Odpowiedź na interpelację w sprawie wprowadzenia superwizji dla nauczycieli Odpowiedź na interpelację nr 10715 w sprawie wprowadzenia superwizji dla nauczycieli Odpowiadający: sekretarz stanu w Ministerstwie Edukacji Narodowej Katarzyna Lubnauer Warszawa, 28-07-2025 Szanowny Panie Marszałku, składam na Pana ręce odpowiedź na interpelację Posłanki na Sejm RP Pani Pauliny Matysiak w sprawie wprowadzenia superwizji dla nauczycieli. Szanowna Pani Poseł, Ministerstwo Edukacji Narodowej otrzymało od Rzecznika Praw Dziecka projekt ustawy o zmianie ustawy - Prawo oświatowe. Projekt zawiera propozycję uregulowania przepisami prawa kilku różnych zagadnień, w tym m.in. wprowadzenia superwizji dla nauczycieli. Projekt definiuje kto może zajmować stanowisko superwizora i wskazuje podmioty (placówki doskonalenia nauczycieli), które - za zgodą Ministra Edukacji – mogłyby prowadzić szkolenia i wydawać certyfikaty uprawniające nauczycieli do zajmowania stanowiska superwizora. Zawiera także propozycję upoważnienia dla Ministra Edukacji do wydania rozporządzenia określającego: 1) cele, wytyczne i standard dla superwizji pracy nauczycieli, 2) minimum programowe dla szkolenia, 3) sposób szkolenia, 4) sposób wnoszenia odpłatności za postępowanie związane z uzyskaniem certyfikatu, w tym za egzamin i egzamin poprawkowy, 5) organizację i sposób przeprowadzania egzaminu, 6) wzór certyfikatu, 7) warunki, jakie powinny spełniać podmioty ubiegające się o uzyskanie zgody na prowadzenie szkolenia dla superwizorów pracy nauczycieli, 8) sposób i warunki nadawania podmiotom uprawnień do prowadzenia szkoleń dla superwizorów pracy nauczycieli, 9) wymagania dotyczące kadry dydaktycznej szkolenia dla superwizorów pracy nauczycieli, 10) sposób prowadzenia nadzoru merytorycznego nad szkoleniami dla superwizorów pracy nauczycieli. Rzecznik Praw Dziecka nie przedstawił oceny skutków regulacji i nie określił wysokości i źródeł finansowania wprowadzenia do systemu oświaty stanowiska superwizora. W Ministerstwie Edukacji Narodowej przygotowywane jest stanowisko dotyczące całości projektu i wszystkich zawartych w nim propozycji zmian. W odniesieniu zaś do propozycji wprowadzenia superwizji dla nauczycieli wyjaśnić należy, co następuje. W Ministerstwie Edukacji Narodowej prowadzone są prace służące przygotowaniu rozwiązań zapewniających wysoką jakość działań nauczycieli - w tym także wykorzystujących superwizję – podejmowanych w zakresie edukacji włączającej oraz weryfikację ich wpływu na rozwój kompetencji nauczycieli, specjalistów oraz poprawę warunków nauki dla uczniów ze zróżnicowanymi potrzebami. Superwizje realizowane są w projektach pn.: „Budowa skoordynowanego systemu pomocy specjalistycznej opartego na Specjalistycznych Centrach Wspierających Edukację Włączającą”[1] realizowanym przez Ośrodek Rozwoju Edukacji (ORE), placówkę doskonalenia nauczycieli powadzoną przez Ministra Edukacji, „Szkoła dostępna dla wszystkich”[2] realizowanym przez Instytut Badań Edukacyjnych - Państwowy Instytut Badawczy (IBE-PIB), państwową jednostkę badawczą podległą Ministrowi Edukacji. Ww. projekty realizowane są w ramach programu Fundusze Europejskie dla Rozwoju Społecznego 2021-2027 (FERS), finansowanego z Europejskiego Funduszu Społecznego (EFS). Projekt pn. „Budowa skoordynowanego systemu pomocy specjalistycznej opartego na Specjalistycznych Centrach Wspierających Edukację Włączającą” stanowi kontynuację dwóch projektów pozakonkursowych realizowanych w latach 2019–2023 w ramach programu operacyjnego Wiedza Edukacja Rozwój (POWER) dotyczących: opracowania modelu funkcjonowania Specjalistycznych Centrów Wspierających Edukację Włączającą, pilotażowego wdrożenia modelu Specjalistycznych Centrów Wspierających Edukację Włączającą (SCWEW). Celem przedsięwzięcia jest budowa skoordynowanego systemu specjalistycznego wsparcia, realizowanego przez