Interpelacja w sprawie nierzetelnych i wybiórczych informacji przekazywanych przez Ministerstwo Sprawiedliwości w kampanii dotyczącej orzecznictwa rodzinnego
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja nr 10679
do ministra sprawiedliwości
w sprawie nierzetelnych i wybiórczych informacji przekazywanych przez Ministerstwo Sprawiedliwości w kampanii dotyczącej orzecznictwa rodzinnego
Zgłaszający: Marcin Józefaciuk
Data wpływu: 01-07-2025
Szanowny Panie Ministrze,
na oficjalnych kanałach Ministerstwa Sprawiedliwości – zarówno w serwisie gov.pl, jak i w mediach społecznościowych – opublikowano komunikaty, z których wynika, że „dobro dziecka jest priorytetem w orzecznictwie rodzinnym”, a „uprzywilejowana pozycja którejkolwiek ze stron to mit”. Tego typu narracja, promowana publicznie, wymaga jednoznacznego zakwestionowania i rozliczenia – nie tylko z perspektywy formalnej poprawności, ale przede wszystkim pod względem transparentności, kompletności i uczciwości wobec obywateli.
Przekaz ministerstwa opiera się wyłącznie na statystyce dotyczącej władzy rodzicielskiej. Tymczasem władza formalna nie oznacza realnego kontaktu z dzieckiem. Można mieć pełnię władzy i przez wiele miesięcy – lub lat – nie widywać swojego dziecka, ponieważ drugi rodzic skutecznie utrudnia realizację wyroków, a system sądowy nie zapewnia ich egzekucji. Pominięcie takich zjawisk jak alienacja rodzicielska, przewlekłość postępowań, instrumentalne blokowanie kontaktów czy przemoc emocjonalna wobec rodzica niebędącego stroną dominującą – jest nie tylko nieuczciwe, ale społecznie szkodliwe.
Panie Ministrze, uprzejmie proszę o odpowiedzi na następujące pytania:
Dlaczego ministerstwo w swoich komunikatach nie uwzględnia danych o ograniczeniu, zawieszeniu lub pozbawieniu władzy rodzicielskiej?
Ile razy sądy przekazały pieczę nad dzieckiem innym członkom rodziny (np. babciom, ciociom), mimo obecności obojga rodziców?
Ile wynosi średni czas oczekiwania na wydanie postanowienia o zabezpieczeniu kontaktów na czas procesu?
Ile trwa przeciętnie w Polsce postępowanie dotyczące kontaktów z dzieckiem – od złożenia wniosku do wydania prawomocnego orzeczenia?
Ile skarg wpłynęło do Ministerstwa Sprawiedliwości na sądy opiekuńcze od czasu wyborów parlamentarnych w 2023 roku?
Ile wniosków o objęcie nadzoru nad konkretną sprawą rodzinną wpłynęło w tym samym okresie?
Ile razy wnoszono o wyłączenie sędziego w sprawach rodzinnych od 2023 roku do dziś?
Ile spraw zakończyło się ustanowieniem pieczy naprzemiennej?
W ilu przypadkach sąd odmówił pieczy naprzemiennej mimo zgodnych wniosków obojga rodziców?
Przy którym z rodziców sądy najczęściej ustalają miejsce pobytu dziecka? Proszę o dane z ostatnich 5 lat z podziałem na płeć.
Ile kobiet, a ilu mężczyzn otrzymuje obecnie alimenty na dzieci?
Jakie są średnie kwoty zasądzanych alimentów w zależności od płci osoby zobowiązanej i uprawnionej?
Ile spraw zakończyło się orzeczeniem grzywny, ograniczenia praw lub innej sankcji z powodu uporczywego nierealizowania kontaktów?
Ile skarg rocznie trafia do sądów z powodu utrudniania kontaktów? Ile z nich pochodzi od matek, a ile od ojców?
Ile interwencji Policji rocznie dotyczy braku wydania dziecka celem realizacji kontaktu? Czy ministerstwo monitoruje ich skuteczność?
Czy sądy podejmują interwencje w przypadku przeprowadzenia się rodzica wiodącego z dzieckiem na odległość powyżej 200 km bez zgody drugiego rodzica? Ile takich interwencji odnotowano w ostatnich latach?
Ile razy w ciągu ostatnich 5 lat miejsce zamieszkania dziecka zostało zmienione wskutek nierealizowania kontaktów przez matkę?
W ilu sprawach OZSS lub RODK zidentyfikowały próby izolowania dziecka od jednego z rodziców, mogące nosić znamiona alienacji rodzicielskiej?
