Odpowiedź na interpelację w sprawie ustawy o świadczeniu wspierającym Odpowiedź na interpelację nr 1061 w sprawie ustawy o świadczeniu wspierającym Odpowiadający: sekretarz stanu w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej Aleksandra Gajewska Warszawa, 25-03-2024 Szanowny Panie Marszałku, odpowiadając na interpelację poselską nr 1061 Pani Iwony Marii Kozłowskiej i Pani Anny Wojciechowskiej, w sprawie ustawy o świadczeniu wspierającym, poniżej przedstawiam stosowne informacje. Ad 1. Obowiązująca od 1 stycznia 2024 r. ustawa z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. poz. 1429) zmieniła dotychczasowy system świadczeń dla osób z niepełnosprawnościami oraz ich opiekunów poprzez wprowadzenie od 1 stycznia 2024 r. do systemu prawnego nowego świadczenia - świadczenia wspierającego kierowanego bezpośrednio do osoby z niepełnosprawnością w wieku od ukończenia 18 r. życia oraz modyfikację warunków przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego, w związku ze zmianą ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. W świetle nowych rozwiązań osoby z niepełnosprawnościami w wieku od ukończenia 18 roku życia mogą ubiegać się od 1 stycznia 2024 r. w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych o własne świadczenie wspierające, które przysługuje po uzyskaniu decyzji o poziomie potrzeby wsparcia – na poziomie od 70 do 100 pkt, wydanej w ramach zmodyfikowanego systemu orzecznictwa o niepełnosprawności, na podstawie ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych. Dodatkowo ustawa o świadczeniu wspierającym przewiduje pełną i bardzo szeroką ochronę praw nabytych przez opiekunów osób z niepełnosprawnościami, którzy nabyli lub nabędą prawo do świadczeń opiekuńczych, w tym prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, na podstawie przepisów obowiązujących do 31 grudnia 2023 r. Należy jednak podkreślić, że ww. ustawa wprowadza także prymat świadczenia wspierającego i prawa osoby z niepełnosprawnościami do podjęcia decyzji o samodzielnym pobieraniu tego świadczenia. Wyrazem tego jest art. 63 ust. 6 ustawy, zgodnie z którym przyznanie osobie z niepełnosprawnościami własnego świadczenia wspierającego wyklucza prawo jej opiekuna do pobierania świadczenia opiekuńczego, w tym świadczenia pielęgnacyjnego. W związku z powyższym, opiekunowie, którzy nabyli lub nabędą prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na zasadach przed wejściem w życie ustawy o świadczeniu wspierającym, tj. na zasadach obowiązujących do 31 grudnia 2023 r., mogą, stosownie do przepisów przejściowych ww. ustawy (art. 63), zachować do niego prawo na zasadzie ochrony praw nabytych na dotychczasowych warunkach, o ile osoba z niepełnosprawnościami, nad którą jest sprawowana opieka, nie będzie pobierała własnego świadczenia wspierającego. Jednocześnie należy podkreślić, że ubieganie się o świadczenie wspierające jest prawem a nie obowiązkiem osoby z niepełnosprawnościami. Ponadto należy wskazać, że w przypadku osób z niepełnosprawnościami, które mają opiekuna prawnego (którego sąd rodzinny wyznacza w przypadku całkowitego ubezwłasnowolnienia osoby), decyzję o tym czy ubiegać się o świadczenie wspierające podejmie tenże opiekun prawny. Zatem w sytuacji, gdy opiekun prawny osoby z niepełnosprawnościami jest jednocześnie opiekunem pobierającym świadczenie pielęgnacyjne w związku ze sprawowaniem opieki nad nią, to do jego decyzji należy to, czy pozostać na świadczeniu pielęgnacyjnym dla siebie czy ubiegać się w imieniu osoby z niepełnosprawnościami o świadczenie wspierające dla niej– świadczenie którym de facto i tak będzie zarządzał tenże opiekun prawny. Ad 2. Jak już wskazano w odpowiedzi na pytanie 1, ustawa o świadczeniu wspierającym wprowadza prymat świadczenia wspierającego, co oznacza, że opiekun będzie mógł kontynuować pobieranie świadczenia pielęgnacyjnego na zasadzie ochrony praw nabytych, tylko w sytuacji, gdy osoba z niepełnosprawnością nad którą sprawuje opiekę, nie