przedszkola, szkoły oraz placówki specjalne, z myślą zarówno o przedszkolach, jak i szkołach ogólnodostępnych, w zakresie pracy z dziećmi i uczniami o zróżnicowanych potrzebach edukacyjnych i rozwojowych. Jednym z głównych zadań realizowanych w ramach projektu jest umożliwienie kadrze przedszkoli i szkół ogólnodostępnych otrzymania specjalistycznej pomocy w realizacji zadań związanych z pracą z dziećmi i uczniami o zróżnicowanych potrzebach edukacyjnych i rozwojowych, w tym organizacja i koordynacja superwizji szkolnej. W ramach projektu planowane jest utworzenie 285 Specjalistycznych Centrów Wspierających Edukację Włączającą, które będą świadczyć specjalistyczne wsparcie na rzecz przedszkoli oraz szkół ogólnodostępnych. W ramach pilotażowego wdrożenia modelu Specjalistycznych Centrów Wspierających Edukację Włączającą (SCWEW) w latach 2021–2023 szczególną uwagę poświęcono roli tych centrów w prowadzeniu superwizji szkolnej. Wskazano, że SCWEW odgrywają kluczową rolę w: organizacji i koordynacji procesu superwizji, zapewnieniu dostępu do wykwalifikowanych superwizorów, diagnozowaniu potrzeb szkół oraz nauczycieli, monitorowaniu efektów wdrażanych rozwiązań wspierających edukację włączającą. W ramach projektu realizowana była superwizja w różnych formach, dostosowanych do potrzeb szkół i nauczycieli. Formy te obejmowały: spotkania indywidualne (jeden nauczyciel – jeden superwizor), superwizje grupowe (grupa nauczycieli – jeden superwizor), jednorazowe spotkania i cykliczne serie superwizji. W modelu SCWEW w ramach pilotażu przeprowadzono 368 superwizji, łącznie w 160 przedszkolach i szkołach, które korzystały ze wsparcia SCWEW. W ramach projektu opracowano również szereg materiałów wspierających proces superwizji, które są dostępne na stronie internetowej Ośrodka Rozwoju Edukacji[3], m.in.: „Formy pracy SCWEW, w tym superwizje i zajęcia modelowe” – Anna Rutkowska; „Okiem superwizora, czyli dlaczego warto spojrzeć na swoją pracę innym okiem” – Anna Rutkowska; „Superwizja edukacji włączającej” – Agnieszka Olechowska, Justyna Siemionow. Rozwiązanie w postaci superwizji dla nauczycieli-specjalistów zostało przetestowane w ramach pilotażowego projektu „Szkoła dostępna dla wszystkich”[4] (dalej „ASA”). Projekt ten zakładał rozwijanie kompetencji specjalistów do pracy w zespołach o zróżnicowanym składzie, w modelu uczenia się przez działanie. Po ukończeniu złożonego procesu szkoleniowego – obejmującego moduł e-learningowy oraz warsztaty prowadzone przez ekspertów – uczestnicy przechodzili do fazy praktycznej, tj. etapu interwencji, polegającego na wdrażaniu strategii pracy diagnostycznej, terapeutycznej oraz proceduralnej w środowisku szkolnym. Na tym etapie zaoferowano im systematyczne wsparcie w formie superwizji realizowanej przez zespół ekspertów: psychologów, pedagogów, przedstawicieli środowiska akademickiego oraz autorów poszczególnych interwencji. Superwizja w projekcie ASA stanowiła integralny element procesu rozwoju zawodowego specjalistów uczestniczących w działaniach interwencyjnych, realizowanych w modelu uczenia się poprzez działanie. Była zorganizowana w formie doradztwa merytorycznego i służyła systematycznemu wsparciu merytorycznemu w zakresie planowania, realizacji i ewaluacji interwencji podejmowanych w środowisku szkolnym lub przedszkolnym. Spotkania superwizyjne miały charakter konsultacyjny i refleksyjny – umożliwiały specjalistom (nazywanym w projekcie doradcami ds. dostępności uczenia - DDU) omówienie planów działań, bieżących wyzwań, trudności diagnostycznych, terapeutycznych oraz organizacyjnych. Eksperci wspierali uczestników w analizie przypadków, doprecyzowywaniu celów oddziaływań, interpretacji wyników diagnostycznych, a także w doborze odpowiednich strategii postępowania z konkretnymi uczniami lub grupami. Superwizja pełniła funkcję facylitującą rozwój kompetencji refleksyjnych, a