Interpelacja w sprawie warunków przetargu na sprzęt komputerowy dla szkół

Interpelacja nr 10805

do ministra cyfryzacji

w sprawie warunków przetargu na sprzęt komputerowy dla szkół

Zgłaszający: Przemysław Wipler

Data wpływu: 07-07-2025

Szanowny Panie Premierze,

w połowie maja bieżącego roku ogłoszony został wart ponad 1,4 mld zł przetarg na zakup sprzętu komputerowego dla szkół. Przetarg ten realizowany jest przez Centrum Obsługi Administracji Rządowej (COAR) działające na zlecenie ministra cyfryzacji. Zamówienie obejmuje zakup ponad 404 tys. laptopów, 110 tys. laptopów przeglądarkowych i 220 tys. tabletów dla 17 tys. polskich szkół.

Jak wynika z doniesień medialnych[1] w Specyfikacji Warunków Zamówienia (SWZ) przetargu zapisano wymóg posiadania przez sprzęt dwóch certyfikatów: TCO oraz EPEAT. Obydwa te certyfikaty dotyczą standardów ekologicznych dla produktów elektronicznych, takich jak komputery czy monitory. W praktyce tak sformułowane warunki przetargu uniemożliwiają udział w nim wszystkim polskich producentom sprzętu komputerowego. Żaden z nich bowiem nie posiada takich modeli np. laptopów, które posiadają obydwa wymagane certyfikaty. Proces pozyskania obydwu wyżej wymienionych certyfikatów jest czasochłonny i kosztochłonny[2]. Warunek uzyskania zarówno certyfikatu TCO jak i EPEAT, prosty do spełnienia przez globalnych producentów komputerów, jest niezwykle dotkliwy dla krajowych firm działających w tej branży z uwagi chociażby na fakt niższego niż w przypadku międzynarodowych koncernów wolumenu produkcji i sprzedaży poszczególnych modeli.

Jak wynika z publikacji prasowych Ministerstwo Cyfryzacji tłumaczy przedmiotowe zapisy SWZ w następujący sposób: „Zapisy SIWZ wynikają z Rozporządzenia Ministra Edukacji w sprawie podstawowych warunków niezbędnych do realizacji przez szkoły i nauczycieli zadań dydaktycznych, wychowawczych i opiekuńczych oraz programów nauczania. Rozporządzenie definiuje minimalne parametry dla zakupów sprzętu dla szkół. Wymóg ten wynika również z konieczności stosowania zasady DNSH – nie czyń poważnych szkód (ang. Do No Significant Harm) ściśle wymaganej w inwestycjach KPO. Przetarg ten finansowany jest z Krajowego Planu Odbudowy”[3]. Wyjaśnienia te są niezgodne z treścią rozporządzenia, na które powołuje się ministerstwo. Zgodnie z jego najnowszą treścią[4] (z dnia 19 lutego 2025 r.) sprzęt taki jak np. laptopy czy laptopy przeglądarkowe powinien posiadać „certyfikat TCO lub EPEAT”. Na poziomie rozporządzenia nie ma więc wymogu legitymowania się obydwoma przywołanymi certyfikatami. Co więcej, mimo że jak wskazuje Ministerstwo Cyfryzacji zawarte w SWZ przetargu dotyczące wymaganych certyfikatów, miałyby wynikać z konieczności stosowania zasady DNSH wymaganej w inwestycjach realizowanych w ramach KPO, to jednocześnie zarówno w rozporządzeniu MEN jak i SWZ ww. przetargu (a także innych przetargów na sprzęt komputerowy realizowanych w ramach środków z KPO[5]) przedmiotowe certyfikaty nie są wymagane w odniesieniu do tabletów czy tabletów graficznych. Tymczasem gdyby przyjąć, że konieczność posiadania przez sprzęt komputerowy kupowany dla szkół i finansowany w ramach KPO obu certyfikatów jest wymogiem wynikającym z przepisów unijnych i ustaleń w ramach KPO to analogicznie powinien on dotyczyć także takiego sprzętu jak tablety.

