Interpelacja nr 10731
Interpelacja w sprawie ograniczenia nadmiernych badań ojców mających na celu podtrzymanie alienacji rodzicielskiej
Zgłaszający:
•
Adresat:
Sprawiedliwość i Sądy (100%)
Edukacja i Szkolnictwo (60%)
Infrastruktura i Transport (55%)
Zdrowie i Lecznictwo (29%)
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja w sprawie ograniczenia nadmiernych badań ojców mających na celu podtrzymanie alienacji rodzicielskiej
Interpelacja nr 10731
do ministra sprawiedliwości
w sprawie ograniczenia nadmiernych badań ojców mających na celu podtrzymanie alienacji rodzicielskiej
Zgłaszający: Jacek Tomczak
Data wpływu: 03-07-2025
Zgłasza się do mnie wielu obywateli – w szczególności ojców – którzy wskazują na poważne dysfunkcje systemu orzekania w sprawach rodzinnych. Z relacji tych wynika, że w sytuacjach, w których matka dziecka wielokrotnie nie realizuje kontaktów ustalonych przez sąd oraz kieruje wobec ojca fałszywe oskarżenia o przemoc, molestowanie dzieci, a nawet gwałt, postępowania te są prawomocnie umarzane przez prokuraturę z powodu niepopełnienia czynu zabronionego. Mimo to, gdy ojciec występuje do sądu z wnioskiem o zmianę opieki lub ograniczenie praw rodzicielskich matki – to właśnie on kierowany jest na badania psychologiczne i psychiatryczne, mające na celu ustalenie:
- czy wykazuje cechy osobowości przemocowej,
- jaki jest jego poziom kontroli emocjonalnej,
- jaka jest jego zdolność do empatycznego reagowania,
- jakie są jego kompetencje wychowawcze.
Tymczasem często już wcześniej cała rodzina była opiniowana przez OZSS (Opiniodawczy Zespół Specjalistów Sądowych), który nie stwierdził u ojca żadnych cech przemocowych.
Ponadto rozpatrzenie wniosku o zmianę opieki lub wakacje jest rozstrzygane do czasu uzyskania nowej opinii, co trwa średnio kolejne 6 miesiecy.
Takie działanie sądów wydaje się utrwalać alienację rodzicielską, która często już jest widoczna i potwierdzana w materiale dowodowym, a jednocześnie karze rodzica, który stara się przeciwdziałać szkodliwemu wpływowi drugiego opiekuna na dziecko. Zamiast podjąć decyzję o zmianie opieki – w sytuacji, gdy dobro dziecka i jego potrzeby emocjonalne ewidentnie nie są zaspokajane przez matkę – sądy zdają się mechanicznie i bezkrytycznie podtrzymywać dotychczasowy porządek, nawet kosztem poważnego naruszenia praw dziecka i ojca. Obawa przed "zmianą status quo" skutkuje przewlekłością, dalszym eskalowaniem konfliktów rodzinnych i pogłębieniem traumy dzieci.
W związku z powyższym proszę o odpowiedź na następujące pytania:
Czy Ministerstwo Sprawiedliwości dostrzega problem nadmiernego i niewspółmiernego kierowania ojców na badania psychologiczne w sprawach rodzinnych?
Czy planowane są zmiany w procedurach, aby ograniczyć instrumentalne wykorzystywanie tych instytucji opiniujących do podważania kompetencji rodzicielskich jednego z rodziców – szczególnie wtedy, gdy prokuratura już prawomocnie umorzyła zarzuty?
Czy resort planuje wprowadzenie mechanizmów kontrolnych lub szkoleniowych dla sędziów rodzinnych w zakresie przeciwdziałania alienacji rodzicielskiej?
Jakie działania podejmuje ministerstwo, aby zrównoważyć ochronę dzieci i praw rodziców, tak by unikać sytuacji, w której rodzic zaangażowany, stabilny i gotów do opieki zostaje systemowo marginalizowany?
Kiedy MS wprowadzi zmiany w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym umożliwiające skuteczne egzekwowanie kontaktów rodzica z dzieckiem?
Kiedy Ministerstwo Sprawiedliwości wprowadzi opiekę naprzemnienną jako domyślną, co spowoduje znaczący spadek liczby przypadków alienacji rodzicielskiej?
Interpelacja nr 10731
do ministra sprawiedliwości
w sprawie ograniczenia nadmiernych badań ojców mających na celu podtrzymanie alienacji rodzicielskiej
Zgłaszający: Jacek Tomczak
Data wpływu: 03-07-2025
Zgłasza się do mnie wielu obywateli – w szczególności ojców – którzy wskazują na poważne dysfunkcje systemu orzekania w sprawach rodzinnych. Z relacji tych wynika, że w sytuacjach, w których matka dziecka wielokrotnie nie realizuje kontaktów ustalonych przez sąd oraz kieruje wobec ojca fałszywe oskarżenia o przemoc, molestowanie dzieci, a nawet gwałt, postępowania te są prawomocnie umarzane przez prokuraturę z powodu niepopełnienia czynu zabronionego. Mimo to, gdy ojciec występuje do sądu z wnioskiem o zmianę opieki lub ograniczenie praw rodzicielskich matki – to właśnie on kierowany jest na badania psychologiczne i psychiatryczne, mające na celu ustalenie:
- czy wykazuje cechy osobowości przemocowej,
- jaki jest jego poziom kontroli emocjonalnej,
- jaka jest jego zdolność do empatycznego reagowania,
- jakie są jego kompetencje wychowawcze.
