Interpelacja nr 10661
Interpelacja w sprawie dostępu do antykoncepcji awaryjnej dla osób posiadających numer PESEL z przypisanym oznaczeniem płci męskiej
Zgłaszający:
•
Adresat:
Zdrowie i Lecznictwo (56%)
Infrastruktura i Transport (30%)
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja w sprawie dostępu do antykoncepcji awaryjnej dla osób posiadających numer PESEL z przypisanym oznaczeniem płci męskiej
Interpelacja nr 10661
do ministra zdrowia
w sprawie dostępu do antykoncepcji awaryjnej dla osób posiadających numer PESEL z przypisanym oznaczeniem płci męskiej
Zgłaszający: Marta Stożek
Data wpływu: 01-07-2025
Szanowna Pani Ministro,
w trakcie pełnienia przez Panią funkcji ministry zdrowia, dnia 1 maja 2024 roku wydała Pani rozporządzenie w sprawie programu pilotażowego usług farmaceutycznych dotyczących zdrowia reprodukcyjnego. Na jego podstawie apteki zyskały możliwość podpisania umowy z Narodowym Funduszem Zdrowia, dzięki czemu antykoncepcja awaryjna stała się dostępna dla osoby od 15. roku życia na podstawie recepty farmaceutycznej.
Zwiększenie dostępu do antykoncepcji awaryjnej to dobry krok w stronę standardów obowiązujących w innych krajach Unii Europejskiej. Obecna sytuacja, mimo zaobserwowanych pozytywnych zmian, nie pozwala jednak - zarówno za pomocą recepty farmaceutycznej, jak i tej uzyskanej na wizycie u lekarza ginekologa - na uzyskanie dostępu do antykoncepcji awaryjnej osobom posiadającym numer PESEL z przypisanym oznaczeniem płci męskiej.
Wyklucza to zarówno partnerów chcących odciążyć osobę im bliską znajdującą się w potrzebie pozyskania antykoncepcji awaryjnej, jak i w szczególności transpłciowych mężczyzn, którzy po procedurze uzgodnienia płci, a w konsekwencji uzyskaniu nowego numeru PESEL, tracą dostęp do antykoncepcji awaryjnej. Obecna sytuacja ogranicza dostęp transpłciowych mężczyzn, którzy przeszli procedurę uzgodnienia płci, do awaryjnych środków antykoncepcyjnych, ignorując istnienie osób na różnych etapach tranzycji oraz zmniejszając ich komfort życia i poczucie bezpieczeństwa.
Brak zmian w dostępie do tzw. tabletek dzień po może skutkować zwiększeniem ryzyka sięgania przez osoby znajdujące się w potrzebie antykoncepcji awaryjnej, w tym przypadku transpłciowych mężczyzn, po metody niesprawdzone, nieskuteczne lub szkodliwe dla zdrowia. Z myślą o tych właśnie zagrożeniach powstał obecny program pilotażowy. Dobrą praktyką byłoby objęcie nim każdej osoby, która może potrzebować antykoncepcji awaryjnej, niezależnie od oznaczenia płci w numerze PESEL, szczególnie że ten numer nie zawiera w sobie informacji o posiadanych narządach rozrodczych, a jedynie o płci metrykalnej, pod którą dana osoba funkcjonuje społecznie.
Zbliżając się do standardów Unii Europejskiej, gdzie w większości krajów członkowskich antykoncepcja awaryjna jest środkiem ogólnodostępnym, warto wziąć pod uwagę, że jest ona dostępna niezależnie od płci osoby dokonującej jej zakupu.
W związku z powyższym zwracam się do Pani Ministry z następującym pytaniem:
Czy możliwe jest rozszerzenie dostępu do antykoncepcji awaryjnej na osoby posiadające numer PESEL z przypisanym oznaczeniem płci męskiej?
Czy Ministerstwo Zdrowia widzi możliwość zdjęcia obecnie obowiązujących ograniczeń dotyczących możliwości uzyskania recepty i zakupu antykoncepcji awaryjnej, związanych z wymogiem posiadania numeru PESEL wskazującego na płeć żeńską?
Mam nadzieję, że powyższa kwestia zostanie dokładnie przeanalizowana, a odpowiedź ministerstwa będzie zgodna z interesem społecznym.
