Interpelacja w sprawie przeciwdziałania dezinformacji w sieci wśród młodzieży
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja nr 10587
do ministra cyfryzacji, ministra edukacji
w sprawie przeciwdziałania dezinformacji w sieci wśród młodzieży
Zgłaszający: Małgorzata Pępek
Data wpływu: 27-06-2025
Szanowna Pani Ministro, Szanowny Panie Ministrze!
Media społecznościowe i Internet stały się głównym źródłem informacji dla milionów obywateli, w szczególności młodych ludzi. Z raportów i badań opinii publicznej jednoznacznie wynika, że coraz więcej osób – szczególnie uczniów i studentów – czerpie wiedzę o świecie nie z profesjonalnych źródeł medialnych, ale z krótkich postów, filmików, relacji czy memów publikowanych na platformach takich jak TikTok, Instagram, YouTube czy X (dawniej Twitter).
Niestety, rosnące znaczenie mediów społecznościowych niesie ze sobą poważne zagrożenie – masowe rozpowszechnianie dezinformacji, czyli fałszywych, zmanipulowanych lub wprowadzających w błąd treści, które mają na celu kształtowanie postaw społecznych, wpływanie na emocje lub decyzje polityczne, a niekiedy również komercyjne czy ideologiczne.
Szczególnie niepokojące jest to, że młodzież – z uwagi na brak wykształconych nawyków krytycznego myślenia, niewystarczającą edukację medialną oraz silne zaangażowanie emocjonalne – jest szczególnie podatna na fake newsy. Młodzi ludzie nie weryfikują źródeł, nie sprawdzają kontekstu, nie mają narzędzi do oceny wiarygodności informacji. Tymczasem to właśnie wśród nich dezinformacja może wyrządzić największe szkody: od utraty zaufania do instytucji państwowych i nauki, przez podatność na teorie spiskowe i radykalizację poglądów, aż po niebezpieczne zachowania zdrowotne (np. rezygnacja ze szczepień, stosowanie „cudownych terapii”, negowanie zagrożeń klimatycznych itp.).
Ostatnie wybory prezydenckie w Polsce pokazały, jak niebezpieczne może być oddziaływanie fake newsów w mediach społecznościowych na młodych wyborców. Wiele osób z najmłodszych grup wyborczych kształtowało swoje opinie i decyzje polityczne wyłącznie na podstawie emocjonalnych i często zmanipulowanych treści z Internetu. To zjawisko budzi poważny niepokój i powinno być potraktowane jako sygnał alarmowy – zarówno dla systemu edukacji, jak i dla administracji odpowiedzialnej za cyfryzację i bezpieczeństwo informacyjne państwa.
W związku z powyższym, zwracam się do Państwa z prośbą o przedstawienie strategii dotyczącej przeciwdziałania dezinformacji w sieci, ze szczególnym uwzględnieniem ochrony najmłodszych użytkowników Internetu. Zwracam uwagę, że działania takie powinny mieć charakter systemowy, międzyresortowy i długofalowy.
W związku z tym proszę o odpowiedzi na następujące pytania:
Czy Ministerstwo Edukacji Narodowej prowadzi obecnie jakiekolwiek kampanie informacyjne skierowane do młodzieży, rodziców i nauczycieli dotyczące rozpoznawania i zgłaszania fałszywych informacji w sieci? Jeśli tak – jaka jest ich forma, zasięg i planowane rezultaty?
Czy Ministerstwo Cyfryzacji prowadzi współpracę z platformami społecznościowymi (Facebook, Instagram, TikTok, YouTube, X, Twitch, Discord itp.) w zakresie oznaczania, usuwania lub ograniczania zasięgu treści dezinformacyjnych? Jakie są efekty tej współpracy? Czy planowane są porozumienia lub nowe regulacje w tym zakresie?
Czy uczniowie szkół podstawowych i ponadpodstawowych są obecnie objęci systemowymi programami edukacji medialnej i cyfrowej, uczącymi rozpoznawania manipulacji, analizowania źródeł informacji i rozumienia mechanizmów działania algorytmów platform społecznościowych? Czy Ministerstwo Edukacji Narodowej planuje rozszerzenie tych działań?
