Interpelacja nr 10603
Interpelacja w sprawie deregulacji wymogów kwalifikacji w zawodzie pracownika socjalnego
Zgłaszający:
•
Adresat:
Edukacja i Szkolnictwo (94%)
Zdrowie i Lecznictwo (35%)
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja w sprawie deregulacji wymogów kwalifikacji w zawodzie pracownika socjalnego
Interpelacja nr 10603
do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej
w sprawie deregulacji wymogów kwalifikacji w zawodzie pracownika socjalnego
Zgłaszający: Monika Wielichowska
Data wpływu: 30-06-2025
Szanowna Pani Minister,
do mojego biura poselskiego zwrócił się samorząd gminy Kłodzko. Władze gminy apelują o podjęcie działań mających na celu deregulację wymogów kwalifikacji w zawodzie pracownika socjalnego spowodowanych narastającymi problemami kadrowymi na stanowisku pracownika socjalnego występującymi w jednostkach organizacyjnych pomocy społecznej.
Władze gminy Kłodzko podnoszą, że od kilku lat na rynek pracy trafiają młodzi ludzie z roczników tzw. niżu demograficznego. Z roku na rok absolwentów jest coraz mniej, co rzutuje na zmniejszającą się liczbę potencjalnych nowych pracowników spełniających wymagania określone w art. 116 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej i w przepisach wykonawczych. Wójt gminy Kłodzko podaje przykład Ośrodka Pomocy Społecznej Gminy Kłodzko, który od dłuższego czasu funkcjonuje z trzema wakatami na stanowisku pracownika socjalnego do pracy w terenie.
Wójt gminy Kłodzko informuje, że udział kłodzkiego OPS-u w targach pracy w Nowej Rudzie (XXII edycja w powiecie kłodzkim w dniu 6.06.2025 r.) pokazał zainteresowanie podjęciem pracy na stanowisku pracownika socjalnego wśród osób poszukujących pracy na terenie powiatu kłodzkiego. Również ja, odwiedzając targi pracy, rozmawiając z pracownikami OPS, widziałam zainteresowanie rekrutacją, jednak z uwagi na niespełnienie wymogów ostatecznie nikt pracy podjąć nie może. Niestety żaden z potencjalnych kandydatów nie spełniał ustawowych wymogów formalnych dotyczących wykształcenia. Obecnie zgodnie z art. 116 pracownikiem socjalnym może być osoba, która spełnia co najmniej jeden z niżej wymienionych warunków:
1) posiada dyplom ukończenia kolegium pracowników służb społecznych;
2) ukończyła studia na kierunku praca socjalna lub w zakresie pracy socjalnej;
3) do dnia 31 grudnia 2013 r. ukończyła studia wyższe o specjalności przygotowującej do zawodu pracownika socjalnego na jednym z kierunków: pedagogika, pedagogika specjalna, politologia, polityka społeczna, psychologia, socjologia, nauki o rodzinie;
4) ukończyła studia podyplomowe z zakresu metodyki i metodologii pracy socjalnej w uczelni realizującej studia na kierunku praca socjalna lub w zakresie pracy socjalnej, po uprzednim ukończeniu studiów na jednym z kierunków, o których mowa w pkt 3.
Wójt gminy Kłodzko podnosi, że wymagania te są w ustawie oraz w aktach wykonawczych określone bardzo rygorystycznie, zawężając tym samym krąg poszukiwań do nielicznego grona osób legitymujących się wykształceniem, które można de facto uznać za niszowe. Jak informuje wójt gminy Kłodzko, pomimo podjęcia wszelkich możliwych działań, mających na celu pozyskanie pracowników socjalnych z rynku pracy, działania te nie przyniosły spodziewanych rezultatów.
