tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
BM-II.059.1.322.2025
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 10667 z 7 lipca 2025 r. Pana Posła Piotra Górnikiewicza,
„w sprawie licznych sygnałów od przedsiębiorców i prawników dotyczących praktyki
Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, które wskazują na masowe wydawanie decyzji
skierowanych do podmiotów wykreślonych z rejestrów (np. CEIDG)”, w oparciu o stanowisko
Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, proszę przyjąć poniższe wyjaśnienia.
Art. 2 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. o Centralnej Ewidencji i Informacji
o Działalności Gospodarczej i Punkcie Informacji dla Przedsiębiorcy (Dz. U. z 2022 r. poz.
541, z późn. zm.) stanowi, że zadaniem Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności
Gospodarczej (dalej „CEIDG”) jest ewidencjonowanie przedsiębiorców będących osobami
fizycznymi. Zapis tego przepisu koresponduje z regulacją art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 6 marca
2018 r. - Prawo przedsiębiorców (Dz.U. z 2024 r. poz. 236, z późn. zm.; dalej: u.p.p.), zgodnie
z którą przedsiębiorcą może być m.in. osoba fizyczna wykonująca działalność gospodarczą.
Warunkiem legalnego wykonywania działalności gospodarczej przez przedsiębiorcę
będącego osobą fizyczną jest złożenie wniosku o wpis do CEIDG, o czym stanowi art. 5 ust. 2
i 17 ust. 1 u.p.p.
Ponadto, zgodnie z przepisami art. 4 ust. 1 i 2 u.p.p. przedsiębiorcą może być również osoba
prawna lub jednostka organizacyjna niebędąca osobą prawną, której odrębna ustawa
przyznaje zdolność prawną, wykonująca działalność gospodarczą. Warunkiem legalnego
wykonywania działalności gospodarczej w odniesieniu do tych przedsiębiorców jest
dokonanie wpisu do Krajowego Rejestru Sądowego (KRS).
Cechą wspólną wymienionych kategorii podmiotów, które mogą uzyskać status
przedsiębiorcy jest posiadanie zdolności prawnej. Przedsiębiorcą – zgodnie z powyższym
wskazaniem - może być przede wszystkim osoba fizyczna wykonująca działalność
gospodarczą. Osobą fizyczną jest każdy człowiek. Co istotne, zgodnie z unormowaniem art.
8 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz.U. z 2024 r. poz. 1061, z późn.
zm.; dalej: k.c.), każdy człowiek posiada zdolność prawną (możność bycia podmiotem praw
i obowiązków) od chwili urodzenia aż do śmierci. Jak podkreśla się w doktrynie, zdolność
prawna przysługuje każdemu bez ograniczeń przez cały okres życia (tak W. Borysiak [red.],
Kodeks cywilny. Komentarz, wyd. 33, 2024). Każda osoba, która ma zdolność prawną, ma
również zdolność sądową, tj. zdolność występowania w postępowaniu sądowym jako strona.
Wynika to z art. 64 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego1, który stanowi, że każda osoba
fizyczna i prawna ma zdolność występowania w procesie jako strona (zdolność sądowa).
Przedsiębiorca będący osobą fizyczną może legalnie wykonywać działalność gospodarczą
tak długo, jak pozostaje wpisany do CEIDG. Wykreślenie z CEIDG skutkuje utratą tej
1 Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. z 2024 r. poz. 1568, z późn. zm.; dalej:
k.p.c.).

