Interpelacja nr 10728
Interpelacja w sprawie skali wsparcia kobiet po poronieniu oraz planowanych zmian w przepisach dotyczących urlopów macierzyńskich i opieki okołoporodowej
Zgłaszający:
•
Adresat:
Zdrowie i Lecznictwo (54%)
Edukacja i Szkolnictwo (35%)
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja w sprawie skali wsparcia kobiet po poronieniu oraz planowanych zmian w przepisach dotyczących urlopów macierzyńskich i opieki okołoporodowej
Interpelacja nr 10728
do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej
w sprawie skali wsparcia kobiet po poronieniu oraz planowanych zmian w przepisach dotyczących urlopów macierzyńskich i opieki okołoporodowej
Zgłaszający: Jarosław Sachajko, Anna Gembicka
Data wpływu: 03-07-2025
Szanowna Pani Minister,
z roku na rok coraz więcej kobiet otwarcie mówi o dramatycznych doświadczeniach związanych z utratą ciąży. Poronienie to nie tylko bolesne doświadczenie fizyczne, ale przede wszystkim głęboka trauma psychiczna. Niestety, wiele sygnałów płynących ze środowisk kobiecych, organizacji wspierających rodziny i personelu medycznego wskazuje, że obecny system wsparcia dla kobiet po poronieniu nie spełnia swojej roli.
W szczególności dotyczy to możliwości skorzystania z przysługującego częściowego urlopu macierzyńskiego po poronieniu. Choć teoretycznie kobieta ma prawo do 8 tygodni płatnego urlopu, w praktyce procedury administracyjne – takie jak konieczność uzyskania karty martwego urodzenia, nadania dziecku imienia czy przedstawienia aktu urodzenia pracodawcy – stanowią barierę trudną do pokonania, zwłaszcza w stanie świeżo przeżywanej traumy. Zdarzają się również sytuacje, w których kobieta po poronieniu trafia na oddział wspólny z matkami noworodków, co w oczywisty sposób potęguje cierpienie.
Utrata dziecka – niezależnie od etapu ciąży – to jedno z najtrudniejszych doświadczeń, jakie mogą spotkać kobietę i rodzinę. W takich chwilach państwo powinno okazać zrozumienie, empatię i realną pomoc. Obowiązkiem administracji publicznej jest nie tylko tworzenie przepisów, ale przede wszystkim eliminowanie barier, które uniemożliwiają korzystanie z praw już przyznanych.
Zwracam się z prośbą o poważne potraktowanie tej sprawy. Troska o kobiety, ich zdrowie i godność powinna być jednym z fundamentów polityki rodzinnej państwa.
W związku z powyższym zwracam się z uprzejmą prośbą o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:
1. Jaka jest liczba kobiet korzystających rocznie z częściowego urlopu macierzyńskiego po poronieniu?
2. Jakie są statystyki dotyczące poronień w Polsce, z uwzględnieniem odsetka poronień w stosunku do ogólnej liczby ciąż oraz podziału na etapy ciąży?
3. Czy ministerstwo prowadzi analizę wpływu obecnych procedur na decyzje kobiet o rezygnacji z przysługującego urlopu macierzyńskiego na rzecz zwolnienia lekarskiego?
4. Czy ministerstwo planuje zmiany legislacyjne mające na celu uproszczenie procedur niezbędnych do uzyskania urlopu macierzyńskiego po poronieniu, zwłaszcza w zakresie:
- wymogu nadania imienia dziecku,
- przedstawiania aktu urodzenia pracodawcy,
- innych rozwiązań?
5. Czy przewiduje się wprowadzenie alternatywnych form wsparcia dla kobiet po poronieniu – zarówno finansowego, jak i psychologicznego – które nie byłyby uzależnione od spełnienia rygorystycznych warunków administracyjnych?
6. Jakie działania podejmuje ministerstwo w celu poprawy opieki szpitalnej nad kobietami po poronieniu, w tym zapewnienia odpowiednich warunków hospitalizacji (np. oddzielne sale) oraz wsparcia psychologicznego?
7. Czy planowane są wytyczne dla szpitali dotyczące postępowania wobec kobiet po utracie ciąży, które miałyby na celu zminimalizowanie dodatkowego stresu i poczucia wykluczenia?