skorzysta ze swojego prawa do ubiegania się i pobierania świadczenia wspierającego. W kwestii wsparcia kierowanego do osób z niepełnosprawnościami, informuję, że ww. osobie spełniającej warunki określone w ustawie o rencie socjalnej, może zostać przyznana renta socjalna. Do końca lutego 2024 r. renta socjalna wynosi 1588,44 zł. Od marca 2024 r. jej wysokość wzrasta do 1780,96 zł. Waloryzacja renty socjalnej następuje corocznie w ramach corocznej waloryzacji wysokości rent i emerytur, które to świadczenia emerytalno-rentowe mogą również otrzymywać osoby z niepełnosprawnościami. Od 1 października 2019 r. jest wypłacane świadczenie, o którym mowa w ustawie z dnia 31 lipca 2019 r. o świadczeniu uzupełniającym dla osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji. Świadczenie uzupełniające dla osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji przysługuje osobie, która nie posiada prawa do świadczeń pieniężnych finansowanych ze środków publicznych albo suma tych świadczeń (wraz ze świadczeniem uzupełniającym) o charakterze innym niż jednorazowe, wraz z kwotą wypłacaną przez zagraniczne instytucje właściwe do spraw emerytalno-rentowych, nie przekracza progu 2157,80 zł miesięcznie (do końca lutego 2024 r.), a od 1 marca 2024 r. - 2419,33 zł miesięcznie. Od 1 marca każdego roku jest waloryzowana kwota miesięcznego progu uprawniającego do świadczenia uzupełniającego na tych samych zasadach co emerytury i renty, zgodnie z ustawą z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Oznacza to, że wraz z podwyższeniem emerytur i rent w ramach waloryzacji, wzrasta analogicznie kwota miesięcznego progu uprawniającego do świadczenia uzupełniającego. Świadczenie uzupełniające przysługuje osobie uprawnionej w zróżnicowanej wysokości nie wyższej niż 500 zł miesięcznie. Zróżnicowanie wysokości tego świadczenia zależy od łącznej kwoty świadczeń pobieranych przez osobę uprawnioną ze środków publicznych (tzw. formuła złotówka za złotówkę). Ponadto, w ramach systemu świadczeń rodzinnych istnieje również możliwość przyznania osobie z niepełnosprawnościami zasiłku pielęgnacyjnego, w wysokości 215,84 zł miesięcznie. Ad 3. Ustawa o świadczeniu wspierającym wprowadziła szereg regulacji o charakterze osłonowym dla tych opiekunów osób z niepełnosprawnościami, którzy zaprzestaną pobierać świadczenia opiekuńcze, tj. świadczenie pielęgnacyjne, specjalny zasiłek opiekuńczy lub zasiłek dla opiekuna, w związku z wyborem przez osobę z niepełnosprawnościami świadczenia wspierającego. W szczególności, zgodnie z art. 6 ust. 1 ustawy o świadczeniu wpierającym, za opiekuna, który nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej ze względu na potrzebę udzielania wsparcia osobie pobierającej świadczenie wspierające, wspólnie z nią zamieszkującego i gospodarującego, Zakład Ubezpieczeń Społecznych opłaca ze środków budżetu państwa składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe z ubezpieczenia społecznego, na zasadach określonych w ustawie z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne na zasadach określonych w ustawie z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. Ponadto ustawa o świadczeniu wpierającym, w ramach regulacji osłonowych, przewiduje także możliwość uzyskania przez opiekuna zasiłku dla bezrobotnych, a także świadczenia przedemerytalnego oraz uruchomienie programu aktywizacji zawodowej dla opiekunów, którzy pobierali ww. świadczenia opiekuńcze. Ad 4. Ustawa o świadczeniu wspierającym przewiduje, że osoby z niepełnosprawnościami, w tym intelektualnymi, mogą korzystać ze wsparcia innych osób. Ustawa ta daje możliwość wnioskowania o świadczenie wspierające nie tylko przez osobę z niepełnosprawnością, ale także przez jej opiekuna prawnego (w sytuacji gdy osoba z niepełnosprawnością została całkowicie ubezwłasnowolniona) lub inną osobę upoważnioną do jej reprezentowania. Z wyrazami szacunku z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej Aleksandra Gajewska Sekretarz Stanu