Interpelacja nr 10596
Interpelacja w sprawie degradacji łąk i systemów retencji rolniczej w wyniku ideologicznej transformacji rolnictwa pod pretekstem "zielonej energii"
Zgłaszający:
•
Adresat:
Rolnictwo i Rozwój Wsi (100%)
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja w sprawie degradacji łąk i systemów retencji rolniczej w wyniku ideologicznej transformacji rolnictwa pod pretekstem "zielonej energii"
Interpelacja nr 10596
do ministra rolnictwa i rozwoju wsi
w sprawie degradacji łąk i systemów retencji rolniczej w wyniku ideologicznej transformacji rolnictwa pod pretekstem "zielonej energii"
Zgłaszający: Jarosław Sachajko
Data wpływu: 29-06-2025
Szanowny Panie Ministrze,
w przestrzeni publicznej od lat lansowany jest modny ideologiczny postulat: „mniej wołowiny – dla dobra klimatu”. To pozornie niewinne hasło, promowane przez środowiska „ekologiczne” i międzynarodowe instytucje, niesie w rzeczywistości poważne skutki dla rolnictwa, krajobrazu i gospodarki wodnej Polski. Mniej wołowiny oznacza mniej bydła. Mniej bydła to mniej łąk. A mniej łąk to utrata naturalnej retencji wodnej, filtracji biogenów, produkcji paszy, bioróżnorodności i funkcji ochronnych gleby.
Rolnikowi, który przez pokolenia utrzymywał łąki, nie proponuje się dziś wsparcia w kontynuowaniu tradycji. Przeciwnie – poszukuje się dla niego „nowego zajęcia”, zgodnego z ideologią epoki. A czego dziś rzekomo „potrzebuje społeczeństwo”? Energii. Energii do zasilania centrów danych, Internetu rzeczy, algorytmów sztucznej inteligencji i kopalni kryptowalut. A skoro energia, to przecież „zielona” – nie z węgla, ale też nie z małych elektrowni wodnych, bo te – jak się okazuje – przeszkadzają rybom.
Dla wielu „zielonych” aktywistów koło wodne na wiejskim młynie jest wrogiem ekosystemu. Ale nie przeszkadza im, że dziesiątki tysięcy hektarów łąk zamieniono w pola kukurydzy na bioetanol, który z definicji jest „zielony” tylko z nazwy. Z kolei ryby zniknęły nie przez koła wodne, ale przez likwidację łąk, które oczyszczały wodę, oraz dewastację systemów nawodnień – zastawek, rowów, grobli i drenowań. Dawniej woda z rzek trafiała na łąki i tam się oczyszczała. Dziś woda stoi w zbiornikach retencyjno-rekreacyjnych – mętna, zgniła, pozbawiona tlenu. I to od tej wody ryby zdychają, nie od zaburzonej migracji.
Ci sami propagatorzy „antymelioracyjnych filozofii”, którzy jeszcze wczoraj likwidowali urządzenia retencyjne jako „szkodliwe dla środowiska”, dziś – razem z naukowcami – promują powrót do paleolitu w postaci paludikultury, czyli rolnictwa bagiennego, którego jedynym realnym osiągnięciem jest zajęcie kilku dziesiątek hektarów w ramach europejskiego pilotażu. Tymczasem setki tysięcy hektarów dawnych TUZ przekształcono pod kukurydzę, która – co znamienne – została oficjalnie uznana za „element bioróżnorodności” w komunikatach ministra rolnictwa i ośrodków doradztwa rolniczego.
Brakuje odwagi, by odbudować to, co naprawdę działało: lokalne piętrzenia, małe młyny wodne, naturalne rowy, urządzenia nawodnień i systemy retencji powiązane z tradycyjnym użytkowaniem łąk i wypasem bydła. Kolejni ministrowie nie mieli czasu zlecić, a Instytut Melioracji i Użytków Zielonych - opracować, rzetelnego systemu wyceny usług ekosystemowych pełnionych przez rolników. Nie mieli czasu – bo cała energia naukowa została skierowana na innowacje w postaci kukurydzy, bioetanolu i paludikultury.
Polska wieś nie potrzebuje sloganów, tylko szacunku. Rolnictwo tradycyjne to nie relikt przeszłości, ale źródło bezpieczeństwa żywnościowego, wodnego i klimatycznego. Potrzebujemy odwagi, by nie promować eksperymentów dla ideologii, ale odbudować to, co działało przez wieki – systemy nawodnień, piętrzeń, łąk, wypasu i gospodarowania wodą w zgodzie z cyklem przyrody.
W świetle powyższego proszę Pana Ministra o odpowiedź na następujące pytania:
Czy ministerstwo uznaje, że zmniejszenie pogłowia bydła i wypieranie produkcji wołowiny prowadzi wprost do utraty łąk i funkcji retencyjnych, i jakie działania podjęto, by to zjawisko zrównoważyć?
Ile hektarów TUZ przekształcono od 2004 roku w uprawy przemysłowe (np. kukurydzę), a ile objęto działaniami retencyjnymi w ramach KPO i WPR 2023–2027?
Dlaczego pomimo wiedzy o retencji użytkowej 370 tys. ha TUZ na poziomie ponad 370 mln m3 wody rocznie nie wdrożono dotąd powszechnego mechanizmu dopłat ekosystemowych i inwentaryzacji systemów melioracyjnych?
Czy ministerstwo planuje wprowadzenie dopłat w wysokości 4000 zł/ha, jak proponuje przekazany kilka miesięcy temu do ministerstwa dokument „Ekoschemat – nawadnianie TUZ”, jako minimalnego poziomu opłacalności dla rolników utrzymujących łąki w systemie nawodnień?
Ile środków z KPO i budżetu państwa przeznaczono na eksperymentalne działania związane z paludikulturą, a ile na odbudowę tradycyjnych systemów melioracyjnych, nawodnień łąk i piętrzeń rzecznych?
Czy ministerstwo dysponuje danymi na temat potencjalnej produkcji biogazu z biomasy TUZ, który – jak wynika z szacunków – mógłby wynosić nawet 0,5 mld m3 rocznie, czyli 50% planów Orlenu?
Czy resort planuje stworzyć prawny i organizacyjny system współpracy pomiędzy PGW Wody Polskie a spółkami wodnymi i rolnikami, umożliwiający wspólne zarządzanie wodą w dolinach rzecznych?
Interpelacja nr 10596
do ministra rolnictwa i rozwoju wsi
w sprawie degradacji łąk i systemów retencji rolniczej w wyniku ideologicznej transformacji rolnictwa pod pretekstem "zielonej energii"
Zgłaszający: Jarosław Sachajko
Data wpływu: 29-06-2025
Szanowny Panie Ministrze,
w przestrzeni publicznej od lat lansowany jest modny ideologiczny postulat: „mniej wołowiny – dla dobra klimatu”. To pozornie niewinne hasło, promowane przez środowiska „ekologiczne” i międzynarodowe instytucje, niesie w rzeczywistości poważne skutki dla rolnictwa, krajobrazu i gospodarki wodnej Polski. Mniej wołowiny oznacza mniej bydła. Mniej bydła to mniej łąk. A mniej łąk to utrata naturalnej retencji wodnej, filtracji biogenów, produkcji paszy, bioróżnorodności i funkcji ochronnych gleby.
Rolnikowi, który przez pokolenia utrzymywał łąki, nie proponuje się dziś wsparcia w kontynuowaniu tradycji. Przeciwnie – poszukuje się dla niego „nowego zajęcia”, zgodnego z ideologią epoki. A czego dziś rzekomo „potrzebuje społeczeństwo”? Energii. Energii do zasilania centrów danych, Internetu rzeczy, algorytmów sztucznej inteligencji i kopalni kryptowalut. A skoro energia, to przecież „zielona” – nie z węgla, ale też nie z małych elektrowni wodnych, bo te – jak się okazuje – przeszkadzają rybom.
Dla wielu „zielonych” aktywistów koło wodne na wiejskim młynie jest wrogiem ekosystemu. Ale nie przeszkadza im, że dziesiątki tysięcy hektarów łąk zamieniono w pola kukurydzy na bioetanol, który z definicji jest „zielony” tylko z nazwy. Z kolei ryby zniknęły nie przez koła wodne, ale przez likwidację łąk, które oczyszczały wodę, oraz dewastację systemów nawodnień – zastawek, rowów, grobli i drenowań. Dawniej woda z rzek trafiała na łąki i tam się oczyszczała. Dziś woda stoi w zbiornikach retencyjno-rekreacyjnych – mętna, zgniła, pozbawiona tlenu. I to od tej wody ryby zdychają, nie od zaburzonej migracji.
Ci sami propagatorzy „antymelioracyjnych filozofii”, którzy jeszcze wczoraj likwidowali urządzenia retencyjne jako „szkodliwe dla środowiska”, dziś – razem z naukowcami – promują powrót do paleolitu w postaci paludikultury, czyli rolnictwa bagiennego, którego jedynym realnym osiągnięciem jest zajęcie kilku dziesiątek hektarów w ramach europejskiego pilotażu. Tymczasem setki tysięcy hektarów dawnych TUZ przekształcono pod kukurydzę, która – co znamienne – została oficjalnie uznana za „element bioróżnorodności” w komunikatach ministra rolnictwa i ośrodków doradztwa rolniczego.
