartego w napojach, jest jednym z najważniejszych wyzwań współczesnej polityki zdrowotnej. Liczne badania potwierdzają jednoznaczny związek pomiędzy spożyciem słodzonych napojów a wzrostem otyłości, szczególnie wśród dzieci i młodzieży. Cukier zawarty w napojach jest także powszechnie uważany przez środowiska medyczna za jedną z najważniejszych przyczyn wzrostu zachorowań na cukrzycę typu 2.

Zgodnie z raportem Światowej Organizacji Zdrowia z 2022 roku wysokie spożycie cukru, szczególnie w postaci napojów, prowadzi do istotnego zwiększenia ryzyka otyłości wśród młodzieży. Dane Narodowego Instytutu Zdrowia Publicznego - PZH z 2023 wskazują, że w Polsce odsetek młodzieży z nadwagą lub otyłością wynosi już ponad 25%. Jest to skala, która musi budzić uzasadniony niepokój i spowodować potrzebę podjęcia przez władze proaktywnych działań w zakresie zwalczania przyczyn wzrostu otyłości wśród najmłodszych oraz promowania na różne sposoby zdrowszego trybu życia i zdrowszego odżywiania. Najnowsze dane przedstawione w raporcie Narodowego Instytutu Zdrowia Publicznego - PZH z czerwca 2025 roku powinny skłonić do szybkiego działania. W opracowaniu „Sytuacja zdrowotna ludności Polski i jej uwarunkowania 2025” wskazano, że częste spożywanie napojów słodzonych przez dzieci w wieku wczesnoszkolnym jest już zjawiskiem powszechnym. Wyniki przeprowadzanych badań wskazują, że ponad 60 procent dzieci sięga po nie nawet kilka razy w tygodniu, a około 10 procent spożywa je już codziennie.

W Rządowym Centrum Legislacji 18 czerwca 2025 roku opublikowano projekt zmiany rozporządzenia dotyczącego sprzedaży i stosowania środków spożywczych w jednostkach systemu oświaty. Krok ten należy ocenić pozytywnie w świetle przytaczanych wcześniej danych. Projekt przewiduje m.in. obniżenie limitu zawartości cukru w napojach przygotowywanych na miejscu. Ważne jest jednak, aby objąć regulacjami także gotowe słodzone napoje sprzedawane w sklepikach i automatach. Stanowią one istotne źródło cukru w diecie dzieci. Bez ich uwzględnienia trudno będzie skutecznie poprawić nawyki żywieniowe uczniów.

Badania opublikowane przez American Diabetes Association wskazują na bezpośrednią korelację między spożyciem słodzonych napojów a znacznym wzrostem ryzyka rozwoju cukrzycy typu 2. Jak wskazują eksperci, cukier pochodzący z napojów ma jeszcze bardziej negatywne skutki zdrowotne niż cukier spożywany w formie sypkiej. Światowa Organizacja Zdrowia zaleca ograniczenie spożycia wolnych cukrów do poziomu niższego niż 10% całkowitego dziennego zapotrzebowania na energię. Oznacza to, że zgodnie z wytycznymi WHO maksymalna dzienna zalecana dawka słodkich napojów wynosi 250 ml dziennie.

Polska, mimo wdrożenia kilka lat temu tzw. podatku cukrowego, w dalszym ciągu nie posiada systemowych rozwiązań w zakresie m.in. regulacyjnym czy fiskalnym, które w kompleksowy sposób realizowałyby potrzeby polityki zdrowotnej państwa w zakresie ograniczania spożycia cukru, szczególnie pochodzącego z napojów. Co więcej, chociażby przepisy regulujące stawki podatku VAT zawierają, kompletnie niezrozumiałe z punktu widzenia zdrowia publicznego, preferencyjne traktowanie napojów słodzonych (zawierających co najmniej 20% soków) względem np. wody mineralnej. Także przepisy ustawy o podatku cukrowym wymagają zmian legislacyjnych, które powinny zostać oparte na szczegółowej ocenie skutków obowiązywania tych regulacji w ostatnich latach.

W odpowiedzi na interpelację nr 9733 w sprawie obowiązujących stawek podatku VAT na produkty spożywcze Ministerstwo Zdrowia wskazało, że wielokrotnie w korespondencji z Ministerstwem Finansów „deklarowało chęć współpracy przy pracach dotyczących identyfikacji produktów spożywczych, dla których rekomendowana byłaby zmiana stawki VAT ze względu na ich wpływ na zdrowie (tzn. zawierające znaczne ilości cukrów prostych, soli bądź tłuszczu)”. W przytoczonej odpowiedzi wskazano także, że również w zakresie wysokości stawki podatku VAT na wodę butelkowaną ministerstwo skierowało do resortu finansów stanowisko, „w którym wskazano, że w ramach koncepcji całościowego podejścia do zdrowia ważna jest spójna polityka międzysektorowa w zakresie konieczności ograniczenia promocji produktów niekorzystnych dla zdrowia”. W odpowiedzi na tę interpelację ministerstwo przywołało konkretne pisma kierowane do Ministerstwa Finansów (pismo MZ z dnia 11 lipca 2016 r., znak: ZPN.073.9.2016; pismo Ministerstwa Zdrowia z dnia 2 czerwca 2022 r., znak: ZPN.611.56.2022). Zwracam się z prośbą o przesłanie treści tych pism, a także innej ewentualnej korespondencji Ministerstwa Zdrowia z Ministerstwem Finansów dotyczącej polityki państwa względem napojów zawierających cukier.

W związku z powyższym proszę Panią Minister o odpowiedź na następujące pytania:

1. Czy Ministerstwo Zdrowia przeprowadziło lub zamierza przeprowadzić szczegółową ocenę skutków obowiązywania przepisów o podatku cukrowym? Jeżeli tak, to jakie są jego wnioski?

2. Jakie zmiany w regulacjach dotyczących podatku cukrowego są aktualnie rozważane przez ministerstwo, aby zwiększyć jego efektywność?

3. Czy Ministerstwo Zdrowia zamierza w najbliższym czasie podjąć działania zmierzające do zmiany polityki fiskalnej rządu w stosunku do napojów, których efektem będzie co najmniej zrównanie stawek podatkowych na wodę względem stawek na niektóre mniej zdrowe i słodzone napoje?

4. Czy Ministerstwo Zdrowia uwzględniło, że planowane obniżenie limitu cukru w napojach przygotowywanych na miejscu w szkołach nie obejmie gotowych napojów owocowych bardzo popularnych w sklepikach szkolnych i maszynach vendingowych?

5. Czy w ramach zmiany rozporządzenia rozważano ograniczenie sprzedaży napojów na terenie szkół wyłącznie do wody i soków 100%?

6. Czy przygotowując projekt zmiany rozporządzenia, analizowano możliwość wprowadzenia maksymalnej jednostkowej objętości napojów dostępnych w placówkach oświatowych?