Władze gminy Kłodzko zwracają uwagę, że problem ten dotyczy nie tylko Ośrodka Pomocy Społecznej Gminy Kłodzko. Jak informują w swoim apelu wiele jednostek organizacyjnych pomocy społecznej z całego województwa boryka się z podobnymi trudnościami w rekrutacji pracowników socjalnych. Ośrodki pomocy społecznej często zmuszone są funkcjonować w warunkach niepełnego zatrudnienia na przedmiotowym stanowisku. Pracownicy są przeciążeni pracą, mają nadmiar obowiązków i prace w znacznie zwiększonym terenie. Natomiast wieloletnie doświadczenie wskazuje, iż absolwenci m.in. pedagogiki, socjologii czy psychologii świetnie mogliby się sprawdzić jako pracownicy socjalni, zaś ich profil zawodowy odpowiada realnemu zapotrzebowaniu w tym zakresie.
Pani Minister!
Czy resort rozważy podjęcie działań mających na celu deregulację zawodu pracownika socjalnego i dopuszczenie do jego wykonywania szerszego grona kompetentnych i chętnych do pracy osób?
Z wyrazami szacunku MONIKA WIELICHOWSKA
Poseł na Sejm Rzeczypospolitej Polskiej
Interpelacja nr 10603
do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej
w sprawie deregulacji wymogów kwalifikacji w zawodzie pracownika socjalnego
Zgłaszający: Monika Wielichowska
Data wpływu: 30-06-2025
Szanowna Pani Minister,
do mojego biura poselskiego zwrócił się samorząd gminy Kłodzko. Władze gminy apelują o podjęcie działań mających na celu deregulację wymogów kwalifikacji w zawodzie pracownika socjalnego spowodowanych narastającymi problemami kadrowymi na stanowisku pracownika socjalnego występującymi w jednostkach organizacyjnych pomocy społecznej.
Władze gminy Kłodzko podnoszą, że od kilku lat na rynek pracy trafiają młodzi ludzie z roczników tzw. niżu demograficznego. Z roku na rok absolwentów jest coraz mniej, co rzutuje na zmniejszającą się liczbę potencjalnych nowych pracowników spełniających wymagania określone w art. 116 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej i w przepisach wykonawczych. Wójt gminy Kłodzko podaje przykład Ośrodka Pomocy Społecznej Gminy Kłodzko, który od dłuższego czasu funkcjonuje z trzema wakatami na stanowisku pracownika socjalnego do pracy w terenie.
Wójt gminy Kłodzko informuje, że udział kłodzkiego OPS-u w targach pracy w Nowej Rudzie (XXII edycja w powiecie kłodzkim w dniu 6.06.2025 r.) pokazał zainteresowanie podjęciem pracy na stanowisku pracownika socjalnego wśród osób poszukujących pracy na terenie powiatu kłodzkiego. Również ja, odwiedzając targi pracy, rozmawiając z pracownikami OPS, widziałam zainteresowanie rekrutacją, jednak z uwagi na niespełnienie wymogów ostatecznie nikt pracy podjąć nie może. Niestety żaden z potencjalnych kandydatów nie spełniał ustawowych wymogów formalnych dotyczących wykształcenia. Obecnie zgodnie z art. 116 pracownikiem socjalnym może być osoba, która spełnia co najmniej jeden z niżej wymienionych warunków:
1) posiada dyplom ukończenia kolegium pracowników służb społecznych;
2) ukończyła studia na kierunku praca socjalna lub w zakresie pracy socjalnej;
3) do dnia 31 grudnia 2013 r. ukończyła studia wyższe o specjalności przygotowującej do zawodu pracownika socjalnego na jednym z kierunków: pedagogika, pedagogika specjalna, politologia, polityka społeczna, psychologia, socjologia, nauki o rodzinie;
4) ukończyła studia podyplomowe z zakresu metodyki i metodologii pracy socjalnej w uczelni realizującej studia na kierunku praca socjalna lub w zakresie pracy socjalnej, po uprzednim ukończeniu studiów na jednym z kierunków, o których mowa w pkt 3.
Wójt gminy Kłodzko podnosi, że wymagania te są w ustawie oraz w aktach wykonawczych określone bardzo rygorystycznie, zawężając tym samym krąg poszukiwań do nielicznego grona osób legitymujących się wykształceniem, które można de facto uznać za niszowe. Jak informuje wójt gminy Kłodzko, pomimo podjęcia wszelkich możliwych działań, mających na celu pozyskanie pracowników socjalnych z rynku pracy, działania te nie przyniosły spodziewanych rezultatów.