także służyła budowaniu praktycznej wiedzy osadzonej w realiach codziennej pracy szkoły. Spotkania odbywały się w małych grupach na platformie online, trwały 50–60 minut i były otwarte dla wszystkich uczestników projektu realizujących interwencje. Badanie ewaluacyjne przeprowadzone w ww. projekcie ASA wykazało, że 94,6% osób, które wzięły udział w doradztwie specjalistycznym ocenia je wysoko lub bardzo wysoko. Uczestnicy fokusowych wywiadów indywidualnych oraz studiów przypadku podkreślali, że indywidualne konsultacje, zwłaszcza w formie superwizji, pozwalały na precyzyjne planowanie interwencji i przyczyniały się do efektywnie realizowanych działań. Doświadczenie projektu ujawnia istotny potencjał superwizji jako formy wsparcia tam, gdzie spotkania były regularne i otwarte - uczestnicy raportowali wyraźny wzrost kompetencji, większą pewność w działaniu oraz poczucie bycia częścią profesjonalnej wspólnoty. Wnioski te wskazują na potrzebę rozwijania modelu superwizji jako elementu wspierającego nauczycieli specjalistów w codziennej pracy z grupami zróżnicowanymi, zwłaszcza w kontekście budowania praktyki refleksyjnej i współdzielonej odpowiedzialności. Istotnym krokiem w kierunku rozwijania superwizji jako formy wsparcia nauczyciela jest rozpoczęcie konsultacji z nauczycielami. Za podjęciem konsultacji społecznych w tej sprawie przemawiają następujące argumenty: Superwizja jako forma wsparcia merytorycznego i refleksji nad praktyką zawodową nie jest jeszcze powszechnie znana wśród nauczycieli i specjalistów w Polsce. Konsultacje pozwolą wyjaśnić, czym jest superwizja i przeciwdziałać mylnym skojarzeniom z kontrolą czy nadzorem pedagogicznym. To pierwszy krok do zwiększenia zaufania i gotowości do korzystania z tej formy doskonalenia; Oddolne doświadczenia uczestników projektu pokazują, że nauczyciele i specjaliści często działają w poczuciu osamotnienia, mierząc się z trudnymi sytuacjami bez możliwości systematycznego wsparcia. Konsultacje pozwalają zebrać opinie i potwierdzić, że potrzeba superwizji nie jest postulatem odgórnym, ale realną odpowiedzią na wyzwania codziennej pracy; Włączenie różnych środowisk w dyskusję podnosi szanse na to, że superwizja zostanie potraktowana jako systemowe narzędzie wspierania dobrostanu zawodowego nauczycieli i jakości edukacji – a nie tylko incydentalne rozwiązanie projektowe; Konsultacje umożliwią wypracowanie rekomendacji dostosowanych do rzeczywistych potrzeb i uwarunkowań szkół. Uwzględnienie perspektyw różnych interesariuszy zwiększa szanse na to, że model superwizji będzie nie tylko efektywny, ale także możliwy do wdrożenia. Trwałe, systemowe zakorzenienie praktyki superwizji w strukturze edukacyjnej, nadanie jej statusu równorzędnego z innymi, już uznanymi formami doskonalenia zawodowego nauczycieli wymaga odpowiedniego przygotowania. Doświadczenia projektu ASA pokazały, że superwizja – rozumiana jako regularne, refleksyjne spotkania specjalistów z ekspertami-praktykami – stanowi realne wsparcie w pracy z uczniami o zróżnicowanych potrzebach. Nadanie superwizji formalnego charakteru mogłoby przyczynić się do zmiany kultury pracy w szkołach, tj. odejścia od indywidualizmu i obawy przed oceną na rzecz współpracy, dzielenia się doświadczeniem i wspólnego poszukiwania rozwiązań trudnych sytuacji zawodowych. Instytucjonalne uznanie tej formy pracy zapewni jej trwałość i dostępność dla szerokiego grona nauczycieli, w tym także dla pracujących w mniejszych miejscowościach, gdzie dostęp do wsparcia merytorycznego bywa trudniejszy. Zagrożeniem dla wprowadzenia superwizji jako formalnej formy wsparcia nauczycieli i specjalistów w polskim systemie oświaty są: brak odpowiedniej infrastruktury i wykwalifikowanych superwizorów - superwizja wymaga długofalowego wsparcia i przygotowania specjalistów, formalizacja superwizji, która może prowadzić do nadmiernej