Czy rząd planuje uruchomienie państwowej platformy do zgłaszania fake newsów i dezinformacji? Jeśli nie – czy rozważana jest taka inicjatywa?
Czy Ministerstwo Cyfryzacji lub inne instytucje rządowe wspierają finansowo i organizacyjnie niezależne inicjatywy fact-checkingowe, organizacje pozarządowe lub projekty badawcze zajmujące się walką z dezinformacją? Jeśli tak – w jakim zakresie?
Czy prowadzone są badania opinii publicznej dotyczące świadomości zagrożeń dezinformacją, zwłaszcza wśród młodzieży? Czy ministerstwa posiadają dane ilościowe i jakościowe dotyczące skali zjawiska?
Czy rozważane są zmiany legislacyjne zwiększające odpowiedzialność platform internetowych za treści publikowane przez użytkowników, w szczególności w kontekście niepełnoletnich odbiorców i treści dezinformacyjnych?
Czy w szkołach dostępne są narzędzia wspierające nauczycieli w prowadzeniu zajęć przeciwdziałających dezinformacji – takie jak gotowe scenariusze lekcji, materiały edukacyjne, platformy cyfrowe? Czy planowane są szkolenia dla nauczycieli w tym zakresie?
Czy ministerstwa rozważają współpracę z popularnymi influencerami i twórcami internetowymi, którzy mają realny wpływ na młodzież, w celu prowadzenia kampanii edukacyjnych na temat dezinformacji?
W jaki sposób Państwo oceniają skuteczność dotychczasowych działań na rzecz walki z dezinformacją w sieci? Czy istnieje system monitoringu i ewaluacji wpływu podejmowanych działań na świadomość informacyjną młodych użytkowników?
Czy rozważają Państwo możliwość stworzenia mechanizmu odpowiedzialności prawnej za świadome szerzenie dezinformacji, w szczególności gdy dotyczy ona zdrowia publicznego, bezpieczeństwa państwa lub porządku konstytucyjnego?
Z wyrazami szacunku
Małgorzata Pępek
Poseł na Sejm RP
Sekretarz stanu Katarzyna Lubnauer
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
- Podaje wskaźniki procentowe (13)
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (5)
- Resort odnosi się punkt po punkcie do pytań posła
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
36131 znakówadres email sekretariat.BM@cyfra.gov.pl 00-060 Warszawa
www.gov.pl/web/cyfryzacja
Sekretarz Stanu
Paweł Olszewski
BM.WP.057.115.2025
Warszawa, 18 sierpnia 2025 r.
Szanowny Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu RP
Dot. pisma z 3 lipca br. Posłanki na Sejm RP Pani Małgorzaty Pępek w sprawie
przeciwdziałania dezinformacji w sieci wśród młodzieży (interpelacja nr 10587)
Szanowny Panie Marszałku,
na wstępie należy zgodzić się ze stwierdzeniem, że zwalczanie dezinformacji i
misinformacji powinno mieć charakter systemowy, międzyresortowy i długofalowy.
Zwalczanie dezinformacji stało się jednym z najważniejszych wyzwań współczesnego
świata, szczególnie w dobie dynamicznego rozwoju technologii i mediów cyfrowych.
Dezinformacja, czyli celowe rozpowszechnianie fałszywych lub wprowadzających w błąd
informacji, nie tylko destabilizuje procesy demokratyczne, ale również zagraża
bezpieczeństwu społecznemu i gospodarczemu. Obecnie, gdy granice między rzetelną
informacją a fałszywymi treściami są coraz bardziej rozmyte, skuteczna walka z
dezinformacją wymaga kompleksowego podejścia, obejmującego edukację społeczeństwa,
współpracę międzysektorową oraz wykorzystanie nowoczesnych technologii. Zjawisko
dezinformacji jest szczególnie niebezpieczne w kontekście globalnych kryzysów, czy
celowego działania jednego kraju na inny gdzie fałszywe informacje mogą prowadzić do
chaosu, rozprzestrzeniania się szkodliwych teorii spiskowych i zagrożeń dla zdrowia
publicznego, czy nawet destabilizacji wewnętrznej. Dlatego przeciwdziałanie dezinformacji
jest kluczowe dla ochrony demokratycznych wartości, stabilności społecznej i
bezpieczeństwa obywateli.