Tymczasem często już wcześniej cała rodzina była opiniowana przez OZSS (Opiniodawczy Zespół Specjalistów Sądowych), który nie stwierdził u ojca żadnych cech przemocowych.
Ponadto rozpatrzenie wniosku o zmianę opieki lub wakacje jest rozstrzygane do czasu uzyskania nowej opinii, co trwa średnio kolejne 6 miesiecy.
Takie działanie sądów wydaje się utrwalać alienację rodzicielską, która często już jest widoczna i potwierdzana w materiale dowodowym, a jednocześnie karze rodzica, który stara się przeciwdziałać szkodliwemu wpływowi drugiego opiekuna na dziecko. Zamiast podjąć decyzję o zmianie opieki – w sytuacji, gdy dobro dziecka i jego potrzeby emocjonalne ewidentnie nie są zaspokajane przez matkę – sądy zdają się mechanicznie i bezkrytycznie podtrzymywać dotychczasowy porządek, nawet kosztem poważnego naruszenia praw dziecka i ojca. Obawa przed "zmianą status quo" skutkuje przewlekłością, dalszym eskalowaniem konfliktów rodzinnych i pogłębieniem traumy dzieci.
W związku z powyższym proszę o odpowiedź na następujące pytania:
Czy Ministerstwo Sprawiedliwości dostrzega problem nadmiernego i niewspółmiernego kierowania ojców na badania psychologiczne w sprawach rodzinnych?
Czy planowane są zmiany w procedurach, aby ograniczyć instrumentalne wykorzystywanie tych instytucji opiniujących do podważania kompetencji rodzicielskich jednego z rodziców – szczególnie wtedy, gdy prokuratura już prawomocnie umorzyła zarzuty?
Czy resort planuje wprowadzenie mechanizmów kontrolnych lub szkoleniowych dla sędziów rodzinnych w zakresie przeciwdziałania alienacji rodzicielskiej?
Jakie działania podejmuje ministerstwo, aby zrównoważyć ochronę dzieci i praw rodziców, tak by unikać sytuacji, w której rodzic zaangażowany, stabilny i gotów do opieki zostaje systemowo marginalizowany?
Kiedy MS wprowadzi zmiany w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym umożliwiające skuteczne egzekwowanie kontaktów rodzica z dzieckiem?
Kiedy Ministerstwo Sprawiedliwości wprowadzi opiekę naprzemnienną jako domyślną, co spowoduje znaczący spadek liczby przypadków alienacji rodzicielskiej?
Odpowiedź urzędowa
Sekretarz stanu Arkadiusz Myrcha
Audyt odpowiedzi: Wskaźnik lania wody & konkretności
Bardzo konkretna
Automatyczna analiza lingwistyczno-statystyczna pisma resortu
Lanie wody
8%
Konkretność
92%
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
Twarde liczby / kwoty
1 kwot, 2 %
Precyzyjne daty
7
Odpowiedź na punkty
✓ Tak (Ad 1, Pkt...)
Gęstość faktów
3.9 / 1k zn.
- Zawiera 1 wskazania konkretnych kwot finansowych
- Podaje wskaźniki procentowe (2)
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (7)
- Resort odnosi się punkt po punkcie do pytań posła
Urzędowe załączniki i odpowiedzi:
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
12348 znaków
+48 22 52 12 888 Al. Ujazdowskie 11
kontakt@ms.gov.pl 00-950 Warszawa P-33
www.gov.pl/sprawiedliwosc
Sekretarz Stanu
Arkadiusz Myrcha
BK-VII.0520.265.2025
Warszawa, 23 lipca 2025 r.
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
przekazuję odpowiedź na interpelację nr 10731 złożoną do Ministra Sprawiedliwości przez
Pana Posła Jacka Tomczaka w sprawie ograniczenia nadmiernych badań ojców mających
na celu podtrzymanie alienacji rodzicielskiej.
Ad 1
Obowiązujące przepisy nie pozwalają na faworyzowanie któregokolwiek rodzica
ze względu na jego płeć, gdyż nadrzędną wartością przy podejmowaniu decyzji
o sprawach dziecka jest jego dobro. Także z przeprowadzonej w Ministerstwie
Sprawiedliwości analizy spraw sądowych o rozwód i separację wynika, iż decyzje
o powierzeniu władzy rodzicielskiej zapadają na podstawie dobra dziecka, a nie płci
rodzica. Dane wskazują, że sądy traktują matki i ojców równo, a odsetek pozytywnych dla
ojców rozstrzygnięć systematycznie rośnie (z 86% w 2018 roku do 95% w 2024 roku)1.