Brakuje odwagi, by odbudować to, co naprawdę działało: lokalne piętrzenia, małe młyny wodne, naturalne rowy, urządzenia nawodnień i systemy retencji powiązane z tradycyjnym użytkowaniem łąk i wypasem bydła. Kolejni ministrowie nie mieli czasu zlecić, a Instytut Melioracji i Użytków Zielonych - opracować, rzetelnego systemu wyceny usług ekosystemowych pełnionych przez rolników. Nie mieli czasu – bo cała energia naukowa została skierowana na innowacje w postaci kukurydzy, bioetanolu i paludikultury.
Polska wieś nie potrzebuje sloganów, tylko szacunku. Rolnictwo tradycyjne to nie relikt przeszłości, ale źródło bezpieczeństwa żywnościowego, wodnego i klimatycznego. Potrzebujemy odwagi, by nie promować eksperymentów dla ideologii, ale odbudować to, co działało przez wieki – systemy nawodnień, piętrzeń, łąk, wypasu i gospodarowania wodą w zgodzie z cyklem przyrody.
W świetle powyższego proszę Pana Ministra o odpowiedź na następujące pytania:
Czy ministerstwo uznaje, że zmniejszenie pogłowia bydła i wypieranie produkcji wołowiny prowadzi wprost do utraty łąk i funkcji retencyjnych, i jakie działania podjęto, by to zjawisko zrównoważyć?
Ile hektarów TUZ przekształcono od 2004 roku w uprawy przemysłowe (np. kukurydzę), a ile objęto działaniami retencyjnymi w ramach KPO i WPR 2023–2027?
Dlaczego pomimo wiedzy o retencji użytkowej 370 tys. ha TUZ na poziomie ponad 370 mln m3 wody rocznie nie wdrożono dotąd powszechnego mechanizmu dopłat ekosystemowych i inwentaryzacji systemów melioracyjnych?
Czy ministerstwo planuje wprowadzenie dopłat w wysokości 4000 zł/ha, jak proponuje przekazany kilka miesięcy temu do ministerstwa dokument „Ekoschemat – nawadnianie TUZ”, jako minimalnego poziomu opłacalności dla rolników utrzymujących łąki w systemie nawodnień?
Ile środków z KPO i budżetu państwa przeznaczono na eksperymentalne działania związane z paludikulturą, a ile na odbudowę tradycyjnych systemów melioracyjnych, nawodnień łąk i piętrzeń rzecznych?
Czy ministerstwo dysponuje danymi na temat potencjalnej produkcji biogazu z biomasy TUZ, który – jak wynika z szacunków – mógłby wynosić nawet 0,5 mld m3 rocznie, czyli 50% planów Orlenu?
Czy resort planuje stworzyć prawny i organizacyjny system współpracy pomiędzy PGW Wody Polskie a spółkami wodnymi i rolnikami, umożliwiający wspólne zarządzanie wodą w dolinach rzecznych?
Odpowiedź urzędowa
Minister Czesław Siekierski
Audyt odpowiedzi: Wskaźnik lania wody & konkretności
Bardzo konkretna
Automatyczna analiza lingwistyczno-statystyczna pisma resortu
Lanie wody
5%
Konkretność
95%
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
Twarde liczby / kwoty
20 kwot, 9 %
Precyzyjne daty
7
Odpowiedź na punkty
✓ Tak (Ad 1, Pkt...)
Gęstość faktów
5.9 / 1k zn.
- Zawiera 20 wskazania konkretnych kwot finansowych
- Podaje wskaźniki procentowe (9)
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (7)
- Resort odnosi się punkt po punkcie do pytań posła
Urzędowe załączniki i odpowiedzi:
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
24390 znaków
Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi kancelaria@minrol.gov.pl
ul. Wspólna 30, 00-930 Warszawa www.gov.pl/rolnictwo
+48 22 250 01 18
Czesław Siekierski
Warszawa, 18 lipca 2025 r.
znak sprawy: BM.zp.058.17.2025
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu RP
Dotyczy: odpowiedzi na interpelację nr 10596.
Szanowny Panie Marszałku,
w związku z interpelacją nr 10596 złożoną przez posła na Sejm RP Pana Jarosława
Sachajko w sprawie degradacji łąk i systemów retencji rolniczej w wyniku ideologicznej
transformacji rolnictwa pod pretekstem "zielonej energii", przedstawiam odpowiedzi
na pytania zawarte w przedmiotowym piśmie.
1. Czy Ministerstwo uznaje, że zmniejszenie pogłowia bydła i wypieranie
produkcji wołowiny prowadzi wprost do utraty łąk i funkcji retencyjnych,
i jakie działania podjęto, by to zjawisko zrównoważyć?
W ramach Planu Strategicznego dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027
(PS WPR), producenci wołowiny, w przypadku posiadania kwalifikujących się hektarów,
mogą korzystać na zasadach ogólnych ze wszystkich instrumentów w ramach systemu
wsparcia bezpośredniego (w szczególności z podstawowego wsparcia dochodów oraz
uzupełniającego redystrybucyjnego wsparcia dochodów), z interwencji II filara WPR
(płatności ONW, Rolnictwo ekologiczne, interwencje rolno-środowiskowo-
klimatyczne).
-- 1 of 13 --
str. 2
Wsparcie związane z produkcją do bydła i do krów
Wsparcie związane z produkcją do bydła i do krów w ramach płatności bezpośrednich ma
charakter powszechny i jest skierowane do wszystkich hodowców bydła i krów w całym
kraju i do wszystkich ras.
Szczegółowe informacje dotyczące płatności do bydła i krów w kampanii 2024 zostały
przedstawione w poniższej tabeli.
Tabela 1. Dane dotyczące płatności związanych z produkcją do bydła i do krów*.
Kampania roku 2024
Rodzaj
płatności
Liczba
wnioskujących
(tys.)
Wnioskowana
liczba szt.
zwierząt
(tys.)
Stawka
(PLN)
Stawka
(EUR)
Koperta
finansowa
(mln PLN)
Koperta
finansowa
(mln EUR)
Płatność do
bydła 186,38 2 201,23 320,35 74,87 690,5 161,4
Płatność do
krów 143,18 1 532,36 409,86 95,79 620,3 145,0
* Dane przekazane przez ARiMR do obliczenia stawek płatności
Zgodnie z PS WPR w latach 2025-2027 Polska zamierza przeznaczyć na płatność
do bydła ok. 532,63 mln EUR, a na płatność do krów ok. 471,03 mln EUR.
Wśród działań promujących użytkowanie pastwiskowe trwałych użytków zielonych
znajduje się m.in. ekoschemat Dobrostan zwierząt, w ramach którego promowany jest
m.in. wypas zwierząt: bydła, owiec, kóz, koni. Wsparcie udzielane za realizację tych
praktyk przyczynia się do poprawy dobrostanu zwierząt poprzez zapewnienie
im naturalnych warunków bytowania oraz wzmacniania roli terenów zielonych
w strukturze gospodarstw rolnych, a także do realizacji celów środowiskowych
i klimatycznych.
-- 2 of 13 --
str. 3
Tabela 2. Dane dotyczące wybranych wariantów i praktyk, które są bezpośrednio
związane z TUZ*
Kampania roku 2024
Wariant/
praktyka
Liczba
wnioskujących
(tys.)
Wnioskowana
liczba szt.
zwierząt
(tys.)
Stawka na
szt.
(PLN)
Stawka na
szt. (EUR)
Koperta
finansowa
(mln PLN)
Krowy mleczne -
wypas 37,3 671,2 287,52 67,20 190,5
Krowy mamki -
wypas 5,9 82,6 139,12 32,51 11,3
Krowy mamki –
system otwarty** 3,1 60,5 352,45 82,37 20,9
Opasy - wypas 3,9 27,3 268,97 62,86 7,3
Owce** 1,6 103,8 143,30 33,49 14,9
Konie w
pomieszczeniach
lub w budynkach **
2,2 15,9 401,32 93,79 6,4
Konie utrzymywane
w systemie
otwartym**
1,1 10,0 181,68 42,46 1,8
Kozy** 0,3 6,8 138,39 32,34 0,9
* Dane przekazane przez ARiMR do obliczenia stawek płatności
** Kwota płatności przyznawana za pakiet wymogów
Od 2023 r. w ramach Planu Strategicznego dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-
2027 realizowana jest interwencja Zachowanie zagrożonych zasobów genetycznych
zwierząt w rolnictwie. Wsparcie przyznawane jest do zagrożonych ras bydła objętych
programem ochrony zasobów genetycznych prowadzonym przez Instytut Zootechniki
– Państwowy Instytut Badawczy w Krakowie. Jednym z warunków uczestnictwa
w programie prowadzonym przez IZ-PIB jest objęcie oceną wartości użytkowej
zwierząt.
