Interpelacja nr 10638
Interpelacja w sprawie narastającego zagrożenia dla mieszkańców oraz zwierząt gospodarskich ze strony dzikich zwierząt drapieżnych, w tym zwłaszcza wilków, na terenie pow. gorlickiego i okolicznych regionów
Zgłaszający:
•
Adresat:
Klimat, Energia i Środowisko (90%)
Rolnictwo i Rozwój Wsi (40%)
Sprawiedliwość i Sądy (40%)
Infrastruktura i Transport (30%)
Edukacja i Szkolnictwo (30%)
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja w sprawie narastającego zagrożenia dla mieszkańców oraz zwierząt gospodarskich ze strony dzikich zwierząt drapieżnych, w tym zwłaszcza wilków, na terenie pow. gorlickiego i okolicznych regionów
Interpelacja nr 10638
do ministra klimatu i środowiska
w sprawie narastającego zagrożenia dla mieszkańców oraz zwierząt gospodarskich ze strony dzikich zwierząt drapieżnych, w tym zwłaszcza wilków, na terenie pow. gorlickiego i okolicznych regionów
Zgłaszający: Barbara Bartuś
Data wpływu: 01-07-2025
W ostatnich miesiącach do mojego biura poselskiego dociera coraz więcej niepokojących sygnałów od mieszkańców wielu miejscowości – m.in. z gminy Krynica-Zdrój (wieś Muszynka), Uście Gorlickie, Ropa, Sękowa czy nawet z sąsiednich terenów Beskidu Niskiego – o coraz śmielszym i bardziej agresywnym zachowaniu dzikich zwierząt, które nie tylko niszczą mienie i zagryzają zwierzęta hodowlane, ale też zagrażają zdrowiu i życiu ludzi.
Szczególnie alarmujące są przypadki dotyczące wilków, które coraz częściej pojawiają się w pobliżu ludzkich osiedli, tracąc naturalny lęk przed człowiekiem. Dochodziło do sytuacji, w których wilki atakowały psy na podwórkach, podchodziły pod domy w biały dzień, a nawet przemieszczały się w większych grupach w bezpośrednim sąsiedztwie szkół czy przystanków autobusowych. Jeden z najpoważniejszych przypadków miał miejsce 28 lutego 2025 r. we wsi Muszynka, gdzie wilk zaatakował psa, zabierając go z podwórka pomimo obecności ludzi. Incydent miał miejsce tam, gdzie chwilę wcześniej bawiły się dzieci.
Jednocześnie zagrożenie to nie ogranicza się wyłącznie do wilków. Mieszkańcy sygnalizują również pojawianie się innych drapieżników – m.in. rysi, niedźwiedzi czy watah dzików – których obecność staje się coraz częstsza i bardziej uciążliwa. Rolnicy i hodowcy zwracają uwagę na ogromne straty w pogłowiu bydła i owiec, co negatywnie wpływa na sytuację ekonomiczną wielu gospodarstw, zwłaszcza w obszarach górskich, gdzie hodowla zwierząt to jedno z głównych źródeł utrzymania.
Wiele osób pyta dziś z niepokojem: Czy dopiero tragedia ludzka skłoni instytucje państwowe do realnego działania?
Mając powyższe na uwadze, uprzejmie proszę Panią Minister o poważne i odpowiedzialne pochylenie się nad problemem oraz o odpowiedź na następujące pytania:
1. Czy Ministerstwo Klimatu i Środowiska planuje podjąć systemowe działania mające na celu przeciwdziałanie zagrożeniom stwarzanym przez dzikie zwierzęta drapieżne na terenach zamieszkałych, w tym w szczególności przez wilki, rysie i niedźwiedzie?
2. Czy planowana jest zmiana przepisów lub praktyki dotyczącej odstrzału interwencyjnego i zarządzania populacją tych gatunków, zwłaszcza w sytuacjach, gdy dochodzi do powtarzających się przypadków zbliżania się drapieżników do osad ludzkich?
3. Czy ministerstwo rozważa wprowadzenie specjalnego programu wsparcia dla mieszkańców i hodowców z terenów wiejskich i górskich, którzy ponieśli szkody z tytułu ataków dzikich zwierząt?
4. Jakie obecnie obowiązują procedury umożliwiające szybką i skuteczną reakcję w sytuacjach bezpośredniego zagrożenia ze strony dzikich drapieżników i czy są one – zdaniem ministerstwa – wystarczające?
5. Czy w ocenie ministerstwa obecny poziom ochrony wilka i innych dużych drapieżników nie powinien zostać zrewidowany w kontekście coraz liczniejszych incydentów zagrażających ludziom i zwierzętom gospodarskim?
Interpelacja nr 10638
do ministra klimatu i środowiska
w sprawie narastającego zagrożenia dla mieszkańców oraz zwierząt gospodarskich ze strony dzikich zwierząt drapieżnych, w tym zwłaszcza wilków, na terenie pow. gorlickiego i okolicznych regionów
Zgłaszający: Barbara Bartuś
Data wpływu: 01-07-2025
W ostatnich miesiącach do mojego biura poselskiego dociera coraz więcej niepokojących sygnałów od mieszkańców wielu miejscowości – m.in. z gminy Krynica-Zdrój (wieś Muszynka), Uście Gorlickie, Ropa, Sękowa czy nawet z sąsiednich terenów Beskidu Niskiego – o coraz śmielszym i bardziej agresywnym zachowaniu dzikich zwierząt, które nie tylko niszczą mienie i zagryzają zwierzęta hodowlane, ale też zagrażają zdrowiu i życiu ludzi.