-- 1 of 7 --

tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
możliwości – co normuje art. 26 u.p.p. wskazując, że z chwilą wykreślenia z Centralnej
Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej przedsiębiorca będący osobą fizyczną nie
może wykonywać działalności gospodarczej. W stosunku do podmiotów wpisanych do
Krajowego Rejestru Sądowego skutek ten następuje z chwilą jego wykreślenia z rejestru
KRS.
Wykreślenie z CEIDG nie powoduje – w przeciwieństwie do przedsiębiorców niebędących
osobami fizycznymi - utraty podmiotowości prawnej przez osobę fizyczną. W przypadku
przedsiębiorców wpisanych do rejestru w KRS, będących osobami prawnymi lub
jednostkami organizacyjnymi niebędącymi osobami prawnymi posiadającymi zdolność
prawną, wykreślenie z niego prowadzi jednocześnie do ustania ich podmiotowości prawnej,
co uniemożliwia podejmowanie przez te podmioty (osoby prawne) jakiejkolwiek dalszej
działalności.
Wskazuje to wyraźnie na odmienność statusu prawnego osoby fizycznej i osoby prawnej
(także jednostki organizacyjnej niebędącej osobą prawną posiadającej zdolność prawną),
albowiem osoba fizyczna prowadząca działalność gospodarczą nie jest odrębnym bytem
prawnym (jest to zawsze osoba fizyczna, która pod swoim nazwiskiem2 prowadzi we
własnym imieniu działalność gospodarczą), a fakt zaprzestania prowadzenia działalności
gospodarczej i dokonania wykreślenia z CEIDG nie powoduje utraty zdolności prawnej przez
tę osobę.
Tym samym nie sposób zgodzić się z zawartym w interpelacji stwierdzeniem, jakoby
wykreślenie z CEIDG oznaczało utratę zdolności prawnej, co uniemożliwia ZUS
kształtowanie sytuacji podmiotu, którego ono dotyczy. Utrata zdolności prawnej, a tym
samym statusu bycia podmiotem praw i obowiązków następuje z chwilą śmierci osoby
fizycznej, a nie z chwilą dokonania wykreślenia z rejestru CEIDG w wyniku zaprzestania
prowadzenia przez nią pozarolniczej działalności gospodarczej. W konsekwencji nie można
przyjąć, że skierowanie decyzji do osoby, która dokonała wykreślenia z CEIDG skutkuje
nieważnością tej decyzji jako skierowanej do osoby nieistniejącej (która utraciła zdolność
prawną). W odniesieniu do osób fizycznych wadliwością, która czyniłaby daną decyzję
nieważną byłoby, w świetle art. 156 § 1 pkt 2 Kodeksu postępowania administracyjnego3 ,
skierowanie jej do osoby zmarłej, a więc takiej, która w danym momencie nie miała już
przymiotu strony.
Takie stanowisko potwierdza Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 10 stycznia
2024 r. (I OSK 1829/20) wskazując, że: „Charakter strony postępowania administracyjnego
przysługujący osobie fizycznej wygasa z chwilą jej śmierci. Prowadzi to do konkluzji, że
w stosunku do osoby, która nie żyje nie można wszcząć i prowadzić postępowania,
a w konsekwencji wydać decyzji administracyjnej. Naruszenie prawa w powyższym zakresie,
prowadzące do rozstrzygnięcie decyzją administracyjną o prawach lub obowiązkach osoby
zmarłej, odpowiada przesłance nieważności decyzji, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 2 KPA
tj. rażącemu naruszeniu prawa. Skierowanie bowiem decyzji do zmarłej strony, a więc osoby,
która w danym momencie nie miała już przymiotu strony, jest wadliwością decyzji, która nie
podlega konwalidacji.”
2 Zgodnie z art. 432 oraz art. 434 k.c. przedsiębiorca działa pod firmą, firmą osoby fizycznej jest jej imię i nazwisko.
Nie wyklucza to włączenia do firmy pseudonimu lub określeń wskazujących na przedmiot działalności
przedsiębiorcy, miejsce jej prowadzenia oraz innych określeń dowolnie obranych.
3 Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2024 r. poz. 572 i 769; dalej:
k.p.a.).