Czy ministerstwo posiada dane o tym, jak często sądy w orzeczeniach kierują się wolą dziecka wyrażoną bezpośrednio lub za pośrednictwem biegłych?
Ile spraw sądowych zakończyło się rozstrzygnięciem wbrew zdaniu dziecka wyrażonemu w opinii psychologicznej?
Czy Ministerstwo Sprawiedliwości prowadzi jakikolwiek monitoring skuteczności orzecznictwa rodzinnego i jego realnego wpływu na sytuację dzieci?
Jakie są aktualne wytyczne lub rekomendacje dla sędziów rodzinnych w sprawach dotyczących alienacji rodzicielskiej?
Czy sędziowie i biegli są obowiązkowo szkoleni w zakresie psychologii dziecka, traum separacyjnych i przeciwdziałania przemocy emocjonalnej?
Ilu biegłych z zakresu psychologii dziecięcej i rodzinnej posiada obecnie uprawnienia do opiniowania w sprawach rodzinnych? Czy prowadzi się ich weryfikację lub ocenę jakości pracy?
Jakie środki ministerstwo podejmuje, aby ograniczyć przewlekłość postępowań w sądach rodzinnych?
Jakie wsparcie ministerstwo przewiduje dla rodziców – zarówno matek, jak i ojców – którzy nie są w stanie wyegzekwować orzeczeń sądowych mimo ich formalnej prawomocności?
Czy ministerstwo analizuje dane porównawcze dotyczące orzecznictwa rodzinnego w Polsce i innych krajach Unii Europejskiej? Jak na tym tle wypada Polska, jeśli chodzi o czas trwania spraw, egzekucję kontaktów oraz liczbę przypadków pieczy naprzemiennej?
Czy resort planuje stworzenie centralnego rejestru lub publicznej bazy danych pokazującej rzeczywiste wskaźniki skuteczności orzeczeń rodzinnych?
Kto był pomysłodawcą i autorem kampanii informacyjnej ministerstwa, w której opublikowano stwierdzenie o rzekomym braku uprzywilejowania którejkolwiek ze stron?
Na jakiej podstawie wyciągnięto wnioski ogólne, nie prezentując żadnych danych dotyczących kontaktów, pieczy, egzekucji wyroków i opinii dziecka?
Czy dane zaprezentowane w kampanii zostały skonsultowane z niezależnymi organizacjami społecznymi, ekspertami lub środowiskami rodzicielskimi?
Czy powstał jakikolwiek raport źródłowy, z którego pochodzą przedstawione liczby? Jeśli tak – proszę o jego udostępnienie.
Jakie środki budżetowe przeznaczono na przygotowanie i promocję tej kampanii? Z jakiego działu budżetowego ministerstwa zostały one pokryte?
Czy ministerstwo planuje kontynuację tej kampanii, mimo licznych głosów krytycznych i sygnałów, że jej przekaz podważa realne doświadczenia tysięcy rodziców?
Czy ministerstwo planuje przygotowanie kampanii edukacyjnej, która pokazywałaby złożoność orzecznictwa rodzinnego, a nie jego propagandowy i uproszczony obraz?
Szanowny Panie Ministrze, odpowiedzi na powyższe pytania są kluczowe nie tylko z punktu widzenia nadzoru parlamentarnego, ale przede wszystkim ze względu na zaufanie obywateli do państwa. Rodzice – zarówno matki, jak i ojcowie – mają prawo oczekiwać, że Ministerstwo Sprawiedliwości nie będzie uciekać się do uproszczonej i wybiórczej narracji, lecz będzie działać w interesie dzieci, rodzin i konstytucyjnych zasad równości wobec prawa.
Z wyrazami szacunku
Marcin Józefaciuk
Sekretarz stanu Arkadiusz Myrcha
Wysoki stopień unikania odpowiedzi – zidentyfikowano zwroty o braku właściwości, braku danych lub ogólnikowe formułki uspokajające.
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (12)
- Resort odnosi się punkt po punkcie do pytań posła
- Wykryto zwrot wymijający: „Resort nie dysponuje” (brak danych / ewidencji w resorcie)
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
22173 znakówkontakt@ms.gov.pl 00-950 Warszawa P-33
www.gov.pl/sprawiedliwosc
Sekretarz Stanu
Arkadiusz Myrcha
BK-VII.0520.267.2025
Warszawa, 04 września 2025 r.
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
przedstawiam odpowiedź na interpelację nr 10679 Pana Posła Marcina Józefaciuka
w sprawie nierzetelnych i wybiórczych informacji przekazywanych przez Ministerstwo
Sprawiedliwości w kampanii dotyczącej orzecznictwa rodzinnego.