Obecnie, mamy do czynienia z wieloma zagrożeniami, ze względu na prędkość przesyłania
informacji i możliwość publikacji w danym kraju z dowolnego miejsca za granicą. Obecnie
kraje które próbują na własną rękę walczyć z FIMI (zagranicznymi manipulacjami
informacjami i ingerencjami w informacje) i dezinformacją, stoją przed wieloma
wyzwaniami. Jednym z najbardziej widocznych jest brak lub niewystarczająca ilość
zasobów. Współpraca w zakresie wymiany informacji co do technik operacyjnych,
stosowanego oprogramowania, działania grup zajmujących się szerzeniem dezinformacji
jest istotnym narzędziem wspierającym zwalczanie tego typu zagrożeń w poszczególnych
krajach. Co więcej, w dobie internetu nie da się ograniczyć badań i monitoringu tylko do
jednej, wybranej terytorialnie infosfery, ponieważ taka sfera już prawie nie istnieje.
Kampanie dezinformacyjne mogą z łatwością przekraczać granice państw, czasami nawet
wykorzystując tę transgraniczną działalność do legitymizacji rozpowszechnianych treści.
Jednocześnie działania podejmowane przez organy krajowe za granicą są bardzo
ograniczone ze względu na szczególne przepisy i procedury obowiązujące za granicą.
Z naszego doświadczenia wynika, że najistotniejsze jest przeciwdziałanie w formie działań
wyprzedzających, demaskowanie nieprawdziwych informacji i weryfikacja informacji oraz
krytyczne myślenie (Pre-bunking, debunking, and fact-checking), wraz z promowaniem
umiejętności korzystania z mediów, są kluczowymi czynnikami przeciwdziałania
dezinformacji. Budowanie szerokiej sieci organizacji i organów reprezentujących różne
światopoglądy i środowiska może być ważnym czynnikiem zwiększającym zaufanie do
weryfikatorów faktów i blokującym niektóre strategie stosowane obecnie przez złośliwych
-- 1 of 10 --
telefon +48 22 245 54 42 ul. Królewska 27
adres email sekretariat.BM@cyfra.gov.pl 00-060 Warszawa
www.gov.pl/web/cyfryzacja
aktorów. Mamy świadomość i zmierzamy do tego, aby takie działania były szeroko
promowane, równolegle z podnoszeniem wiedzy społeczeństwa - to są działania które
powinny być wspierane również na poziomie ponad narodowym.
Ministerstwo Cyfryzacji, realizuje wiele działań z zakresu edukacji dotyczących
bezpiecznego korzystania z internetu, skierowanych do dzieci i młodzieży. Corocznie w
zależności od zapotrzebowania realizowane są projekty z zakresu współpracy Ministra
Cyfryzacji z organizacjami pozarządowymi, a także zadania realizowane przez podlegającą
Ministrowi Cyfryzacji Naukową i Akademicką Sieć Komputerową– Państwowy Instytut
Badawczy.
Poniżej przedstawiam odpowiedzi na zadane przez Posła pytania będące we właściwości
Ministra Cyfryzacji.
Ad 1) Czy Ministerstwo Edukacji Narodowej prowadzi obecnie jakiekolwiek kampanie
informacyjne skierowane do młodzieży, rodziców i nauczycieli dotyczące rozpoznawania
i zgłaszania fałszywych informacji w sieci? Jeśli tak – jaka jest ich forma, zasięg i
planowane rezultaty?
Pytanie skierowane do Ministerstwa Edukacji Narodowej.
Należy jednak wskazać, że w ramach działań Ministerstwa Cyfryzacji wspólnie z NASK-PIB
rozpoczynamy realizację projektu Broń się w Necie - jest to zadanie którego realizacja
dopiero się rozpoczyna i będzie realizowane do końca bieżącego roku. Celem realizacji
przedmiotowego zadania publicznego jest zwiększenie świadomości uczniów szkół
ponadpodstawowych na temat powszechnych cyberzagrożeń, takich jak dezinformacja,
radykalizacja oraz cyberprzemoc, a także metod przeciwdziałania tym zagrożeniom.