Z poważaniem
Marta Stożek
Posłanka na Sejm RP
Interpelacja nr 10661
do ministra zdrowia
w sprawie dostępu do antykoncepcji awaryjnej dla osób posiadających numer PESEL z przypisanym oznaczeniem płci męskiej
Zgłaszający: Marta Stożek
Data wpływu: 01-07-2025
Szanowna Pani Ministro,
w trakcie pełnienia przez Panią funkcji ministry zdrowia, dnia 1 maja 2024 roku wydała Pani rozporządzenie w sprawie programu pilotażowego usług farmaceutycznych dotyczących zdrowia reprodukcyjnego. Na jego podstawie apteki zyskały możliwość podpisania umowy z Narodowym Funduszem Zdrowia, dzięki czemu antykoncepcja awaryjna stała się dostępna dla osoby od 15. roku życia na podstawie recepty farmaceutycznej.
Zwiększenie dostępu do antykoncepcji awaryjnej to dobry krok w stronę standardów obowiązujących w innych krajach Unii Europejskiej. Obecna sytuacja, mimo zaobserwowanych pozytywnych zmian, nie pozwala jednak - zarówno za pomocą recepty farmaceutycznej, jak i tej uzyskanej na wizycie u lekarza ginekologa - na uzyskanie dostępu do antykoncepcji awaryjnej osobom posiadającym numer PESEL z przypisanym oznaczeniem płci męskiej.
Wyklucza to zarówno partnerów chcących odciążyć osobę im bliską znajdującą się w potrzebie pozyskania antykoncepcji awaryjnej, jak i w szczególności transpłciowych mężczyzn, którzy po procedurze uzgodnienia płci, a w konsekwencji uzyskaniu nowego numeru PESEL, tracą dostęp do antykoncepcji awaryjnej. Obecna sytuacja ogranicza dostęp transpłciowych mężczyzn, którzy przeszli procedurę uzgodnienia płci, do awaryjnych środków antykoncepcyjnych, ignorując istnienie osób na różnych etapach tranzycji oraz zmniejszając ich komfort życia i poczucie bezpieczeństwa.
Brak zmian w dostępie do tzw. tabletek dzień po może skutkować zwiększeniem ryzyka sięgania przez osoby znajdujące się w potrzebie antykoncepcji awaryjnej, w tym przypadku transpłciowych mężczyzn, po metody niesprawdzone, nieskuteczne lub szkodliwe dla zdrowia. Z myślą o tych właśnie zagrożeniach powstał obecny program pilotażowy. Dobrą praktyką byłoby objęcie nim każdej osoby, która może potrzebować antykoncepcji awaryjnej, niezależnie od oznaczenia płci w numerze PESEL, szczególnie że ten numer nie zawiera w sobie informacji o posiadanych narządach rozrodczych, a jedynie o płci metrykalnej, pod którą dana osoba funkcjonuje społecznie.
Zbliżając się do standardów Unii Europejskiej, gdzie w większości krajów członkowskich antykoncepcja awaryjna jest środkiem ogólnodostępnym, warto wziąć pod uwagę, że jest ona dostępna niezależnie od płci osoby dokonującej jej zakupu.
W związku z powyższym zwracam się do Pani Ministry z następującym pytaniem:
Czy możliwe jest rozszerzenie dostępu do antykoncepcji awaryjnej na osoby posiadające numer PESEL z przypisanym oznaczeniem płci męskiej?
Czy Ministerstwo Zdrowia widzi możliwość zdjęcia obecnie obowiązujących ograniczeń dotyczących możliwości uzyskania recepty i zakupu antykoncepcji awaryjnej, związanych z wymogiem posiadania numeru PESEL wskazującego na płeć żeńską?
Mam nadzieję, że powyższa kwestia zostanie dokładnie przeanalizowana, a odpowiedź ministerstwa będzie zgodna z interesem społecznym.
Z poważaniem
Marta Stożek
Posłanka na Sejm RP
Odpowiedź urzędowa
Podsekretarz stanu Marek Kos
Audyt odpowiedzi: Wskaźnik lania wody & konkretności
Bardzo konkretna
Automatyczna analiza lingwistyczno-statystyczna pisma resortu
Lanie wody
30%
Konkretność
70%
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
Twarde liczby / kwoty
0 kwot, 0 %
Precyzyjne daty
4
Odpowiedź na punkty
Brak podziału
Gęstość faktów
5.6 / 1k zn.