Władze gminy Kłodzko zwracają uwagę, że problem ten dotyczy nie tylko Ośrodka Pomocy Społecznej Gminy Kłodzko. Jak informują w swoim apelu wiele jednostek organizacyjnych pomocy społecznej z całego województwa boryka się z podobnymi trudnościami w rekrutacji pracowników socjalnych. Ośrodki pomocy społecznej często zmuszone są funkcjonować w warunkach niepełnego zatrudnienia na przedmiotowym stanowisku. Pracownicy są przeciążeni pracą, mają nadmiar obowiązków i prace w znacznie zwiększonym terenie. Natomiast wieloletnie doświadczenie wskazuje, iż absolwenci m.in. pedagogiki, socjologii czy psychologii świetnie mogliby się sprawdzić jako pracownicy socjalni, zaś ich profil zawodowy odpowiada realnemu zapotrzebowaniu w tym zakresie.
Pani Minister!
Czy resort rozważy podjęcie działań mających na celu deregulację zawodu pracownika socjalnego i dopuszczenie do jego wykonywania szerszego grona kompetentnych i chętnych do pracy osób?
Z wyrazami szacunku MONIKA WIELICHOWSKA
Poseł na Sejm Rzeczypospolitej Polskiej
Odpowiedź urzędowa
Podsekretarz stanu Katarzyna Nowakowska
Audyt odpowiedzi: Wskaźnik lania wody & konkretności
Bardzo konkretna
Automatyczna analiza lingwistyczno-statystyczna pisma resortu
Lanie wody
5%
Konkretność
95%
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
Twarde liczby / kwoty
0 kwot, 0 %
Precyzyjne daty
23
Odpowiedź na punkty
✓ Tak (Ad 1, Pkt...)
Gęstość faktów
6.7 / 1k zn.
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (23)
- Resort odnosi się punkt po punkcie do pytań posła
Urzędowe załączniki i odpowiedzi:
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
10374 znaków
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
BM-II.059.1.321.2025
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 10603 Pani Posłanki Moniki Wielichowskiej z 3 lipca 2025 r.
w kwestii deregulacji zawodu regulowanego pracownik socjalny, proszę przyjąć poniższe
wyjaśnienia.
Departament Pomocy Społecznej systematycznie analizuje dane o zatrudnieniu w Polsce
pracowników socjalnych w ośrodkach pomocy społecznej, centrach usług społecznych oraz
innych jednostkach organizacyjnych pomocy społecznej. Dane te publikowane są na stronie
internetowej Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej w postaci rocznych
sprawozdań resortowych1. Analizy prowadzi się porównując zatrudnienie pracowników
socjalnych rok do roku, a także w odstępach 10 letnich.
Z uwagi na poczynione obserwacje wprowadzono zmiany w zapisie art. 116 ust. 1 pkt 2
ustawy z dnia 12 marca 2004 roku o pomocy społecznej, otwierające dostęp do zawodu
pracownika socjalnego osobom, które ukończyły studia w zakresie pracy socjalnej, bez
względu na ukończony przez nie kierunek studiów. W ślad za tymi zmianami weszło w życie
rozporządzenie Ministra Rodziny i Polityki Społecznej w sprawie minimalnych wymogów
programowych dla studiów podyplomowych z zakresu metodyki i metodologii pracy
socjalnej w uczelni realizującej studia na kierunku praca socjalna lub w zakresie pracy
socjalnej (Dz.U. z 28 października 2021 r. poz. 1962). Rozporządzenie pozwala uzyskać
uprawnienia do wykonywania zawodu pracownika socjalnego także osobom, które
zrealizowały kształcenie na kierunkach: pedagogika, pedagogika specjalna, politologia,
polityka społeczna, psychologia, socjologia, nauki o rodzinie i ukończyły wskazane
przepisami studia podyplomowe. W efekcie zaobserwowano mniejsze spadki w zatrudnieniu
pracowników socjalnych w ośrodkach pomocy społecznej, licząc liczbę zatrudnionych rok do
roku, wg stanu na ostatni dzień grudnia.
