Interpelacja w sprawie oczekiwań społecznych zwiększenia wysokości renty wdowiej i złagodzenia warunków przyznawania świadczenia
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja nr 10800
do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej
w sprawie oczekiwań społecznych zwiększenia wysokości renty wdowiej i złagodzenia warunków przyznawania świadczenia
Zgłaszający: Joanna Borowiak, Lidia Burzyńska, Marcin Grabowski, Anna Krupka, Lidia Czechak, Stanisław Szwed, Urszula Rusecka, Anna Milczanowska
Data wpływu: 07-07-2025
Z początkiem 2025 roku wprowadzono przepisy o rencie wdowiej, które miały na celu poprawę sytuacji finansowej seniorów po śmierci małżonka poprzez umożliwienie łączenia renty rodzinnej z własnym świadczeniem emerytalnym lub rentowym. Jednakże strona społeczna, w tym przede wszystkim przedstawiciele środowisk senioralnych, zgłaszają poważne zastrzeżenia do obecnego kształtu ustawy.
Najważniejsze z nich dotyczą:
- limitu łącznej wysokości świadczeń, który obecnie wynosi około trzykrotności najniższej emerytury, co jest niewystarczające wobec rosnących kosztów życia,
- braku konkretnych informacji na temat zwiększenia udziału drugiego świadczenia z obecnych 15% (planowanych 25% od 2027 r.) do co najmniej 50%, jak pierwotnie zakładano w projekcie obywatelskim,
- warunku pozostawania we wspólności majątkowej z małżonkiem do dnia jego śmierci, który dyskryminuje osoby z rozdzielnością majątkową oraz nie uwzględnia różnych sytuacji życiowych.
W związku z powyższym zwracam uwagę na pilną potrzebę podwyższenia świadczenia i odejścia od zapisów restrykcyjnie ograniczających dostęp do świadczenia.
Proszę o odpowiedź na następujące pytania:
Czy ministerstwo planuje przyspieszyć weryfikację i podwyższenie wskaźnika łączenia świadczeń renty wdowiej z obecnych 15-25% do poziomu 50%, aby realnie poprawić sytuację finansową wdów i wdowców?
Czy rozważane jest zniesienie lub złagodzenie warunku wspólności majątkowej jako kryterium przyznania renty wdowiej, aby nie wykluczać osób z rozdzielnością majątkową?
Jakie działania ministerstwo podejmie, aby zwiększyć limit łącznej wysokości świadczeń, tak by renta wdowia mogła skutecznie chronić przed ubóstwem osoby starsze po stracie małżonka?
Proszę o wyczerpującą odpowiedź, która rozwieje wątpliwości i wskaże kierunki dalszych działań na rzecz seniorów w tym zakresie. Seniorzy, którzy stracili małżonka, zawiedzeni niedotrzymaniem obietnicy dotyczącej wprowadzenia tzw. renty wdowiej w deklarowanej wysokości, oczekują na informacje.
Podsekretarz stanu Sebastian Gajewski
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
- Podaje wskaźniki procentowe (2)
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (6)
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
8200 znakówinfo@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
BM-II.059.1.337.2025
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 10800 Pani Poseł Joanny Borowiak wraz z grupą posłów, w
sprawie oczekiwań społecznych zwiększenia wysokości renty wdowiej i złagodzenia
warunków przyznawania świadczenia, proszę przyjąć poniższe informacje.
Ustawa z dnia 26 lipca 2024 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu
Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1243) wprowadziła od
1 stycznia 2025 r. nową regułę zbiegu prawa do renty rodzinnej po zmarłym małżonku
z prawem do własnego świadczenia o charakterze emerytalno-rentowym. Przepisy ustawy
przewidują, że w przypadku zbiegu prawa do powyższych świadczeń, począwszy od 1 lipca
2025 r., jedno świadczenie wypłacane będzie wdowie lub wdowcowi w całości, a drugie
w wysokości 25% (w okresie przejściowym, tj. od 1 lipca 2025 r. do 31 grudnia 2026 r. – 15%).