Szczególnie alarmujące są przypadki dotyczące wilków, które coraz częściej pojawiają się w pobliżu ludzkich osiedli, tracąc naturalny lęk przed człowiekiem. Dochodziło do sytuacji, w których wilki atakowały psy na podwórkach, podchodziły pod domy w biały dzień, a nawet przemieszczały się w większych grupach w bezpośrednim sąsiedztwie szkół czy przystanków autobusowych. Jeden z najpoważniejszych przypadków miał miejsce 28 lutego 2025 r. we wsi Muszynka, gdzie wilk zaatakował psa, zabierając go z podwórka pomimo obecności ludzi. Incydent miał miejsce tam, gdzie chwilę wcześniej bawiły się dzieci.
Jednocześnie zagrożenie to nie ogranicza się wyłącznie do wilków. Mieszkańcy sygnalizują również pojawianie się innych drapieżników – m.in. rysi, niedźwiedzi czy watah dzików – których obecność staje się coraz częstsza i bardziej uciążliwa. Rolnicy i hodowcy zwracają uwagę na ogromne straty w pogłowiu bydła i owiec, co negatywnie wpływa na sytuację ekonomiczną wielu gospodarstw, zwłaszcza w obszarach górskich, gdzie hodowla zwierząt to jedno z głównych źródeł utrzymania.
Wiele osób pyta dziś z niepokojem: Czy dopiero tragedia ludzka skłoni instytucje państwowe do realnego działania?
Mając powyższe na uwadze, uprzejmie proszę Panią Minister o poważne i odpowiedzialne pochylenie się nad problemem oraz o odpowiedź na następujące pytania:
1. Czy Ministerstwo Klimatu i Środowiska planuje podjąć systemowe działania mające na celu przeciwdziałanie zagrożeniom stwarzanym przez dzikie zwierzęta drapieżne na terenach zamieszkałych, w tym w szczególności przez wilki, rysie i niedźwiedzie?
2. Czy planowana jest zmiana przepisów lub praktyki dotyczącej odstrzału interwencyjnego i zarządzania populacją tych gatunków, zwłaszcza w sytuacjach, gdy dochodzi do powtarzających się przypadków zbliżania się drapieżników do osad ludzkich?
3. Czy ministerstwo rozważa wprowadzenie specjalnego programu wsparcia dla mieszkańców i hodowców z terenów wiejskich i górskich, którzy ponieśli szkody z tytułu ataków dzikich zwierząt?
4. Jakie obecnie obowiązują procedury umożliwiające szybką i skuteczną reakcję w sytuacjach bezpośredniego zagrożenia ze strony dzikich drapieżników i czy są one – zdaniem ministerstwa – wystarczające?
5. Czy w ocenie ministerstwa obecny poziom ochrony wilka i innych dużych drapieżników nie powinien zostać zrewidowany w kontekście coraz liczniejszych incydentów zagrażających ludziom i zwierzętom gospodarskim?
Odpowiedź urzędowa
Podsekretarz stanu Mikołaj Dorożała
Audyt odpowiedzi: Wskaźnik lania wody & konkretności
Bardzo konkretna
Automatyczna analiza lingwistyczno-statystyczna pisma resortu
Lanie wody
5%
Konkretność
95%
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
Twarde liczby / kwoty
0 kwot, 5 %
Precyzyjne daty
5
Odpowiedź na punkty
✓ Tak (Ad 1, Pkt...)
Gęstość faktów
3.5 / 1k zn.
- Podaje wskaźniki procentowe (5)
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (5)
- Resort odnosi się punkt po punkcie do pytań posła
Urzędowe załączniki i odpowiedzi:
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
13885 znaków
Telefon: (+48) 22 369 29 00 ul. Wawelska 52/54, 00-922 Warszawa
info@klimat.gov.pl Ministerstwo Klimatu i Środowiska
www.gov.pl/klimat
Działamy zgodnie z EMAS - zarządzając instytucją, dbamy o środowisko
DOP-WŚ.050.46.2025.MKA
3882254.15510396.12588788
Warszawa, 25-07-2025
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację Posłanki Barbary Bartuś w sprawie narastającego zagrożenia
dla mieszkańców oraz zwierząt gospodarskich ze strony dzikich zwierząt drapieżnych, w tym
zwłaszcza wilków, na terenie pow. gorlickiego i okolicznych regionów, K10INT10638,
przedstawiam poniższe informacje.
1. Czy Ministerstwo Klimatu i Środowiska planuje podjąć systemowe działania
mające na celu przeciwdziałanie zagrożeniom stwarzanym przez dzikie zwierzęta
drapieżne na terenach zamieszkałych, w tym w szczególności przez wilki, rysie i
niedźwiedzie?