Niezależnie od tego, w roku 2024 podjęto intensywne i do dziś prowadzone prace nad
przepisami gwarantującymi dalsze poszerzenie uznawanych uprawnień, pozwalających na
wykonywanie zawodu pracownika socjalnego. Wprowadzenie projektowanych zmian do
przepisów regulujących tę kwestię przyniesie znaczącą poprawę w zatrudnieniu
pracowników socjalnych w jednostkach organizacyjnych pomocy społecznej.
Odnośnie pytania o możliwość deregulacji zawodu pracownika socjalnego informuję, że jest
to zawód regulowany ze względu na potrzebę ochrony interesów osób i grup społecznie
najwrażliwszych, której skuteczność ma istotne znaczenie w perspektywie wzmacniania
zaufania do państwa i jego instytucji. Odpowiedzialne zarządzanie ryzykiem socjalnym jest
bowiem kluczowe dla budowania stabilnego i sprawiedliwego społeczeństwa.
1Na dzień wysyłki niniejszego pisma aktualne jest sprawozdanie MRiPS-06 – Dział 2. „Zatrudnienie w systemie
pomocy społecznej”
-- 1 of 3 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
Trzeba podkreślić, że z perspektywy cechującego państwa rozwinięte dążenia do
przeciwdziałania ryzykom socjalnym, prawne umocowanie zawodu pracownika socjalnego
ma kluczowe znaczenie. Implikuje to konieczność rygorystycznego przestrzegania
standardów jego nauczania i wykonywania. W Polsce już ustawą z 16 sierpnia 1923 r.
o opiece społecznej wskazano ogólne założenia tworzonej wówczas od podstaw opieki
społecznej, choć za pierwsze polskie regulacje dotyczące zawodu pracownika socjalnego
można uznać dopiero ustawę z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej oraz ustawę
z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, która wprowadziła chronione prawem
standardy wykonywania i nauczania tego zawodu. Wykonujący go pracownicy nieustannie
doskonalą swoje umiejętności w oparciu o specjalistyczną wiedzę, zapewniającą unikalne
kompetencje zawodowe. Proces ten manifestuje się także zrzeszaniem się wykształconych
pracowników socjalnych w związki zawodowe (np. Związek Zawodowy Pracowników
Socjalnych, czy Polska Federacja Pracowników Socjalnych i Pomocy Społecznej),
powstawaniem stowarzyszeń pracowników socjalnych (w tym od 1986 r. Polskiego
Towarzystwa Pracowników Socjalnych PTPS), a także powstaniem Polskiego
Stowarzyszenia Szkół Pracy Socjalnej (PSSPS), działającego już ponad trzy dekady
i zrzeszającego obecnie 34 szkoły pracy socjalnej, w tym wszystkie największe uczelnie
krajowe2. Zawód pracownika socjalnego nie jest zatem zawodem „niszowym”. Posiada
ugruntowaną tradycję i odgrywa doniosłą rolę w wymiarze ogólnie rozumianej polityki
społecznej. Jego deregulacja pociągnęłaby za sobą negatywne skutki społeczne,
przyczyniając się do utraty prestiżu międzynarodowego Polski jako kraju członkowskiego
Unii Europejskiej, będącej wspólnotą państw cywilizowanych, w których zawód pracownika
socjalnego cieszy się bardzo dużym uznaniem.
Wśród ryzyk socjalnych, których negatywnym skutkom z mocy ustawy z dnia 12 marca
2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2024 r. poz. 1283 i 1572, art. 7) przeciwdziałają i które
ograniczają pracownicy socjalni wymienić należy: ubóstwo; sieroctwo; bezdomność;
bezrobocie; niepełnosprawność; długotrwałą lub ciężką chorobę; przemoc domową;
bezradność w sprawach opiekuńczo-wychowawczych i prowadzenia gospodarstwa
domowego, zwłaszcza w rodzinach niepełnych lub wielodzietnych; trudności w integracji
cudzoziemców, którzy uzyskali w Rzeczypospolitej Polskiej status uchodźcy, ochronę
uzupełniającą lub zezwolenie na pobyt czasowy udzielone w związku z okolicznością, o której
mowa w art. 159 ust. 1 pkt 1 lit. c lub d ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach;
trudności w przystosowaniu do życia po zwolnieniu z zakładu karnego; alkoholizm lub
narkomanię; zdarzenia losowe i sytuacje kryzysowe; klęski żywiołowe lub ekologiczne.