Edukacja w zakresie cyberzagrożeń obejmuje zestaw wiedzy, umiejętności i postaw, które
mają zapewnić uczniom bezpieczne oraz świadome korzystanie z internetu. Młodzież jest
szczególnie narażona na zagrożenia w sieci, takie jak: dezinformacja, radykalizacja oraz
cyberprzemoc. W ramach zadania planowane jest zaangażowanie młodzieży i nauczycieli
do ukończenia kursów oraz testów wiedzy, opartych na wcześniej ukończonych kursach.
W pierwszej kolejności moduły kursów rozwiązywane są przez nauczyciela, który
następnie przekazuje je uczniom. Szkolenia zostaną udostępnione w co najmniej 10%
szkół ponadpodstawowych funkcjonujących na terenie Polski i zakładamy, że skorzysta z
nich 7 000 uczestników.
Ad 2) Czy Ministerstwo Cyfryzacji prowadzi współpracę z platformami
społecznościowymi (Facebook, Instagram, TikTok, YouTube, X, Twitch, Discord itp.) w
zakresie oznaczania, usuwania lub ograniczania zasięgu treści dezinformacyjnych? Jakie
są efekty tej współpracy? Czy planowane są porozumienia lub nowe regulacje w tym
zakresie?
W obowiązującym w pełni od 17 lutego 2024 r. rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego
i Rady (UE) 2022/2065 z dnia 19 października 2022 w sprawie jednolitego rynku usług
cyfrowych oraz zmiany dyrektywy 2000/31/WE (Akt o usługach cyfrowych)
projektodawca europejski nałożył na dostawców bardzo dużych platform internetowych
(VLOP) i bardzo dużych wyszukiwarek internetowych (VLSE) obowiązki w celu
minimalizacji ryzyka wystąpienia negatywnych skutków dla debaty publicznej, transakcji
gospodarczych i publicznego rozpowszechniania informacji, opinii oraz dla wywierania
wpływu na sposób, w jaki odbiorcy uzyskują i przekazują informacje w internecie.
Ministerstwo Cyfryzacji pracuje nad przystosowaniem polskiego porządku prawnego do
unijnego Aktu o usługach cyfrowych. Zgodnie z tym Aktem, platformy cyfrowe muszą
przeciwdziałać zagrożeniom związanym z rozpowszechnianiem nielegalnych treści.
Zobowiązane zostały do wprowadzenia mechanizmów pozwalających użytkownikom na
sygnalizowanie takich treści, i szybkie reagowanie na takie zgłoszenia. Przepisy Aktu
-- 2 of 10 --
telefon +48 22 245 54 42 ul. Królewska 27
adres email sekretariat.BM@cyfra.gov.pl 00-060 Warszawa
www.gov.pl/web/cyfryzacja
wprowadzają wobec największych platform dodatkowe wymogi, w tym ustanowienia
planów zmniejszania ryzyka, podlegających audytom. Plany mają dotyczyć ryzyka
systemowego stwarzanego przez te firmy, takiego jak dezinformacja, manipulacje
wyborcze, cyberprzemoc wobec kobiet czy niegodziwe traktowanie małoletnich w celach
seksualnych. Za nadzór nad przestrzeganiem tych przepisów przez platformy odpowiada
Komisja Europejska (w przypadku największych platform) oraz krajowi Koordynatorzy ds.
usług cyfrowych (w przypadku pozostałych platform). W Polsce na Koordynatora
wyznaczony został Prezes Urzędu Komunikacji Elektronicznej. W przypadku więc
niewywiązywania się przez platformy z obowiązków określonych w Akcie, w tym
zapewnienia możliwości zgłoszenia treści nielegalnych (w tym na przykład dezinformacji),
użytkownik może zgłosić do Koordynatora wystąpienie takiej sytuacji.