Płatność przysługuje przez okres 5 lat do sztuki zwierzęcia dla następujących ras bydła:
polskie czerwone, białogrzbiete, polskie czerwono-białe, polskie czarno-białe. Stawki
-- 3 of 13 --
str. 4
płatności: 2738 zł/szt. (użytkowanie mleczne), 1752 zł/szt., (użytkowanie mięsne).
Przewidziano też płatność dodatkową rekompensującą koszty udostępnienia samców
w celu pozyskania nasienia w wysokości 15131 zł/szt.
W ramach II filara WPR istnieje także możliwość otrzymania płatności rolno-
środowiskowo-klimatycznych do cennych przyrodniczo łąk i pastwisk. Celem tych
płatności wdrażanych w ramach Planu Strategicznego dla WPR na lata 2023-2027
(PS WPR) i Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich 2014- 2020 (PROW 2014-2020),
tj.:
- Interwencji 1. Ochrona cennych siedlisk i zagrożonych gatunków na obszarach
Natura 2000 PS WPR oraz Pakietu 4. Cenne siedliska i zagrożone gatunki ptaków
na obszarach Natura 2000 (PROW 2014-2020),
- Interwencji 2. Ochrona cennych siedlisk i zagrożonych gatunków poza obszarami
Natura 2000 PS WPR oraz Pakietu 5. Cenne siedliska poza obszarami Natura 2000
(PROW 2014-2020),
- Interwencji 3. Ekstensywne użytkowanie łąk i pastwisk na obszarach Natura 2000
(nowa interwencja od 2023 r.),
jest utrzymanie, zapobieganie pogarszaniu się lub przywrócenie właściwego stanu
ochrony cennych łąk i pastwisk. Beneficjenci otrzymują wsparcie za ekstensywne ich
użytkowanie. Może to być użytkowanie pastwiskowe, kośno-pastwiskowe lub kośne.
W przypadku użytkowania pastwiskowego i kośno-pastwiskowego wymogi dotyczą
m.in. terminu wypasu oraz obsady zwierząt.
W ramach płatności rolno-środowiskowo-klimatycznych PROW 2014-2020 oraz
PS WPR ukierunkowanych na ochronę cennych łąk i pastwisk - w kampanii 2023 r.
w kraju wsparciem zostało objęte ok. 609 tys. ha na kwotę ok. 803,6 mln zł. Natomiast
w kampanii 2024 deklarowana powierzchnia wynikająca z wniosków złożonych
wyniosła ok. 641 tys. ha.
-- 4 of 13 --
str. 5
2. Ile hektarów TUZ przekształcono od 2004 roku w uprawy przemysłowe (np.
kukurydzę), a ile objęto działaniami retencyjnymi w ramach KPO i WPR
2023–2027?
Według danych GUS (spis rolny 2010 i 2020) powierzchnia łąk trwałych w 2020 r.
wynosiła 2,77 mln ha, a w 2010 r. wynosiła 2,58 mln ha. Powierzchnia pastwisk
trwałych wynosiła w 2020 r. 414 tys. ha, a w 2010 r. 651 tys. ha.
Ekoschematem Retencjonowanie wody na trwałych użytkach zielonych - w kampanii
2023 objęto ok. 109 tys. ha. i wypłacono ok. 31,8 mln zł. W kampanii 2024 wsparciem
została objęta powierzchnia ok. 56 tys. ha, a kwota płatności wyniosła ok. 13,6 mln zł.
Łącznie w kampanii 2023 i 2024 zostanie wypłacone ok. 45,4 mln zł.
Ponadto, należy zauważyć, iż w ramach inwestycji B3.3.1 Inwestycje w zwiększanie
potencjału zrównoważonej gospodarki wodnej na obszarach wiejskich Krajowego
Planu Odbudowy i Zwiększania Odporności istnieje możliwość realizacji prac
związanych z budową, przebudową, odbudową, rozbudową urządzeń melioracji
wodnych oraz urządzeń wodnych, w szczególności ograniczających odpływ wody,
z uwzględnieniem jej retencjonowania dla przeciwdziałania skutkom suszy. Nabory
w ramach wskazanego obszaru przeprowadzają samorządy województw. Obecnie
weryfikowane są wnioski o objęcie przedsięwzięć wsparciem, dodatkowo niektóre
z województw są w trakcie II naboru wniosków. Biorąc pod uwagę powyższe,
na obecnym etapie wdrażania inwestycji nie jest możliwe wskazanie powierzchni
obszaru, na który będzie miała wpływ realizowana inwestycja.
3. Dlaczego pomimo wiedzy o retencji użytkowej 370 tys. ha TUZ na poziomie
ponad 370 mln m³ wody rocznie nie wdrożono dotąd powszechnego
mechanizmu dopłat ekosystemowych i inwentaryzacji systemów
melioracyjnych?
Za inwentaryzowanie urządzeń systemów melioracyjnych odpowiada Państwowe
Gospodarstwo Wodne Wody Polskie podlegające Ministrowi Infrastruktury, który jest
ministrem właściwym do spraw gospodarki wodnej.
4. Czy Ministerstwo planuje wprowadzenie dopłat w wysokości 4000 zł/ha, jak
proponuje przekazany kilka miesięcy temu do Ministerstwa dokument
-- 5 of 13 --
str. 6
„Ekoschemat – nawadnianie TUZ”, jako minimalnego poziomu opłacalności
dla rolników utrzymujących łąki w systemie nawodnień?
Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi, realizuje szereg interwencji, które poprzez
wsparcie finansowe mają zachęcić rolników do właściwego gospodarowania wodą
i ochrony trwałych użytków zielonych. Płatności do ekoschematów obszarowych
wynikające z Planu Strategicznego dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027,
w tym dotyczące retencjonowania wody na TUZ dostępne są dla rolników od 2023 r.
W obecnym okresie programowania dostępna jest m.in płatność w ramach
ekoschematu Retencjonowanie wody na trwałych użytkach zielonych (TUZ).
Szczegółowe warunki i tryb przyznawania płatności uregulowane zostały
w rozporządzeniu w spawie ekoschematów (1).
Celem ekoschematu Retencjonowanie wody na TUZ jest promowanie
retencjonowania wody, które poprawia gospodarkę wodną, a także ogranicza emisję
dwutlenku węgla do atmosfery (poprzez ograniczenie rozkładu materii organicznej).
Płatność w ramach tego ekoschematu dotyczy TUZ objętych równolegle wsparciem:
w ramach praktyki: Ekstensywne użytkowanie TUZ z obsadą zwierząt
(w ramach płatności do rolnictwa węglowego i zarzadzania składnikami
odżywczymi) lub
ekologicznym lub
rolno-środowiskowo-klimatycznym związanym z zachowaniem niektórych
cennych siedlisk przyrodniczych (z wyłączeniem wariantu Murawy) i siedlisk
zagrożonych gatunków ptaków poza obszarami Natura 2000 lub na obszarach
Natura 2000 lub
rolno-środowiskowo-klimatycznym w ramach interwencji: Ekstensywne
użytkowanie łąk i pastwisk na obszarach Natura 2000.
Od 2025 r. rozszerzono zakres wsparcia w ramach ekoschematu Retencjonowanie
wody na TUZ o możliwość uzyskiwania płatności także dla gruntów znajdujących się
na obszarze objętym normą GAEC 2 dotyczącą ochrony torfowisk i obszarów
podmokłych. Warunek pokrycia się terenów zalanych/podtopionych z obszarem
objętym normą GAEC 2 będzie weryfikowany po otrzymaniu wykazu terenów
zalanych z IUNG-PIB. Jeżeli tereny te pokryją się, rolnik otrzyma płatność w ramach
ekoschematu Retencjonowanie wody na TUZ. W przypadku wnioskowania o ww.
-- 6 of 13 --
str. 7
ekoschemat na obszarach objętych normą GAEC 2 nie są wymagane żadne dodatkowe
dokumenty ani oświadczenia. Warto przy tym również podkreślić, że zgłoszone
we wniosku powierzchnie do ekoschematu Retencjonowanie wody na TUZ nie
wliczają się do wprowadzonego od 2025 r. limitu powierzchni uprawnionych
do płatności w ramach ekoschematów obszarowych (wynoszącego 300 ha).
Warunkiem uzyskania płatności jest wystąpienie na TUZ zalania lub podtopienia,
przy czym zalanie lub podtopienie występuje, gdy stan wysycenia profilu glebowego
wodą utrzymuje się:
na poziomie przynajmniej 80%,
przez co najmniej 12 następujących po sobie dni między 1 maja a 30 września
roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie płatności.
W przypadku ekoschematu Retencjonowanie wody na trwałych użytkach zielonych
w aplikacji eWniosekPlus konieczne jest zaznaczenie wnioskowania o ten ekoschemat
w zakładce WNIOSEK. Rolnik nie deklaruje upraw we wniosku na działkach rolnych
do tego ekoschematu ani nie wskazuje we wniosku konkretnych działek, które mogą
być zalane lub podtopione, a jedynie zaznacza chęć ubiegania się o tę płatność.