-- 2 of 7 --

tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
Przechodząc na grunt ubezpieczeń społecznych i wydawanych przez Zakład Ubezpieczeń
Społecznych decyzji należy wskazać, że zgodnie z art. 83 ust. 1 u.s.u.s. ZUS wydaje decyzje
w zakresie indywidualnych spraw dotyczących w szczególności:
 zgłaszania do ubezpieczeń społecznych i ustalania płatnika składek;
 przebiegu ubezpieczeń;
 ustalania wymiaru składek i ich poboru, a także umarzania należności z tytułu składek,
a także ustalania wymiaru składek na Fundusz Emerytur Pomostowych i ich poboru oraz
umarzania należności z tytułu tych składek;
 ustalania uprawnień do świadczeń z ubezpieczeń społecznych;
 wymiaru świadczeń z ubezpieczeń społecznych.
W doktrynie wskazuje się, że art. 83 ust. 1 u.s.u.s. określa prawną formę rozstrzygania przez
ZUS o przysługujących konkretnej osobie (płatnikowi, ubezpieczonemu, świadczeniobiorcy)
uprawnieniach lub obowiązkach z zakresu ubezpieczeń społecznych. Przepis ten
wymieniając sprawy, w których ZUS wydaje decyzję, posługuje się katalogiem otwartym,
ustanawiając domniemanie załatwiania tych spraw w drodze decyzji. Treść katalogu pozwala
przyjąć, że decyzja jest formą rozstrzygania spraw z zakresu ubezpieczeń społecznych
w znaczeniu materialnym. Sprawy te mają autonomiczny charakter (nie można przypisać im
ani administracyjnoprawnego, ani cywilnoprawnego charakteru), powstają bowiem na
gruncie stosunków prawnych ubezpieczenia społecznego, które mają swoiste, odrębne od
stosunków cywilnoprawnych i administracyjnoprawnych cechy (m.in. ich podstawa prawna
zawarta jest w przepisach prawa ubezpieczeń społecznych a cel sprowadza się do
zapewnienia ochrony określonego ryzyka ubezpieczeniowego).
Zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 5 u.s.u.s. obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym
podlegają, z zastrzeżeniem art. 8 i 9, osoby fizyczne, które na obszarze Rzeczypospolitej
Polskiej są osobami prowadzącymi pozarolniczą działalność oraz osobami z nimi
współpracującymi. Art. 8 ust. 6 pkt 1 u.s.u.s. stanowi z kolei, że za osobę prowadzącą
pozarolniczą działalność uważa się m.in. osobę prowadzącą pozarolniczą działalność
gospodarczą na podstawie przepisów ustawy z dnia 6 marca 2018 r. - Prawo przedsiębiorców
lub innych przepisów szczególnych, z wyjątkiem ust. 6a.
W przypadku osób prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą następuje
połączenie ról płatnika i ubezpieczonego w jednej osobie (są one jednocześnie
ubezpieczonymi oraz płatnikami składek na własne ubezpieczenie). Jeśli osoba prowadząca
pozarolniczą działalność gospodarczą zatrudnia pracowników, jest obowiązana jako płatnik
składek do obliczania, rozliczania i przekazywania co miesiąc do Zakładu Ubezpieczeń
Społecznych składki na ubezpieczenia społeczne oraz ubezpieczenie zdrowotne za
ubezpieczonych (art. 17 w zw. z art. 4, art. 6, art. 8, art. 16 u.s.u.s.).
W związku z zawartym w art. 31 u.s.u.s. odesłaniem do art. 26 ustawy z dnia 29 sierpnia
1997 r.– Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2025 r. poz. 111 z późn. zm.; dalej: o.p.)
odpowiedzialność płatnika za zapłatę należności z tytułu składek została ukształtowana na
wzór odpowiedzialności podatkowej, a zatem płatnik odpowiada wobec ZUS za należności z
tytułu składek jak za „swoje” zobowiązania. Dotyczy to składek w części finansowanej przez
ich płatnika oraz składek w części finansowanej przez ubezpieczonego, w przypadku gdy
płatnik opłaca składki za innych ubezpieczonych. W części składek finansowanych przez
ubezpieczonych płatnik ponosi odpowiedzialność także wówczas, gdy wbrew ustawowemu
obowiązkowi składek tych nie potrącił z wynagrodzenia wypłacanego ubezpieczonemu (np.
pracownikowi, zleceniobiorcy).