Pojawianie się osobników dziko występujących zwierząt blisko zabudowań czy zbliżających
się do obszarów zamieszkałych świadczy przecinaniu się miejsc życia tych zwierząt oraz
gospodarki człowieka wkraczającej w obszary życia dzikiej fauny. Nie budzi bowiem
żadnych wątpliwości, że gospodarowanie w środowisku, w szczególności w działach
produkcji podstawowej w rolnictwie, powoduje zajęcie i wyłączenie szeregu obszarów z ich
naturalnej funkcji ekosystemowej. Dziko występujące zwierzęta adaptują się do nowych
warunków, a przy okazji mogą powodować szkody. Jest to wynik oczywistego ryzyka
związanego z gospodarowaniem w środowisku. Pojawianie się osobników wilków w pobliżu
zabudowań pokazuje, że populacja krajowa się wzmacnia, ale równocześnie nie powoduje
to automatycznie bezpośredniego zagrożenia dla ludzi. Natomiast głównym powodem
pojawiania się niedźwiedzi wśród zabudowań jest poszukiwanie pokarmu. Niedźwiedzie
łatwo przyzwyczają się do miejsca i sposobu jego zdobywania. Ograniczenie dostępu do
pokarmu pochodzenia antropogenicznego jest uważane za najskuteczniejszy oraz kluczowy
sposób zapobiegania warunkowaniu na taki pokarm, a w konsekwencji sytuacjom
konfliktowym z udziałem niedźwiedzi, ze wskaźnikami sukcesu sięgającymi do >90%
redukcji takich incydentów (Majić Skrbinśek i in. 2015. Defining, preventing, and reacting to
problem bear behaviour in Europe. Report to DG Environment, European Commission, by
Istituto Ecologia Applicata, Romę under contract no. 07.0307/2013/654446/S/ER/B3).
Jednocześnie potrzebne jest również podejmowanie działań mających na celu wzmocnienie
bazy pokarmowej gatunku na obszarach oddalonych od siedzib ludzkich.
-- 1 of 5 --
Spośród różnych metod warunkowania awersyjnego, strzelanie do zwierzęcia kulami
gumowymi jest najbardziej skuteczne. W związku z tym zainicjowane zostały działania w
kierunku zmiany przepisów umożliwiających użycie broni palnej z amunicją niepenetrującą
do płoszenia dużych drapieżników przez myśliwych lub inne wyznaczone do tego celu
osoby. Inicjatywa ta wynika z doniesień wskazujących na brak skuteczności stosowanych
do tej pory środków, tj. wystrzałów z broni gazowej do 17J z użyciem kul gumowych, które
nie stanowią w praktyce wystarczająco silnego bodźca do przepłoszenia dorosłych
osobników niedźwiedzi.
Polska posiada kompleksowy system minimalizowania konfliktów na linii człowiek-
zwierzęta objęte ochronną gatunkową (np. wilk, niedźwiedź, żubr, ryś). Do tego systemu
należy zaliczyć możliwość uzyskania derogacji związanych z eliminacją czy płoszeniem
poszczególnych osobników, system odszkodowań oraz edukacji i współdziałania (wsparcia
podmiotów narażonych na szkody).
2. Czy planowana jest zmiana przepisów lub praktyki dotyczącej odstrzału
interwencyjnego i zarządzania populacją tych gatunków, zwłaszcza w sytuacjach,
gdy dochodzi do powtarzających się przypadków zbliżania się drapieżników do
osad ludzkich?
Zgodnie z przepisami ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody1 możliwe jest
uzyskanie zezwolenia na odstępstwo od zakazów wobec osobników wilka – np. na umyślne
płoszenie, umyślne przemieszczanie z miejsc regularnego przebywania w inne miejsce, czy
zabijanie. Zezwolenia wydawane są przez właściwego miejscowo regionalnego dyrektora
ochrony środowiska (w zakresie umyślnego płoszenia i przemieszczania), Generalnego
Dyrektora Ochrony Środowiska (w zakresie umyślnego zabijania) oraz Ministra Klimatu i
Środowiska (w przypadku, gdy czynności mają być wykonane na terenie parku
narodowego). Mogą być one wydawane w przypadku braku rozwiązań alternatywnych,
jeżeli wnioskowane działania nie są szkodliwe dla zachowania we właściwym stanie ochrony
gatunków chronionych oraz przy spełnieniu jednej z przesłanek indywidualnych, takich jak
na przykład interes zdrowia lub bezpieczeństwa powszechnego. W przypadku, gdy
zagrożenie jest udokumentowane oraz gdy spełnione są wszystkie przesłanki niezbędne do
wydania zezwolenia nie ma przeciwskazań, aby je uzyskać.
Odnosząc się do wprowadzenia zmian w krajowych przepisach umożliwiających zarządzanie
populacjami dużych drapieżników, przez co zapewne należy rozumieć przeniesienie ich na
listę gatunków częściowo chronionych lub łownych, zwracam uwagę, iż ze względu na
prawo UE (dyrektywy w sprawie ochrony siedlisk przyrodniczych oraz dzikiej fauny i flory
tzw. Dyrektywy Siedliskowej) takie rozważania mogą dotyczyć jedynie wilka.
Należy jednak wskazać, że zmiana statusu prawnego wilka z gatunku chronionego
na gatunek łowny jest niezasadna ze względu na specyfikę omawianego gatunku. Wilk
to gatunek żyjący w grupach rodzinnych, a odstrzały powodują zaburzenia struktury
socjalnej grupy rodzinnej, która warunkuje współpracę w grupie i dzielenie się pokarmem.
Powstałe w wyniku odstrzału niewielkie, niedoświadczone grupy lub młode, osierocone
wilki pozbawione wsparcia rodziców nie mają jeszcze umiejętności polowania na największą
i trudną zdobycz (jelenie, łosie i dziki), dlatego chętniej polują na mniejsze ofiary, np. sarny.