Informacje potwierdzające wystąpienie zalania lub podtopienia na powierzchniach
TUZ przekazywane są przez Instytut Uprawy Nawożenia i Gleboznawstwa –
Państwowy Instytut Badawczy do Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa.
Wykaz ten jest przekazywany do ARiMR w terminie do 2 października każdego roku.
Zgodnie z przepisami unijnymi tj. art. 97 rozporządzenia 2021/2115(2) państwa
członkowskie przeznaczają co najmniej 25% koperty przeznaczonej na płatności
bezpośrednie na ekoschematy. Ponadto, państwa członkowskie są zobowiązane
do określenia w swoim planie strategicznym Wspólnej Polityki Rolnej orientacyjnego
przydziału środków na każdą interwencję i na każdy rok. W odniesieniu
do ekoschematu Retencjonowanie wody na TUZ łączna kwota planowanych płatności
w okresie 2023-2027 wynosi 97 262 550 EUR, co oznacza średnioroczną alokację
środków w wysokości ok. 19 892 250 EUR. Szacowana w PS WPR stawka płatności
w ramach tego ekoschematu wynosi 63,15 EUR/ha. W zależności od zainteresowania
rolników ekoschematem faktyczna stawka może ulec zmianie. Na chwilę obecną
nie są planowane zmiany mające na celu zwiększenie budżetu w ww. zakresie.
-- 7 of 13 --
str. 8
5. Ile środków z KPO i budżetu państwa przeznaczono na eksperymentalne
działania związane z paludikulturą, a ile na odbudowę tradycyjnych systemów
melioracyjnych, nawodnień łąk i piętrzeń rzecznych?
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi odpowiada w Krajowym Planie Odbudowy
i Zwiększania Odporności (KPO) za Inwestycję w zwiększanie potencjału zrównoważonej
gospodarki wodnej na obszarach wiejskich (B3.3.1). Budżet tej inwestycji to 289 mln EUR
(ponad 1,2 mld zł). Inwestycja jest w części pożyczkowej KPO, jednak wsparcie jest
udzielane w formie bezzwrotnej – zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Funduszy
i Polityki Regionalnej z dnia 17 listopada 2022 r. w sprawie wykazu inwestycji w ramach
Krajowego Planu Odbudowy i Zwiększania Odporności kwalifikujących się do objęcia
wsparciem o charakterze bezzwrotnym oraz w ramach których wsparcie zwrotne
przyznawane w formie pożyczki może podlegać umorzeniu (zmienionym rozporządzeniem
z 11 grudnia 2024 r.).
Wsparcie w ramach inwestycji B3.3.1 KPO zostało podzielone na 3 obszary:
Obszar A. aktywizacja mieszkańców obszarów wiejskich przez ośrodki
doradztwa rolniczego w formie Lokalnych Partnerstw Wodnych
(LPW) na rzecz działań w poprawę gospodarki wodnej. Wsparcie
obejmie organizację szkoleń, warsztatów, wyjazdów studyjnych,
wypracowywanie planów działań dotyczących niezbędnych
przedsięwzięć z zakresu poprawy gospodarki wodnej,
w szczególności na terenach rolnych lub leśnych;
Obszar B. przedsięwzięcia związane z budową, przebudową, odbudową,
rozbudową urządzeń melioracji wodnych oraz niewielkich urządzeń
wodnych (w szczególności ograniczających odpływ wody,
z uwzględnieniem jej retencjonowania), w celu rozwoju
ogólnopolskiego systemu retencji wodnej na obszarach wiejskich,
realizowane na terenach rolniczych. Możliwa będzie również
realizacja inwestycji na wiejskich terenach zurbanizowanych pod
warunkiem, że inwestycje oprócz gromadzenia wody, będą również
wywierały pozytywny wpływ na grunty rolne lub leśne;
-- 8 of 13 --
str. 9
Obszar C. inwentaryzacja urządzeń melioracji wodnych w celu stworzenia
aktualnej bazy danych urządzeń melioracji wodnych i gruntów
zmeliorowanych.
W decyzji wykonawczej ws. polskiego KPO (dalej: CID) do ww. inwestycji przypisano
kamień milowy B22L Przyjęcie kryteriów kwalifikacji w odniesieniu do zaproszeń
do składania wniosków, który był elementem pierwszego wniosku o płatność PL do KE
ws. KPO. Opis kamienia milowego zgodnie z CID:
„Inwestycje zostaną wybrane w drodze szczegółowych zaproszeń do składania
wniosków na podstawie kryteriów środowiskowych. Projekt przyczyni się
do zwiększenia odporności rolnictwa na suszę oraz zapobiegania powodziom
na użytkach rolnych; poprawy racjonalności gospodarki wodnej dzięki
odpowiedniemu regulowaniu stosunków wodnych na użytkach rolnych
i ograniczeniu odpływu wody; oraz zwiększenia retencji wód, pod warunkiem że ich
potrzeba i charakter są odpowiednio uzasadnione. Pierwszeństwo mają
rozwiązania oparte na przyrodzie i inne rozwiązania odporne na zmianę klimatu.
Wspierane będą wyłącznie projekty, które nie prowadzą do pogorszenia stanu wód
powierzchniowych i gruntowych oraz nie uniemożliwiają poprawy stanu lub
potencjału ekologicznego odnośnych jednolitych części wód.”
Ww. kamień milowy został zrealizowany poprzez opracowanie dokumentu „Kryteria
wyboru przedsięwzięć w ramach inwestycji B3.3.1. Inwestycje w zwiększanie potencjału
zrównoważonej gospodarki wodnej na obszarach wiejskich Krajowego Planu Odbudowy i
Zwiększania Odporności (dokument opublikowany jest na stronie
https://www.gov.pl/web/rolnictwo/nabory-wnioskow). W dokumencie do obszaru
B inwestycji B3.3.1 KPO przypisano:
kryterium horyzontalne Zgodność z zasadą „niewyrządzania znaczącej szkody
środowisku” (DNSH – „do no significant harm”) z następującym opisem:
„Weryfikowane jest zachowanie zgodności z zasadą „niewyrządzania znaczącej
szkody środowisku” na podstawie Rozporządzenia RRF oraz Wytycznych
technicznych dotyczących stosowania zasady „niewyrządzania znaczącej szkody
środowisku” na podstawie rozporządzenia ustanawiającego Instrument na rzecz
Odbudowy i Zwiększania Odporności. Weryfikacji podlega w szczególności czy:
1) przedsięwzięcie jest zgodne z wymogami określonymi w wytycznych
-- 9 of 13 --
str. 10
technicznych "Nie wyrządzaj znacznej szkody" (2021/C 58/01), prawodawstwem
UE w zakresie ochrony środowiska, w tym z dyrektywą OOŚ (2014/52/UE),
ramową dyrektywą wodną (2000/60/WE), dyrektywą 2009/147/WE w sprawie
ochrony dzikiego ptactwa (dyrektywa ptasia) oraz dyrektywą 92/43/EWG
w sprawie ochrony siedlisk przyrodniczych oraz dzikiej fauny i flory (dyrektywa
siedliskowa); 2) przedsięwzięcia nie prowadzą do pogorszenia stanu wód
powierzchniowych i podziemnych oraz nie uniemożliwiają poprawy stanu lub
potencjału ekologicznego jednolitych części wód, na które oddziałują; - poprzez
wymóg dołączenia do wniosku decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach dla
przedsięwzięć, dla których uzyskanie decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach
jest wymagane. W przypadku braku konieczności uzyskania decyzji
o środowiskowych uwarunkowaniach wymagane będzie dołączenie kopii
pozwolenia wodnoprawnego (jeżeli wynika to z przepisów krajowych) lub innych
dokumentów potwierdzających zgodność z zasadą DNSH, w szczególności
dokumentów, których konieczność uzyskania wynika z przepisów krajowych.”;
szczegółowe kryterium środowiskowe Przedsięwzięcie zaliczane do małej
retencji z następującym opisem:
„Weryfikowane jest czy przedsięwzięcie dotyczy:
1) urządzeń melioracji wodnych;
2) zbiorników retencyjnych o pojemności zbiornika do 500 tys. m3, a w przypadku
zbiorników kopanych o pojemności zbiornika do 50 tys. m3;
3) urządzeń piętrzących na ciekach wodnych o szerokości koryta cieku do 5 m oraz
piętrzeń o wysokości piętrzenia nieprzekraczającej 3 m i umożliwiających migrację
ryb.”;
kryterium premiujące Rozwiązania oparte na przyrodzie z następującym
opisem:
„Weryfikowane jest czy przedsięwzięcie obejmuje rozwiązania oparte
na przyrodzie, tj. projekty, które opierają się na naturalnych procesach
ekosystemowych, w tym polegają np. na: - przywracaniu naturalnych cech
krajobrazu i bioróżnorodności, - utrzymaniu cech krajobrazu, w tym tworzeniu
terenów podmokłych, dzikiej roślinności między polami a zbiornikami i ciekami
wodnymi, - budowie drewnianych umocnień brzegów z kłód, - umocnieniu dna
w formie sztucznych bystrzy imitujących naturalne odcinki przełomowe,
- umocnieniu brzegów przez nasadzenia drzew, - przebudowie betonowych progów
-- 10 of 13 --
str. 11
przegradzających rzekę na kamienne bystrza, - przywracaniu łączności starorzeczy
z korytem głównym, - tworzeniu miedz śródpolnych przy ciekach,
- tworzeniu zielono-błękitnej infrastruktury na terenach zabudowanych (np. stawy
retencyjne, rowy bioretencyjne) itp. Dla projektów, które zawierają:
- wyłącznie rozwiązania oparte na przyrodzie – przyznaje się 30 punktów,
- zarówno rozwiązania oparte na przyrodzie jak i rozwiązania techniczne
– przyznaje się 5 punktów, - wyłącznie rozwiązania techniczne – przyznaje się
0 punktów.”