-- 3 of 7 --

tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
Odpowiedzialność płatnika obejmuje cały jego majątek istniejący w chwili powstania
zobowiązania oraz powstały (nabyty) w przyszłości, aż do chwili przedawnienia należności
z tytułu składek. Odpowiedzialność ciąży zatem na płatniku składek przez cały okres
istnienia należności, od momentu jej powstania do wygaśnięcia. Jak podkreśla się
w doktrynie, odpowiedzialność płatnika ma charakter obiektywny, osobisty i nieograniczony
(tak P. Dobrowolski, J. Szyjewska-Bagińska [w:] Ustawa o systemie ubezpieczeń
społecznych. Komentarz, red. K. Antonów, Warszawa 2024, art. 31).
Zakład Ubezpieczeń Społecznych na mocy art. 24 ust. 2 u.s.u.s., jest zobligowany do
ściągnięcia należności z tytułu nieopłaconych w terminie składek, w trybie przepisów
o postępowaniu egzekucyjnym w administracji lub egzekucji sądowej.
Jeżeli zatem osoba fizyczna, będąc przedsiębiorcą (co jest tożsame ze statusem płatnika
składek na ubezpieczenia społeczne), posiada zadłużenie z tytułu nieopłaconych składek, to
pomimo wykreślenia działalności gospodarczej z CEIDG, pozostaje dłużnikiem Zakładu
Ubezpieczeń Społecznych w zakresie należności z tytułu składek na ubezpieczenie własne
lub zatrudnionych pracowników, a w świetle przepisów ustawy - Kodeks postępowania
administracyjnego nadal pozostaje stroną postępowania.
W odniesieniu do przedsiębiorców będących osobami prawnymi lub jednostkami
organizacyjnymi niebędącymi osobami prawnymi, ich byt prawny szczegółowo reguluje
ustawa z dnia 15 września 2000 r. – Kodeks spółek handlowych (Dz. U. z 2024 r. poz. 18). Byt
prawny, a więc i zdolność prawna wskazanych w tym akcie podmiotów wygasa z chwilą
wykreślenia ich z właściwego rejestru, tj. Krajowego Rejestru Sądowego. Wówczas istotnie,
po wykreśleniu z KRS, podmiot przestaje istnieć i wygasa jego zdolność prawna. Jednak
w takich przypadkach również nie wygasa ewentualne zadłużenie z tytułu składek, powstałe
w następstwie działalności nieistniejącego już płatnika. Ordynacja podatkowa, do której
odsyła art. 31 u.s.u.s. w zakresie zobowiązań składkowych, szczegółowo reguluje
odpowiedzialność osób trzecich i następców prawnych za zobowiązania publicznoprawne.
W przypadku spółek osobowych osobami odpowiedzialnymi za zobowiązania składkowe są
ich wspólnicy (art. 115 o.p.), a w przypadku spółek kapitałowych, za zobowiązania składkowe
solidarnie całym swoim majątkiem odpowiadają członkowie ich zarządu (art. 116 o.p.).
Adresatami decyzji wydawanych na osoby trzecie są właśnie te osoby, a nie płatnicy,
w następstwie działalności których powstało zadłużenie i którzy już nie istnieją.
Powyższe unormowania prowadzą do konstatacji, że fakt zaprzestania prowadzenia
pozarolniczej działalności gospodarczej i wykreślenia jej z CEIDG nie niweczy zobowiązań
z tytułu należności składkowych, które powstały w okresie prowadzenia tej działalności
przez płatnika składek, będącego osoba fizyczną.
Odnośnie postępowań odwoławczych dotyczących decyzji wydawanych w sprawach
ubezpieczeń należy wskazać, że cechą charakterystyczną tych postępowań jest to, iż od
decyzji wydawanych przez ZUS w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych, nie
przysługują – co do zasady - środki prawne w administracyjnym toku instancji (odwołanie,
wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy) ani skarga do wojewódzkiego sądu
administracyjnego (WSA), ale odwołanie do sądu powszechnego, które rozpatrywane jest
w sądowym postępowaniu cywilnym o charakterze postępowania odrębnego, czyli
postępowaniu w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych. Odwołanie podlega więc
rozpoznaniu w postępowaniu w całości uregulowanym przepisami Kodeksu postępowania
cywilnego, nie przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego, ustawy o systemie
ubezpieczeń społecznych lub innych aktów normujących postępowanie przed ZUS (zob.