Łatwiejszą zdobyczą są dla nich też zwierzęta gospodarskie, co może powodować wzrost
szkód w inwentarzu. Należy również zauważyć, że wbrew powszechnemu przekonaniu, tam
gdzie poluje się na wilki, poziom szkód w inwentarzu nie spada, a może nawet wzrastać
(Wielgus i Peebles 2014; Šuba J. i in. 2023).
1 Dz. U. z 2024 r. poz. 1478, ze zm.
-- 2 of 5 --
3. Czy Ministerstwo rozważa wprowadzenie specjalnego programu wsparcia dla
mieszkańców i hodowców z terenów wiejskich i górskich, którzy ponieśli szkody
z tytułu ataków dzikich zwierząt?
Na wstępie należy zauważyć, że ataki wilków na zwierzęta gospodarskie stanowią znikomy
procent wszystkich upadków bydła w polskich gospodarstwach rolnych. Zgodnie z danymi
uzyskanymi z regionalnych dyrekcji ochrony środowiska, w 2022 r. wilki zabiły lub zraniły
329 sztuk bydła, 1336 sztuk owiec, 56 sztuk kóz i 10 sztuk koni. Stanowi to tylko ułamek
procenta pogłowia tych zwierząt gospodarskich w Polsce (0,003% bydła, 0,5% owiec, 0,09%
kóz, 0,006% koni). Za resztę przypadków śmierci inwentarza odpowiadają choroby,
komplikacje przy porodach, brak opieki weterynaryjnej i zaniedbania hodowców. Zatem to
nie wilki stanowią zagrożenie dla prowadzonych w Polsce hodowli zwierząt gospodarskich.
Odnosząc się natomiast do szkód powodowanych przez zwierzęta chronione, należy
podkreślić, że podstawową formą ochrony dobytku przed szkodami jest jego
zabezpieczenie. Zbieżne stanowisko wyraził również Trybunał Konstytucyjny w swoim
wyroku z 28 września 2015 r. (sygn. akt K 20/14), w którym stwierdził, iż „Obowiązkiem
właściciela jest dbałość o swój majątek i podejmowanie starań w celu jego ochrony.
Właściciel lub użytkownik mienia przewidując możliwość wyrządzenia szkody przez
zwierzęta objęte ochroną gatunkową, w pierwszej kolejności sam powinien podjąć
stosowne czynności, zmierzające do uniknięcia szkody lub zminimalizowania jej rozmiarów”.
Mimo to ustawa o ochronie przyrody przewiduje pomoc państwa osobom narażonym na
straty finansowe powodowane m.in. przez wilki, rysie czy niedźwiedzie. Na podstawie art.
126 ust. 4 ustawy o ochronie przyrody właściciele lub użytkownicy gospodarstw rolnych
i leśnych mogą współdziałać z regionalnym dyrektorem ochrony środowiska, a na obszarze
parku narodowego - z dyrektorem tego parku, w zakresie sposobów zabezpieczania upraw
i płodów rolnych, lasów oraz zwierząt gospodarskich przed szkodami powodowanymi m.in.
przez ww. zwierzęta. Współdziałanie to może obejmować budowę urządzeń lub wykonanie
zabiegów zapobiegających szkodom, finansowane z budżetu właściwego miejscowo
dyrektora parku narodowego lub regionalnego dyrektora ochrony środowiska, w ramach
zawartych umów cywilnoprawnych.
Niemniej, pragnę poinformować, że prowadzone są prace nad zmianą przepisów
dotyczących odpowiedzialności za szkody wyrządzone przez zwierzęta gatunków
chronionych: żubry, wilki, rysie, niedźwiedzie i bobry. Odszkodowanie będzie przysługiwało
za szkody wyrządzone przez ww. gatunki w mieniu, a nie jak w dotychczasowym brzmieniu
ustawy jedynie w odniesieniu do szkód powstałych w gospodarstwie rolnym, leśnym lub
rybackim, w uprawach, płodach rolnych, w pogłowiu zwierząt gospodarskich i w pasiekach.
Podobnie uregulowana zostanie kwestia współdziałania poszkodowanych z regionalnym
dyrektorem ochrony środowiska lub dyrektorem parku narodowego rozszerzając tę
możliwość do zabezpieczania mienia.
Dodatkowo w odpowiedzi na docierające do resortu sygnały i apele jednostek
samorządowych województwa podkarpackiego, zgłaszających problemy organizacyjne
(brak odpowiednio przeszkolonych ludzi) i finansowe (kosztowny sprzęt), w związku z
prowadzeniem działań polegających na płoszeniu problemowych osobników niedźwiedzia
z terenów zabudowanych, Generalny Dyrektor Ochrony Środowiska przystąpił do prac nad
projektem dedykowanym minimalizacji sygnalizowanych problemów. Założenia projektu
Generalny Dyrektor przedstawił Pani Wojewodzie na spotkaniu 9 kwietnia 2025 r.
w Rzeszowie.