W odniesieniu do pytania o badania psychologiczne wyjaśniam, że za organizację
postępowania w konkretnej sprawie, w tym za przebieg postępowania dowodowego
odpowiada sąd prowadzący to postępowanie. W sprawach rodzinnych i opiekuńczych sąd
1 https://www.gov.pl/web/sprawiedliwosc/dobro-dziecka-priorytetem-w-orzecznictwie-
rodzinnym
-- 1 of 7 --
2
ma obowiązek kierować się przede wszystkim dobrem dziecka. W ramach dyskrecjonalnej
władzy sądu pozostaje zatem kwestia dopuszczenia konkretnych wniosków dowodowych,
w tym dowodów z opinii biegłych. W przypadku, gdy dowód z kolejnej opinii biegłego
lub biegłych zostanie dopuszczony, strona lub strony są kierowane na badania.
Ewentualne wadliwości postępowania dowodowego mogą być przez strony
kwestionowane w toku kontroli instancyjnej orzeczenia sądu I instancji.
Nie ulega wątpliwości, że w przypadku, gdy jeden z rodziców podnosi poważne zarzuty
dotyczące naruszania dobra dziecka przez drugiego z rodziców, sąd jest obowiązany
dochować szczególnej staranności i wnikliwie przeprowadzić postępowanie dowodowe
w celu wykrycia ewentualnych nieprawidłowości, które mogą stanowić zagrożenie
dla dziecka albo krzywdzić dziecko. Ministerstwo Sprawiedliwości nie badało, który
z rodziców jest częściej kierowany przez sądy rodzinne na badania psychologiczne.
Ad 2
Rozporządzeniem Rady Ministrów z 5 marca 2024 roku (Dz. U. poz. 349) została powołana
Komisja Kodyfikacyjna Prawa Rodzinnego. Do jej zadań należy opracowanie założeń
i ogólnych kierunków zmian w prawie rodzinnym i opiekuńczym oraz projektów aktów
normatywnych o podstawowym znaczeniu dla systemu prawa rodzinnego i opiekuńczego.
Komisja Kodyfikacyjna Prawa Rodzinnego opracowała „Założenia reformy funkcjonowania
opiniodawczych zespołów sądowych specjalistów”. Celem jest kompleksowa reforma
opiniodawczych zespołów sądowych specjalistów, zmiana w zakresie jakości
i efektywności ich działania, a także podniesienie prestiżu zawodowego osób będących
specjalistami w tych zespołach, co pozwoli na zatrudnianie w nich najwyższej klasy
specjalistów2
Ad 3
2 https://www.gov.pl/web/sprawiedliwosc/zalozenia-reformy-dotyczacej-funkcjonowania-ozss
-- 2 of 7 --
3
Zgodnie z obowiązującymi przepisami3 sędziowie są obowiązani stale podnosić
kwalifikacje zawodowe, a także uczestniczyć, w miarę możliwości corocznie, w szkoleniu
i doskonaleniu zawodowym organizowanym przez Krajową Szkołę Sądownictwa
i Prokuratury lub w innych formach doskonalenia zawodowego. Celem jest uzupełnianie
specjalistycznej wiedzy i umiejętności zawodowych. Analogiczny obowiązek został
określony wobec kuratorów sądowych4.
Sędzia orzekający w sprawach z zakresu prawa rodzinnego i opiekuńczego oraz
dotyczących demoralizacji i czynów karalnych nieletnich powinien uczestniczyć, co 4 lata,
w szkoleniu i doskonaleniu zawodowym, w wymiarze co najmniej 10 godzin,
organizowanym przez Krajową Szkołę Sądownictwa i Prokuratury lub jednostkę podległą
Ministrowi Sprawiedliwości albo przez niego nadzorowaną. Ma to na celu uzupełnienie
specjalistycznej wiedzy i umiejętności zawodowych z zakresu prowadzenia czynności
z osobami, które nie ukończyły 18 lat, rozpoznawania symptomów krzywdzenia dziecka
i zabezpieczenia interesu dziecka w sytuacji sporu między rodzicami albo opiekunami5.