Ad 1
Artykuł „Dobro dziecka priorytetem w orzecznictwie rodzinnym” dotyczył wyłącznie
statystyk z sądów okręgowych I instancji w sprawach o rozwód i separację w latach 2019
– 2024. Zakres publikacji nie obejmował innych kategorii orzeczeń, takich jak
ograniczenie, zawieszenie czy pozbawienie władzy rodzicielskiej. Artykuły z natury rzeczy
koncentrują się na określonych zagadnieniach, co wiąże się z koniecznością wyboru
zakresu tematycznego. Nie sposób w jednej publikacji omówić wszystkich aspektów danej
problematyki.
https://www.gov.pl/web/sprawiedliwosc/dobro-dziecka-priorytetem-w-orzecznictwie-
rodzinnym
Ad 2
w 2020 roku sądy orzekły w 29 455 sprawach dotyczących rozwodów małżeństw
posiadających małoletnie dziecko, z tego w 190 przypadkach dziecko powierzono
-- 1 of 14 --
2
rodzinie zastępczej, w 70 przypadkach placówce wychowawczej, a 47 to inne
przypadki powierzenia opieki;
w 2021 roku na 35 272 sprawy rozwodowe, w 241 przypadkach dziecko
powierzono rodzinie zastępczej, w 78 przypadkach placówce wychowawczej, a 55
to inne przypadki powierzenia opieki;
w 2022 roku na 34 443 sprawy rozwodowe, w 220 przypadkach dziecko
powierzono rodzinie zastępczej, w 88 przypadkach placówce wychowawczej, a 50
to inne przypadki powierzenia opieki;
w 2023 roku na 32 559 spraw rozwodowych, w 234 przypadkach dziecko
powierzono rodzinie zastępczej, w 66 przypadkach placówce wychowawczej, a 47
to inne przypadki powierzenia opieki;
w 2024 roku na 32 943 sprawy rozwodowe, w 237 przypadkach dziecko
powierzono rodzinie zastępczej, w 68 przypadkach placówce wychowawczej, a 53
to inne przypadki powierzenia opieki.
Ad 3
Resort nie dysponuje danymi w tym zakresie.
Ad 4
Średni czas trwania postępowań sądowych w sprawach rodzinnych w I instancji w sądach
rejonowych (łącznie z czasem trwania mediacji) wynosił:
w 2020 roku średnio 5,6 miesiąca – w tym sprawy procesowe 8,1 miesiąca, sprawy
nieprocesowe 4,3 miesiąca, sprawy opiekuńcze 5,4 miesiąca;
w 2021 roku średnio 5,3 miesiąca – w tym sprawy procesowe 8,2 miesiąca, sprawy
nieprocesowe 4,0 miesiąca, sprawy opiekuńcze 5,1 miesiąca, sprawy dotyczące
nieletnich 5,1 miesiąca, sprawy zażaleniowe 2,4 miesiąca;
w 2022 roku średnio 4,9 miesiąca – sprawy procesowe 7,9 miesiąca, sprawy
nieprocesowe 3,9 miesiąca, sprawy opiekuńcze 4,6 miesiąca, sprawy dotyczące
nieletnich 4,6 miesiąca, sprawy zażaleniowe 2,3 miesiąca,
w 2023 roku średnio 5,1 miesiąca – sprawy procesowe 7,9 miesiąca, sprawy
nieprocesowe 3,9, sprawy opiekuńcze 4,9 miesiąca, sprawy dotyczące nieletnich
5,1 miesiąca, sprawy zażaleniowe 2,5 miesiąca,
-- 2 of 14 --
3
w 2024 roku średnio 5,6 miesiąca – sprawy procesowe 8,2 miesiąca, sprawy
nieprocesowe 3,9 miesiąca, sprawy opiekuńcze 5,8 miesiąca, sprawy dotyczące
nieletnich 5,4 miesiąca, sprawy zażaleniowe 3,6 miesiąca.
Ad 5
Od 15 października 2023 roku do 14 lipca 2025 roku, do resortu wpłynęło 1440 skarg,
wniosków oraz innych wystąpień dotyczących spraw z zakresu prawa rodzinnego.
Ad 6
Resort nie prowadzi statystyki w tym zakresie. Skarga na sąd zazwyczaj zawiera wniosek
o objęcie sprawy nadzorem.
Ad 7
w 2023 roku wpłynęło 1490 spraw o wyłączenie sędziego,
w 2024 roku wpłynęło 1696 spraw o wyłączenie sędziego,
w I kwartale 2025 roku wpłynęły 532 sprawy o wyłączenie sędziego.