W okresie kwiecień-maj 2025 r. 16 Samorządów Województw przeprowadziło nabory
w obszarze B inwestycji B3.3.1, a część Samorządów Województw w okresie
czerwiec-lipiec 2025 r. przeprowadziła lub przeprowadza drugi nabór wniosków
w ww. obszarze. Informacje nt. naborów są dostępne na stronach Urzędów
Marszałkowskich Województw, a w przypadku woj. świętokrzyskiego – na stronie
Świętokrzyskiego Biura Rozwoju Regionalnego.
Dodatkowo informuję, że w ramach Krajowego Planu Odbudowy i Zwiększania
Odporności (KPO), na przedsięwzięcia związane z budową, przebudową, odbudową,
rozbudową urządzeń melioracji wodnych oraz niewielkich urządzeń wodnych (obszar
B inwestycji B3.3.1), przeznaczono kwotę 1,09 mld zł.
6. Czy Ministerstwo dysponuje danymi na temat potencjalnej produkcji biogazu
z biomasy TUZ, który – jak wynika z szacunków – mógłby wynosić nawet
0,5 mld m³ rocznie, czyli 50% planów Orlenu?
Polska dysponuje dużym potencjałem surowcowym w zakresie produkcji biogazu
i biometanu.
Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi posiada szacunki Instytutu Ekonomiki
Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej - PIB, które wskazują na możliwość pozyskania
ponad 7,8 mld m3 biogazu rocznie w oparciu o surowce z rolnictwa, podczas gdy
obecna produkcja wynosi 0,47 mld m3. Uwzględniając pozostałości i odpady
z przetwórstwa rolno-spożywczego, potencjał surowcowy do wykorzystania
w biogazowniach rolniczych jest znacznie większy.
-- 11 of 13 --
str. 12
Należy podkreślić, że surowce pozyskiwane z trwałych użytków zielonych to przede
wszystkim pasze dla zwierząt, w postaci zielonek, sianokiszonek i siana.
Zgodnie z wykazem surowców zużytych do produkcji biogazu rolniczego
sporządzanym przez KOWR, biogazownie rolnicze w 2024 roku wykorzystały
do produkcji biogazu rolniczego ponad 7,5 mln ton różnego rodzaju surowców.
Z danych tych wynika, że masa użytych surowców, które mogłyby teoretycznie
pochodzić z TUZ (np. zielonka, kiszonka z traw i zbóż, odpadowa masa roślinna)
wynosiła w 2024 roku jedynie 160 tys. ton tj. ok 2% masy zużytych surowców ogółem.
Do produkcji biogazu rolniczego wykorzystywane są najczęściej: wywar pogorzelniany
(około 20% ogółu masy surowców), pozostałości z owoców i warzyw (około 16%
ogółu masy surowców), gnojowica (około 16% ogółu masy surowców), odpady
z przemysłu spożywczego (około 13% ogółu masy surowców) i kiszonka z kukurydzy
(około 8% ogółu masy surowców). Oznacza to, że biomasa pozyskiwana z TUZ jest
jednym z substratów do produkcji biogazu rolniczego, natomiast nie jest
wykorzystywana w znaczącej ilości.
7. Czy resort planuje stworzyć prawny i organizacyjny system współpracy
pomiędzy PGW Wody Polskie a spółkami wodnymi i rolnikami, umożliwiający
wspólne zarządzanie wodą w dolinach rzecznych?
Rolę i obowiązki spółek wodnych, Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody
Polskie, użytkowników wód (w tym rolników), interakcje pomiędzy nimi, a także
kwestie zarządzania wodami określają i regulują przepisy ustawy Prawo wodne (3).
Współpraca pomiędzy tymi pomiotami odbywać się może chociażby poprzez
spotkania Lokalnych Partnerstw ds. Wody (LPW). Członkiem LPW może zostać każdy,
wszelkie osoby/podmioty zaangażowane w gospodarkę wodną - w szczególności:
rolnicy, przedstawiciele spółek wodnych, samorządu (gminnego, powiatowego,
wojewódzkiego), przedstawiciele terenowych organów PGW WP czy organizacji
pozarządowych. Sprawnie funkcjonujące LPW może identyfikować problemy
i podejmować inicjatywy prawne w zakresie niezbędnych zmian – zgłaszać do ministra
właściwego ds. gospodarki wodnej, aktywizować i umacniać współpracę pomiędzy
wszystkimi zaangażowanymi podmiotami. LPW może być więc platformą współpracy
pomiędzy rolnikami, spółkami wodnymi a PGW WP.
-- 12 of 13 --
str. 13
Z wyrazami szacunku
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Czesław Siekierski
/podpisano elektronicznie/
Podstawa prawna:
(1) Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 20 kwietnia 2023 r.
w sprawie szczegółowych warunków i szczegółowego trybu przyznawania
i wypłaty płatności w ramach schematów na rzecz klimatu i środowiska
w ramach Planu Strategicznego dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023–
2027 (Dz.U. poz. 493 z późn. zm.)
(2) Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/2115 z dnia
2 grudnia 2021 r. ustanawiającego przepisy dotyczące wsparcia planów
strategicznych sporządzanych przez państwa członkowskie w ramach
Wspólnej Polityki Rolnej (planów strategicznych WPR) i finansowanych
z Europejskiego Funduszu Rolniczego Gwarancji (EFRG) i z Europejskiego
Funduszu Rolnego na Rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) oraz
uchylającego rozporządzenia (UE) nr 1305/2013 i (UE) 1307/2013 (Dz.U. UE
L435/1 p.1 z 6.12.2021)
(3) Ustawa z dnia 20 lipca 2017 r. (Dz. U. 2024 r. poz. 1087, z późn.zm.)
Do wiadomości:
Kancelaria Prezesa Rady Ministrów – Departament Spraw Parlamentarnych
-- 13 of 13 --
ul. Wspólna 30, 00-930 Warszawa www.gov.pl/rolnictwo
+48 22 250 01 18
Czesław Siekierski
Warszawa, 18 lipca 2025 r.
znak sprawy: BM.zp.058.17.2025
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu RP
Dotyczy: odpowiedzi na interpelację nr 10596.
Szanowny Panie Marszałku,
w związku z interpelacją nr 10596 złożoną przez posła na Sejm RP Pana Jarosława
Sachajko w sprawie degradacji łąk i systemów retencji rolniczej w wyniku ideologicznej
transformacji rolnictwa pod pretekstem "zielonej energii", przedstawiam odpowiedzi
na pytania zawarte w przedmiotowym piśmie.
1. Czy Ministerstwo uznaje, że zmniejszenie pogłowia bydła i wypieranie
produkcji wołowiny prowadzi wprost do utraty łąk i funkcji retencyjnych,
i jakie działania podjęto, by to zjawisko zrównoważyć?
W ramach Planu Strategicznego dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027
(PS WPR), producenci wołowiny, w przypadku posiadania kwalifikujących się hektarów,
mogą korzystać na zasadach ogólnych ze wszystkich instrumentów w ramach systemu
wsparcia bezpośredniego (w szczególności z podstawowego wsparcia dochodów oraz
uzupełniającego redystrybucyjnego wsparcia dochodów), z interwencji II filara WPR
(płatności ONW, Rolnictwo ekologiczne, interwencje rolno-środowiskowo-
klimatyczne).
-- 1 of 13 --
str. 2
Wsparcie związane z produkcją do bydła i do krów
Wsparcie związane z produkcją do bydła i do krów w ramach płatności bezpośrednich ma
charakter powszechny i jest skierowane do wszystkich hodowców bydła i krów w całym
kraju i do wszystkich ras.
Szczegółowe informacje dotyczące płatności do bydła i krów w kampanii 2024 zostały
przedstawione w poniższej tabeli.
Tabela 1. Dane dotyczące płatności związanych z produkcją do bydła i do krów*.
Kampania roku 2024
Rodzaj
płatności
Liczba
wnioskujących
(tys.)
Wnioskowana
liczba szt.
zwierząt
(tys.)
Stawka
(PLN)
Stawka
(EUR)
Koperta
finansowa
(mln PLN)
Koperta
finansowa
(mln EUR)
Płatność do
bydła 186,38 2 201,23 320,35 74,87 690,5 161,4
Płatność do
krów 143,18 1 532,36 409,86 95,79 620,3 145,0
* Dane przekazane przez ARiMR do obliczenia stawek płatności
Zgodnie z PS WPR w latach 2025-2027 Polska zamierza przeznaczyć na płatność
do bydła ok. 532,63 mln EUR, a na płatność do krów ok. 471,03 mln EUR.