Sędziowie rodzinni są zobligowani uczestniczyć w szkoleniach dotyczących sytuacji
dziecka w konflikcie związanym z rozstaniem rodziców, a także przyczyn trudności w
realizacji kontaktów i sposobów rozwiązywania tych trudnych sytuacji. Takie szkolenia
organizuje Krajowa Szkoła Sądownictwa i Prokuratury. Przykładowo w 2024 roku odbyły
się szkolenia z zakresu:
- „Problematyka sytuacji dziecka w konflikcie związanym z rozstaniem rodziców, przyczyn
trudności w realizacji kontaktów i sposobów rozwiązywania tych sytuacji”,
- „Egzekucja orzeczenia ustalającego kontakty z małoletnim”,
- „Sposoby ingerencji sądu opiekuńczego w zakres władzy rodzicielskiej”,
- „Orzeczenia o kontaktach z małoletnim z udziałem kuratora sądowego”,
- „Piecza naprzemienna”,
3 art. 82a § 1 i 3 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych
(Dziennik ustaw 2024, poz. 334, 1907)
4 art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o kuratorach sądowych (Dziennik ustaw
2025 r., poz. 620)
5 art. 82a § 3b ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych
(Dziennik ustaw 2024, poz. 334, 1907)
-- 3 of 7 --
4
- „Wykonywanie przez kuratorów rodzinnych orzeczeń dotyczących obecności kuratora
sądowego przy kontaktach rodziców z dziećmi”.
Z kolei w 2025 r. w programie Krajowej Szkoły Sądownictwa i Prokuratury zostały
przewidziane szkolenia:
- „Czynności z udziałem osoby poniżej 18. roku życia – rozpoznawanie syndromów
krzywdzenia dziecka”,
- „Postępowanie w przedmiocie odebrania osoby podlegającej władzy rodzicielskiej
lub pozostającej pod opieką”,
- „Kontakty z dzieckiem – aspekt prawny i praktyczny”,
- „Szacowanie ryzyka zagrożenia dla życia lub zdrowia dziecka oraz rozpoznawanie
symptomów krzywdzenia dziecka”,
- „Rozstanie rodziców, kontakty i piecza naprzemienna – perspektywa dziecka i rodziców”,
- „Czynności kuratora w procedurze odebrania osoby”.
Ad 4
W Ministerstwie Sprawiedliwości nie mamy wątpliwości, że najlepszym rozwiązaniem dla
dziecka jest sytuacja, w której jego rodzice polubownie uzgodnią najważniejsze warunki
związane z opieką nad dzieckiem. Rodzice nie zawsze chcą dobrowolnie skorzystać
z takiego rozwiązania. Dlatego analizujemy prawne aspekty oraz możliwości
wprowadzenia unormowań nakładających na strony (rodziców) obowiązek podjęcia
rzeczywistej próby polubownego uzgodnienia ww. kwestii (sposobu wykonywania władzy
rodzicielskiej, ustalenia miejsca pobytu, ustalenia kontaktów, rozstrzygnięcia o istotnych
sprawach dziecka).
Równolegle trwają prace legislacyjne nad projektem ustawy o mediatorach sądowych,
akredytowanych ośrodkach mediacyjnych i Krajowym Rejestrze Mediatorów (projekt
nr UD 237)6. Projekt ma na celu wprowadzenie standardów szkolenia mediatorów
sądowych oraz stworzenie bazy wiedzy dla obywatela. Rejestr prowadzony w formie
elektronicznej umożliwi obywatelom uzyskiwanie aktualnych informacji na temat
6 https://www.gov.pl/web/premier/projekt-ustawy-o-mediatorach-sadowych-akredytowanych-
osrodkach-mediacyjnych-i-krajowym-rejestrze-mediatorow.
-- 4 of 7 --
5
mediatorów prowadzących mediacje ze skierowania sądu i posiadanych przez nich
specjalizacji oraz kompetencji. Rejestr będzie bezpłatny i łatwo dostępny poprzez stronę
internetową.
Jednocześnie planowane jest opracowanie katalogu spraw sądowych, które mogą być
obligatoryjnie kierowane na spotkania informacyjne lub mediacje. Rozpoczęcie analiz
będzie możliwe najwcześniej po zakończeniu prac legislacyjnych związanych
z wprowadzeniem do porządku prawnego wspomnianego Krajowego Rejestru
Mediatorów oraz Akredytowanych Ośrodków Mediacyjnych.
Dodatkowo w celu popularyzacji wiedzy o mediacji, pracownicy Ministerstwa
Sprawiedliwości - Departamentu Funduszy i Nieodpłatnej Pomocy Prawnej prowadzą
na platformach społecznościowych tematyczne profile poświęcone mediacji i edukacji7.
Ad 5
Aktualnie w Ministerstwie Sprawiedliwości przygotowywany jest projekt ustawy
nowelizującej postępowanie w sprawach o ustalenie kontaktów z dzieckiem, w sprawach
o wykonywanie kontaktów z dzieckiem i w sprawach o odebranie dziecka, w tym
na podstawie Konwencji haskiej z 1980 roku.
Projekt ma na celu usprawnić ich rozpoznanie, zwiększyć efektywność wydanych orzeczeń
i zapewnić ich wykonalność. Przewiduje wprowadzenie grzywny zasądzanej na rzecz
Skarbu Państwa w miejsce sumy pieniężnej zasądzanej na rzecz jednej ze stron oraz
skrócenie postępowania przez nałożenie na sąd obowiązku zagrożenia wymierzeniem
grzywny za zawinione niewykonywanie lub niewłaściwe wykonywanie obowiązków
w zakresie ustalonych kontaktów z dzieckiem już na etapie postępowania o ustalenie tych
kontaktów.