Podstawy stosowania zasady DNSH zostały zawarte w Zawiadomieniu Komisji w sprawie wytycznych technicznych dotyczących stosowania zasady „nie czyń poważnych szkód” na podstawie rozporządzenia ustanawiającego Instrument na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności (C/2023/111)[6]. Zgodnie z przepisami tego dokumentu zasada DNSH wymaga m.in. „wykorzystywania lub produkowania towarów lub usług, którym przyznano oznakowanie ekologiczne UE lub inne oznakowanie ekologiczne typu I”. Poprzez wspomniane w tym dokumencie oznakowanie ekologiczne rozumie się z kolei zgodność z normą ISO 14024:2018. Jednocześnie dokument ten w żaden sposób nie wskazuje na konieczność posiadania przez sprzęt finansowany ze środków Instrumentu na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności konkretnych i określonych certyfikatów. Jak wynika z informacji zawartych w serwisach unijnych, przetargi na zakup sprzętu komputerowego realizowane w ramach instrumentów tożsamych z KPO przez inne państwa UW nie zawierały często tak drastycznych wymogów jak przyjęte w ramach przedmiotowego przetargu organizowanego przez COAR.

Warunki wskazanego w niniejszej interpelacji przetargu zostały zaskarżone przez jednego z przedsiębiorców. W dniu 18 czerwca br. Krajowa Izba Odwoławcza ogłosiła orzeczenie w tej sprawie. Jak wskazano w ustnym uzasadnieniu: „Izba w znacznej mierze przyjęła argumentację zamawiającego i licznie zgłaszających przystąpienie po jego stronie wykonawców, uznając tę argumentację za zasadną. Izba zwróciła uwagę, że od wielu lat certyfikaty EPEAT i TCO wymagane są w przetargach w zakresie dostawy sprzętu informatycznego. W związku z tym nie są ani żadną nowością, ani czymś, co mogłoby wykonawców zaskoczyć. Należało uznać, że jest to pewien standard stosowany już od jakiegoś czasu i nie powinno to stanowić wielkiego zaskoczenia dla wykonawców profesjonalnych”[7]. Jak wskazują media KIO nie odniosła się jednocześnie do wskazywanego przez Ministerstwo Cyfryzacji związku pomiędzy wymogiem posiadania obydwu certyfikatów, a warunkami wynikającymi z zapisów KPO, czy też z zasady DNSH. Jak wynika z informacji medialnych przedsiębiorca skarżący warunki przetargu rozważa skierowanie skargi na orzeczenie KIO do sądu.

Szanowny Panie Premierze, powyżej opisane warunki przetargu na sprzęt komputerowy dla szkół są niezrozumiałym z punktu widzenia interesów polskich przedsiębiorców oraz potrzeby rozwoju krajowego potencjału w zakresie produkcji sprzętu komputerowego przykładem mnożenia przez władze barier administracyjnych utrudniających krajowym podmiotom możliwość konkurowania z większymi, zagranicznymi producentami. Wyjaśnienia udzielane przez przedstawicieli resortu cyfryzacji w tym zakresie budzą poważne wątpliwości, a uzasadnienie decyzji KIO sprowadza się co do meritum w zasadzie do stwierdzenia, że skoro taki warunek (posiadania obu certyfikatów) już w przeszłości obowiązywał to jest on zasadny. Nie wyjaśniono ani kwestii rozbieżności pomiędzy przepisami ww. rozporządzenia MEN, a SWZ przetargu, ani nie wskazano z jakich dokładnie ustaleń czynionych w ramach KPO wynika konieczność certyfikowania sprzętu komputerowego w dwóch niezależnych ośrodkach. Jednocześnie cała ta sytuacja ma miejsce świeżo po daleko idących deklaracjach w zakresie wsparcia dla polskiego sektora produkcyjnego, polskiej branży IT i ogólnie polskiej gospodarki, składanych nie tylko przez Pana Premiera, ale także prezesa Rady Ministrów.