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (4)
Urzędowe załączniki i odpowiedzi:
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
5527 znaków
telefon: +48 22 250 01 46 ul. Miodowa 15
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
PLPR.050.45.2025.PR
Warszawa, 05 sierpnia 2025
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu RP
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 10661 Pani Poseł Marty Stożek złożoną 3 lipca 2025 r. w
sprawie dostępu do antykoncepcji awaryjnej dla osób posiadających numer PESEL z
przypisanym oznaczeniem płci męskiej, Minister Zdrowia przedstawia następujące
stanowisko.
Interpelacja dotyczy w istocie dwóch osobnych zagadnień, tj. możliwości uzyskiwania
recept farmaceutycznych na antykoncepcję awaryjną przez mężczyzn w deklarowanym
przez nich celu „odciążenia” swoich partnerek oraz kwestii możliwości uzyskiwania takich
recept przez osoby transpłciowe.
W kwestii pierwszej zwraca się uwagę, że z formalnego punktu widzenia rozporządzenie
Ministra Zdrowia z dnia 29 kwietnia 2024 r. w sprawie programu pilotażowego w zakresie
usług farmaceuty dotyczących zdrowia reprodukcyjnego, na podstawie którego
uzyskiwanie ww. recept jest możliwe, jest neutralne z punktu widzenia sposobu określenia
zakresu podmiotowego zawartych w nim regulacji. Rozporządzenie to nie rozstrzyga na
swoim poziomie o płci osoby, której wystawienie omawianej recepty miałoby następować.
Rozporządzenie posługuje się pojęciem „pacjenta” w rozumieniu ustawy z dnia 6 listopada
2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, które z definicyjnego punktu
widzenia nie różnicuje pacjentów z uwagi na płeć.
Koncepcja przepisywania recept farmaceutycznych w aptekach na rzecz osób innych, niż
faktycznie mających skorzystać z przepisanego leku jest zupełnie chybiona. W takim
przypadku całkowicie nierealizowane było obostrzenie wynikające z ww. rozporządzenia,
zgodnie z którym z usługi uzyskania recepty farmaceutycznej na środek antykoncepcji
postkoitalnej można skorzystać nie częściej, niż raz na 30 dni.
-- 1 of 3 --
telefon: +48 22 250 01 46 ul. Miodowa 15
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
2
Ponadto w taki sytuacjach zachodziłaby wątpliwość o faktyczny cel takiego działania,
i ryzyko działania w zamiarze niekoniecznie zgodnym z pierwotnymi celami stojącymi za
omawiana inicjatywa pilotażową. To również generowałoby dodatkowe koszty związane
z każdorazowym finansowaniem wywiadu poprzedzającego każde wystawienie ww.
recepty w programie pilotażowym.
W praktyce jednak recepta farmaceutyczna wystawiana jest tej osobie, która zgłosi się do
apteki w ramach programu. Jeżeli miałaby to być osoba niebędąca osobą, która przepisany
środek ma zastosować, w tym przypadku mężczyzna, to taka ewentualność mogłaby
skutkować ominięciem innego z wymogów analizowanego rozporządzenia, tj. zgodnie z
którym programem nie obejmuje się pacjentów przed ukończeniem 15. roku życia.
Niezależnie od powyższego, immanentnym elementem programu pilotażowego, na równi
ważnym z samym wystawieniem recepty, jest wywiad przeprowadzany przez farmaceutę
przed dokonaniem preskrypcji oraz komponent informacyjno-edukacyjny.
W trakcie wywiadu omawia się np. zasady farmakoterapii w okresie ciąży albo połogu, czy
też wykonywania badań służących samokontroli i interpretacji wyników badań
uzyskiwanych za pomocą wyrobów medycznych do diagnostyki in vitro pozwalających na
rozpoznanie ciąży. Trudno jest zakładać, że takie działania skierowane do mężczyzn
przyniosłoby zakładany skutek, i że skutecznie, a przede wszystkim w sposób rzetelny,
przekazane zostałyby do docelowego adresata (czyli kobiety, która środek antykoncepcji
awaryjnej miałaby zastosować). Ideą wywiadu jest to, że ww. działania mają być
przeprowadzane w bezpośredniej interakcji fachowego pracownika ochrony zdrowia
(farmaceuty) z osobą stosującą środek. Tylko takie działanie zapewnia rzetelność
i merytoryczność przekazu oraz uprawdopodabnia jego właściwy odbiór po drugiej stronie.