7 https://pl-pl.facebook.com/mediacja.gov
-- 5 of 7 --
6
Nadto, w oparciu o przedstawione przez Komisję Kodyfikacyjną Prawa Rodzinnego
założenia zmiany przepisów wykonawczych w sprawach rodzinnych i opiekuńczych8,
w Ministerstwie Sprawiedliwości trwają prace nad projektem ustawy kompleksowo
normującej postępowanie wykonawcze w sprawach rodzinnych i opiekuńczych. Projekt
ma przewidywać karanie braku realizacji obowiązków nałożonych przez sąd opiekuńczy,
w tym utrudnianie kontaktów z dzieckiem, które zostały ustalone na podstawie orzeczenia
sądu lub ugody.
Ad 6
Już dziś przepisy9 pozwalają na pozostawienie władzy rodzicielskiej obojgu rodzicom.
Nie tylko przyznają priorytet porozumieniu rodzicielskiemu, w ramach którego rodzice
mogą przedstawić wariant sprawowania władzy rodzicielskiej i utrzymywania kontaktów
z dziećmi w formie pieczy współdzielonej (tzw. pieczy naprzemiennej), ale także jako
podstawową zasadę przewidują powierzenie władzy rodzicielskiej obojgu rodzicom,
nawet gdy nie udało im się zawrzeć porozumienia rodzicielskiego.
W pierwszej kolejności to sami rodzice powinni decydować o sposobie wykonywania
władzy rodzicielskiej i utrzymywaniu kontaktów z dzieckiem po rozwodzie (separacji)
lub na wypadek rozłączenia. Z kolei, nawet przy braku porozumienia, mając na względzie
naturalne prawo dziecka do wychowania przez oboje rodziców, sąd rozstrzyga o sposobie
wspólnego wykonywania przez nich tej władzy.
Ustawodawca, zgodnie z prawem dziecka do wychowania przez oboje rodziców, daje
pierwszeństwo porozumieniu rodzicielskiemu oraz wspólnemu wykonywaniu władzy
rodzicielskiej przez oboje rodziców. Dopiero, gdy dobro dziecka tego wymaga, władza
rodzicielska zostaje powierzona jednemu z rodziców, a drugiemu ograniczona
do określonych praw i obowiązków. Sąd każdorazowo dokonuje oceny, w odniesieniu
do konkretnych okoliczności, jakie rozstrzygnięcie będzie zgodne z dobrem dziecka.
8 https://www.gov.pl/web/sprawiedliwosc/zalozenia-reformy-dotyczacej-przepisow-
postepowania-wykonawczego-w-sprawach-rodzinnych-i-opiekunczych
9 art. 58 i 107 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dziennik
ustaw 2023, poz. 2809).
-- 6 of 7 --
7
Również przepisy dotyczące postępowania cywilnego dają wyraz możliwości
rozstrzygnięcia o pieczy współdzielonej (naprzemiennej)10. Przepisy te stanowią wprost
o orzeczeniach, w których sąd określił, że dziecko będzie mieszkać z każdym z rodziców
w powtarzających się okresach.
Niezależnie od powyższego, wychodząc naprzeciw potrzebie unowocześniania regulacji
rodzinnoprawnych i ich dostosowywania do zmieniającej się rzeczywistości społecznej
w Polsce, Ministerstwo Sprawiedliwości dostrzega potrzebę nowelizacji przepisów
Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, w tym w szczególności potrzebę zdefiniowania pieczy
współdzielonej w przypadku rodziców żyjących w rozłączeniu oraz wprowadzenia
regulacji, które określą zasady jej orzekania i pozwolą na jej upowszechnienie. Pozytywną
rekomendację dla planowanych działań legislacyjnych w tym obszarze wydała Komisja
Kodyfikacyjna Prawa Rodzinnego11.
Z wyrazami szacunku
Arkadiusz Myrcha
Sekretarz Stanu
/podpisano elektronicznie/
10 art. 582 1 § 4 k.p.c., art. 598 22 k.p.c. i art. 756 2 § 1 pkt 3 i § 2 ustawy z 17 listopada 1964 dnia
kodeks postępowania cywilnego (Dziennik ustaw 2025, poz. 620).
11 https://www.gov.pl/web/sprawiedliwosc/stanowiska-komisji-kodyfikacyjnej-prawa-rodzinnego
-- 7 of 7 --
kontakt@ms.gov.pl 00-950 Warszawa P-33
www.gov.pl/sprawiedliwosc
Sekretarz Stanu
Arkadiusz Myrcha
BK-VII.0520.265.2025
Warszawa, 23 lipca 2025 r.
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
przekazuję odpowiedź na interpelację nr 10731 złożoną do Ministra Sprawiedliwości przez
Pana Posła Jacka Tomczaka w sprawie ograniczenia nadmiernych badań ojców mających
na celu podtrzymanie alienacji rodzicielskiej.