Interpelacja nr 10728
do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej
w sprawie skali wsparcia kobiet po poronieniu oraz planowanych zmian w przepisach dotyczących urlopów macierzyńskich i opieki okołoporodowej
Zgłaszający: Jarosław Sachajko, Anna Gembicka
Data wpływu: 03-07-2025
Szanowna Pani Minister,
z roku na rok coraz więcej kobiet otwarcie mówi o dramatycznych doświadczeniach związanych z utratą ciąży. Poronienie to nie tylko bolesne doświadczenie fizyczne, ale przede wszystkim głęboka trauma psychiczna. Niestety, wiele sygnałów płynących ze środowisk kobiecych, organizacji wspierających rodziny i personelu medycznego wskazuje, że obecny system wsparcia dla kobiet po poronieniu nie spełnia swojej roli.
W szczególności dotyczy to możliwości skorzystania z przysługującego częściowego urlopu macierzyńskiego po poronieniu. Choć teoretycznie kobieta ma prawo do 8 tygodni płatnego urlopu, w praktyce procedury administracyjne – takie jak konieczność uzyskania karty martwego urodzenia, nadania dziecku imienia czy przedstawienia aktu urodzenia pracodawcy – stanowią barierę trudną do pokonania, zwłaszcza w stanie świeżo przeżywanej traumy. Zdarzają się również sytuacje, w których kobieta po poronieniu trafia na oddział wspólny z matkami noworodków, co w oczywisty sposób potęguje cierpienie.
Utrata dziecka – niezależnie od etapu ciąży – to jedno z najtrudniejszych doświadczeń, jakie mogą spotkać kobietę i rodzinę. W takich chwilach państwo powinno okazać zrozumienie, empatię i realną pomoc. Obowiązkiem administracji publicznej jest nie tylko tworzenie przepisów, ale przede wszystkim eliminowanie barier, które uniemożliwiają korzystanie z praw już przyznanych.
Zwracam się z prośbą o poważne potraktowanie tej sprawy. Troska o kobiety, ich zdrowie i godność powinna być jednym z fundamentów polityki rodzinnej państwa.
W związku z powyższym zwracam się z uprzejmą prośbą o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:
1. Jaka jest liczba kobiet korzystających rocznie z częściowego urlopu macierzyńskiego po poronieniu?
2. Jakie są statystyki dotyczące poronień w Polsce, z uwzględnieniem odsetka poronień w stosunku do ogólnej liczby ciąż oraz podziału na etapy ciąży?
3. Czy ministerstwo prowadzi analizę wpływu obecnych procedur na decyzje kobiet o rezygnacji z przysługującego urlopu macierzyńskiego na rzecz zwolnienia lekarskiego?
4. Czy ministerstwo planuje zmiany legislacyjne mające na celu uproszczenie procedur niezbędnych do uzyskania urlopu macierzyńskiego po poronieniu, zwłaszcza w zakresie:
- wymogu nadania imienia dziecku,
- przedstawiania aktu urodzenia pracodawcy,
- innych rozwiązań?
5. Czy przewiduje się wprowadzenie alternatywnych form wsparcia dla kobiet po poronieniu – zarówno finansowego, jak i psychologicznego – które nie byłyby uzależnione od spełnienia rygorystycznych warunków administracyjnych?
6. Jakie działania podejmuje ministerstwo w celu poprawy opieki szpitalnej nad kobietami po poronieniu, w tym zapewnienia odpowiednich warunków hospitalizacji (np. oddzielne sale) oraz wsparcia psychologicznego?
7. Czy planowane są wytyczne dla szpitali dotyczące postępowania wobec kobiet po utracie ciąży, które miałyby na celu zminimalizowanie dodatkowego stresu i poczucia wykluczenia?
Odpowiedź urzędowa
Podsekretarz stanu Sebastian Gajewski
Audyt odpowiedzi: Wskaźnik lania wody & konkretności
Bardzo konkretna
Automatyczna analiza lingwistyczno-statystyczna pisma resortu
Lanie wody
28%
Konkretność
72%
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
Twarde liczby / kwoty
0 kwot, 1 %
Precyzyjne daty
5
Odpowiedź na punkty
Brak podziału
Gęstość faktów
5.6 / 1k zn.
- Podaje wskaźniki procentowe (1)
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (5)
Urzędowe załączniki i odpowiedzi:
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
6473 znaków
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
BM-II.059.1.325.2025
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację numer 10728 Państwa Posłów Anny Gembickiej i Jarosława
Sachajki, w sprawie skali wsparcia kobiet po poronieniu oraz planowanych zmian
w przepisach dotyczących urlopów macierzyńskich i opieki okołoporodowej, proszę przyjąć
poniższe wyjaśnienia.
Informuję, iż w styczniu br. powołano w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
Zespół do spraw wsparcia rodziców doświadczających utraty ciąży oraz śmierci dziecka tuż
po urodzeniu. Dotychczas, w ramach jego prac omawiano m.in sytuację poronienia i utraty
dziecka z perspektywy kobiet oraz ich partnerów i mężów.