Uczestnictwo w tak przedstawiającej się komunikacji swoistego „pośrednika”, w zasadzie
niweczyłoby ten zasadniczy cel (partner takich informacji mógłby w ogóle nie przekazać,
albo przekazać je niezgodnie z pierwotnym przekazem, w sposób przeinaczony, wybiórczy,
etc.).
W kwestii drugiego elementu zagadnienia, jakim jest ewentualne umożliwienie uzyskiwania
ww. recept przez transpłciowych mężczyzn, którzy podjęli środki natury medycznej lub
prawnej (np. zmiana numeru PESEL), Minister Zdrowia wskazuje, że formalnie w ww.
rozporządzeniu nie sformułowano ograniczeń uniemożliwiających skorzystanie z programu
przez wzgląd na posiadanie numeru PESEL innego, niż identyfikującego osobę jako kobietę.
W tym kontekście należy uzupełnić, że numer PESEL, czy dokładniej identyfikator
usługobiorcy, którym w pierwszej kolejności jest numer PESEL (jeżeli pacjent go posiada),
jest nieodzownym elementem każdej recepty, niezależnie czy obejmuje produkty
refundowane, czy nie. Zatem nie ma możliwości niepodania go na jakiejkolwiek recepcie.
Natomiast, jak już podkreślono wyżej, czym innym jest kwestia konieczności podania
numeru PESEL w recepcie, a czym innym blokowanie możliwości wystawienia recepty
farmaceutycznej na antykoncepcję awaryjną w przypadku pacjentów posiadających ww.
numer identyfikujący ich jako mężczyzn, co nie wynika z dotyczącego omawianego
programu pilotażowego rozporządzenia Ministra Zdrowia.
-- 2 of 3 --
telefon: +48 22 250 01 46 ul. Miodowa 15
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
3
Z wyrazami szacunku
z upoważnienia Ministra Zdrowia
Marek Kos
Podsekretarz Stanu
/dokument podpisany elektronicznie/
-- 3 of 3 --
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
PLPR.050.45.2025.PR
Warszawa, 05 sierpnia 2025
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu RP
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 10661 Pani Poseł Marty Stożek złożoną 3 lipca 2025 r. w
sprawie dostępu do antykoncepcji awaryjnej dla osób posiadających numer PESEL z
przypisanym oznaczeniem płci męskiej, Minister Zdrowia przedstawia następujące
stanowisko.
Interpelacja dotyczy w istocie dwóch osobnych zagadnień, tj. możliwości uzyskiwania
recept farmaceutycznych na antykoncepcję awaryjną przez mężczyzn w deklarowanym
przez nich celu „odciążenia” swoich partnerek oraz kwestii możliwości uzyskiwania takich
recept przez osoby transpłciowe.
W kwestii pierwszej zwraca się uwagę, że z formalnego punktu widzenia rozporządzenie
Ministra Zdrowia z dnia 29 kwietnia 2024 r. w sprawie programu pilotażowego w zakresie
usług farmaceuty dotyczących zdrowia reprodukcyjnego, na podstawie którego
uzyskiwanie ww. recept jest możliwe, jest neutralne z punktu widzenia sposobu określenia
zakresu podmiotowego zawartych w nim regulacji. Rozporządzenie to nie rozstrzyga na
swoim poziomie o płci osoby, której wystawienie omawianej recepty miałoby następować.
Rozporządzenie posługuje się pojęciem „pacjenta” w rozumieniu ustawy z dnia 6 listopada
2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, które z definicyjnego punktu
widzenia nie różnicuje pacjentów z uwagi na płeć.
Koncepcja przepisywania recept farmaceutycznych w aptekach na rzecz osób innych, niż
faktycznie mających skorzystać z przepisanego leku jest zupełnie chybiona. W takim
przypadku całkowicie nierealizowane było obostrzenie wynikające z ww. rozporządzenia,
zgodnie z którym z usługi uzyskania recepty farmaceutycznej na środek antykoncepcji
postkoitalnej można skorzystać nie częściej, niż raz na 30 dni.