Działania podejmowane przez pracowników socjalnych stanowią też odpowiedź na potrzebę
ochrony macierzyństwa lub wielodzietności, czy zapewnienia ochrony i opieki ofiarom
handlu ludźmi.
Ośrodki pomocy społecznej, w których działają pracownicy socjalni wykonują też liczne
i ważne zadania z mocy innych przepisów, do których należą m.in.: ustawa z dnia 8 marca
1990 r. o samorządzie gminnym; ustawa z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny
i systemie pieczy zastępczej; ustawa z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu przemocy
w rodzinie; ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych; ustawa z dnia 7
września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów; ustawa z dnia 11 lutego
2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci; ustawa z dnia 7 września 1991 r.
o systemie oświaty; ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej
2 PSSPS jest też aktywnym członkiem zbiorowym EASSW (European Asociation of Schools of Social Work)
oraz stowarzyszenia CERTS/ERCSW (European Resource Centre for Research in Social Work).
-- 2 of 3 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
finansowanych ze środków publicznych; ustawa z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie
zdrowia psychicznego; ustawa z dnia 5 grudnia 2014 r. o Karcie Dużej Rodziny; ustawa z dnia
4 listopada 2016 r. o wsparciu kobiet w ciąży i rodzin „Za życiem”; ustawa z dnia 10 maja
2018 r. o ochronie danych osobowych; ustawa z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu
i wypłacie zasiłków dla opiekunów; rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 maja 2018 r.
w sprawie szczegółowych warunków realizacji rządowego programu "Dobry start"; inne
ustawy i przepisy wykonawcze oraz uchwały rad gmin i zarządzenia wójtów gmin.
Wobec takich wyzwań zawód pracownika socjalnego wymaga uzyskania kwalifikacji, które
nabyć można jedynie poprzez uzyskanie odpowiedniego wykształcenia. Obejmują one
zwłaszcza: umiejętność rozpoznawania rzeczywistych potrzeb i problemów osób
w niedostatku z uwzględnieniem jego przyczyn społecznych, kulturowych, psychologicznych
i zdrowotnych; umiejętność koordynacji wysiłków podejmowanych na rzecz osób, rodzin
i grup w niedostatku poprzez łączenie działań różnych instytucji i organizacji celem
zapewnienia im kompleksowej pomocy; umiejętność zastosowania dostępnych form
wsparcia; umiejętność motywowania oraz wspierania osób i rodzin w sposób umożliwiający
im nie tylko doraźne, ale i trwałe przezwyciężenie trudności, z którymi się mierzą; empatię
i zaawansowaną umiejętność komunikacji pozwalającą na skuteczne nawiązywanie kontaktu
z osobami potrzebującymi wsparcia.
Pracownik socjalny odgrywa kluczową rolę w organizowaniu i koordynowaniu pomocy
społecznej, a ze względu na posiadane kompetencje ma ustawowo zagwarantowaną
wyłączność na przeprowadzanie wywiadów środowiskowych oraz prowadzenie pracy
socjalnej (art. 107 i art. 119 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej). Nie
wykonuje on pracy urzędnika działającego poza siedzibą swojego miejsca zatrudnienia, ale
kształtuje wsparcie społeczne w sposób uwzględniający wszystkie podstawowe formy pracy
socjalnej (interwencja, opieka, pomoc, substytucja) dla osiągnięcia długofalowych
rezultatów przy możliwie najbardziej efektywnym wykorzystaniu zasobów społecznych.