Wśród działań promujących użytkowanie pastwiskowe trwałych użytków zielonych
znajduje się m.in. ekoschemat Dobrostan zwierząt, w ramach którego promowany jest
m.in. wypas zwierząt: bydła, owiec, kóz, koni. Wsparcie udzielane za realizację tych
praktyk przyczynia się do poprawy dobrostanu zwierząt poprzez zapewnienie
im naturalnych warunków bytowania oraz wzmacniania roli terenów zielonych
w strukturze gospodarstw rolnych, a także do realizacji celów środowiskowych
i klimatycznych.
-- 2 of 13 --
str. 3
Tabela 2. Dane dotyczące wybranych wariantów i praktyk, które są bezpośrednio
związane z TUZ*
Kampania roku 2024
Wariant/
praktyka
Liczba
wnioskujących
(tys.)
Wnioskowana
liczba szt.
zwierząt
(tys.)
Stawka na
szt.
(PLN)
Stawka na
szt. (EUR)
Koperta
finansowa
(mln PLN)
Krowy mleczne -
wypas 37,3 671,2 287,52 67,20 190,5
Krowy mamki -
wypas 5,9 82,6 139,12 32,51 11,3
Krowy mamki –
system otwarty** 3,1 60,5 352,45 82,37 20,9
Opasy - wypas 3,9 27,3 268,97 62,86 7,3
Owce** 1,6 103,8 143,30 33,49 14,9
Konie w
pomieszczeniach
lub w budynkach **
2,2 15,9 401,32 93,79 6,4
Konie utrzymywane
w systemie
otwartym**
1,1 10,0 181,68 42,46 1,8
Kozy** 0,3 6,8 138,39 32,34 0,9
* Dane przekazane przez ARiMR do obliczenia stawek płatności
** Kwota płatności przyznawana za pakiet wymogów
Od 2023 r. w ramach Planu Strategicznego dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-
2027 realizowana jest interwencja Zachowanie zagrożonych zasobów genetycznych
zwierząt w rolnictwie. Wsparcie przyznawane jest do zagrożonych ras bydła objętych
programem ochrony zasobów genetycznych prowadzonym przez Instytut Zootechniki
– Państwowy Instytut Badawczy w Krakowie. Jednym z warunków uczestnictwa
w programie prowadzonym przez IZ-PIB jest objęcie oceną wartości użytkowej
zwierząt.
Płatność przysługuje przez okres 5 lat do sztuki zwierzęcia dla następujących ras bydła:
polskie czerwone, białogrzbiete, polskie czerwono-białe, polskie czarno-białe. Stawki
-- 3 of 13 --
str. 4
płatności: 2738 zł/szt. (użytkowanie mleczne), 1752 zł/szt., (użytkowanie mięsne).
Przewidziano też płatność dodatkową rekompensującą koszty udostępnienia samców
w celu pozyskania nasienia w wysokości 15131 zł/szt.
W ramach II filara WPR istnieje także możliwość otrzymania płatności rolno-
środowiskowo-klimatycznych do cennych przyrodniczo łąk i pastwisk. Celem tych
płatności wdrażanych w ramach Planu Strategicznego dla WPR na lata 2023-2027
(PS WPR) i Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich 2014- 2020 (PROW 2014-2020),
tj.:
- Interwencji 1. Ochrona cennych siedlisk i zagrożonych gatunków na obszarach
Natura 2000 PS WPR oraz Pakietu 4. Cenne siedliska i zagrożone gatunki ptaków
na obszarach Natura 2000 (PROW 2014-2020),
- Interwencji 2. Ochrona cennych siedlisk i zagrożonych gatunków poza obszarami
Natura 2000 PS WPR oraz Pakietu 5. Cenne siedliska poza obszarami Natura 2000
(PROW 2014-2020),
- Interwencji 3. Ekstensywne użytkowanie łąk i pastwisk na obszarach Natura 2000
(nowa interwencja od 2023 r.),
jest utrzymanie, zapobieganie pogarszaniu się lub przywrócenie właściwego stanu
ochrony cennych łąk i pastwisk. Beneficjenci otrzymują wsparcie za ekstensywne ich
użytkowanie. Może to być użytkowanie pastwiskowe, kośno-pastwiskowe lub kośne.
W przypadku użytkowania pastwiskowego i kośno-pastwiskowego wymogi dotyczą
m.in. terminu wypasu oraz obsady zwierząt.
W ramach płatności rolno-środowiskowo-klimatycznych PROW 2014-2020 oraz
PS WPR ukierunkowanych na ochronę cennych łąk i pastwisk - w kampanii 2023 r.
w kraju wsparciem zostało objęte ok. 609 tys. ha na kwotę ok. 803,6 mln zł. Natomiast
w kampanii 2024 deklarowana powierzchnia wynikająca z wniosków złożonych
wyniosła ok. 641 tys. ha.
-- 4 of 13 --
str. 5
2. Ile hektarów TUZ przekształcono od 2004 roku w uprawy przemysłowe (np.
kukurydzę), a ile objęto działaniami retencyjnymi w ramach KPO i WPR
2023–2027?
Według danych GUS (spis rolny 2010 i 2020) powierzchnia łąk trwałych w 2020 r.
wynosiła 2,77 mln ha, a w 2010 r. wynosiła 2,58 mln ha. Powierzchnia pastwisk
trwałych wynosiła w 2020 r. 414 tys. ha, a w 2010 r. 651 tys. ha.
Ekoschematem Retencjonowanie wody na trwałych użytkach zielonych - w kampanii
2023 objęto ok. 109 tys. ha. i wypłacono ok. 31,8 mln zł. W kampanii 2024 wsparciem
została objęta powierzchnia ok. 56 tys. ha, a kwota płatności wyniosła ok. 13,6 mln zł.
Łącznie w kampanii 2023 i 2024 zostanie wypłacone ok. 45,4 mln zł.
Ponadto, należy zauważyć, iż w ramach inwestycji B3.3.1 Inwestycje w zwiększanie
potencjału zrównoważonej gospodarki wodnej na obszarach wiejskich Krajowego
Planu Odbudowy i Zwiększania Odporności istnieje możliwość realizacji prac
związanych z budową, przebudową, odbudową, rozbudową urządzeń melioracji
wodnych oraz urządzeń wodnych, w szczególności ograniczających odpływ wody,
z uwzględnieniem jej retencjonowania dla przeciwdziałania skutkom suszy. Nabory
w ramach wskazanego obszaru przeprowadzają samorządy województw. Obecnie
weryfikowane są wnioski o objęcie przedsięwzięć wsparciem, dodatkowo niektóre
z województw są w trakcie II naboru wniosków. Biorąc pod uwagę powyższe,
na obecnym etapie wdrażania inwestycji nie jest możliwe wskazanie powierzchni
obszaru, na który będzie miała wpływ realizowana inwestycja.
3. Dlaczego pomimo wiedzy o retencji użytkowej 370 tys. ha TUZ na poziomie
ponad 370 mln m³ wody rocznie nie wdrożono dotąd powszechnego
mechanizmu dopłat ekosystemowych i inwentaryzacji systemów
melioracyjnych?
Za inwentaryzowanie urządzeń systemów melioracyjnych odpowiada Państwowe
Gospodarstwo Wodne Wody Polskie podlegające Ministrowi Infrastruktury, który jest
ministrem właściwym do spraw gospodarki wodnej.
4. Czy Ministerstwo planuje wprowadzenie dopłat w wysokości 4000 zł/ha, jak
proponuje przekazany kilka miesięcy temu do Ministerstwa dokument
-- 5 of 13 --
str. 6
„Ekoschemat – nawadnianie TUZ”, jako minimalnego poziomu opłacalności
dla rolników utrzymujących łąki w systemie nawodnień?
Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi, realizuje szereg interwencji, które poprzez
wsparcie finansowe mają zachęcić rolników do właściwego gospodarowania wodą
i ochrony trwałych użytków zielonych. Płatności do ekoschematów obszarowych
wynikające z Planu Strategicznego dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027,
w tym dotyczące retencjonowania wody na TUZ dostępne są dla rolników od 2023 r.
W obecnym okresie programowania dostępna jest m.in płatność w ramach
ekoschematu Retencjonowanie wody na trwałych użytkach zielonych (TUZ).
Szczegółowe warunki i tryb przyznawania płatności uregulowane zostały
w rozporządzeniu w spawie ekoschematów (1).
Celem ekoschematu Retencjonowanie wody na TUZ jest promowanie
retencjonowania wody, które poprawia gospodarkę wodną, a także ogranicza emisję
dwutlenku węgla do atmosfery (poprzez ograniczenie rozkładu materii organicznej).