Warto również wskazać, na działania organizacji pozarządowych w zakresie poprawy
koegzystencji ludzi i dzikich zwierząt. Podmioty te często prowadzą kampanie edukacyjne
(dedykowana poszczególnym grupom np. pszczelarzom, hodowcom bydła, lokalnym
-- 3 of 5 --
społecznościom), dostarczają tablice informacyjne o właściwym sposobie zachowania
czy przekazują narzędzia prewencyjne, np. grodzenia elektryczne. Przykładowo WWF
obecnie prowadzi projekt dotyczący właściwego zabezpieczania odpadów aby te nie
stanowiły atraktantu dla niedźwiedzi. Zgodnie z posiadaną wiedzą WWF w przeciągu 10 lat
przekazał różnym podmiotom ok. 120 kontenerów na odpady z zabezpieczeniami przed
otwarciem przez niedźwiedzie.
4. Jakie obecnie obowiązują procedury umożliwiające szybką i skuteczną reakcję w
sytuacjach bezpośredniego zagrożenia ze strony dzikich drapieżników, i czy są one
– zdaniem Ministerstwa – wystarczające?
W przypadku, gdy któryś z osobników gatunku chronionego np. wilka czy niedźwiedzia,
zaczyna nagle wykazywać nienaturalne, zagrażające bezpieczeństwu zachowanie,
świadczące o chorobie lub zaburzeniach behawioralnych, a wniosek o odstępstwo od
zakazu obiektywnie nie może być załatwiony w formie pisemnej, zainteresowany podmiot
może uzyskać decyzję ustną (art. 14 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks
postępowania administracyjnego2), po rozpatrzeniu wniosku złożonego drogą telefoniczną.
W tym celu należy skontaktować się telefonicznie z Generalną Dyrekcją Ochrony
Środowiska pod numery podane na stronie internetowej urzędu.
Niezależnie od przepisów związanych z ochroną przyrody, zwracam uwagę na art. 26 § 1
Kodeksu karnego3 - „nie popełnia przestępstwa, kto działa w celu uchylenia bezpośredniego
niebezpieczeństwa grożącego jakiemukolwiek dobru chronionemu prawem, jeżeli
niebezpieczeństwa nie można inaczej uniknąć, a dobro poświęcone przedstawia wartość
niższą od dobra ratowanego”. W tym kontekście zabicie zwierzęcia chronionego w stanie
wyższej konieczności może być uznane za legalne, ale każdorazowo podlega ocenie sądu.
Powyższe przepisy uznaje więc za wystarczające do podjęcia szybkiej i skutecznej reakcji
zagrożenia przez duże drapieżniki.
5. Czy w ocenie Ministerstwa obecny poziom ochrony wilka i innych dużych
drapieżników nie powinien zostać zrewidowany w kontekście coraz liczniejszych
incydentów zagrażających ludziom i zwierzętom gospodarskim?
Resort środowiska gromadzi i analizuje dane nt. szkód powodowanych przez gatunki
chronione, jak również nt. incydentów z ich udziałem. Obecnie nie przewiduje się zmian
prawnych związanych ze statusem ochronnym dużych drapieżników. Polska posiada
kompleksowy system minimalizowania konfliktów na linii człowiek – chronione gatunki
ssaków drapieżnych. System ten, jak wskazano w niniejszej odpowiedzi będzie usprawniany
odpowiednimi przepisami (projekt UD233).
Najlepszym sposobem na zapobieganie stratom w zwierzętach gospodarczych jest
stosowanie różnorodnych metod ochrony inwentarza (Bruns i in. 2020; Petridou i in. 2023;
Singer i in. 2023). Jak wskazują badania naukowe, w całym zasięgu występowania wilka
dochodzi do ataków na zwierzęta gospodarskie, a poziom szkód nie zależy od tego czy wilki
są w danym kraju gatunkiem łownym czy chronionym, lecz od stopnia zabezpieczenia
zwierząt gospodarskich przez hodowców (Bruns i in. 2020).
Ponadto, duże drapieżniki odgrywają ważną rolę w ekosystemach. Stojąc na szczycie
łańcucha pokarmowego, wpływają na stabilność całego ekosystemu i liczebność populacji
innych gatunków np. zwierząt kopytnych czy bobrów również powodujących straty w
uprawach rolnych czy leśnych. Dodatkowo, jako zwierzęta zależne od dużych i
2 Dz. U. z 2024 r. poz. 572
3 Dz.U. z 2025 r. poz. 383
-- 4 of 5 --
zróżnicowanych obszarów naturalnych, swoją obecnością wskazują i potwierdzają
różnorodność biologiczną danego terenu.
Z wyrazami szacunku
Z up. Ministra
Mikołaj Dorożała
Podsekretarz Stanu
Ministerstwo Klimatu i Środowiska
/ – podpisany cyfrowo/
Do wiadomości:
Departament Spraw Parlamentarnych w KPRM
-- 5 of 5 --
info@klimat.gov.pl Ministerstwo Klimatu i Środowiska
www.gov.pl/klimat
Działamy zgodnie z EMAS - zarządzając instytucją, dbamy o środowisko
DOP-WŚ.050.46.2025.MKA
3882254.15510396.12588788
Warszawa, 25-07-2025
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację Posłanki Barbary Bartuś w sprawie narastającego zagrożenia
dla mieszkańców oraz zwierząt gospodarskich ze strony dzikich zwierząt drapieżnych, w tym
zwłaszcza wilków, na terenie pow. gorlickiego i okolicznych regionów, K10INT10638,
przedstawiam poniższe informacje.