Nie można zatem twierdzić, że wykształcenie pracownika socjalnego jest „wykształceniem
niszowym”, co zarazem sugerowałoby, iż zawód jest mało istotnym elementem działania
samorządów, do którego zobligowane są one jedynie formalnie. Deregulacja oznaczałby
w tym wypadku regres w wymiarze polityki społecznej i powrót do czasów, gdy zawód
pracownika socjalnego nie był sformalizowany i prawnie chroniony. Wiązałaby się to też
z obniżeniem jego statusu i zaufania społecznego jakim się cieszy, a pośrednio też
z obniżeniem zaufania do instytucji państwa i jego organów. Trudności związane
z zatrudnieniem pracowników socjalnych powinny skłaniać raczej do przyjrzenia się
warunkom ich zatrudnienia.
Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej stoi na stanowisku, że nie ma podstaw do
deregulacji zawodu pracownika socjalnego, zwłaszcza, iż prowadzone są prace projektowe
nad przepisami o pomocy społecznej, mające na celu zwiększenie w obszarze pomocy
społecznej zatrudnienia w tym zawodzie.
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
Katarzyna Nowakowska
Podsekretarz Stanu
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/
-- 3 of 3 --
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
BM-II.059.1.321.2025
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 10603 Pani Posłanki Moniki Wielichowskiej z 3 lipca 2025 r.
w kwestii deregulacji zawodu regulowanego pracownik socjalny, proszę przyjąć poniższe
wyjaśnienia.
Departament Pomocy Społecznej systematycznie analizuje dane o zatrudnieniu w Polsce
pracowników socjalnych w ośrodkach pomocy społecznej, centrach usług społecznych oraz
innych jednostkach organizacyjnych pomocy społecznej. Dane te publikowane są na stronie
internetowej Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej w postaci rocznych
sprawozdań resortowych1. Analizy prowadzi się porównując zatrudnienie pracowników
socjalnych rok do roku, a także w odstępach 10 letnich.
Z uwagi na poczynione obserwacje wprowadzono zmiany w zapisie art. 116 ust. 1 pkt 2
ustawy z dnia 12 marca 2004 roku o pomocy społecznej, otwierające dostęp do zawodu
pracownika socjalnego osobom, które ukończyły studia w zakresie pracy socjalnej, bez
względu na ukończony przez nie kierunek studiów. W ślad za tymi zmianami weszło w życie
rozporządzenie Ministra Rodziny i Polityki Społecznej w sprawie minimalnych wymogów
programowych dla studiów podyplomowych z zakresu metodyki i metodologii pracy
socjalnej w uczelni realizującej studia na kierunku praca socjalna lub w zakresie pracy
socjalnej (Dz.U. z 28 października 2021 r. poz. 1962). Rozporządzenie pozwala uzyskać
uprawnienia do wykonywania zawodu pracownika socjalnego także osobom, które
zrealizowały kształcenie na kierunkach: pedagogika, pedagogika specjalna, politologia,
polityka społeczna, psychologia, socjologia, nauki o rodzinie i ukończyły wskazane
przepisami studia podyplomowe. W efekcie zaobserwowano mniejsze spadki w zatrudnieniu
pracowników socjalnych w ośrodkach pomocy społecznej, licząc liczbę zatrudnionych rok do
roku, wg stanu na ostatni dzień grudnia.
Niezależnie od tego, w roku 2024 podjęto intensywne i do dziś prowadzone prace nad
przepisami gwarantującymi dalsze poszerzenie uznawanych uprawnień, pozwalających na
wykonywanie zawodu pracownika socjalnego. Wprowadzenie projektowanych zmian do
przepisów regulujących tę kwestię przyniesie znaczącą poprawę w zatrudnieniu
pracowników socjalnych w jednostkach organizacyjnych pomocy społecznej.
Odnośnie pytania o możliwość deregulacji zawodu pracownika socjalnego informuję, że jest
to zawód regulowany ze względu na potrzebę ochrony interesów osób i grup społecznie
najwrażliwszych, której skuteczność ma istotne znaczenie w perspektywie wzmacniania
zaufania do państwa i jego instytucji. Odpowiedzialne zarządzanie ryzykiem socjalnym jest
bowiem kluczowe dla budowania stabilnego i sprawiedliwego społeczeństwa.
