Odpowiedź na interpelację w sprawie zapowiedzi tymczasowej kontroli na granicy polsko-niemieckiej i polsko-litewskiej Odpowiedź na interpelację nr 10666 w sprawie zapowiedzi tymczasowej kontroli na granicy polsko-niemieckiej i polsko-litewskiej Odpowiadający: podsekretarz stanu w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji Maciej Duszczyk Warszawa, 24-07-2025 Szanowny Panie Marszałku, w odpowiedzi na interpelację numer 10666 Pani Poseł Klaudii Jachiry w sprawie zapowiedzi tymczasowej kontroli na granicy polsko-niemieckiej i polsko-litewskiej, uprzejmie przedstawiam co następuje. W dniu 3 lipca 2025 r. minister spraw wewnętrznych i administracji wydał rozporządzenie w sprawie przywrócenia tymczasowo kontroli granicznych osób przekraczających granicę państwową stanowiącą granicę wewnętrzną[1], na podstawie którego w okresie od 7 lipca do 5 sierpnia 2025 r. przywrócono tymczasowe kontrole graniczne na granicy państwowej z Republiką Federalną Niemiec oraz Republiką Litewską. W załączniku do ww. rozporządzenia określono wykaz przejść granicznych, rodzaj ruchu dozwolonego przez te przejścia, czas ich otwarcia oraz zasięg terytorialny. Tymczasowe przywracanie kontroli granicznej na granicach wewnętrznych państw Unii Europejskiej (UE) reguluje rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/399 z dnia 9 marca 2016 r. w sprawie unijnego kodeksu zasad regulujących przepływ osób przez granice (kodeks graniczny Schengen)[2]. Zgodnie z art. 25a ust. 1 i 3 Kodeksu granicznego Schengen, w przypadku, gdy poważne zagrożenie porządku publicznego lub bezpieczeństwa wewnętrznego w Państwie Członkowskim jest niemożliwe do przewidzenia i wymaga podjęcia natychmiastowego działania, to Państwo Członkowskie może wyjątkowo i w trybie natychmiastowym przywrócić kontrolę graniczną na granicach wewnętrznych. Wówczas kontrola graniczna może być utrzymywana przez okres nie dłuższy niż miesiąc. Jeżeli poważne zagrożenie porządku publicznego lub bezpieczeństwa wewnętrznego utrzymuje się dłużej niż przez ww. okres, Państwo Członkowskie może przedłużyć kontrolę graniczną na granicach wewnętrznych na kolejne okresy, których maksymalny czas trwania nie może przekraczać trzech miesięcy. Przewidziana w powyższych przepisach prawa możliwość tymczasowego przywracania kontroli granicznej na granicach wewnętrznych była wielokrotnie wykorzystywana w krajach Strefy Schengen. Republika Federalna Niemiec 27 września 2023 r. wprowadziła kontrole punktowe wzdłuż szlaków nielegalnej migracji na obszarze przygranicznym, a następnie od 16 października 2023 r. tymczasowo przywróciła kontrolę na granicy państwowej z Polską (która obowiązuje do 15 września 2025 r.). Należy podkreślić, że potrzeba przywrócenia kontroli na granicy wewnętrznej z Republiką Federalną Niemiec oraz Republiką Litewską wynika z analizy aktualnej sytuacji migracyjnej. W okresie od 1 stycznia do 29 czerwca 2025 r. na całym odcinku polsko-białoruskiej granicy państwowej odnotowano 15 022 próby jej nielegalnego przekroczenia (w analogicznym okresie 2024 r. były to 20 424 przypadki – spadek o ponad 26%). Wskutek podjętych działań (w tym modernizacji bariery) presja migracyjna na odcinku granicy polsko-białoruskiej zmniejszyła się. Jednocześnie efektem powyższego jest częściowe przekierowane presji migracyjnej na odcinek granicy Białorusi z państwami nadbałtyckimi – Litwą i Łotwą. Władze białoruskie dążą do umożliwienia cudzoziemcom przekroczenia granicy zewnętrznej UE, tj. granicy białorusko-litewskiej albo białorusko-łotewskiej, a w konsekwencji do nielegalnego ich wjazdu na terytorium kolejnych państw UE. Nie ulega wątpliwości, że są to działania podejmowane z motywacją zdestabilizowania sytuacji wewnętrznej w Państwach Członkowskich UE. W przeciwieństwie do Polski, odnotowującej spadek presji migracyjnej na polsko-białoruskim odcinku granicy państwowej, służby litewskie stwierdziły jej ponad 3-krotny wzrost, a służby łotewskie informowały o ponad 2-krotnym wzroście