W związku z powyższym proszę o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:

Z jakiego powodu w SWZ przedmiotowego przetargu zawarto w odniesieniu m.in. do laptopów warunek posiadania certyfikatów TCO i EPEAT, podczas gdy rozporządzenie Ministra Edukacji z dnia 19 lutego 2025 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie podstawowych warunków niezbędnych do realizacji przez szkoły i nauczycieli zadań dydaktycznych, wychowawczych i opiekuńczych oraz programów nauczania wskazuje, że sprzęt ten może posiadać jeden z tych dwóch certyfikatów?

Na jakim etapie doszło do zmiany tego warunku? Kto i kiedy zaproponował takie sformułowanie wymogów certyfikacyjnych? Na jakiej podstawie MC doszło do wniosku, że wprowadzenie bardziej wyśrubowanych wymogów jest zasadne? Czy decyzja ta została podjęta przez ministerstwo czy zasugerowana przez resort edukacji narodowej? Czy była konsultowana z Ministerstwem Funduszy i Polityki Regionalnej?

Na jakiej podstawie przedstawiciele ministerstwa twierdzą, że konieczność posiadania obu certyfikatów wynika z zasady DNSH lub z zapisów KPO? Czy przedmiotowa kwestia była przedmiotem dialogu z instytucjami unijnymi? Czy była przedmiotem analiz lub opinii? Proszę o wskazanie dokumentów, analiz, opinii lub korespondencji, z których jednoznacznie wynika, że konieczność stosowania zasady DNSH wymaga zamawiania w ramach KPO sprzętu posiadającego certyfikaty TCO i EPEAT, a nie tylko jednego z nich lub nawet legitymowania się przez producentów odpowiednimi certyfikatami ISO.

Skoro, jak twierdzi Ministerstwo Cyfryzacji, wymóg ten (posiadania dwóch certyfikatów) wynika z zasady DNSH (w ramach KPO) to z jakiego powodu wymóg ten nie jest stosowany także do tabletów (także zamawianych w ramach przedmiotowego przetargu, jak również w ramach jednego z przetargów realizowanych przez NASK)? Z czego wynika ta różnica? Proszę o wskazanie odpowiednich dokumentów, opinii czy korespondencji wskazujących, że w przypadku tabletów konieczność stosowania się do zasady DNSH nie wymaga posiadania ani certyfikatu TCO ani EPEAT lub wskazujących na „unijną” genezę różnicy w wymogach względem laptopów i tabletów.

Czy ministerstwo w toku dialogu z MEN zwracało resortowi edukacji narodowej uwagę na różnice w zawartych w przedmiotowym rozporządzeniu wymaganiach dot. sprzętu komputerowego (np. między laptopami a tabletami)? Czy przedmiotowa kwestia była przedmiotem dialogu z MFiPR? Skoro wymóg podwójnego certyfikowania ma wynikać z zasady DNSH, niezbędnej do stosowania w zamówieniach finansowanych z KPO, to brak takiego wymogu przy np. zamówieniach na tablety mógłby skutkować utratą środków unijnych przeznaczonych na tego rodzaju zamówienia. Czy takie ryzyko było przez ministerstwo komunikowane?

[1] https://www.pb.pl/polskie-firmy-dyskryminowane-w-megaprzetargu-na-laptopy-1242647

[2] https://businessinsider.com.pl/gospodarka/gigantyczny-przetarg-na-laptopy-dla-szkol-zaskakujacy-warunek-wykosil-konkurencje/veh2prl

[3] https://www.pb.pl/polskie-firmy-dyskryminowane-w-megaprzetargu-na-laptopy-1242647

[4] https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/download.xsp/WDU20250000220/O/D20250220.pdf

[5] https://i-przetargi.com.pl/ogloszenie/6347769/dostawa-zestawow-do-nauczania-zdalnego-znz-w-ramach-umowy-ramowej

[6] https://www.kpo.gov.pl/media/147297/zawiadomienie_komisji_2023.pdf

[7] https://www.pb.pl/jest-decyzja-kio-w-sprawie-przetargu-na-laptopy-dla-szkol-1243929