1Na dzień wysyłki niniejszego pisma aktualne jest sprawozdanie MRiPS-06 – Dział 2. „Zatrudnienie w systemie
pomocy społecznej”
-- 1 of 3 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
Trzeba podkreślić, że z perspektywy cechującego państwa rozwinięte dążenia do
przeciwdziałania ryzykom socjalnym, prawne umocowanie zawodu pracownika socjalnego
ma kluczowe znaczenie. Implikuje to konieczność rygorystycznego przestrzegania
standardów jego nauczania i wykonywania. W Polsce już ustawą z 16 sierpnia 1923 r.
o opiece społecznej wskazano ogólne założenia tworzonej wówczas od podstaw opieki
społecznej, choć za pierwsze polskie regulacje dotyczące zawodu pracownika socjalnego
można uznać dopiero ustawę z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej oraz ustawę
z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, która wprowadziła chronione prawem
standardy wykonywania i nauczania tego zawodu. Wykonujący go pracownicy nieustannie
doskonalą swoje umiejętności w oparciu o specjalistyczną wiedzę, zapewniającą unikalne
kompetencje zawodowe. Proces ten manifestuje się także zrzeszaniem się wykształconych
pracowników socjalnych w związki zawodowe (np. Związek Zawodowy Pracowników
Socjalnych, czy Polska Federacja Pracowników Socjalnych i Pomocy Społecznej),
powstawaniem stowarzyszeń pracowników socjalnych (w tym od 1986 r. Polskiego
Towarzystwa Pracowników Socjalnych PTPS), a także powstaniem Polskiego
Stowarzyszenia Szkół Pracy Socjalnej (PSSPS), działającego już ponad trzy dekady
i zrzeszającego obecnie 34 szkoły pracy socjalnej, w tym wszystkie największe uczelnie
krajowe2. Zawód pracownika socjalnego nie jest zatem zawodem „niszowym”. Posiada
ugruntowaną tradycję i odgrywa doniosłą rolę w wymiarze ogólnie rozumianej polityki
społecznej. Jego deregulacja pociągnęłaby za sobą negatywne skutki społeczne,
przyczyniając się do utraty prestiżu międzynarodowego Polski jako kraju członkowskiego
Unii Europejskiej, będącej wspólnotą państw cywilizowanych, w których zawód pracownika
socjalnego cieszy się bardzo dużym uznaniem.
Wśród ryzyk socjalnych, których negatywnym skutkom z mocy ustawy z dnia 12 marca
2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2024 r. poz. 1283 i 1572, art. 7) przeciwdziałają i które
ograniczają pracownicy socjalni wymienić należy: ubóstwo; sieroctwo; bezdomność;
bezrobocie; niepełnosprawność; długotrwałą lub ciężką chorobę; przemoc domową;
bezradność w sprawach opiekuńczo-wychowawczych i prowadzenia gospodarstwa
domowego, zwłaszcza w rodzinach niepełnych lub wielodzietnych; trudności w integracji
cudzoziemców, którzy uzyskali w Rzeczypospolitej Polskiej status uchodźcy, ochronę
uzupełniającą lub zezwolenie na pobyt czasowy udzielone w związku z okolicznością, o której
mowa w art. 159 ust. 1 pkt 1 lit. c lub d ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach;
trudności w przystosowaniu do życia po zwolnieniu z zakładu karnego; alkoholizm lub
narkomanię; zdarzenia losowe i sytuacje kryzysowe; klęski żywiołowe lub ekologiczne.
Działania podejmowane przez pracowników socjalnych stanowią też odpowiedź na potrzebę
ochrony macierzyństwa lub wielodzietności, czy zapewnienia ochrony i opieki ofiarom
handlu ludźmi.