Ad 1
Obowiązujące przepisy nie pozwalają na faworyzowanie któregokolwiek rodzica
ze względu na jego płeć, gdyż nadrzędną wartością przy podejmowaniu decyzji
o sprawach dziecka jest jego dobro. Także z przeprowadzonej w Ministerstwie
Sprawiedliwości analizy spraw sądowych o rozwód i separację wynika, iż decyzje
o powierzeniu władzy rodzicielskiej zapadają na podstawie dobra dziecka, a nie płci
rodzica. Dane wskazują, że sądy traktują matki i ojców równo, a odsetek pozytywnych dla
ojców rozstrzygnięć systematycznie rośnie (z 86% w 2018 roku do 95% w 2024 roku)1.
W odniesieniu do pytania o badania psychologiczne wyjaśniam, że za organizację
postępowania w konkretnej sprawie, w tym za przebieg postępowania dowodowego
odpowiada sąd prowadzący to postępowanie. W sprawach rodzinnych i opiekuńczych sąd
1 https://www.gov.pl/web/sprawiedliwosc/dobro-dziecka-priorytetem-w-orzecznictwie-
rodzinnym
-- 1 of 7 --
2
ma obowiązek kierować się przede wszystkim dobrem dziecka. W ramach dyskrecjonalnej
władzy sądu pozostaje zatem kwestia dopuszczenia konkretnych wniosków dowodowych,
w tym dowodów z opinii biegłych. W przypadku, gdy dowód z kolejnej opinii biegłego
lub biegłych zostanie dopuszczony, strona lub strony są kierowane na badania.
Ewentualne wadliwości postępowania dowodowego mogą być przez strony
kwestionowane w toku kontroli instancyjnej orzeczenia sądu I instancji.
Nie ulega wątpliwości, że w przypadku, gdy jeden z rodziców podnosi poważne zarzuty
dotyczące naruszania dobra dziecka przez drugiego z rodziców, sąd jest obowiązany
dochować szczególnej staranności i wnikliwie przeprowadzić postępowanie dowodowe
w celu wykrycia ewentualnych nieprawidłowości, które mogą stanowić zagrożenie
dla dziecka albo krzywdzić dziecko. Ministerstwo Sprawiedliwości nie badało, który
z rodziców jest częściej kierowany przez sądy rodzinne na badania psychologiczne.
Ad 2
Rozporządzeniem Rady Ministrów z 5 marca 2024 roku (Dz. U. poz. 349) została powołana
Komisja Kodyfikacyjna Prawa Rodzinnego. Do jej zadań należy opracowanie założeń
i ogólnych kierunków zmian w prawie rodzinnym i opiekuńczym oraz projektów aktów
normatywnych o podstawowym znaczeniu dla systemu prawa rodzinnego i opiekuńczego.
Komisja Kodyfikacyjna Prawa Rodzinnego opracowała „Założenia reformy funkcjonowania
opiniodawczych zespołów sądowych specjalistów”. Celem jest kompleksowa reforma
opiniodawczych zespołów sądowych specjalistów, zmiana w zakresie jakości
i efektywności ich działania, a także podniesienie prestiżu zawodowego osób będących
specjalistami w tych zespołach, co pozwoli na zatrudnianie w nich najwyższej klasy
specjalistów2
Ad 3
2 https://www.gov.pl/web/sprawiedliwosc/zalozenia-reformy-dotyczacej-funkcjonowania-ozss
-- 2 of 7 --
3
Zgodnie z obowiązującymi przepisami3 sędziowie są obowiązani stale podnosić
kwalifikacje zawodowe, a także uczestniczyć, w miarę możliwości corocznie, w szkoleniu
i doskonaleniu zawodowym organizowanym przez Krajową Szkołę Sądownictwa
i Prokuratury lub w innych formach doskonalenia zawodowego. Celem jest uzupełnianie
specjalistycznej wiedzy i umiejętności zawodowych. Analogiczny obowiązek został
określony wobec kuratorów sądowych4.
Sędzia orzekający w sprawach z zakresu prawa rodzinnego i opiekuńczego oraz
dotyczących demoralizacji i czynów karalnych nieletnich powinien uczestniczyć, co 4 lata,
w szkoleniu i doskonaleniu zawodowym, w wymiarze co najmniej 10 godzin,
organizowanym przez Krajową Szkołę Sądownictwa i Prokuratury lub jednostkę podległą
Ministrowi Sprawiedliwości albo przez niego nadzorowaną. Ma to na celu uzupełnienie
specjalistycznej wiedzy i umiejętności zawodowych z zakresu prowadzenia czynności
z osobami, które nie ukończyły 18 lat, rozpoznawania symptomów krzywdzenia dziecka
i zabezpieczenia interesu dziecka w sytuacji sporu między rodzicami albo opiekunami5.