Ad 8
w 2023 roku opiekę naprzemienną orzeczono w 8 sprawach;
w 2024 roku opiekę naprzemienną orzeczono w 59 sprawach,
w I kwartale 2025 roku opiekę naprzemienną orzeczono w 6 sprawach.
Ad 9
Resort nie dysponuje danymi w tym zakresie.
Ad 10
w 2020 roku na 29 455 spraw rozwodowych małżeństw posiadających małoletnie
dzieci, w 8900 przypadkach wykonywanie władzy rodzicielskiej powierzono
-- 3 of 14 --
4
matce, w 910 ojcu, w 19 095 razem matce i ojcu, zaś w 243 oddzielnie matce
i oddzielnie ojcu.1
w 2021 roku na 35 272 spraw, w 9588 przypadkach wykonywanie władzy
rodzicielskiej powierzono matce, w 972 ojcu, w 24047 razem matce i ojcu, zaś
w 291 oddzielnie matce i oddzielnie ojcu.
w 2022 roku na 34 443 spraw, w 8447 przypadkach wykonywanie władzy
rodzicielskiej powierzono matce, w 890 ojcu, w 24452 razem matce i ojcu, zaś
w 296 oddzielnie matce i oddzielnie ojcu.
w 2023 roku na 32559 spraw, w 7104 przypadkach wykonywanie władzy
rodzicielskiej powierzono matce, w 813 ojcu, w 23 989 razem matce i ojcu, zaś
w 306 oddzielnie matce i oddzielnie ojcu.
w 2024 roku na 32 943 spraw, w 6301 przypadkach wykonywanie władzy
rodzicielskiej powierzono matce, w 775 ojcu, w 25328 razem matce i ojcu, zaś
w 181 oddzielnie matce i oddzielnie ojcu.
Ad 11
w 2020 roku sądy przyznały alimenty na małoletnie dzieci 8900 kobietom i 910
mężczyznom,
w 2021 roku sądy przyznały alimenty na małoletnie dzieci 9588 kobietom i 972
mężczyznom,
w 2022 roku sądy przyznały alimenty na małoletnie dzieci 8447 kobietom i 890
mężczyznom,
w 2023 roku sądy przyznały alimenty na małoletnie dzieci 7104 kobietom i 813
mężczyznom,
w 2024 roku sądy przyznały alimenty na małoletnie dzieci 6301 kobietom i 775
mężczyznom.
1 Jeżeli było dwoje lub więcej dzieci, władza rodzicielska nad niektórymi z nich może być
powierzona matce, nad innymi ojcu.
-- 4 of 14 --
5
Ad 12
w 2020 roku średnia wysokość alimentów przyznanych na małoletnie dziecko
matce wynosiła 1000,89 zł, zaś ojcu – 624,84 zł,
w 2021 roku średnia wysokość alimentów przyznanych na małoletnie dziecko
matce wynosiła 1069,78 zł, zaś ojcu – 672,66 zł,
w 2022 roku średnia wysokość alimentów przyznanych na małoletnie dziecko
matce wynosiła 1206,54 zł, zaś ojcu – 748,58 zł,
w 2023 roku średnia wysokość alimentów przyznanych na małoletnie dziecko
matce wynosiła 1336,37 zł, zaś ojcu – 838,8 zł,
w 2024 roku średnia wysokość alimentów przyznanych na małoletnie dziecko
matce wynosiła 1477,41 zł, zaś ojcu – 958,63 zł.
Ad 13
Orzeczeń, w których zagrożono osobie, pod której pieczą dziecko pozostaje,
niewykonującej (albo niewłaściwie wykonującej) obowiązków wynikających z orzeczenia
albo z ugody zawartej przed sądem lub przed mediatorem w przedmiocie kontaktów
z dzieckiem (art. 59815 § 1 k.p.c.), nakazaniem zapłaty oznaczonej sumy pieniężnej na rzecz
osoby uprawnionej do kontaktu z dzieckiem, w poszczególnych latach zapadło:
w 2016 roku – 929,
w 2017 roku – 1035,
w 2018 roku – 1057,
w 2019 roku – 1044,
w 2020 roku – 808,
w 2021 roku – 1022,
w 2022 roku – 815,
w 2023 roku – 661,
w 2024 roku – 609.
Orzeczeń, w których zagrożono osobie uprawnionej do kontaktu z dzieckiem albo osobie,
której tego kontaktu zakazano, naruszających obowiązki wynikające z orzeczenia albo
z ugody zawartej przed sądem lub przed mediatorem w przedmiocie kontaktów
-- 5 of 14 --
6
z dzieckiem (art. 59815 § 2 k.p.c.), nakazaniem zapłaty oznaczonej sumy pieniężnej na rzecz
osoby, pod której pieczą dziecko pozostaje, w poszczególnych latach zapadło:
w 2016 roku – 90,
w 2017 roku – 150,
w 2018 roku – 151,
w 2019 roku – 125,
w 2020 roku – 114,
w 2021 roku – 135,
w 2022 roku – 129,
w 2023 roku – 96,
w 2024 roku – 87.