Obok tego przeciwko zjawisku dezinformacji w internecie aktywnie działa NASK-PIB, m.in.
analizując wpływ dezinformacji na społeczeństwo obywatelskie, demokratyczne wybory
oraz poziom zaufania do mediów i instytucji publicznych. W przypadku stwierdzenia
występowania dezinformacji w internecie, można zgłosić to do NASK-PIB za pomocą
internetowego formularza.
Zadanie przeciwdziałania Dezinformacji w aspekcie technicznym realizowane jest przez
NASK-PIB m.in. w ramach dotacji „Monitoring treści o potencjale dezinformacyjnym w
mediach społecznościowych oraz prace rozwojowe nad usprawnieniem narzędzi
wspierających budowanie odporności administracji publicznej oraz społeczeństwa wobec
zjawiska dezinformacji poprzez działania naukowe i edukacyjne”. W ramach projektu
realizujemy ciągły monitoring infosfery. W związku z tym NASK-PIB współpracuje z
platformami społecznościowymi dzięki czemu treści wykrywane przez i zgłaszane do
NASK-PIB są na bieżąco usuwane. Efektem współpracy jest szybka reakcja na nasze
zgłoszenia oraz nadawanie przez Platformy wysokiego priorytetu zgłoszeniom NASK-PIB.
Ma to jednoznaczne przełożenie na skuteczność w przeciwdziałaniu dezinformacji.
Eksperci NASK biorą także udział w konferencjach i wydarzeniach dotyczących zwalczania
dezinformacji. Analizują zjawiska dezinformacji, przygotowując opracowywania ilościowe
oraz/lub jakościowe treści dezinformacyjnych z uwzględnieniem: FIMI, DIMI, infosfery
polskiej, rosyjskiej oraz chińskiej. NASK-PIB prowadzi też badania nad wpływem
dezinformacji na społeczeństwo oraz badania na temat predykcji trendów w dezinformacji
i polaryzacji społecznej. Prowadzi również działania edukacyjne dla administracji
publicznej oraz różnych grup społecznych (w tym dzieci i młodzieży) w zakresie
przeciwdziałania dezinformacji.
Ad 3) Czy uczniowie szkół podstawowych i ponadpodstawowych są obecnie objęci
systemowymi programami edukacji medialnej i cyfrowej , uczącymi rozpoznawania
manipulacji, analizowania źródeł informacji i rozumienia mechanizmów działania
algorytmów platform społecznościowych? Czy Ministerstwo Edukacji Narodowej planuje
rozszerzenie tych działań?
Pytanie skierowane do Ministerstwa Edukacji Narodowej.
Należy jednak zwrócić uwagę, że Ministerstwo Cyfryzacji wraz z NASK-PIB realizuje
szereg inicjatyw, programów i akcji edukacyjno-informacyjnych, które mają na celu
zwiększyć bezpieczeństwo dzieci w internecie. W NASK-PIB prowadzone są projekty
o charakterze edukacyjnym i szkoleniowym na rzecz bezpieczeństwa użytkowników
internetu oraz podnoszenia poziomu świadomości i kompetencji cyfrowych. W ramach
Działu Profilaktyki Cyberzagrożeń NASK podejmowane są działania związane
z kształtowaniem świadomości społecznej w zakresie bezpieczeństwa w sieci dzieci i
młodzieży poprzez m.in. prowadzenie warsztatów, lekcji oraz szkoleń, organizacji
konferencji, organizacji ogólnopolskich obchodów Dnia Bezpiecznego Internetu (DBI),
opracowywania narzędzi edukacyjnych, realizacji społecznych kampanii medialnych.
-- 3 of 10 --
telefon +48 22 245 54 42 ul. Królewska 27
adres email sekretariat.BM@cyfra.gov.pl 00-060 Warszawa
www.gov.pl/web/cyfryzacja
Wśród podejmowanych tematów znajdują się, m.in.: cyberprzemoc i hejt, wizerunek w
sieci, ślad cyfrowy, prywatność, higiena cyfrowa, cyfrowy dobrostan, socjotechnika,
nielegalne i szkodliwe treści w internecie, dezinformacja, edukacja medialna. Więcej
informacji na ten temat dostępnych jest pod adresem www.cyberprofilaktyka.pl1. Obok
tego w roku szkolnym 2024/2025 trwał cykl comiesięcznych lekcji online dot. zagrożeń
w mediach społecznościowych, dedykowanych uczniom szkół podstawowych, które
prowadzone są przez specjalistów z Działu Profilaktyki Cyberzagrożeń NASK.