Informuję również, że 6 sierpnia br. weszły w życie przepisy rozporządzenia Ministra
Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 lipca 2025 r., zmieniające rozporządzenie
w sprawie zakresu informacji o okolicznościach mających wpływ na prawo do zasiłków
z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa lub na ich wysokość oraz
dokumentów niezbędnych do przyznania i wypłaty zasiłków1, a także przepisy
rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy I Polityki Społecznej z dnia 21 lipca 2025 r.
zmieniającego rozporządzenie w sprawie postępowania o świadczenia
emerytalno-rentowe2.
Rzeczone zmiany wprowadzono celem zabezpieczenia sytuacji wszystkich kobiet, które
doświadczyły poronienia lub urodziły martwe dziecko (przypadki te nie są rozgraniczone na
gruncie ustawy - Kodeks pracy).
Zmiana przywołanych aktów miała na celu dodanie do dokumentacji wystawianej
w omawianych przypadkach zaświadczenia lekarza posiadającego tytuł specjalisty
w dziedzinie położnictwa i ginekologii lub lekarza będącego w trakcie odbywania takiej
specjalizacji albo zaświadczenia położnej o martwym urodzeniu, wydanego na podstawie
dokumentacji medycznej lub jej kopii - potwierdzonej za zgodność z oryginałem przez
ubezpieczonego, płatnika składek albo zakład - za okres od dnia porodu albo martwego
urodzenia, bez względu na czas trwania ciąży.
Zgodnie z art. 1801 § 1 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy3 w razie urodzenia
martwego dziecka lub jego zgonu przed upływem 8 tygodni życia, pracownicy przysługuje
urlop macierzyński w wymiarze 8 tygodni po porodzie, nie krótszy niż okres 7 dni liczonych
od dnia zgonu dziecka. Pracownicy, która urodziła więcej niż jedno dziecko przy jednym
1Dz. U. z 2025 r. poz. 969
2 Dz. U. z 2025 r. poz. 968
3 Dz. U. z 2025 r. poz. 277, z późn. zm.,
-- 1 of 3 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
porodzie, przysługuje w takim przypadku urlop macierzyński w wymiarze stosownym do
liczby dzieci pozostałych przy życiu.
Przy ustalaniu prawa do zasiłku macierzyńskiego, który przysługuje przez okres określony
przepisami Kodeksu pracy jako okres urlopu macierzyńskiego, dokumentem uprawniającym
do jego otrzymania jest skrócony odpis aktu urodzenia dziecka.
Wyjaśniam, ze zgodnie z przepisami ustawy z dnia 28 listopada 2014 r. – Prawo o aktach
stanu cywilnego4 wydawany jest: odpis skrócony aktu urodzenia; odpis zupełny aktu
urodzenia (na podstawie aktu urodzenia w przypadku urodzenia żywego dziecka), a w razie
urodzenia martwego dziecka, którego płeć została określona, odpis skrócony aktu urodzenia
dziecka, które urodziło się martwe i odpis zupełny aktu urodzenia (na podstawie aktu
urodzenia z adnotacją, że dziecko urodziło się martwe w przypadku „martwego urodzenia”).
Na podstawie art. 52 ust. 2 wskazanej ustawy w przypadku martwego urodzenia, nie
sporządza się aktu zgonu, tyko akt urodzenia z adnotacją, że dziecko urodziło się martwe. Akt
ten stanowi podstawę do przyznania urlopu macierzyńskiego, zgodnie art. 1801 § 1 Kodeksu
pracy. Akt urodzenia z adnotacją, że dziecko urodziło się martwe stanowi również podstawę
do przyznania zasiłku macierzyńskiego.
Akt urodzenia dziecka sporządza się na podstawie karty urodzenia lub karty martwego
urodzenia, przekazanej przez podmiot wykonujący działalność leczniczą, a także na
podstawie protokołu zgłoszenia urodzenia albo zgłoszenia urodzenia dokonanego w postaci
elektronicznej. Karta martwego urodzenia, zgodnie z art. 54 ust. 3 ustawy – Prawo o aktach
stanu cywilnego, musi zawierać dane wymagane w karcie urodzenia, tj. nazwisko, imię
(imiona), nazwisko rodowe, datę i miejsce urodzenia oraz numer PESEL matki dziecka (jeżeli
został nadany), miejsce, datę i godzinę urodzenia dziecka oraz płeć dziecka wraz z informacją,
że dziecko urodziło się martwe. Kartę martwego urodzenia przekazuje się kierownikowi
urzędu stanu cywilnego w terminie jednego dnia od dnia jej sporządzenia. Jeśli nie jest
możliwe ustalenie płci dziecka, karty martwego urodzenia nie przekazuje się.