Sędziowie rodzinni są zobligowani uczestniczyć w szkoleniach dotyczących sytuacji
dziecka w konflikcie związanym z rozstaniem rodziców, a także przyczyn trudności w
realizacji kontaktów i sposobów rozwiązywania tych trudnych sytuacji. Takie szkolenia
organizuje Krajowa Szkoła Sądownictwa i Prokuratury. Przykładowo w 2024 roku odbyły
się szkolenia z zakresu:
- „Problematyka sytuacji dziecka w konflikcie związanym z rozstaniem rodziców, przyczyn
trudności w realizacji kontaktów i sposobów rozwiązywania tych sytuacji”,
- „Egzekucja orzeczenia ustalającego kontakty z małoletnim”,
- „Sposoby ingerencji sądu opiekuńczego w zakres władzy rodzicielskiej”,
- „Orzeczenia o kontaktach z małoletnim z udziałem kuratora sądowego”,
- „Piecza naprzemienna”,
3 art. 82a § 1 i 3 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych
(Dziennik ustaw 2024, poz. 334, 1907)
4 art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o kuratorach sądowych (Dziennik ustaw
2025 r., poz. 620)
5 art. 82a § 3b ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych
(Dziennik ustaw 2024, poz. 334, 1907)
-- 3 of 7 --
4
- „Wykonywanie przez kuratorów rodzinnych orzeczeń dotyczących obecności kuratora
sądowego przy kontaktach rodziców z dziećmi”.
Z kolei w 2025 r. w programie Krajowej Szkoły Sądownictwa i Prokuratury zostały
przewidziane szkolenia:
- „Czynności z udziałem osoby poniżej 18. roku życia – rozpoznawanie syndromów
krzywdzenia dziecka”,
- „Postępowanie w przedmiocie odebrania osoby podlegającej władzy rodzicielskiej
lub pozostającej pod opieką”,
- „Kontakty z dzieckiem – aspekt prawny i praktyczny”,
- „Szacowanie ryzyka zagrożenia dla życia lub zdrowia dziecka oraz rozpoznawanie
symptomów krzywdzenia dziecka”,
- „Rozstanie rodziców, kontakty i piecza naprzemienna – perspektywa dziecka i rodziców”,
- „Czynności kuratora w procedurze odebrania osoby”.
Ad 4
W Ministerstwie Sprawiedliwości nie mamy wątpliwości, że najlepszym rozwiązaniem dla
dziecka jest sytuacja, w której jego rodzice polubownie uzgodnią najważniejsze warunki
związane z opieką nad dzieckiem. Rodzice nie zawsze chcą dobrowolnie skorzystać
z takiego rozwiązania. Dlatego analizujemy prawne aspekty oraz możliwości
wprowadzenia unormowań nakładających na strony (rodziców) obowiązek podjęcia
rzeczywistej próby polubownego uzgodnienia ww. kwestii (sposobu wykonywania władzy
rodzicielskiej, ustalenia miejsca pobytu, ustalenia kontaktów, rozstrzygnięcia o istotnych
sprawach dziecka).
Równolegle trwają prace legislacyjne nad projektem ustawy o mediatorach sądowych,
akredytowanych ośrodkach mediacyjnych i Krajowym Rejestrze Mediatorów (projekt
nr UD 237)6. Projekt ma na celu wprowadzenie standardów szkolenia mediatorów
sądowych oraz stworzenie bazy wiedzy dla obywatela. Rejestr prowadzony w formie
elektronicznej umożliwi obywatelom uzyskiwanie aktualnych informacji na temat
6 https://www.gov.pl/web/premier/projekt-ustawy-o-mediatorach-sadowych-akredytowanych-
osrodkach-mediacyjnych-i-krajowym-rejestrze-mediatorow.
-- 4 of 7 --
5
mediatorów prowadzących mediacje ze skierowania sądu i posiadanych przez nich
specjalizacji oraz kompetencji. Rejestr będzie bezpłatny i łatwo dostępny poprzez stronę
internetową.
Jednocześnie planowane jest opracowanie katalogu spraw sądowych, które mogą być
obligatoryjnie kierowane na spotkania informacyjne lub mediacje. Rozpoczęcie analiz
będzie możliwe najwcześniej po zakończeniu prac legislacyjnych związanych
z wprowadzeniem do porządku prawnego wspomnianego Krajowego Rejestru
Mediatorów oraz Akredytowanych Ośrodków Mediacyjnych.
Dodatkowo w celu popularyzacji wiedzy o mediacji, pracownicy Ministerstwa
Sprawiedliwości - Departamentu Funduszy i Nieodpłatnej Pomocy Prawnej prowadzą
na platformach społecznościowych tematyczne profile poświęcone mediacji i edukacji7.
Ad 5
Aktualnie w Ministerstwie Sprawiedliwości przygotowywany jest projekt ustawy
nowelizującej postępowanie w sprawach o ustalenie kontaktów z dzieckiem, w sprawach
o wykonywanie kontaktów z dzieckiem i w sprawach o odebranie dziecka, w tym
na podstawie Konwencji haskiej z 1980 roku.