biurokratyzacji, przez co proces ten zostanie oderwany od swojej refleksyjnej istoty i przekształcony w działania ukierunkowane na spełnianie krótkoterminowych wskaźników, niski poziom świadomości na temat superwizji oraz jej mylne kojarzenie z kontrolą pedagogiczną budzi opór wśród nauczycieli, co sugeruje, że wprowadzenie tego rozwiązania powinno odbywać się etapowo i z uwzględnieniem odpowiedniej edukacji kadry oświatowej w tym zakresie; Alternatywnymi formami wsparcia zawodowego nauczycieli mogą być: mentoring instytucjonalny, w którym doświadczeni nauczyciele dzielą się wiedzą i umiejętnościami z młodszą stażem kadrą, coaching edukacyjny ukierunkowany na rozwój osobisty i zawodowy nauczycieli oraz wspólnoty praktyków, czyli zespoły nauczycieli współpracujące i wzajemnie się wspierające w codziennej pracy, cykliczne szkolenia i warsztaty łączące tradycyjne metody z elementami refleksji i mini-superwizji, co pozwala nauczycielom na omawianie swoich doświadczeń i trudności z ekspertami. Powyższe formy wsparcia zawodowego nauczycieli są już uregulowane w przepisach prawa oświatowego[5]. Przepisy wskazują podmioty realizujące doskonalenie zawodowe nauczycieli oraz wysokość i źródła finansowania doskonalenia zawodowego nauczycieli[6]. Zatrudnieni w placówkach doskonalenia nauczyciele-doradcy metodyczni i nauczyciele-konsultanci organizują i prowadzą wspomaganie przedszkoli, szkół i placówek, polegające na zaplanowaniu i przeprowadzeniu działań mających na celu poprawę jakości pracy szkoły lub placówki. Wspomaganie to wynika z potrzeb szkoły lub placówki i obejmuje: a) pomoc w diagnozowaniu potrzeb szkoły lub placówki, b) ustalenie sposobów działania prowadzących do zaspokojenia potrzeb szkoły lub placówki, c) zaplanowanie form wspomagania i ich realizację, d) wspólną ocenę efektów i opracowanie wniosków z realizacji zaplanowanych form wspomagania. Nauczyciele-doradcy metodyczni i nauczyciele-konsultanci organizują i prowadzą również sieci współpracy i samokształcenia dla nauczycieli i dyrektorów przedszkoli, szkół i placówek, którzy w zorganizowany sposób współpracują ze sobą w celu doskonalenia swojej pracy, w szczególności poprzez wymianę doświadczeń. Udzielają także indywidualnych konsultacji i organizują inne formy doskonalenia nauczycieli. Wszystkie ww. formy wsparcia mogą być prowadzone z udziałem zaproszonych ekspertów. Obecnie w ORE, w ramach programu Fundusze Europejskie dla Rozwoju Społecznego 2021-2027 (FERS), finansowanego z Europejskiego Funduszy Społecznego (EFS), realizowany jest projekt skierowany do doradców metodycznych i nauczycieli konsultantów pn. „Opracowanie i wdrożenie kompleksowych rozwiązań zapewniających dostęp do wysokiej jakości doradztwa metodycznego”.[7] Celem głównym projektu jest systemowe wsparcie nauczycieli pełniących funkcję doradców metodycznych oraz nauczycieli, którzy spełniają warunki i chcą aplikować na funkcję doradcy metodycznego, a także kadry kierowniczej placówek doskonalenia nauczycieli i nauczycieli-konsultantów w zakresie wykorzystania metody tutoringu i mentoringu jako zindywidualizowanych i spersonalizowanych form wspierania rozwoju zawodowego nauczycieli. Na potrzebę szkoleń w tym zakresie wskazuje m.in. raport ewaluacyjny pn.: „Badanie ewaluacyjne. Placówki doskonalenia nauczycieli, poradnie psychologiczno-pedagogiczne i biblioteki pedagogiczne we wspomaganiu rozwoju szkół” z 2015 r.[8] Argumentem przemawiającym za spersonalizowanym podejściem do wspierania nauczycieli jest również wynik ogólnopolskiego badania dobrostanu nauczycieli, przeprowadzonego w 2023 roku, z którego wynika, że nauczyciele potrzebują wsparcia ze względu m.in na duży współczynnik stresu, który towarzyszy im w pracy zawodowej.