Orzeczeń, którymi nakazano osobie, pod której pieczą dziecko pozostaje lub osobie
uprawnionej do kontaktu z dzieckiem, zapłatę oznaczonej sumy pieniężnej,
w poszczególnych latach zapadło:
w 2016 roku – 186,
w 2017 roku – 204,
w 2018 roku – 215,
w 2019 roku – 216,
w 2020 roku – 142,
w 2021 roku – 190,
w 2022 roku – 164,
w 2023 roku – 143,
w 2024 roku – 102.
W jednej sprawie, w stosunku do jednej osoby, mogło być wydanych kilka orzeczeń.
Porównanie danych dotyczących spraw o ustalenie kontaktów, zmianę ustalonych
kontaktów oraz spraw o rozwód i separację, w których orzekany jest rozwód lub separacja
małżonków posiadających małoletnie dzieci z danymi dotyczącymi spraw o wykonywanie
kontaktów, wskazuje, że po ustaleniu kontaktów przez sąd, jedynie niewielka ilość tych
-- 6 of 14 --
7
kontaktów nie jest realizowana dobrowolnie i zachodzi konieczność wszczęcia
postępowania o wykonywanie kontaktów.
Ad 14
Resort nie dysponuje danymi, o których mowa w pytaniu.
Ad 15
Ministerstwo Sprawiedliwości nie monitoruje skuteczności interwencji policji, nie
dysponuje też danymi statystycznymi, których dotyczy pytanie. Właściwe w tym zakresie
jest Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji.
Ad 16, 17
Resort nie dysponuje informacjami, o których mowa w pytaniu.
Ad 18
Resort nie wymaga od Opiniodawczych Zespołów Sądowych Specjalistów zbierania
wskazanych danych.
Ad 19, 20, 21
Resort nie dysponuje informacjami w tym zakresie.
Ad 22
Obowiązujące w Rzeczypospolitej Polskiej akty prawne nie posługują się pojęciem
„alienacji rodzicielskiej”. Uznajemy w tej kwestii stanowisko Grupy Ekspertów Rady
Europy ds. Przeciwdziałania Przemocy wobec Kobiet i Przemocy Domowej (GREVIO)
zawarte w wystąpieniu z 16 września 2021 roku, a także Europejskiego Stowarzyszenia
Psychoterapeutów oraz Światowej Organizacji Zdrowia (WHO), która 20 lutego 2020 roku
usunęła pojęcie „alienacji rodzicielskiej” z Międzynarodowej Statystycznej Klasyfikacji
Chorób i Problemów Zdrowotnych (ICD-11).
-- 7 of 14 --
8
Nadto, sędziowie orzekający w sprawach rodzinnych i opiekuńczych, rozstrzygają na
podstawie i w granicach ustaw, w szczególności unormowań zawartych w Kodeksie
rodzinnym i opiekuńczym oraz Kodeksie postępowania cywilnego. Żadne dodatkowe
rekomendacje nie zostały sędziom w tym zakresie przedstawione.
Ad 23
Zgodnie z art. 82a § 1 i 3 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów
powszechnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 334 ze zm.) sędziowie są obowiązani stale podnosić
kwalifikacje zawodowe, a także uczestniczyć, w miarę możliwości corocznie, w szkoleniu
i doskonaleniu zawodowym organizowanym przez Krajową Szkołę Sądownictwa
i Prokuratury lub innych formach doskonalenia zawodowego, w celu uzupełnienia
specjalistycznej wiedzy i umiejętności zawodowych.
W myśl art. 82a § 3b Prawa o ustroju sądów powszechnych, który wszedł w życie 29
sierpnia 2023 r., sędzia orzekający w sprawach z zakresu prawa rodzinnego i opiekuńczego
oraz dotyczących demoralizacji i czynów karalnych nieletnich powinien uczestniczyć, co 4
lata, w szkoleniu i doskonaleniu zawodowym, w wymiarze co najmniej 10 godzin,
organizowanym przez Krajową Szkołę Sądownictwa i Prokuratury lub jednostkę podległą
Ministrowi Sprawiedliwości albo przez niego nadzorowaną, w celu uzupełnienia
specjalistycznej wiedzy i umiejętności zawodowych z zakresu prowadzenia czynności
z osobami, które nie ukończyły 18 lat, rozpoznawania symptomów krzywdzenia dziecka
i zabezpieczenia interesu dziecka w sytuacji sporu między rodzicami albo opiekunami.