1. Czy Ministerstwo Klimatu i Środowiska planuje podjąć systemowe działania
mające na celu przeciwdziałanie zagrożeniom stwarzanym przez dzikie zwierzęta
drapieżne na terenach zamieszkałych, w tym w szczególności przez wilki, rysie i
niedźwiedzie?
Pojawianie się osobników dziko występujących zwierząt blisko zabudowań czy zbliżających
się do obszarów zamieszkałych świadczy przecinaniu się miejsc życia tych zwierząt oraz
gospodarki człowieka wkraczającej w obszary życia dzikiej fauny. Nie budzi bowiem
żadnych wątpliwości, że gospodarowanie w środowisku, w szczególności w działach
produkcji podstawowej w rolnictwie, powoduje zajęcie i wyłączenie szeregu obszarów z ich
naturalnej funkcji ekosystemowej. Dziko występujące zwierzęta adaptują się do nowych
warunków, a przy okazji mogą powodować szkody. Jest to wynik oczywistego ryzyka
związanego z gospodarowaniem w środowisku. Pojawianie się osobników wilków w pobliżu
zabudowań pokazuje, że populacja krajowa się wzmacnia, ale równocześnie nie powoduje
to automatycznie bezpośredniego zagrożenia dla ludzi. Natomiast głównym powodem
pojawiania się niedźwiedzi wśród zabudowań jest poszukiwanie pokarmu. Niedźwiedzie
łatwo przyzwyczają się do miejsca i sposobu jego zdobywania. Ograniczenie dostępu do
pokarmu pochodzenia antropogenicznego jest uważane za najskuteczniejszy oraz kluczowy
sposób zapobiegania warunkowaniu na taki pokarm, a w konsekwencji sytuacjom
konfliktowym z udziałem niedźwiedzi, ze wskaźnikami sukcesu sięgającymi do >90%
redukcji takich incydentów (Majić Skrbinśek i in. 2015. Defining, preventing, and reacting to
problem bear behaviour in Europe. Report to DG Environment, European Commission, by
Istituto Ecologia Applicata, Romę under contract no. 07.0307/2013/654446/S/ER/B3).
Jednocześnie potrzebne jest również podejmowanie działań mających na celu wzmocnienie
bazy pokarmowej gatunku na obszarach oddalonych od siedzib ludzkich.
-- 1 of 5 --
Spośród różnych metod warunkowania awersyjnego, strzelanie do zwierzęcia kulami
gumowymi jest najbardziej skuteczne. W związku z tym zainicjowane zostały działania w
kierunku zmiany przepisów umożliwiających użycie broni palnej z amunicją niepenetrującą
do płoszenia dużych drapieżników przez myśliwych lub inne wyznaczone do tego celu
osoby. Inicjatywa ta wynika z doniesień wskazujących na brak skuteczności stosowanych
do tej pory środków, tj. wystrzałów z broni gazowej do 17J z użyciem kul gumowych, które
nie stanowią w praktyce wystarczająco silnego bodźca do przepłoszenia dorosłych
osobników niedźwiedzi.
Polska posiada kompleksowy system minimalizowania konfliktów na linii człowiek-
zwierzęta objęte ochronną gatunkową (np. wilk, niedźwiedź, żubr, ryś). Do tego systemu
należy zaliczyć możliwość uzyskania derogacji związanych z eliminacją czy płoszeniem
poszczególnych osobników, system odszkodowań oraz edukacji i współdziałania (wsparcia
podmiotów narażonych na szkody).
2. Czy planowana jest zmiana przepisów lub praktyki dotyczącej odstrzału
interwencyjnego i zarządzania populacją tych gatunków, zwłaszcza w sytuacjach,
gdy dochodzi do powtarzających się przypadków zbliżania się drapieżników do
osad ludzkich?
Zgodnie z przepisami ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody1 możliwe jest
uzyskanie zezwolenia na odstępstwo od zakazów wobec osobników wilka – np. na umyślne
płoszenie, umyślne przemieszczanie z miejsc regularnego przebywania w inne miejsce, czy
zabijanie. Zezwolenia wydawane są przez właściwego miejscowo regionalnego dyrektora
ochrony środowiska (w zakresie umyślnego płoszenia i przemieszczania), Generalnego
Dyrektora Ochrony Środowiska (w zakresie umyślnego zabijania) oraz Ministra Klimatu i
Środowiska (w przypadku, gdy czynności mają być wykonane na terenie parku
narodowego). Mogą być one wydawane w przypadku braku rozwiązań alternatywnych,
jeżeli wnioskowane działania nie są szkodliwe dla zachowania we właściwym stanie ochrony
gatunków chronionych oraz przy spełnieniu jednej z przesłanek indywidualnych, takich jak
na przykład interes zdrowia lub bezpieczeństwa powszechnego. W przypadku, gdy
zagrożenie jest udokumentowane oraz gdy spełnione są wszystkie przesłanki niezbędne do
wydania zezwolenia nie ma przeciwskazań, aby je uzyskać.
Odnosząc się do wprowadzenia zmian w krajowych przepisach umożliwiających zarządzanie
populacjami dużych drapieżników, przez co zapewne należy rozumieć przeniesienie ich na
listę gatunków częściowo chronionych lub łownych, zwracam uwagę, iż ze względu na
prawo UE (dyrektywy w sprawie ochrony siedlisk przyrodniczych oraz dzikiej fauny i flory
tzw. Dyrektywy Siedliskowej) takie rozważania mogą dotyczyć jedynie wilka.