Tym samym, przywołany akt wprowadza nową regułę zbiegu prawa do nabytej renty
rodzinnej, którą wnioskodawcy ustawy nazwali „rentą wdowią”.
Przepisy określają krąg osób uprawnionych do skorzystania z nowej reguły zbiegu prawa do
renty rodzinnej z innym świadczeniem emerytalno-rentowym. Wdowy lub wdowcy
ubiegający się o ustalenie nowej reguły zbiegu prawa do renty rodzinnej po zmarłym
małżonku oraz prawa do innego świadczenia emerytalno-rentowego muszą spełnić warunki:
osiągnięcia wieku emerytalnego określonego w art. 24 ust. 1 ustawy o emeryturach
i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych;
pozostawania we wspólności małżeńskiej do dnia śmierci małżonka;
nabycia prawa do renty rodzinnej po zmarłym małżonku nie wcześniej niż 5 lat przed
osiągnięciem wieku emerytalnego określonego w art. 24 ust. 1 ustawy o emeryturach
i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych;
niewstąpienia w nowy związek małżeński (wypłata świadczeń w zbiegu na zasadach tzw.
renty wdowiej będzie ustawała z dniem poprzedzającym dzień zawarcia nowego
związku małżeńskiego przez osobę uprawnioną).
Ustawa wprowadza limit pobieranych świadczeń w zbiegu w ramach tzw. renty wdowiej do
poziomu trzykrotności najniższej emerytury, która od marca 2025 r. wynosi 1 878,91 zł tj. do
wysokości 5 636,73 zł. Do ustalenia limitu wliczane są świadczenia wypłacane łącznie oraz
dodatki przyznane na podstawie ustawy emerytalnej. W przypadku przekroczenia
określonego limitu wysokość świadczenia wypłacanego w zbiegu zostanie pomniejszona
o kwotę tego przekroczenia.
Wskazane warunki wynikają z konieczności skierowania renty wdowiej do osób najbardziej
potrzebujących, które w sposób dotkliwy również finansowo odczuły stratę osoby bliskiej,
a ze względu na wiek nie mają możliwości samodzielnego poprawienia swojej sytuacji
bytowej. Ograniczenia zawarte w ustawie służą skierowaniu nowej reguły zbiegu do osób,
które prawo do renty rodzinnej po zmarłym małżonku nabyły w końcowym okresie swojej
-- 1 of 3 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
aktywności zawodowej lub po jej ustaniu, a zatem praktycznie utraciły możliwość zmiany
swojej sytuacji majątkowej.
Wprowadzenie tych warunków jest rozwiązaniem kompromisowym, wynikającym
z konieczności odpowiedzialnego wdrożenia nowego rozwiązania do systemu emerytalno-
rentowego, uwzględniającego zarówno oczekiwania wnioskodawców projektu
obywatelskiego, jak i możliwości Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (FUS) i budżetu
państwa, z którego dotowany jest FUS.
Renta wdowia nie jest odrębnym świadczeniem. Stanowi szczególną instytucję w systemie
ubezpieczenia społecznego, tzn. wprowadza uprawnienie do pobierania dwóch świadczeń
jednocześnie (w całości jednego i drugiego w części). Ze względu na różny względem renty
rodzinnej charakter tego uprawnienia, ustawodawca odmiennie określił warunki uzyskania
prawa do pobierania tych dwóch świadczeń, uznając, że osobom, które utraciły partnera na
późnym etapie życia, trudniej jest dostosować się do nowej sytuacji niż osobom młodszym.
Uprawnienie do łączenia dwóch świadczeń stanowi inną konstrukcję prawną niż
samodzielne świadczenie, jakim jest renta rodzinna i z tego względu może podlegać innym
regułom w zakresie warunków nabywania uprawnień oraz ograniczeniom, jak w przypadku
limitu wysokości pobieranych świadczeń.
W interpelacji Pani Poseł wskazała, jakoby jednym z warunków niezbędnych do przyznania
renty wdowiej, było pozostawanie we „wspólności majątkowej”, tymczasem, zgodnie z
ustawą o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, warunkiem
otrzymywania renty rodzinnej wraz z własnym świadczeniem jest pozostawanie we
wspólności małżeńskiej do dnia śmierci małżonka.