Projekt ma na celu usprawnić ich rozpoznanie, zwiększyć efektywność wydanych orzeczeń
i zapewnić ich wykonalność. Przewiduje wprowadzenie grzywny zasądzanej na rzecz
Skarbu Państwa w miejsce sumy pieniężnej zasądzanej na rzecz jednej ze stron oraz
skrócenie postępowania przez nałożenie na sąd obowiązku zagrożenia wymierzeniem
grzywny za zawinione niewykonywanie lub niewłaściwe wykonywanie obowiązków
w zakresie ustalonych kontaktów z dzieckiem już na etapie postępowania o ustalenie tych
kontaktów.
7 https://pl-pl.facebook.com/mediacja.gov
-- 5 of 7 --
6
Nadto, w oparciu o przedstawione przez Komisję Kodyfikacyjną Prawa Rodzinnego
założenia zmiany przepisów wykonawczych w sprawach rodzinnych i opiekuńczych8,
w Ministerstwie Sprawiedliwości trwają prace nad projektem ustawy kompleksowo
normującej postępowanie wykonawcze w sprawach rodzinnych i opiekuńczych. Projekt
ma przewidywać karanie braku realizacji obowiązków nałożonych przez sąd opiekuńczy,
w tym utrudnianie kontaktów z dzieckiem, które zostały ustalone na podstawie orzeczenia
sądu lub ugody.
Ad 6
Już dziś przepisy9 pozwalają na pozostawienie władzy rodzicielskiej obojgu rodzicom.
Nie tylko przyznają priorytet porozumieniu rodzicielskiemu, w ramach którego rodzice
mogą przedstawić wariant sprawowania władzy rodzicielskiej i utrzymywania kontaktów
z dziećmi w formie pieczy współdzielonej (tzw. pieczy naprzemiennej), ale także jako
podstawową zasadę przewidują powierzenie władzy rodzicielskiej obojgu rodzicom,
nawet gdy nie udało im się zawrzeć porozumienia rodzicielskiego.
W pierwszej kolejności to sami rodzice powinni decydować o sposobie wykonywania
władzy rodzicielskiej i utrzymywaniu kontaktów z dzieckiem po rozwodzie (separacji)
lub na wypadek rozłączenia. Z kolei, nawet przy braku porozumienia, mając na względzie
naturalne prawo dziecka do wychowania przez oboje rodziców, sąd rozstrzyga o sposobie
wspólnego wykonywania przez nich tej władzy.
Ustawodawca, zgodnie z prawem dziecka do wychowania przez oboje rodziców, daje
pierwszeństwo porozumieniu rodzicielskiemu oraz wspólnemu wykonywaniu władzy
rodzicielskiej przez oboje rodziców. Dopiero, gdy dobro dziecka tego wymaga, władza
rodzicielska zostaje powierzona jednemu z rodziców, a drugiemu ograniczona
do określonych praw i obowiązków. Sąd każdorazowo dokonuje oceny, w odniesieniu
do konkretnych okoliczności, jakie rozstrzygnięcie będzie zgodne z dobrem dziecka.
8 https://www.gov.pl/web/sprawiedliwosc/zalozenia-reformy-dotyczacej-przepisow-
postepowania-wykonawczego-w-sprawach-rodzinnych-i-opiekunczych
9 art. 58 i 107 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dziennik
ustaw 2023, poz. 2809).
-- 6 of 7 --
7
Również przepisy dotyczące postępowania cywilnego dają wyraz możliwości
rozstrzygnięcia o pieczy współdzielonej (naprzemiennej)10. Przepisy te stanowią wprost
o orzeczeniach, w których sąd określił, że dziecko będzie mieszkać z każdym z rodziców
w powtarzających się okresach.
Niezależnie od powyższego, wychodząc naprzeciw potrzebie unowocześniania regulacji
rodzinnoprawnych i ich dostosowywania do zmieniającej się rzeczywistości społecznej
w Polsce, Ministerstwo Sprawiedliwości dostrzega potrzebę nowelizacji przepisów
Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, w tym w szczególności potrzebę zdefiniowania pieczy
współdzielonej w przypadku rodziców żyjących w rozłączeniu oraz wprowadzenia
regulacji, które określą zasady jej orzekania i pozwolą na jej upowszechnienie. Pozytywną
rekomendację dla planowanych działań legislacyjnych w tym obszarze wydała Komisja
Kodyfikacyjna Prawa Rodzinnego11.
Z wyrazami szacunku
Arkadiusz Myrcha
Sekretarz Stanu
/podpisano elektronicznie/
10 art. 582 1 § 4 k.p.c., art. 598 22 k.p.c. i art. 756 2 § 1 pkt 3 i § 2 ustawy z 17 listopada 1964 dnia
kodeks postępowania cywilnego (Dziennik ustaw 2025, poz. 620).
11 https://www.gov.pl/web/sprawiedliwosc/stanowiska-komisji-kodyfikacyjnej-prawa-rodzinnego
-- 7 of 7 --