Należy jednak wskazać, że zmiana statusu prawnego wilka z gatunku chronionego
na gatunek łowny jest niezasadna ze względu na specyfikę omawianego gatunku. Wilk
to gatunek żyjący w grupach rodzinnych, a odstrzały powodują zaburzenia struktury
socjalnej grupy rodzinnej, która warunkuje współpracę w grupie i dzielenie się pokarmem.
Powstałe w wyniku odstrzału niewielkie, niedoświadczone grupy lub młode, osierocone
wilki pozbawione wsparcia rodziców nie mają jeszcze umiejętności polowania na największą
i trudną zdobycz (jelenie, łosie i dziki), dlatego chętniej polują na mniejsze ofiary, np. sarny.
Łatwiejszą zdobyczą są dla nich też zwierzęta gospodarskie, co może powodować wzrost
szkód w inwentarzu. Należy również zauważyć, że wbrew powszechnemu przekonaniu, tam
gdzie poluje się na wilki, poziom szkód w inwentarzu nie spada, a może nawet wzrastać
(Wielgus i Peebles 2014; Šuba J. i in. 2023).
1 Dz. U. z 2024 r. poz. 1478, ze zm.
-- 2 of 5 --
3. Czy Ministerstwo rozważa wprowadzenie specjalnego programu wsparcia dla
mieszkańców i hodowców z terenów wiejskich i górskich, którzy ponieśli szkody
z tytułu ataków dzikich zwierząt?
Na wstępie należy zauważyć, że ataki wilków na zwierzęta gospodarskie stanowią znikomy
procent wszystkich upadków bydła w polskich gospodarstwach rolnych. Zgodnie z danymi
uzyskanymi z regionalnych dyrekcji ochrony środowiska, w 2022 r. wilki zabiły lub zraniły
329 sztuk bydła, 1336 sztuk owiec, 56 sztuk kóz i 10 sztuk koni. Stanowi to tylko ułamek
procenta pogłowia tych zwierząt gospodarskich w Polsce (0,003% bydła, 0,5% owiec, 0,09%
kóz, 0,006% koni). Za resztę przypadków śmierci inwentarza odpowiadają choroby,
komplikacje przy porodach, brak opieki weterynaryjnej i zaniedbania hodowców. Zatem to
nie wilki stanowią zagrożenie dla prowadzonych w Polsce hodowli zwierząt gospodarskich.
Odnosząc się natomiast do szkód powodowanych przez zwierzęta chronione, należy
podkreślić, że podstawową formą ochrony dobytku przed szkodami jest jego
zabezpieczenie. Zbieżne stanowisko wyraził również Trybunał Konstytucyjny w swoim
wyroku z 28 września 2015 r. (sygn. akt K 20/14), w którym stwierdził, iż „Obowiązkiem
właściciela jest dbałość o swój majątek i podejmowanie starań w celu jego ochrony.
Właściciel lub użytkownik mienia przewidując możliwość wyrządzenia szkody przez
zwierzęta objęte ochroną gatunkową, w pierwszej kolejności sam powinien podjąć
stosowne czynności, zmierzające do uniknięcia szkody lub zminimalizowania jej rozmiarów”.
Mimo to ustawa o ochronie przyrody przewiduje pomoc państwa osobom narażonym na
straty finansowe powodowane m.in. przez wilki, rysie czy niedźwiedzie. Na podstawie art.
126 ust. 4 ustawy o ochronie przyrody właściciele lub użytkownicy gospodarstw rolnych
i leśnych mogą współdziałać z regionalnym dyrektorem ochrony środowiska, a na obszarze
parku narodowego - z dyrektorem tego parku, w zakresie sposobów zabezpieczania upraw
i płodów rolnych, lasów oraz zwierząt gospodarskich przed szkodami powodowanymi m.in.
przez ww. zwierzęta. Współdziałanie to może obejmować budowę urządzeń lub wykonanie
zabiegów zapobiegających szkodom, finansowane z budżetu właściwego miejscowo
dyrektora parku narodowego lub regionalnego dyrektora ochrony środowiska, w ramach
zawartych umów cywilnoprawnych.
Niemniej, pragnę poinformować, że prowadzone są prace nad zmianą przepisów
dotyczących odpowiedzialności za szkody wyrządzone przez zwierzęta gatunków
chronionych: żubry, wilki, rysie, niedźwiedzie i bobry. Odszkodowanie będzie przysługiwało
za szkody wyrządzone przez ww. gatunki w mieniu, a nie jak w dotychczasowym brzmieniu
ustawy jedynie w odniesieniu do szkód powstałych w gospodarstwie rolnym, leśnym lub
rybackim, w uprawach, płodach rolnych, w pogłowiu zwierząt gospodarskich i w pasiekach.
Podobnie uregulowana zostanie kwestia współdziałania poszkodowanych z regionalnym
dyrektorem ochrony środowiska lub dyrektorem parku narodowego rozszerzając tę
możliwość do zabezpieczania mienia.