Płatność w ramach tego ekoschematu dotyczy TUZ objętych równolegle wsparciem:
w ramach praktyki: Ekstensywne użytkowanie TUZ z obsadą zwierząt
(w ramach płatności do rolnictwa węglowego i zarzadzania składnikami
odżywczymi) lub
ekologicznym lub
rolno-środowiskowo-klimatycznym związanym z zachowaniem niektórych
cennych siedlisk przyrodniczych (z wyłączeniem wariantu Murawy) i siedlisk
zagrożonych gatunków ptaków poza obszarami Natura 2000 lub na obszarach
Natura 2000 lub
rolno-środowiskowo-klimatycznym w ramach interwencji: Ekstensywne
użytkowanie łąk i pastwisk na obszarach Natura 2000.
Od 2025 r. rozszerzono zakres wsparcia w ramach ekoschematu Retencjonowanie
wody na TUZ o możliwość uzyskiwania płatności także dla gruntów znajdujących się
na obszarze objętym normą GAEC 2 dotyczącą ochrony torfowisk i obszarów
podmokłych. Warunek pokrycia się terenów zalanych/podtopionych z obszarem
objętym normą GAEC 2 będzie weryfikowany po otrzymaniu wykazu terenów
zalanych z IUNG-PIB. Jeżeli tereny te pokryją się, rolnik otrzyma płatność w ramach
ekoschematu Retencjonowanie wody na TUZ. W przypadku wnioskowania o ww.
-- 6 of 13 --
str. 7
ekoschemat na obszarach objętych normą GAEC 2 nie są wymagane żadne dodatkowe
dokumenty ani oświadczenia. Warto przy tym również podkreślić, że zgłoszone
we wniosku powierzchnie do ekoschematu Retencjonowanie wody na TUZ nie
wliczają się do wprowadzonego od 2025 r. limitu powierzchni uprawnionych
do płatności w ramach ekoschematów obszarowych (wynoszącego 300 ha).
Warunkiem uzyskania płatności jest wystąpienie na TUZ zalania lub podtopienia,
przy czym zalanie lub podtopienie występuje, gdy stan wysycenia profilu glebowego
wodą utrzymuje się:
na poziomie przynajmniej 80%,
przez co najmniej 12 następujących po sobie dni między 1 maja a 30 września
roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie płatności.
W przypadku ekoschematu Retencjonowanie wody na trwałych użytkach zielonych
w aplikacji eWniosekPlus konieczne jest zaznaczenie wnioskowania o ten ekoschemat
w zakładce WNIOSEK. Rolnik nie deklaruje upraw we wniosku na działkach rolnych
do tego ekoschematu ani nie wskazuje we wniosku konkretnych działek, które mogą
być zalane lub podtopione, a jedynie zaznacza chęć ubiegania się o tę płatność.
Informacje potwierdzające wystąpienie zalania lub podtopienia na powierzchniach
TUZ przekazywane są przez Instytut Uprawy Nawożenia i Gleboznawstwa –
Państwowy Instytut Badawczy do Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa.
Wykaz ten jest przekazywany do ARiMR w terminie do 2 października każdego roku.
Zgodnie z przepisami unijnymi tj. art. 97 rozporządzenia 2021/2115(2) państwa
członkowskie przeznaczają co najmniej 25% koperty przeznaczonej na płatności
bezpośrednie na ekoschematy. Ponadto, państwa członkowskie są zobowiązane
do określenia w swoim planie strategicznym Wspólnej Polityki Rolnej orientacyjnego
przydziału środków na każdą interwencję i na każdy rok. W odniesieniu
do ekoschematu Retencjonowanie wody na TUZ łączna kwota planowanych płatności
w okresie 2023-2027 wynosi 97 262 550 EUR, co oznacza średnioroczną alokację
środków w wysokości ok. 19 892 250 EUR. Szacowana w PS WPR stawka płatności
w ramach tego ekoschematu wynosi 63,15 EUR/ha. W zależności od zainteresowania
rolników ekoschematem faktyczna stawka może ulec zmianie. Na chwilę obecną
nie są planowane zmiany mające na celu zwiększenie budżetu w ww. zakresie.
-- 7 of 13 --
str. 8
5. Ile środków z KPO i budżetu państwa przeznaczono na eksperymentalne
działania związane z paludikulturą, a ile na odbudowę tradycyjnych systemów
melioracyjnych, nawodnień łąk i piętrzeń rzecznych?
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi odpowiada w Krajowym Planie Odbudowy
i Zwiększania Odporności (KPO) za Inwestycję w zwiększanie potencjału zrównoważonej
gospodarki wodnej na obszarach wiejskich (B3.3.1). Budżet tej inwestycji to 289 mln EUR
(ponad 1,2 mld zł). Inwestycja jest w części pożyczkowej KPO, jednak wsparcie jest
udzielane w formie bezzwrotnej – zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Funduszy
i Polityki Regionalnej z dnia 17 listopada 2022 r. w sprawie wykazu inwestycji w ramach
Krajowego Planu Odbudowy i Zwiększania Odporności kwalifikujących się do objęcia
wsparciem o charakterze bezzwrotnym oraz w ramach których wsparcie zwrotne
przyznawane w formie pożyczki może podlegać umorzeniu (zmienionym rozporządzeniem
z 11 grudnia 2024 r.).
Wsparcie w ramach inwestycji B3.3.1 KPO zostało podzielone na 3 obszary:
Obszar A. aktywizacja mieszkańców obszarów wiejskich przez ośrodki
doradztwa rolniczego w formie Lokalnych Partnerstw Wodnych
(LPW) na rzecz działań w poprawę gospodarki wodnej. Wsparcie
obejmie organizację szkoleń, warsztatów, wyjazdów studyjnych,
wypracowywanie planów działań dotyczących niezbędnych
przedsięwzięć z zakresu poprawy gospodarki wodnej,
w szczególności na terenach rolnych lub leśnych;
Obszar B. przedsięwzięcia związane z budową, przebudową, odbudową,
rozbudową urządzeń melioracji wodnych oraz niewielkich urządzeń
wodnych (w szczególności ograniczających odpływ wody,
z uwzględnieniem jej retencjonowania), w celu rozwoju
ogólnopolskiego systemu retencji wodnej na obszarach wiejskich,
realizowane na terenach rolniczych. Możliwa będzie również
realizacja inwestycji na wiejskich terenach zurbanizowanych pod
warunkiem, że inwestycje oprócz gromadzenia wody, będą również
wywierały pozytywny wpływ na grunty rolne lub leśne;
-- 8 of 13 --
str. 9
Obszar C. inwentaryzacja urządzeń melioracji wodnych w celu stworzenia
aktualnej bazy danych urządzeń melioracji wodnych i gruntów
zmeliorowanych.
W decyzji wykonawczej ws. polskiego KPO (dalej: CID) do ww. inwestycji przypisano
kamień milowy B22L Przyjęcie kryteriów kwalifikacji w odniesieniu do zaproszeń
do składania wniosków, który był elementem pierwszego wniosku o płatność PL do KE
ws. KPO. Opis kamienia milowego zgodnie z CID:
„Inwestycje zostaną wybrane w drodze szczegółowych zaproszeń do składania
wniosków na podstawie kryteriów środowiskowych. Projekt przyczyni się
do zwiększenia odporności rolnictwa na suszę oraz zapobiegania powodziom
na użytkach rolnych; poprawy racjonalności gospodarki wodnej dzięki
odpowiedniemu regulowaniu stosunków wodnych na użytkach rolnych
i ograniczeniu odpływu wody; oraz zwiększenia retencji wód, pod warunkiem że ich
potrzeba i charakter są odpowiednio uzasadnione. Pierwszeństwo mają
rozwiązania oparte na przyrodzie i inne rozwiązania odporne na zmianę klimatu.
Wspierane będą wyłącznie projekty, które nie prowadzą do pogorszenia stanu wód
powierzchniowych i gruntowych oraz nie uniemożliwiają poprawy stanu lub
potencjału ekologicznego odnośnych jednolitych części wód.”