Przepisy ustawy emerytalnej nie zawierają definicji wspólności małżeńskiej, jednakże na tle
orzecznictwa sądowego Zakład Ubezpieczeń Społecznych przyjmuje, iż jest to rzeczywisty
związek łączący małżeństwo poprzez wspólne zamieszkiwanie, prowadzenie gospodarstwa
domowego, pożycie, wierność i współdziałanie dla rodziny. Dotyczy ona również różnego
rodzaju więzi nie tylko natury fizycznej, lecz także duchowej, osobistej, majątkowej,
emocjonalnej oraz uczuciowej. Podkreślenia wymaga, że wspólność małżeńska może
zachodzić w przypadku różnych małżeńskich ustrojów majątkowych: zarówno w przypadku
wspólności majątkowej, jak i rozdzielności majątkowej czy rozdzielności majątkowej z
wyrównaniem dorobków.
Wypłata świadczeń w zbiegu z rentą rodzinną nie przysługuje małżonkowi rozwiedzionemu,
będącemu w separacji, a także wdowie/wdowcowi, który do dnia śmierci małżonka nie
pozostawał z nim we wspólności małżeńskiej (np. w długotrwałym, faktycznym rozłączeniu
obejmującym wieloletnie zamieszkanie w różnych krajach bez utrzymywania więzi
ekonomicznej).
Odnosząc się zatem do poruszonej kwestii rozdzielności majątkowej, czyli osobnego
zarządzania majątkiem osobistym małżonków przy zachowaniu więzi, które składają się na
wspólność małżeńską, pragnę zauważyć, że okoliczność ta nie ma związku z systemem
ubezpieczeń społecznych, a więc nie wpływa na prawo do renty rodzinnej, jak również do
renty wdowiej. Wspólność majątkowa jest bowiem kategorią prawa rodzinnego, wspólność
małżeńska zaś – prawa ubezpieczeń społecznych.
W Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej brane pod uwagę i badane są wszystkie
postulaty zgłaszane przez świadczeniobiorców, również te dotyczące zmiany przepisów
-- 2 of 3 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
emerytalno-rentowych. Wszystkie zgłaszane uwagi są dla Ministra istotną wskazówka przy
podejmowaniu przyszłych działań, zmierzających do doskonalenia systemu emerytalnego.
Ze względu na fakt, że każda zmiana w systemie emerytalnym ma konsekwencje finansowe i
wpływa na funkcjonowanie wielu osób, wszelkie nowe rozwiązania dotyczące tego obszaru
winny być dokładnie analizowane. Dotyczy to także ewentualnego rozszerzenia kręgu osób
uprawnionych do renty wdowiej. W każdym przypadku – biorąc pod uwagę aktualną i
prognozowaną sytuację Funduszu Ubezpieczeń Społecznych – będzie ono się bowiem
wiązało z koniecznością zwiększenia dotacji z budżetu państwa do FUS. Z tego powodu
kluczowe w tej sprawie pozostaje stanowisko Ministra Finansów i Gospodarki.
Jednocześnie, odnosząc się do kwestii weryfikacji i podwyższenia wskaźnika łączenia
świadczeń renty wdowiej, wyjaśniam, że zgodnie z art. 16 ustawy z dnia 26 lipca 2024 r. Rada
Ministrów dokona w 2028 roku weryfikacji wskaźnika wysokości świadczeń w zbiegu, w celu
oceny zasadności jego podwyższenia, uwzględniając na tle sytuacji społeczno-gospodarczej
kraju położenie grup uprawnionych na mocy niniejszej ustawy do wypłaty świadczeń
w zbiegu. Będzie to również okazja do całościowego przeglądu rozwiązań prawnych
dotyczących renty wdowiej, w tym – kręgu osób uprawnionych do korzystania z tego
rozwiązania.
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
dr hab. Sebastian Gajewski, prof. uczelni
Podsekretarz Stanu
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/
-- 3 of 3 --