-- 1 of 3 --
telefon: +48 22 250 01 46 ul. Miodowa 15
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
2
Ponadto w taki sytuacjach zachodziłaby wątpliwość o faktyczny cel takiego działania,
i ryzyko działania w zamiarze niekoniecznie zgodnym z pierwotnymi celami stojącymi za
omawiana inicjatywa pilotażową. To również generowałoby dodatkowe koszty związane
z każdorazowym finansowaniem wywiadu poprzedzającego każde wystawienie ww.
recepty w programie pilotażowym.
W praktyce jednak recepta farmaceutyczna wystawiana jest tej osobie, która zgłosi się do
apteki w ramach programu. Jeżeli miałaby to być osoba niebędąca osobą, która przepisany
środek ma zastosować, w tym przypadku mężczyzna, to taka ewentualność mogłaby
skutkować ominięciem innego z wymogów analizowanego rozporządzenia, tj. zgodnie z
którym programem nie obejmuje się pacjentów przed ukończeniem 15. roku życia.
Niezależnie od powyższego, immanentnym elementem programu pilotażowego, na równi
ważnym z samym wystawieniem recepty, jest wywiad przeprowadzany przez farmaceutę
przed dokonaniem preskrypcji oraz komponent informacyjno-edukacyjny.
W trakcie wywiadu omawia się np. zasady farmakoterapii w okresie ciąży albo połogu, czy
też wykonywania badań służących samokontroli i interpretacji wyników badań
uzyskiwanych za pomocą wyrobów medycznych do diagnostyki in vitro pozwalających na
rozpoznanie ciąży. Trudno jest zakładać, że takie działania skierowane do mężczyzn
przyniosłoby zakładany skutek, i że skutecznie, a przede wszystkim w sposób rzetelny,
przekazane zostałyby do docelowego adresata (czyli kobiety, która środek antykoncepcji
awaryjnej miałaby zastosować). Ideą wywiadu jest to, że ww. działania mają być
przeprowadzane w bezpośredniej interakcji fachowego pracownika ochrony zdrowia
(farmaceuty) z osobą stosującą środek. Tylko takie działanie zapewnia rzetelność
i merytoryczność przekazu oraz uprawdopodabnia jego właściwy odbiór po drugiej stronie.
Uczestnictwo w tak przedstawiającej się komunikacji swoistego „pośrednika”, w zasadzie
niweczyłoby ten zasadniczy cel (partner takich informacji mógłby w ogóle nie przekazać,
albo przekazać je niezgodnie z pierwotnym przekazem, w sposób przeinaczony, wybiórczy,
etc.).
W kwestii drugiego elementu zagadnienia, jakim jest ewentualne umożliwienie uzyskiwania
ww. recept przez transpłciowych mężczyzn, którzy podjęli środki natury medycznej lub
prawnej (np. zmiana numeru PESEL), Minister Zdrowia wskazuje, że formalnie w ww.
rozporządzeniu nie sformułowano ograniczeń uniemożliwiających skorzystanie z programu
przez wzgląd na posiadanie numeru PESEL innego, niż identyfikującego osobę jako kobietę.
W tym kontekście należy uzupełnić, że numer PESEL, czy dokładniej identyfikator
usługobiorcy, którym w pierwszej kolejności jest numer PESEL (jeżeli pacjent go posiada),
jest nieodzownym elementem każdej recepty, niezależnie czy obejmuje produkty
refundowane, czy nie. Zatem nie ma możliwości niepodania go na jakiejkolwiek recepcie.
Natomiast, jak już podkreślono wyżej, czym innym jest kwestia konieczności podania
numeru PESEL w recepcie, a czym innym blokowanie możliwości wystawienia recepty
farmaceutycznej na antykoncepcję awaryjną w przypadku pacjentów posiadających ww.
numer identyfikujący ich jako mężczyzn, co nie wynika z dotyczącego omawianego
programu pilotażowego rozporządzenia Ministra Zdrowia.
-- 2 of 3 --
telefon: +48 22 250 01 46 ul. Miodowa 15
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
3
Z wyrazami szacunku
z upoważnienia Ministra Zdrowia
Marek Kos
Podsekretarz Stanu
/dokument podpisany elektronicznie/
-- 3 of 3 --