Ośrodki pomocy społecznej, w których działają pracownicy socjalni wykonują też liczne
i ważne zadania z mocy innych przepisów, do których należą m.in.: ustawa z dnia 8 marca
1990 r. o samorządzie gminnym; ustawa z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny
i systemie pieczy zastępczej; ustawa z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu przemocy
w rodzinie; ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych; ustawa z dnia 7
września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów; ustawa z dnia 11 lutego
2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci; ustawa z dnia 7 września 1991 r.
o systemie oświaty; ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej
2 PSSPS jest też aktywnym członkiem zbiorowym EASSW (European Asociation of Schools of Social Work)
oraz stowarzyszenia CERTS/ERCSW (European Resource Centre for Research in Social Work).
-- 2 of 3 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
finansowanych ze środków publicznych; ustawa z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie
zdrowia psychicznego; ustawa z dnia 5 grudnia 2014 r. o Karcie Dużej Rodziny; ustawa z dnia
4 listopada 2016 r. o wsparciu kobiet w ciąży i rodzin „Za życiem”; ustawa z dnia 10 maja
2018 r. o ochronie danych osobowych; ustawa z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu
i wypłacie zasiłków dla opiekunów; rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 maja 2018 r.
w sprawie szczegółowych warunków realizacji rządowego programu "Dobry start"; inne
ustawy i przepisy wykonawcze oraz uchwały rad gmin i zarządzenia wójtów gmin.
Wobec takich wyzwań zawód pracownika socjalnego wymaga uzyskania kwalifikacji, które
nabyć można jedynie poprzez uzyskanie odpowiedniego wykształcenia. Obejmują one
zwłaszcza: umiejętność rozpoznawania rzeczywistych potrzeb i problemów osób
w niedostatku z uwzględnieniem jego przyczyn społecznych, kulturowych, psychologicznych
i zdrowotnych; umiejętność koordynacji wysiłków podejmowanych na rzecz osób, rodzin
i grup w niedostatku poprzez łączenie działań różnych instytucji i organizacji celem
zapewnienia im kompleksowej pomocy; umiejętność zastosowania dostępnych form
wsparcia; umiejętność motywowania oraz wspierania osób i rodzin w sposób umożliwiający
im nie tylko doraźne, ale i trwałe przezwyciężenie trudności, z którymi się mierzą; empatię
i zaawansowaną umiejętność komunikacji pozwalającą na skuteczne nawiązywanie kontaktu
z osobami potrzebującymi wsparcia.
Pracownik socjalny odgrywa kluczową rolę w organizowaniu i koordynowaniu pomocy
społecznej, a ze względu na posiadane kompetencje ma ustawowo zagwarantowaną
wyłączność na przeprowadzanie wywiadów środowiskowych oraz prowadzenie pracy
socjalnej (art. 107 i art. 119 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej). Nie
wykonuje on pracy urzędnika działającego poza siedzibą swojego miejsca zatrudnienia, ale
kształtuje wsparcie społeczne w sposób uwzględniający wszystkie podstawowe formy pracy
socjalnej (interwencja, opieka, pomoc, substytucja) dla osiągnięcia długofalowych
rezultatów przy możliwie najbardziej efektywnym wykorzystaniu zasobów społecznych.
Nie można zatem twierdzić, że wykształcenie pracownika socjalnego jest „wykształceniem
niszowym”, co zarazem sugerowałoby, iż zawód jest mało istotnym elementem działania
samorządów, do którego zobligowane są one jedynie formalnie. Deregulacja oznaczałby
w tym wypadku regres w wymiarze polityki społecznej i powrót do czasów, gdy zawód
pracownika socjalnego nie był sformalizowany i prawnie chroniony. Wiązałaby się to też
z obniżeniem jego statusu i zaufania społecznego jakim się cieszy, a pośrednio też
z obniżeniem zaufania do instytucji państwa i jego organów. Trudności związane
z zatrudnieniem pracowników socjalnych powinny skłaniać raczej do przyjrzenia się
warunkom ich zatrudnienia.
Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej stoi na stanowisku, że nie ma podstaw do
deregulacji zawodu pracownika socjalnego, zwłaszcza, iż prowadzone są prace projektowe
nad przepisami o pomocy społecznej, mające na celu zwiększenie w obszarze pomocy
społecznej zatrudnienia w tym zawodzie.
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
Katarzyna Nowakowska
Podsekretarz Stanu
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/
-- 3 of 3 --