W okresie październik 2022 – wrzesień 2024 NASK-PIB wraz partnerami z Łotwy (Latvian
Internet Association) oraz Rumunii (Save the Children Romania) realizował projekt "Make
it clear - educating young people against disinformation online" w ramach programu
Komisji Europejskiej „Kreatywna Europa”. Celem projektu było rozwijanie u młodzieży
kompetencji informacyjnych, a także świadomego i krytycznego podejścia do treści
udostępnianych w mediach, w szczególności w mediach społecznościowych. W ramach
projektu przygotowano liczne materiały edukacyjne (w pięciu wersjach językowych: PL,
EN, UA, RO, LV) adresowane do nauczycieli i osób pracujących z dziećmi, rodziców oraz
młodzieży w wieku 11-17 lat. Na stronie projektu www.makeitclear.edu.pl znaleźć można
takie materiały, jak: 8 modułów lekcji dla uczniów w wieku 11-13 lat, 8 modułów lekcji dla
uczniów w wieku 14-17 lat, edukacyjna grę planszową „Digital brainiacs” (z opcją wydruku
w domu lub szkole), „Me(nu)todyka” - narzędzie wspierające pracę nauczycieli z uczniami,
podcast, nagrania eksperckie z konferencji. Materiały te wspierają edukatorów w
rozwijaniu u uczniów umiejętności weryfikowania prawdziwości informacji
zamieszczanych online, a także rozpoznawania i odpowiedniego reagowania na
dezinformację w internecie. W narzędziach edukacyjnych poruszane i rozwijane są takie
tematy, jak m.in.: dezinformacja, higiena cyfrowa, partycypacja obywatelska, odróżnianie
faktów od opinii.
Ministerstwo Cyfryzacji wspólnie z NASK-PIB rozpoczyna realizację projektu Broń się w
Necie - to zadanie opisane zostało szerzej w odpowiedzi na pytanie nr 1.
Również inne polskie instytucje – w tym Urząd Komunikacji Elektronicznej oraz Urząd
Ochrony Danych Osobowych – prowadzą kampanie edukujące dzieci na temat szeroko
rozumianej cyberhigieny. Prezes UKE od 2017 r. prowadzi kampanię „Klikam z głową”,
której celem jest promowanie bezpiecznego korzystania z internetu i urządzeń
telekomunikacyjnych wśród uczniów. W trakcie zajęć porusza się tematy niebezpiecznych
zjawisk związanych z korzystaniem z sieci, patostreamingu, uzależnienia od internetu i
portali społecznościowych, sextingu, cyberprzemocy, phishingu wraz z poradami jak sobie
z nimi radzić.
Warto także podkreślić, że Ministerstwo Cyfryzacji w poprzednich latach podejmowało
walkę z dezinformacją dotyczącą 5G: sieci telekomunikacyjnej nowej generacji. W tym
zakresie walka z dezinformacją dotyczyła szkodliwości 5G czy wpływu pola
elektromagnetycznego na zdrowie i życie. Była jednym z głównych celów projektu
„Sprawna telekomunikacja mobilna jako klucz do rozwoju i bezpieczeństwa”
zrealizowanego przez MC wraz z IŁ-PIB w ramach POPC. Nieznajomość podstawowych
pojęć oraz zasad fizyki, dzięki którym działają usługi telekomunikacyjne mogą prowadzić
do szerzenia się fake newsów. Dlatego w ramach projektu starano się dotrzeć do
odbiorców przy wykorzystaniu różnych form przekazu, w tym artykułów, w których
zestawiano popularne w sieci fake newsy z powszechnie obowiązującą wiedzą naukową
(np. #PowiedzSprawdzam); ulotek i broszur (np. „5G z czym to się je?”); audycji radiowych
1 NASK-PIB opublikował w tym miejscu również podręcznik, skierowany do nauczycieli i edukatorów składający
się z sześciu części, które omawiają kluczowe zagadnienia związane z edukacją medialną, odpornością na
dezinformację oraz rozwijaniem umiejętności krytycznej analizy treści. Podręcznik dostępny jest na stronie w
zakładce "Poradniki i publikacje".