[9] W ramach tego projektu zostało przeprowadzone badanie ilościowe i jakościowe pn. „Diagnoza aktualnego stanu doradztwa metodycznego w Polsce”[10]. Rekomendacje z tych badań wskazującą na potrzebę rozwijania doradztwa metodycznego w ww. zakresie i modyfikacji przepisów dotyczących organizacji systemu doradztwa metodycznego. Są one zbieżne z postulatami zgłaszanymi przez grupę roboczą do spraw kwalifikacji, kształcenia i doskonalenia zawodowego nauczycieli działającą w ramach Zespołu do spraw pragmatyki zawodowej nauczycieli powołanego w 2024 r. przez Ministra Edukacji. Obok nauczycieli-doradców metodycznych i nauczycieli-konsultantów wsparcia nauczycielom początkujących udzielają mentorzy. Mentorem może być nauczyciel mianowany lub dyplomowany, wskazany przez dyrektora przedszkola, szkoły lub placówki oświatowej, który nauczycielowi początkującemu, odbywającemu staż trwający 3 lata i 9 miesięcy, udziela wsparcia w procesie wdrażania do pracy w zawodzie[11]. Informuję również, że ramach wdrażania Reformy 2026 Kompas Jutra przewiduje się szereg działań wspierających merytorycznie i metodycznie nauczycieli, którzy zostaną wyposażeni w poradniki metodyczne do każdej podstawy programowej i nowoczesne narzędzia metodyczne oraz będą mogli uczestniczyć w bezpłatnych szkoleniach. Zmiany planowane w systemie edukacji, wdrażane stopniowo i systematycznie, mają bowiem służyć nie tylko realizacji potencjału wszystkich uczniów, uwzględniać w takim samym stopniu rozwój rzetelnej, aktualnej wiedzy jak i kompetencji poznawczych, osobistych i społecznych oraz sprawczości młodych ludzi, ale także mają na celu zadbanie o dobrostan nauczycieli – nie tylko przygotowanie ich do wdrażania tych zmian, ale także zapewnienie warunków do rozwoju ich kompetencji, bieżącego wsparcia w pracy i dostępu do niezbędnych narzędzi i szkoleń. Z poważaniem Z upoważnienia Ministra Edukacji Katarzyna Lubnauer Sekretarz Stanu [1] https://ore.edu.pl/2019/09/o-projekcie-scwew/ [2] https://www.ibe.edu.pl/pl/szkola-dostepna-dla-wszystkich-opis-projektu [3] https://ore.edu.pl/2024/08/materialy-do-pobrania-6/ [4] Projekt pn. „Szkoła dostępna dla wszystkich” („Accessible school for all”) realizowany jest w latach: 2023 -2025. Celem projektu jest rozwijanie kompetencji nauczycieli specjalistów w zakresie zapewniania dostępności procesu kształcenia z uwzględnieniem zróżnicowania potrzeb rozwojowych i edukacyjnych dzieci i młodzieży. Projekt wpisuje się w działania wynikające z Memorandum o porozumieniu współpracy przy projektach na rzecz włączenia do polskiego systemu edukacji dzieci, młodzieży, a także studentów i nauczycieli z Ukrainy, podpisane 8 czerwca 2022 r. przez Ministra Edukacji i Nauki i UNICEF. [5] Ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe (Dz. U. z 2024 r. poz. 737, 854, 1562, 1635 i 1933 oraz z 2025 r. poz. 619, 620, 622 i 769) i rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 28 maja 2019 r. w sprawie placówek doskonalenia nauczycieli (Dz. U. z 2023 r. poz. 2738 i z 2024 r. poz. 1247) [6] Ustawa z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela (Dz. U. z 2024 r. poz. 986) i rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 23 sierpnia 2019 r. w sprawie dofinansowania doskonalenia zawodowego nauczycieli, szczegółowych celów szkolenia branżowego oraz trybu i warunków kierowania nauczycieli na szkolenia branżowe (Dz. U. z 2023 r. poz. 2628) [7] https://ore.edu.pl/2024/02/zindywidualizowane-i-spersonalizowane-doradztwo-metodyczne-o-projekcie/ [8] https://ore.edu.pl/2015/05/badanie-ewaluacyjne-placowki-doskonalenia-nauczycieli-poradnie-psychologiczno-pedagogiczne-i-biblioteki-pedagogiczne-we-wspomaganiu-rozwoju-szkol-raport-koncowy/ [9] https://files.librus.pl/art/23/03/4/Raport_SKROCONY_dobrostan_zawodowy_nauczycieli_Librus_marzec2023.pdf [10] https://ore.edu.pl/2025/05/diagnoza-aktualnego-stanu-doradztwa-metodycznego-w-polsce-raport-z-badan/ [11] Ustawa z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela (Dz. U. z 2024 r. poz. 986)