Dodatkowo w odpowiedzi na docierające do resortu sygnały i apele jednostek
samorządowych województwa podkarpackiego, zgłaszających problemy organizacyjne
(brak odpowiednio przeszkolonych ludzi) i finansowe (kosztowny sprzęt), w związku z
prowadzeniem działań polegających na płoszeniu problemowych osobników niedźwiedzia
z terenów zabudowanych, Generalny Dyrektor Ochrony Środowiska przystąpił do prac nad
projektem dedykowanym minimalizacji sygnalizowanych problemów. Założenia projektu
Generalny Dyrektor przedstawił Pani Wojewodzie na spotkaniu 9 kwietnia 2025 r.
w Rzeszowie.
Warto również wskazać, na działania organizacji pozarządowych w zakresie poprawy
koegzystencji ludzi i dzikich zwierząt. Podmioty te często prowadzą kampanie edukacyjne
(dedykowana poszczególnym grupom np. pszczelarzom, hodowcom bydła, lokalnym
-- 3 of 5 --
społecznościom), dostarczają tablice informacyjne o właściwym sposobie zachowania
czy przekazują narzędzia prewencyjne, np. grodzenia elektryczne. Przykładowo WWF
obecnie prowadzi projekt dotyczący właściwego zabezpieczania odpadów aby te nie
stanowiły atraktantu dla niedźwiedzi. Zgodnie z posiadaną wiedzą WWF w przeciągu 10 lat
przekazał różnym podmiotom ok. 120 kontenerów na odpady z zabezpieczeniami przed
otwarciem przez niedźwiedzie.
4. Jakie obecnie obowiązują procedury umożliwiające szybką i skuteczną reakcję w
sytuacjach bezpośredniego zagrożenia ze strony dzikich drapieżników, i czy są one
– zdaniem Ministerstwa – wystarczające?
W przypadku, gdy któryś z osobników gatunku chronionego np. wilka czy niedźwiedzia,
zaczyna nagle wykazywać nienaturalne, zagrażające bezpieczeństwu zachowanie,
świadczące o chorobie lub zaburzeniach behawioralnych, a wniosek o odstępstwo od
zakazu obiektywnie nie może być załatwiony w formie pisemnej, zainteresowany podmiot
może uzyskać decyzję ustną (art. 14 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks
postępowania administracyjnego2), po rozpatrzeniu wniosku złożonego drogą telefoniczną.
W tym celu należy skontaktować się telefonicznie z Generalną Dyrekcją Ochrony
Środowiska pod numery podane na stronie internetowej urzędu.
Niezależnie od przepisów związanych z ochroną przyrody, zwracam uwagę na art. 26 § 1
Kodeksu karnego3 - „nie popełnia przestępstwa, kto działa w celu uchylenia bezpośredniego
niebezpieczeństwa grożącego jakiemukolwiek dobru chronionemu prawem, jeżeli
niebezpieczeństwa nie można inaczej uniknąć, a dobro poświęcone przedstawia wartość
niższą od dobra ratowanego”. W tym kontekście zabicie zwierzęcia chronionego w stanie
wyższej konieczności może być uznane za legalne, ale każdorazowo podlega ocenie sądu.
Powyższe przepisy uznaje więc za wystarczające do podjęcia szybkiej i skutecznej reakcji
zagrożenia przez duże drapieżniki.
5. Czy w ocenie Ministerstwa obecny poziom ochrony wilka i innych dużych
drapieżników nie powinien zostać zrewidowany w kontekście coraz liczniejszych
incydentów zagrażających ludziom i zwierzętom gospodarskim?
Resort środowiska gromadzi i analizuje dane nt. szkód powodowanych przez gatunki
chronione, jak również nt. incydentów z ich udziałem. Obecnie nie przewiduje się zmian
prawnych związanych ze statusem ochronnym dużych drapieżników. Polska posiada
kompleksowy system minimalizowania konfliktów na linii człowiek – chronione gatunki
ssaków drapieżnych. System ten, jak wskazano w niniejszej odpowiedzi będzie usprawniany
odpowiednimi przepisami (projekt UD233).
Najlepszym sposobem na zapobieganie stratom w zwierzętach gospodarczych jest
stosowanie różnorodnych metod ochrony inwentarza (Bruns i in. 2020; Petridou i in. 2023;
Singer i in. 2023). Jak wskazują badania naukowe, w całym zasięgu występowania wilka
dochodzi do ataków na zwierzęta gospodarskie, a poziom szkód nie zależy od tego czy wilki
są w danym kraju gatunkiem łownym czy chronionym, lecz od stopnia zabezpieczenia
zwierząt gospodarskich przez hodowców (Bruns i in. 2020).
Ponadto, duże drapieżniki odgrywają ważną rolę w ekosystemach. Stojąc na szczycie
łańcucha pokarmowego, wpływają na stabilność całego ekosystemu i liczebność populacji
innych gatunków np. zwierząt kopytnych czy bobrów również powodujących straty w
uprawach rolnych czy leśnych. Dodatkowo, jako zwierzęta zależne od dużych i
2 Dz. U. z 2024 r. poz. 572
3 Dz.U. z 2025 r. poz. 383
-- 4 of 5 --
zróżnicowanych obszarów naturalnych, swoją obecnością wskazują i potwierdzają
różnorodność biologiczną danego terenu.
Z wyrazami szacunku
Z up. Ministra
Mikołaj Dorożała
Podsekretarz Stanu
Ministerstwo Klimatu i Środowiska
/ – podpisany cyfrowo/
Do wiadomości:
Departament Spraw Parlamentarnych w KPRM
-- 5 of 5 --