Jeżeli martwe urodzenie następuje z chwilą, gdy możliwe jest określenie płci dziecka
i zostanie to stwierdzone w karcie martwego urodzenia, a następnie w sporządzonym akcie
urodzenia, wówczas przyjmuje się, że pracownica ma prawo do urlopu macierzyńskiego oraz
zasiłku macierzyńskiego w wysokości 100% podstawy wymiaru zasiłku, niezależnie od
tygodnia ciąży. Przepisy dotyczące prawa do zasiłku macierzyńskiego kierowane są do
wszystkich ubezpieczonych (nie tylko pracownic), które w okresie ubezpieczenia
chorobowego urodziły dziecko.
Decyzja o dodaniu wspomnianego dokumentu pozwoli wszystkim pracownicom, które
straciły dziecko, na uzyskanie prawa do urlopu macierzyńskiego w skróconym wymiarze
8 tygodni bez konieczności ustalania jego płci.
Posiedzenie Zespołu ds. wsparcia rodziców doświadczających utraty ciąży oraz śmierci
dziecka tuż po urodzeniu, które zwołano na 26 czerwca 2025 r., poświęcono doświadczeniu
martwego urodzenia lub poronienia z perspektywy ojców oraz przysługującym im w obliczu
takich zdarzeń uprawnieniom. Obecnie trwają analizy regulacji prawnych, które mogłyby
pozytywnie wpłynąć na sytuację tych mężczyzn.
4 Dz. U. z 2025 r. poz. 594.
-- 2 of 3 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
Planowane na wrzesień posiedzenie zespołu dotyczące opieki okołoporodowej poprowadzi
Minister Zdrowia.
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
dr hab. Sebastian Gajewski, prof. uczelni
Podsekretarz Stanu
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/
-- 3 of 3 --
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
BM-II.059.1.325.2025
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację numer 10728 Państwa Posłów Anny Gembickiej i Jarosława
Sachajki, w sprawie skali wsparcia kobiet po poronieniu oraz planowanych zmian
w przepisach dotyczących urlopów macierzyńskich i opieki okołoporodowej, proszę przyjąć
poniższe wyjaśnienia.
Informuję, iż w styczniu br. powołano w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
Zespół do spraw wsparcia rodziców doświadczających utraty ciąży oraz śmierci dziecka tuż
po urodzeniu. Dotychczas, w ramach jego prac omawiano m.in sytuację poronienia i utraty
dziecka z perspektywy kobiet oraz ich partnerów i mężów.
Informuję również, że 6 sierpnia br. weszły w życie przepisy rozporządzenia Ministra
Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 lipca 2025 r., zmieniające rozporządzenie
w sprawie zakresu informacji o okolicznościach mających wpływ na prawo do zasiłków
z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa lub na ich wysokość oraz
dokumentów niezbędnych do przyznania i wypłaty zasiłków1, a także przepisy
rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy I Polityki Społecznej z dnia 21 lipca 2025 r.
zmieniającego rozporządzenie w sprawie postępowania o świadczenia
emerytalno-rentowe2.
Rzeczone zmiany wprowadzono celem zabezpieczenia sytuacji wszystkich kobiet, które
doświadczyły poronienia lub urodziły martwe dziecko (przypadki te nie są rozgraniczone na
gruncie ustawy - Kodeks pracy).
Zmiana przywołanych aktów miała na celu dodanie do dokumentacji wystawianej
w omawianych przypadkach zaświadczenia lekarza posiadającego tytuł specjalisty
w dziedzinie położnictwa i ginekologii lub lekarza będącego w trakcie odbywania takiej
specjalizacji albo zaświadczenia położnej o martwym urodzeniu, wydanego na podstawie
dokumentacji medycznej lub jej kopii - potwierdzonej za zgodność z oryginałem przez
ubezpieczonego, płatnika składek albo zakład - za okres od dnia porodu albo martwego
urodzenia, bez względu na czas trwania ciąży.
Zgodnie z art. 1801 § 1 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy3 w razie urodzenia
martwego dziecka lub jego zgonu przed upływem 8 tygodni życia, pracownicy przysługuje
urlop macierzyński w wymiarze 8 tygodni po porodzie, nie krótszy niż okres 7 dni liczonych
od dnia zgonu dziecka. Pracownicy, która urodziła więcej niż jedno dziecko przy jednym
1Dz. U. z 2025 r. poz. 969
2 Dz. U. z 2025 r. poz. 968
3 Dz. U. z 2025 r. poz. 277, z późn. zm.,
-- 1 of 3 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
porodzie, przysługuje w takim przypadku urlop macierzyński w wymiarze stosownym do
liczby dzieci pozostałych przy życiu.