-- 4 of 7 --

tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
wyrok SN z 9 lutego 2010 r., I UK 151/09). Postępowanie wywołane wniesieniem odwołania
jest bowiem postępowaniem sądowym, a nie postępowaniem administracyjnym. Przesądza
o tym wyraźnie odesłanie do Kodeksu postępowania cywilnego zawarte w art. 83 ust. 2
u.s.u.s., zgodnie z którym odwołanie wnosi się w terminie i na zasadach określonych w
Kodeksie postępowania cywilnego.
Odwołanie stanowi jedyny sposób zaskarżenia decyzji ZUS wydawanych w sprawach
z zakresu ubezpieczeń społecznych, z wyjątkiem decyzji określonych w art. 83 ust. 4 u.s.u.s.
(dot. świadczeń w drodze wyjątku, w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na
ubezpieczenia społeczne, w sprawie wykreślenia zastawu skarbowego z rejestru).
Wniesienie odwołania powoduje przeniesienie właściwości do rozpoznania sprawy
załatwionej zaskarżoną decyzją z ZUS na sąd powszechny, który staje się właściwy do jej
merytorycznego końcowego załatwienia. Oznacza to, że postępowanie wywołane
wniesieniem odwołania od decyzji ZUS stanowi w sensie przedmiotowym kontynuację
postępowania przed organem rentowym. Zachodzi bowiem pełna tożsamość sprawy
załatwianej w obu postępowaniach. Ich przedmiotem są uprawnienia lub obowiązki strony
zaskarżonej decyzji.
Jak podkreśla się w orzecznictwie sądowym oraz doktrynie, inaczej więc niż w przypadku
postępowania sądowoadministracyjnego wniesienie do sądu środka zaskarżenia od decyzji
nie powoduje zmiany przedmiotu sprawy z uprawnień i obowiązków, o których rozstrzyga
się w zaskarżonej decyzji, na ocenę legalności tego aktu oraz poprzedzającego go
postępowania. Sąd, rozpoznając odwołanie od decyzji ZUS, co do zasady nie ma więc
możliwości wydania rozstrzygnięć kasacyjnych, tj. uchylenia zaskarżonej decyzji
i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia (z wyjątkami wskazanymi w art. 4779 § 31,
art. 47714 § 21, art. 47714 § 4 oraz art. 47714a k.p.c.), tylko obowiązany jest albo oddalić
odwołanie, albo je uwzględnić i zmienić w całości lub w części zaskarżoną decyzję oraz orzec
co do istoty sprawy (tak SN w postanowieniu z dnia 14 grudnia 2022 r. II UZ 18/22).
Jak się powszechnie przyjmuje w orzecznictwie Sądu Najwyższego, postępowanie sądowe
w sprawach z zakresu prawa ubezpieczenia społecznego skupia się na wadach wynikających
z naruszenia prawa materialnego i kwestia wad decyzji administracyjnych spowodowanych
naruszeniem przepisów postępowania pozostaje poza przedmiotem tego postępowania (por.
postanowienie SN z dnia 28 maja 2002 r., II UKN 356/01 oraz z dnia 14 stycznia 2010 r.; I UK
238/09; ; wyrok SN z dnia 28 października 2009 r. I UK 132/09 oraz z dnia 27 kwietnia 2010
r., II UK 336/09). SN wywodzi to z przepisu art. 1 k.p.c., i zawartej w nim definicji sprawy
cywilnej, która jest sprawą wynikającą ze stosunków z zakresu prawa cywilnego, rodzinnego
i opiekuńczego oraz z prawa pracy. W rozumieniu tego przepisu (w formalnoprawnym
znaczeniu) sprawami cywilnymi są również sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych,
a więc sprawy, w których wniesiono odwołanie od decyzji organów rentowych, do których
przepisy Kodeksu postępowania cywilnego stosuje się z mocy ustaw szczególnych. Od
momentu wniesienia odwołania do sądu rozpoznawana sprawa staje się sprawą cywilną,
podlegającą rozstrzygnięciu wedle reguł właściwych dla tej kategorii, a odwołanie pełni rolę
pozwu (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19 czerwca 1998 r., II UKN 105/98, oraz
postanowienie z dnia 29 maja 2006 r., I UK 314/05). Sąd ubezpieczeń społecznych - jako sąd
powszechny - może i powinien dostrzegać jedynie takie wady formalne decyzji
administracyjnej, które decyzję tę dyskwalifikują w stopniu odbierającym jej cechy aktu
administracyjnego (por. uchwały SN z dnia 21 listopada 1980 r., III CZP 43/80, z dnia
27 listopada 1984 r., III CZP 70/84, oraz z dnia 21 września 1984 r., III CZP 53/84, jak
również wyrok SN z dnia 21 stycznia 2013 r., II UK 164/12), jako przedmiotu odwołania.