Zatem sytuacja dziecka w konflikcie związanym z rozstaniem rodziców oraz przyczyny
trudności w realizacji kontaktów i sposobów rozwiązywania tych trudnych sytuacji
stanowi tematykę szkoleń prowadzonych przez Krajową Szkołę Sądownictwa
i Prokuratury, w których sędziowie rodzinni zobligowani są uczestniczyć.
W bieżącym roku realizowane są następujące szkolenia tematyczne:
-- 8 of 14 --
9
1. szkolenie pt. „Postępowanie zabezpieczające w sprawach rodzinnych. Zbieg
sprawy o rozwód z postępowaniem z zakresu prawa rodzinnego przed sądem
rejonowym”, sygnatura R4/25;
2. szkolenie pt. „Czynności z udziałem osoby poniżej 18. roku życia – rozpoznawanie
syndromów krzywdzenia dziecka”, sygnatura R6/25;
3. szkolenie pt. „Postępowanie w przedmiocie odebrania osoby podlegającej władzy
rodzicielskiej lub pozostającej pod opieką”, sygnatura R13/25;
4. szkolenie pt. „Kontakty z dzieckiem – aspekt prawny i praktyczny”, sygnatura
R15/25;
5. szkolenie pt. „Szacowanie ryzyka zagrożenia dla życia lub zdrowia dziecka oraz
rozpoznawanie symptomów krzywdzenia dziecka”, sygnatura KR1/25;
6. Szkolenie pt. „Rozstanie rodziców, kontakty i piecza naprzemienna – perspektywa
dziecka i rodziców”, sygnatura KR4/25;
7. szkolenie pt. „Czynności kuratora w procedurze odebrania osoby”, sygnatura
KR6/25.
W odniesieniu do biegłych informuję, że zgodnie z § 1 rozporządzenia Ministra
Sprawiedliwości z dnia 24 stycznia 2005 r. w sprawie biegłych sądowych (Dz. U. Nr 15, poz.
133, dalej: rozporządzenie), biegłych sądowych ustanawia przy sądzie okręgowym prezes
tego sądu. Przy ustanowieniu badane jest spełnianie kryteriów określonych w § 12
rozporządzenia, w tym posiadanie przez kandydata teoretycznych i praktycznych
wiadomości specjalnych z danej gałęzi nauki. Należy podkreślić, że dziedzinę lub dziedziny,
w których następuje ustanowienie biegłym, określa prezes sądu w indywidualnej decyzji
o ustanowieniu biegłym sądowym.
Z udostępnianych przez prezesów sądów na stronach internetowych sądów list biegłych
sądowych wynika stosowanie zróżnicowanego (niejednolitego) nazewnictwa specjalności
biegłych sądowych. Należy przyjąć, że ustanowienie biegłym sądowym z danego zakresu,
np. psychologii dziecka, oparte jest na wykazaniu przez kandydata posiadania stosownych
kwalifikacji. Zauważyć trzeba, że możliwe jest przedstawianie przez kandydatów
dyplomów i zaświadczeń potwierdzających ukończenie przez nich specjalistycznych
-- 9 of 14 --
10
studiów podyplomowych, kursów lub szkoleń. Z obowiązujących przepisów nie wynika
natomiast obowiązek szkolenia biegłych.
Ad 24
Ministerstwo Sprawiedliwości nie prowadzi centralnego rejestru biegłych sądowych i nie
posiada informacji w zakresie zagadnienia poruszonego w tym pytaniu.
Resort nie dysponuje też listami biegłych sądowych innymi niż udostępnione na stronach
internetowych sądów okręgowych listy prowadzone przez prezesów tych sądów. Na
podstawie samego dostępu do tych list nie ma zaś możliwości ustalenia liczby biegłych
posiadających uprawnienia do opiniowania w sprawach rodzinnych.
Akta osobowe biegłych sądowych zawierające aktualizowane informacje o posiadanych
przez nich kwalifikacjach i uprawnieniach prowadzą prezesi sądów.
Jak wyjaśniono w odpowiedzi na pytanie nr 23, weryfikacja kompetencji następuje
w procesie ubiegania się przez kandydatów o ustanowienie biegłymi. Z uwagi na to, że
biegłego sądowego ustanawia się na okres 5 lat (§ 1 ust. 2 rozporządzenia), weryfikacja
taka odbywa się przy rozpatrywaniu wniosków o ustanowienie biegłym sądowym na
każdą kolejną kadencję.