Przy ustalaniu prawa do zasiłku macierzyńskiego, który przysługuje przez okres określony
przepisami Kodeksu pracy jako okres urlopu macierzyńskiego, dokumentem uprawniającym
do jego otrzymania jest skrócony odpis aktu urodzenia dziecka.
Wyjaśniam, ze zgodnie z przepisami ustawy z dnia 28 listopada 2014 r. – Prawo o aktach
stanu cywilnego4 wydawany jest: odpis skrócony aktu urodzenia; odpis zupełny aktu
urodzenia (na podstawie aktu urodzenia w przypadku urodzenia żywego dziecka), a w razie
urodzenia martwego dziecka, którego płeć została określona, odpis skrócony aktu urodzenia
dziecka, które urodziło się martwe i odpis zupełny aktu urodzenia (na podstawie aktu
urodzenia z adnotacją, że dziecko urodziło się martwe w przypadku „martwego urodzenia”).
Na podstawie art. 52 ust. 2 wskazanej ustawy w przypadku martwego urodzenia, nie
sporządza się aktu zgonu, tyko akt urodzenia z adnotacją, że dziecko urodziło się martwe. Akt
ten stanowi podstawę do przyznania urlopu macierzyńskiego, zgodnie art. 1801 § 1 Kodeksu
pracy. Akt urodzenia z adnotacją, że dziecko urodziło się martwe stanowi również podstawę
do przyznania zasiłku macierzyńskiego.
Akt urodzenia dziecka sporządza się na podstawie karty urodzenia lub karty martwego
urodzenia, przekazanej przez podmiot wykonujący działalność leczniczą, a także na
podstawie protokołu zgłoszenia urodzenia albo zgłoszenia urodzenia dokonanego w postaci
elektronicznej. Karta martwego urodzenia, zgodnie z art. 54 ust. 3 ustawy – Prawo o aktach
stanu cywilnego, musi zawierać dane wymagane w karcie urodzenia, tj. nazwisko, imię
(imiona), nazwisko rodowe, datę i miejsce urodzenia oraz numer PESEL matki dziecka (jeżeli
został nadany), miejsce, datę i godzinę urodzenia dziecka oraz płeć dziecka wraz z informacją,
że dziecko urodziło się martwe. Kartę martwego urodzenia przekazuje się kierownikowi
urzędu stanu cywilnego w terminie jednego dnia od dnia jej sporządzenia. Jeśli nie jest
możliwe ustalenie płci dziecka, karty martwego urodzenia nie przekazuje się.
Jeżeli martwe urodzenie następuje z chwilą, gdy możliwe jest określenie płci dziecka
i zostanie to stwierdzone w karcie martwego urodzenia, a następnie w sporządzonym akcie
urodzenia, wówczas przyjmuje się, że pracownica ma prawo do urlopu macierzyńskiego oraz
zasiłku macierzyńskiego w wysokości 100% podstawy wymiaru zasiłku, niezależnie od
tygodnia ciąży. Przepisy dotyczące prawa do zasiłku macierzyńskiego kierowane są do
wszystkich ubezpieczonych (nie tylko pracownic), które w okresie ubezpieczenia
chorobowego urodziły dziecko.
Decyzja o dodaniu wspomnianego dokumentu pozwoli wszystkim pracownicom, które
straciły dziecko, na uzyskanie prawa do urlopu macierzyńskiego w skróconym wymiarze
8 tygodni bez konieczności ustalania jego płci.
Posiedzenie Zespołu ds. wsparcia rodziców doświadczających utraty ciąży oraz śmierci
dziecka tuż po urodzeniu, które zwołano na 26 czerwca 2025 r., poświęcono doświadczeniu
martwego urodzenia lub poronienia z perspektywy ojców oraz przysługującym im w obliczu
takich zdarzeń uprawnieniom. Obecnie trwają analizy regulacji prawnych, które mogłyby
pozytywnie wpłynąć na sytuację tych mężczyzn.
4 Dz. U. z 2025 r. poz. 594.
-- 2 of 3 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
Planowane na wrzesień posiedzenie zespołu dotyczące opieki okołoporodowej poprowadzi
Minister Zdrowia.
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
dr hab. Sebastian Gajewski, prof. uczelni
Podsekretarz Stanu
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/
-- 3 of 3 --