-- 5 of 7 --

tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
Stwierdzenie takiej wady następuje jednak tylko dla celów postępowania cywilnego i ze
skutkami dla tego tylko postępowania.
W orzecznictwie utrwalone jest stanowisko Sądu Najwyższego, podzielane także przez
Zakład Ubezpieczeń Społecznych, z którego wynika, że postępowanie przed sądem zarówno
okręgowym, jak i apelacyjnym, stanowi dalszy ciąg postępowania prowadzonego przez organ
rentowy, zakończonego wydaniem decyzji, której treść wyznacza przedmiot i zakres
rozpoznania oraz orzeczenia sądu ubezpieczeń społecznych. Tryb odwoławczy w sprawach
z zakresu ubezpieczeń społecznych musi bowiem uwzględniać swoistą dwuinstancyjność.
Polega ona na tym, że najpierw organ rentowy powinien przesądzić określone zagadnienie,
a dopiero później sąd powszechny jest władny skontrolować prawidłowość dokonanej oceny
prawnej (por. np.: postanowienie SN z dnia 13 maja 1999 r., II UZ 52/99, wyrok SN z dnia 29
września 2000 r., II UKN 759/99, postanowienie SN z dnia 2 marca 2011 r. II UZ 1/11,
postanowienie SN z 21 lutego 2007 r., III UZ 1/07).
Wynika z tego, że charakter i zakres orzeczeń sądów powszechnych i sądów
administracyjnych jest niewątpliwie odmienny. Różnica między sprawowaniem kontroli
działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne, a załatwieniem sprawy
wynikającej z działalności administracji publicznej przez sądy powszechne jest dość
oczywista. Te ostatnie przejmują sprawę wynikającą z działalności administracji publicznej
do dalszego jej załatwienia, w przypadku zaś sądów administracyjnych sprawa, której
przedmiot jest związany z działalnością organów administracji publicznej, nie przestaje być
sprawą, której załatwienie należy cały czas do kontrolowanego przez sąd organu. Sąd
administracyjny dokonuje bowiem - w ramach sprawowanych funkcji orzeczniczych -
kontroli (oceny) tej działalności. Sąd ten na skutek zaskarżenia aktu (decyzji, postanowienia)
lub czynności, a także bezczynności organu administracji publicznej nie przejmuje sprawy
administracyjnej do końcowego załatwienia; ma jedynie skontrolować i ocenić działalność
tego organu. Nie może zatem zastępować organu administracji publicznej i merytorycznie
rozstrzygać sprawy (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 23 stycznia 2017 r., sygn. V SA/Wa
4844/15).
Należy jednocześnie wskazać, że reguła postępowania sądowego – polegająca na tym, że
w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych sąd skupia się na wadach wynikających
z naruszenia prawa materialnego, a kwestia wad decyzji administracyjnych spowodowanych
naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego pozostaje w zasadzie poza
przedmiotem tego postępowania - została zmodyfikowana wprowadzeniem przepisu art.
47714 § 21 k.p.c. Przepis ten stanowi, że sąd I instancji będzie mógł uchylić zaskarżoną decyzję
organu rentowego i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania temu organowi, jeżeli
decyzja nakładająca na ubezpieczonego zobowiązanie, ustalająca jego wymiar lub obniżająca
świadczenie została wydana z rażącym naruszeniem przepisów o postępowaniu przed
organem rentowym.
Ponadto, w ramach wstępnego badania sprawy, o którym stanowi art. 467 § 4 k.p.c.
przewodniczący lub wyznaczony przez niego sędzia może zarządzić o zwrocie akt sprawy
organowi rentowemu, jeżeli stwierdzi istotne braki w materiale, których uzupełnienie
w postępowaniu sądowym byłoby połączone ze znacznymi trudnościami. To samo dotyczy
przypadku, w którym objęta odwołaniem decyzja organu rentowego nie zawiera podstawy
prawnej i faktycznej lub wskazania sposobu wyliczenia świadczenia. Orzeczenie o zwrocie
akt organowi rentowemu nie kończy postępowania. Po uzupełnieniu materiału sprawy albo
usunięciu braków decyzji organ rentowy ponownie przedstawia akta sądowi, który orzeka co
do istoty sprawy (art. 47714 k.p.c.) lub postępowanie umarza (art. 47713 k.p.c.). Po zwrocie akt