Ad 25
Środki, jakimi dysponuje Ministerstwo Sprawiedliwości, aby przeciwdziałać przewlekłości
postępowań, określone są w ustawie – Prawo o ustroju sądów powszechnych. Minister
Sprawiedliwości wykonuje zewnętrzny nadzór administracyjny nad działalnością
administracyjną sądów obejmujący analizę i ocenę prawidłowości oraz skuteczności
wykonywania przez prezesów sądów wewnętrznego nadzoru administracyjnego (art. 37f
§ 1 ustawy Prawo o ustroju sądów powszechnych). Minister Sprawiedliwości, w ramach
zewnętrznego nadzoru administracyjnego:
1) dokonuje oceny informacji rocznych o działalności sądów, o których mowa w art.
37h § 1;
-- 10 of 14 --
11
2) ustala ogólne kierunki wewnętrznego nadzoru administracyjnego,
wykonywanego przez prezesów sądów apelacyjnych;
3) kontroluje wykonywanie obowiązków nadzorczych przez prezesów sądów
apelacyjnych oraz wydaje stosowne zarządzenia.
§ 2. W przypadku stwierdzenia istotnych uchybień w działalności administracyjnej sądu
lub niewykonania przez prezesa sądu apelacyjnego zarządzeń, o których mowa w § 1 pkt
3, Minister Sprawiedliwości może zarządzić:
1) przeprowadzenie lustracji sądu lub wydziału sądu;
2) przeprowadzenie lustracji działalności nadzorczej prezesa sądu (art. 37g § 1 i 2
ustawy Prawo o ustroju sądów powszechnych).
W resorcie prowadzimy prace nad nowelizacją szeroko rozumianego prawa rodzinnego.
Działania te obejmują między innymi wprowadzenie zmian o charakterze ustrojowym,
a mianowicie ustanowienie we wszystkich sądach okręgowych i apelacyjnych wydziałów
rodzinnych. To spowoduje, że sprawy rodzinne będą rozpoznawane przez
wyspecjalizowane wydziały rodzinne sądów okręgowych – zarówno w I, jak i w II instancji
oraz przez wydziały rodzinne sądów apelacyjnych – w II instancji.
Rozwiązanie to pozwoli zapewnić odpowiednią jakość orzecznictwa w sprawach
rodzinnych, w których kluczowa jest ochrona praw dzieci i osób ze szczególnymi
potrzebami (tzw. grup wrażliwych). Projektowane zmiany pozwolą również na skrócenie
czasu rozpoznawania spraw, w tym także zainicjowanych wniesieniem środków
odwoławczych. Nowelizacja przewiduje także obowiązek odbycia przez sędziów
rodzinnych szkoleń z zakresu wiedzy pozaprawnej tj. psychologii, pedagogiki, zarządzania
konfliktem.
Resort pracuje nad wprowadzeniem do polskiego porządku prawnego instytucji tzw.
alimentów natychmiastowych, których ustandaryzowana wysokość będzie pozwalała na
szybkie rozstrzygnięcie spraw o alimenty. Zaletą tej instytucji jest jej prostota
i przewidywalność zarówno co do czasu uzyskania orzeczenia w przedmiocie alimentów,
jak i ich wysokości. Funkcjonowałaby ona obok sytemu istniejącego obecnie. Wysokość
-- 11 of 14 --
12
alimentów natychmiastowych uzależniona będzie od wysokości minimalnego
wynagrodzenia ustalanego na następny rok, o którym mowa w przepisach ustawy z dnia
10 października 2002 roku o minimalnym wynagrodzeniu za pracę (Dz.U. z 2020 r., poz.
2207) oraz od liczby dzieci pochodzących od tych samych rodziców.
W resorcie prowadzimy także prace legislacyjne, których celem jest usprawnienie
postępowań w przedmiocie wykonywania orzeczeń dotyczących realizacji kontaktów oraz
odbioru dziecka zarówno w sprawach krajowych, jak również w postępowaniach
toczących się w trybie konwencji haskiej z 1980 roku. Projekt ustawy został pozytywnie
zaopiniowany przez Komisję Kodyfikacyjną Prawa Rodzinnego i negatywnie przez Komisję
Kodyfikacyjną Prawa Karnego. Obecnie trwają wewnątrzresortowe prace nad
ostatecznym kształtem projektu. W przypadku uzyskania zgody na wpis projektu ustawy
do wykazu prac legislacyjnych i programowych Rady Ministrów, projekt ten będzie
dostępny na stronie Rządowego Centrum Legislacji, a uwagi do projektu będzie można
zgłaszać w ramach konsultacji społecznych.