liczby prób nielegalnego przekroczenia granicy białorusko-łotewskiej. W rezultacie polska Straż Graniczna odnotowała wzrost liczby nielegalnych migrantów kierujących się w stronę państw Europy Zachodniej. Od 1 stycznia do 29 czerwca 2025 r. liczba zatrzymanych migrantów na granicy z Litwą, w porównaniu do analogicznego okresu 2024 r., wzrosła ponad dwukrotnie (ze 183 do 412) i osiągnęła poziom zbliżony do liczby zatrzymanych w okresie całego 2024 r. (432). Tymczasowa kontrola graniczna na polsko-niemieckim odcinku jest podyktowana potrzebą dokonywania weryfikacji prawnych przesłanek warunkujących ewentualne przyjęcie migrantów od strony niemieckiej, zwłaszcza w świetle obranej przez stronę niemiecką od 8 maja 2025 r. praktyki stosowania prawa azylowego, polegającej na nieprzyjmowaniu wniosków o ochronę międzynarodową od cudzoziemców, którzy przybyli na terytorium Niemiec z innego Państwa Członkowskiego, a następnie stosowanie wobec tych osób odmów wjazdu. Powyższe działanie oznacza odejście od wiążącego stronę polską i niemiecką Porozumienia między Rządem Rzeczypospolitej Polskiej a Rządem Republiki Federalnej Niemiec o współpracy w zakresie skutków wynikających z ruchów migracyjnych, podpisanego w Bonn dnia 7 maja 1993 r. oraz rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 604/2013 z dnia 26 czerwca 2013 r. w sprawie ustanowienia kryteriów i mechanizmów ustalania państwa członkowskiego odpowiedzialnego za rozpatrzenie wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej złożonego w jednym z państw członkowskich przez obywatela państwa trzeciego lub bezpaństwowca[3]. Realizacja przekazań w trybie odmowy wjazdu stwarza zagrożenie, o którym mowa w art. 25a kodeksu granicznego Schengen. Jednocześnie informuję, że tymczasowa kontrola graniczna na polsko-niemieckim oraz polsko-litewskim odcinku granicy państwowej będzie prowadzona przez funkcjonariuszy Straży Granicznej przy użyciu sprzętu mobilnego, w oparciu o własne zasoby kadrowe oraz we współdziałaniu z Policją, Siłami Zbrojnymi RP, Żandarmerią Wojskową i innymi służbami. Pragnę również zapewnić, że wszelkie działania podejmowane przez służby RP w związku z napływem nielegalnych migrantów będą podejmowane zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa. Zostaną zachowane dotychczasowe działania w stosunku do Niemiec i Litwy dotyczące przekazywania osób w trybie readmisji i procedury Dublin III. Kontrole graniczne na granicach wewnętrznych z Niemcami i Litwą będą prowadzone w sposób selektywny i proporcjonalny do zidentyfikowanych zagrożeń, tak by zminimalizować ewentualne negatywne skutki dla podróżnych, w szczególności dla obywateli Unii Europejskiej korzystających ze swobody przemieszczania się, a także dla przewozów towarowych. Należy podkreślić, że przywrócenie kontroli jest traktowane jako środek tymczasowy. Natomiast docelowym rozwiązaniem problemu sztucznie wykreowanej presji imigracyjnej i instrumentalizacji migracji powinno być dalsze wzmacnianie granic zewnętrznych UE i współpraca w zakresie walki z przemytem migrantów w celu zapewnienia pełnego bezpieczeństwa naszym obywatelom. Bardzo ważne jest także skupienie się na efektywnej polityce powrotowej do państw pochodzenia migrantów. Bezprecedensowa sytuacja, w której nielegalna migracja jest wykorzystywana jako narzędzie wywierania presji na suwerenne państwo jakim jest Rzeczpospolita Polska, wymaga zastosowania niestandardowych i adekwatnych do skali zagrożenia rozwiązań. Przedmiotowe ograniczenia powinny wpisywać się w szeroko rozumianą domenę ochrony i bezpieczeństwa granicy państwowej, postrzeganą jako połączenie konkretnych fizycznych działań oraz formalnoprawnych regulacji zapewniających możliwość swobodnego działania dla służb oraz innych uprawnionych instytucji. Z poważaniem z up. Maciej Duszczyk Podsekretarz Stanu Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji [1] Dz. U. poz. 876. [2] Dz. Urz. UE L 77 z 23.03.2016, s. 1. [3] Dz. Urz. UE L 180 z 29.06.2013, s.31.