-- 6 of 7 --

tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
sprawy i uzupełnieniu braków organ rentowy wydaje nową decyzję, która podlega osobnemu
zaskarżeniu odwołaniem, albo podtrzymuje wcześniejszą, zaskarżoną już przez
ubezpieczonego, co nie wymaga złożenia nowego odwołania.
Podsumowując, wydaje się, że kognicja sądów powszechnych w sprawach z zakresu
ubezpieczeń społecznych zapewnia szersze gwarancje procesowe odwołującym się od
decyzji ZUS, którzy mogą dochodzić swoich uprawnień, wynikających ze stosunku
ubezpieczenia społecznego, przed sądem wyposażonym w kompetencje do orzekania co do
istoty sprawy. W konsekwencji, sąd powszechny rozstrzygając spór nie ogranicza się do
rozpoznania w przedmiocie formalnej wadliwości decyzji lecz rozsądza merytorycznie, czy
adresat decyzji jest podmiotem praw lub obowiązków określonych w decyzji. Jeśli analiza
sądu doprowadzi do odmiennych ustaleń niż dokonane przez ZUS, sąd zmienia decyzję
Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Z tego względu, nieuzasadnione wydają są rozważania
przekazania kompetencji do kontroli decyzji ZUS sądom administracyjnym.
Na koniec trzeba podkreślić, że art. 83a ust. 2 u.s.u.s. przewiduje, że w przypadku, gdy od
ostatecznej decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie zostało wniesione odwołanie do
sądu, ZUS z urzędu, na zasadach określonych w Kodeksie postępowania administracyjnego,
może taką decyzję (z wyjątkiem decyzji rozstrzygających o uprawnieniach do świadczeń
emerytalno-rentowych i ich wysokości – art. 83a ust. 4 u.s.u.s.) uchylić, zmienić lub
unieważnić. Zatem Zakład Ubezpieczeń Społecznych jest w ramach posiadanych
kompetencji uprawniony do wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji obarczonej
kwalifikowanymi wadami, powodującymi jej nieważność w świetle przesłanek określonych
w przepisie art. 156 § 1 k.p.a.
Jednocześnie należy zwrócić uwagę, że w interpelacji brak jest przywołania konkretnych
spraw czy decyzji, w których miałoby dochodzić po stronie ZUS do masowych
nieprawidłowości w postaci błędnego określania adresatów decyzji (kierowania decyzji na
podmioty nieistniejące) – co uniemożliwia otrzymanie z zakładu stanowiska w sprawie
przypadków, w których rzekomo doszło do takich nieprawidłowości.
Z informacji przekazanych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych wynika, że ZUS
prowadząc postepowanie weryfikuje, czy podmiot będący jego stroną nie dokonał
wykreślenia z właściwego rejestru lub – w przypadku strony będącej osobą fizyczną - czy nie
nastąpił zgon. ZUS nie wyklucza pojedynczych pomyłek (te są eliminowane na poziomie
zakładu), które jednak nie stanowią problemu o wymiarze sygnalizowanym w interpelacji.
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
dr hab. Sebastian Gajewski, prof. uczelni
Podsekretarz Stanu
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/

-- 7 of 7 --