Ponadto, Komisja Kodyfikacyjna Prawa Rodzinnego, działająca przy Ministrze
Sprawiedliwości, opracowała stanowisko dotyczące pieczy współdzielonej (określanej
uprzednio jako piecza naprzemienna), celem wprowadzenia unormowań, które zdefiniują
pieczę współdzieloną oraz upowszechnią jej stosowanie.
Prowadzone są też prace legislacyjne nad wprowadzeniem instytucji rozwodów
„pozasądowych”, która, z jednej strony, wzmocni autonomię woli małżonków, a z drugiej
– pozwoli odciążyć sądy, albowiem rozwiązywanie małżeństw, które nie mają wspólnych
małoletnich dzieci, mogłoby odbywać się przed kierownikiem Urzędu Stanu Cywilnego.
Projekt ustawy, na mocy którego wprowadza się powyższe rozwiązanie, został wpisany do
wykazu prac legislacyjnych i programowych Rady Ministrów za numerem UDER24.
https://www.gov.pl/web/premier/projekt-ustawy-o-zmianie-ustawy-kodeks-rodzinny-i-
opiekunczy-oraz-niektorych-innych-ustaw6
-- 12 of 14 --
13
Do wykazu prac legislacyjnych i programowych Rady Ministrów – za numerem UD206 –
został również wpisany projekt ustawy o zmianie ustawy z 27 lipca 2001 roku – Prawo
o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 334), polegający na umożliwieniu
asesorom sądowym orzekania w wydziałach rodzinnych i nieletnich, co pozwoli na
poprawę sytuacji kadrowej w tychże wydziałach.
https://www.gov.pl/web/premier/projekt-ustawy-o-zmianie-ustawy--prawo-o-ustroju-
sadow-powszechnych-oraz-niektorych-innych-ustaw
Komisja Kodyfikacyjna Prawa Rodzinnego przy Ministerstwie Sprawiedliwości pracuje nad
kompleksową reformą sposobu rozwiązywania małżeństw w drodze rozwodu (polegającą
między innymi na eliminacji winy rozkładu pożycia). Stosowny projekt został już
opracowany i będzie przedmiotem dalszych prac.
W zakresie eliminacji winy rozkładu pożycia z projektem Komisji Kodyfikacyjnej Prawa
Rodzinnego można zapoznać się na stronie internetowej Ministerstwa Sprawiedliwości
w zakładce Komisji Kodyfikacyjnej Prawa Rodzinnego, pod linkiem:
https://www.gov.pl/web/sprawiedliwosc/stanowiska-komisji-kodyfikacyjnej-prawa-
rodzinnego
Ad 26
Ministerstwo Sprawiedliwości nie ma wpływu na sytuację finansową osób zobowiązanych
do alimentacji.
W resorcie zostały zainicjowane prace nad wprowadzeniem zmian dotyczących
postępowania egzekucyjnego w zakresie alimentów. Prace są obecnie na etapie analiz
i ustaleń między departamentami. Co więcej – a o czym wspomniano już powyżej –
prowadzimy prace legislacyjne, mające na celu usprawnienie postępowań w sprawach
o wykonywanie kontaktów oraz odbioru dziecka, w tym możliwą penalizację uporczywego
niewykonywania powyższych obowiązków.
-- 13 of 14 --
14
Aktualnie trwają wewnątrzresortowe prace nad ostatecznym kształtem projektu.
Ad 27
Resort nie dysponuje informacjami w tym zakresie.
Ad 28
Aktualnie resort nie planuje wprowadzenia rejestru, o którym mowa w pytaniu.
Ad 29 – 35
Materiał miał charakter jednorazowy i informacyjny, nie był elementem kampanii, nie
wiązał się również z wydatkowaniem środków budżetowych. Nie są planowane jego
kontynuacje ani dodatkowe działania edukacyjne w tym zakresie.
Artykuł przygotowany został na podstawie danych statystycznych z sądów okręgowych I
instancji dotyczących spraw o rozwód i separację z lat 2019–2024.
Artykuł nie obejmował analizy zagadnień związanych z kontaktami, pieczą, egzekucją
orzeczeń ani opiniami dziecka. Jego treść nie była również konsultowana z niezależnymi
organizacjami społecznymi, ekspertami ani środowiskami rodzicielskimi — nie jest to
przyjęta praktyka w tego typu opracowaniach. Jak już wskazano, publikacje skupiają się
na wybranych obszarach, a nie na całości złożonego problemu.
Celem artykułu było przedstawienie, jak sądy rozstrzygają w sprawach o rozwód
i separację wnioski o powierzenie wykonywania władzy rodzicielskiej ojców i matek.
Z wyrazami szacunku
Arkadiusz Myrcha
Sekretarz Stanu
/podpisano elektronicznie/
-- 14 of 14 --