-- 4 of 10 --
telefon +48 22 245 54 42 ul. Królewska 27
adres email sekretariat.BM@cyfra.gov.pl 00-060 Warszawa
www.gov.pl/web/cyfryzacja
w Polskim Radiu; podcastów; podręcznika ze scenariuszami lekcji z fizyki, objaśniającymi
jak działa współczesna sieć komórkowa. Wyżej wymienione materiały, jak i inne są
dostępne na dedykowanej stronie gov.pl/5g.
Ad 4) Czy rząd planuje uruchomienie państwowej platformy do zgłaszania fake newsów i
dezinformacji? Jeśli nie – czy rozważana jest taka inicjatywa?
Obecnie posiadamy szybki kanał umożliwiający zgłaszanie przypadków dezinformacji
właściwym służbom. Dezinformację można zgłaszać poprzez stronę internetową
https://www.zglos-dezinformacje.nask.pl/ do czego gorąco zachęcamy.
Ad 5) Czy Ministerstwo Cyfryzacji lub inne instytucje rządowe wspierają finansowo i
organizacyjnie niezależne inicjatywy fact-checkingowe, organizacje pozarządowe lub
projekty badawcze zajmujące się walką z dezinformacją? Jeśli tak – w jakim zakresie?
Należy podkreślić, że najsilniejszym orężem w walce z dezinformacją jest wzmacnianie
umiejętności weryfikacji informacji i wykrywania tych fałszywych, dzięki czemu polskie
społeczeństwo staje się coraz odporniejsze na działania dezinformacyjne z wewnątrz jak i
spoza Polski. W najbliższym czasie planowane są działania wspierające organizacje
pozarządowe zajmujące się walką z dezinformacją, jednakże na chwilę obecną projekt jest
jeszcze w fazie koncepcyjnej. Obecnie realizujemy wiele zadań, jak kampanie medialne
związane z zagrożeniem dezinformacją2 czy projekty wspólne z NASK-PIB.
Warto również wskazać, że Ministerstwo Cyfryzacji w dniu 5 kwietnia 2024 r. zawarło z
NASK–BIP umowę dotacji na finansowanie realizacji zadania publicznego pn. „Osłona
informacyjna kampanii wyborczej 2024 r.”. Łączna wartość dotacji wyniosła 3 774 030,00
zł. Przedmiot umowy dotyczył wyborów samorządowych oraz wyborów do Parlamentu
Europejskiego, a do ustalonych między stronami zadań beneficjenta należał:
a) monitoring serwisów społecznościowych pod kontem treści dezinformacji
wyborczej,
b) współpraca z podmiotami zewnętrznymi (jak np. Google, Meta) w odniesieniu do
działań dezinformacyjnych związanych z wyborami w 2024 r.,
c) utrzymanie i rozwój serwisu www.bezpiecznewybory.pl oraz wymiany informacji
pomiędzy interesariuszami a obywatelami RP,
d) obsługę zgłoszeń dot. ew. dezinformacji polegającą m.in. na weryfikacji treści
zawartych w zgłoszeniach, przekierowaniu informacji do odpowiednich
podmiotów, udzieleniu odpowiedzi przez zespół analityków NASK,
e) organizację spotkania edukacyjnego pod kontem zjawiska dezinformacji,
f) przygotowanie dwóch raportów dot. dezinformacji odnotwanej podczas wyborów
samorządowych oraz wyborów do PE.
Zadania podlegały realizacji w terminie od dnia 1 kwietnia do 31 grudnia 2024 r.
Ad 6) Czy prowadzone są badania opinii publicznej dotyczące świadomości zagrożeń
dezinformacją, zwłaszcza wśród młodzieży? Czy Ministerstwa posiadają dane ilościowe i
jakościowe dotyczące skali zjawiska?