Ww. kamień milowy został zrealizowany poprzez opracowanie dokumentu „Kryteria
wyboru przedsięwzięć w ramach inwestycji B3.3.1. Inwestycje w zwiększanie potencjału
zrównoważonej gospodarki wodnej na obszarach wiejskich Krajowego Planu Odbudowy i
Zwiększania Odporności (dokument opublikowany jest na stronie
https://www.gov.pl/web/rolnictwo/nabory-wnioskow). W dokumencie do obszaru
B inwestycji B3.3.1 KPO przypisano:
kryterium horyzontalne Zgodność z zasadą „niewyrządzania znaczącej szkody
środowisku” (DNSH – „do no significant harm”) z następującym opisem:
„Weryfikowane jest zachowanie zgodności z zasadą „niewyrządzania znaczącej
szkody środowisku” na podstawie Rozporządzenia RRF oraz Wytycznych
technicznych dotyczących stosowania zasady „niewyrządzania znaczącej szkody
środowisku” na podstawie rozporządzenia ustanawiającego Instrument na rzecz
Odbudowy i Zwiększania Odporności. Weryfikacji podlega w szczególności czy:
1) przedsięwzięcie jest zgodne z wymogami określonymi w wytycznych
-- 9 of 13 --
str. 10
technicznych "Nie wyrządzaj znacznej szkody" (2021/C 58/01), prawodawstwem
UE w zakresie ochrony środowiska, w tym z dyrektywą OOŚ (2014/52/UE),
ramową dyrektywą wodną (2000/60/WE), dyrektywą 2009/147/WE w sprawie
ochrony dzikiego ptactwa (dyrektywa ptasia) oraz dyrektywą 92/43/EWG
w sprawie ochrony siedlisk przyrodniczych oraz dzikiej fauny i flory (dyrektywa
siedliskowa); 2) przedsięwzięcia nie prowadzą do pogorszenia stanu wód
powierzchniowych i podziemnych oraz nie uniemożliwiają poprawy stanu lub
potencjału ekologicznego jednolitych części wód, na które oddziałują; - poprzez
wymóg dołączenia do wniosku decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach dla
przedsięwzięć, dla których uzyskanie decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach
jest wymagane. W przypadku braku konieczności uzyskania decyzji
o środowiskowych uwarunkowaniach wymagane będzie dołączenie kopii
pozwolenia wodnoprawnego (jeżeli wynika to z przepisów krajowych) lub innych
dokumentów potwierdzających zgodność z zasadą DNSH, w szczególności
dokumentów, których konieczność uzyskania wynika z przepisów krajowych.”;
szczegółowe kryterium środowiskowe Przedsięwzięcie zaliczane do małej
retencji z następującym opisem:
„Weryfikowane jest czy przedsięwzięcie dotyczy:
1) urządzeń melioracji wodnych;
2) zbiorników retencyjnych o pojemności zbiornika do 500 tys. m3, a w przypadku
zbiorników kopanych o pojemności zbiornika do 50 tys. m3;
3) urządzeń piętrzących na ciekach wodnych o szerokości koryta cieku do 5 m oraz
piętrzeń o wysokości piętrzenia nieprzekraczającej 3 m i umożliwiających migrację
ryb.”;
kryterium premiujące Rozwiązania oparte na przyrodzie z następującym
opisem:
„Weryfikowane jest czy przedsięwzięcie obejmuje rozwiązania oparte
na przyrodzie, tj. projekty, które opierają się na naturalnych procesach
ekosystemowych, w tym polegają np. na: - przywracaniu naturalnych cech
krajobrazu i bioróżnorodności, - utrzymaniu cech krajobrazu, w tym tworzeniu
terenów podmokłych, dzikiej roślinności między polami a zbiornikami i ciekami
wodnymi, - budowie drewnianych umocnień brzegów z kłód, - umocnieniu dna
w formie sztucznych bystrzy imitujących naturalne odcinki przełomowe,
- umocnieniu brzegów przez nasadzenia drzew, - przebudowie betonowych progów
-- 10 of 13 --
str. 11
przegradzających rzekę na kamienne bystrza, - przywracaniu łączności starorzeczy
z korytem głównym, - tworzeniu miedz śródpolnych przy ciekach,
- tworzeniu zielono-błękitnej infrastruktury na terenach zabudowanych (np. stawy
retencyjne, rowy bioretencyjne) itp. Dla projektów, które zawierają:
- wyłącznie rozwiązania oparte na przyrodzie – przyznaje się 30 punktów,
- zarówno rozwiązania oparte na przyrodzie jak i rozwiązania techniczne
– przyznaje się 5 punktów, - wyłącznie rozwiązania techniczne – przyznaje się
0 punktów.”
W okresie kwiecień-maj 2025 r. 16 Samorządów Województw przeprowadziło nabory
w obszarze B inwestycji B3.3.1, a część Samorządów Województw w okresie
czerwiec-lipiec 2025 r. przeprowadziła lub przeprowadza drugi nabór wniosków
w ww. obszarze. Informacje nt. naborów są dostępne na stronach Urzędów
Marszałkowskich Województw, a w przypadku woj. świętokrzyskiego – na stronie
Świętokrzyskiego Biura Rozwoju Regionalnego.
Dodatkowo informuję, że w ramach Krajowego Planu Odbudowy i Zwiększania
Odporności (KPO), na przedsięwzięcia związane z budową, przebudową, odbudową,
rozbudową urządzeń melioracji wodnych oraz niewielkich urządzeń wodnych (obszar
B inwestycji B3.3.1), przeznaczono kwotę 1,09 mld zł.
6. Czy Ministerstwo dysponuje danymi na temat potencjalnej produkcji biogazu
z biomasy TUZ, który – jak wynika z szacunków – mógłby wynosić nawet
0,5 mld m³ rocznie, czyli 50% planów Orlenu?
Polska dysponuje dużym potencjałem surowcowym w zakresie produkcji biogazu
i biometanu.
Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi posiada szacunki Instytutu Ekonomiki
Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej - PIB, które wskazują na możliwość pozyskania
ponad 7,8 mld m3 biogazu rocznie w oparciu o surowce z rolnictwa, podczas gdy
obecna produkcja wynosi 0,47 mld m3. Uwzględniając pozostałości i odpady
z przetwórstwa rolno-spożywczego, potencjał surowcowy do wykorzystania
w biogazowniach rolniczych jest znacznie większy.
-- 11 of 13 --
str. 12
Należy podkreślić, że surowce pozyskiwane z trwałych użytków zielonych to przede
wszystkim pasze dla zwierząt, w postaci zielonek, sianokiszonek i siana.
Zgodnie z wykazem surowców zużytych do produkcji biogazu rolniczego
sporządzanym przez KOWR, biogazownie rolnicze w 2024 roku wykorzystały
do produkcji biogazu rolniczego ponad 7,5 mln ton różnego rodzaju surowców.
Z danych tych wynika, że masa użytych surowców, które mogłyby teoretycznie
pochodzić z TUZ (np. zielonka, kiszonka z traw i zbóż, odpadowa masa roślinna)
wynosiła w 2024 roku jedynie 160 tys. ton tj. ok 2% masy zużytych surowców ogółem.
Do produkcji biogazu rolniczego wykorzystywane są najczęściej: wywar pogorzelniany
(około 20% ogółu masy surowców), pozostałości z owoców i warzyw (około 16%
ogółu masy surowców), gnojowica (około 16% ogółu masy surowców), odpady
z przemysłu spożywczego (około 13% ogółu masy surowców) i kiszonka z kukurydzy
(około 8% ogółu masy surowców). Oznacza to, że biomasa pozyskiwana z TUZ jest
jednym z substratów do produkcji biogazu rolniczego, natomiast nie jest
wykorzystywana w znaczącej ilości.
7. Czy resort planuje stworzyć prawny i organizacyjny system współpracy
pomiędzy PGW Wody Polskie a spółkami wodnymi i rolnikami, umożliwiający
wspólne zarządzanie wodą w dolinach rzecznych?
Rolę i obowiązki spółek wodnych, Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody
Polskie, użytkowników wód (w tym rolników), interakcje pomiędzy nimi, a także
kwestie zarządzania wodami określają i regulują przepisy ustawy Prawo wodne (3).
Współpraca pomiędzy tymi pomiotami odbywać się może chociażby poprzez
spotkania Lokalnych Partnerstw ds. Wody (LPW). Członkiem LPW może zostać każdy,
wszelkie osoby/podmioty zaangażowane w gospodarkę wodną - w szczególności:
rolnicy, przedstawiciele spółek wodnych, samorządu (gminnego, powiatowego,
wojewódzkiego), przedstawiciele terenowych organów PGW WP czy organizacji
pozarządowych. Sprawnie funkcjonujące LPW może identyfikować problemy
i podejmować inicjatywy prawne w zakresie niezbędnych zmian – zgłaszać do ministra
właściwego ds. gospodarki wodnej, aktywizować i umacniać współpracę pomiędzy
wszystkimi zaangażowanymi podmiotami. LPW może być więc platformą współpracy
pomiędzy rolnikami, spółkami wodnymi a PGW WP.
-- 12 of 13 --
str. 13
Z wyrazami szacunku
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Czesław Siekierski
/podpisano elektronicznie/
Podstawa prawna:
(1) Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 20 kwietnia 2023 r.
w sprawie szczegółowych warunków i szczegółowego trybu przyznawania
i wypłaty płatności w ramach schematów na rzecz klimatu i środowiska
w ramach Planu Strategicznego dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023–
2027 (Dz.U. poz. 493 z późn. zm.)
(2) Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/2115 z dnia
2 grudnia 2021 r. ustanawiającego przepisy dotyczące wsparcia planów
strategicznych sporządzanych przez państwa członkowskie w ramach
Wspólnej Polityki Rolnej (planów strategicznych WPR) i finansowanych
z Europejskiego Funduszu Rolniczego Gwarancji (EFRG) i z Europejskiego
Funduszu Rolnego na Rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) oraz
uchylającego rozporządzenia (UE) nr 1305/2013 i (UE) 1307/2013 (Dz.U. UE
L435/1 p.1 z 6.12.2021)
(3) Ustawa z dnia 20 lipca 2017 r. (Dz. U. 2024 r. poz. 1087, z późn.zm.)
Do wiadomości:
Kancelaria Prezesa Rady Ministrów – Departament Spraw Parlamentarnych
-- 13 of 13 --