Problem mowy nienawiści, dezinformacji i misinformacji opisuje badanie NASK-PIB pt.
„Nastolatki 3.0. Raport z ogólnopolskiego badania uczniów” z 2023 r. Według tego
dokumentu ponad dwie trzecie spośród badanych dzieci i młodzieży (68,4%) twierdzi, że w
internecie poważnym problemem jest mowa nienawiści. Zwiększa się także wśród
nastolatków poczucie, że osoby, które obrażają innych w internecie, unikają
odpowiedzialności za popełnione czyny. W 2018 r. jedna trzecia respondentów (36%)
2 https://www.gov.pl/web/baza-wiedzy/nie-pozwol-by-dezinformacja-zmienila-cie-w-trolla--nowa-odslona-
kampanii-ministerstwa-cyfryzacji-i-nask
-- 5 of 10 --
telefon +48 22 245 54 42 ul. Królewska 27
adres email sekretariat.BM@cyfra.gov.pl 00-060 Warszawa
www.gov.pl/web/cyfryzacja
uważała, że tzw. internetowi hejterzy są bezkarni. W 2022 r. odpowiedź twierdzącą
wyraziła już ponad połowa badanych (51,3%). Dwie piąte nastolatków (40%) nie zgłasza
problemów z przemocą jaka spotkała ich w internecie. Niepokojący jest fakt, że co czwarty
nastolatek (24,9%) nie jest w stanie określić, czy sytuacje, które obserwuje w internecie, są
formą przemocy.
Ponad dwie piąte (43,7%) młodzieży twierdzi, że w intrenecie nie można odróżnić
informacji prawdziwych od fałszywych. W porównaniu do wyników badania w 2018 r.
odsetek małoletnich deklarujących taką odpowiedź nieznacznie spadł, bo wówczas
wyniósł on 49%. Niewątpliwie pozytywną informacją jest to, że ponad połowa
nastolatków (52,9%) deklaruje, że weryfikuje informacje jakie może znaleźć w internecie.
Dla prawie co trzeciego nastolatka (31%) wiarygodną informacją jest taka, która jest
przekazywana przez wiele osób oraz liczne źródła w mediach (w tym social mediach)
jednocześnie. Przy ocenie wiarygodności informacji mniej więcej połowa badanych kieruje
się przede wszystkim zaufaniem do medium, na której pojawia się informacja (51,7%) oraz
przekonaniem o uczciwości przekazującego informację (51,4%).
Ponadto NASK-PIB przeprowadza inne własne badania i analizy dotyczące zagadnienia
dezinformacji, które znaleźć można na stronach NASK-PIB3.
Ad 7) Czy rozważane są zmiany legislacyjne zwiększające odpowiedzialność platform
internetowych za treści publikowane przez użytkowników, w szczególności w kontekście
niepełnoletnich odbiorców i treści dezinformacyjnych?
Jak zostało już wskazane w odpowiedzi na pytanie nr 2 podjęte zostały prace dotyczące
przystosowania polskiego porządku prawnego do unijnego Aktu o usługach cyfrowych. W
Ministerstwie Cyfryzacji przygotowywany jest projekt ustawy wdrażającej przepisy Aktu.
W ramach Unii Europejskiej kwestia skutecznego przeciwdziałania dezinformacji oraz
podejmowania działań wobec platform cyfrowych w sytuacjach nadzwyczajnych, przy
zachowaniu proporcjonalności i poszanowania dla praw podstawowych została
uregulowana w unijnym rozporządzeniu 2022/2065 Akt o usługach cyfrowych (DSA). W
ramach tego aktu prawnego zawarte zostały rozwiązania mające ograniczać ryzyka
związane m.in. z dezinformacją i szkodliwymi treściami. W tym aspekcie mówimy tutaj
głównie o obowiązkach, które dotyczą bardzo dużych platform internetowych (VLOP),
wyszukiwarek internetowych (VLOSE), tj. głównie obowiązek identyfikacji (art. 34) i
ograniczania ryzyk systemowych (art. 35). Wpisuje się w to identyfikowanie przez VLOP i
VLOSE zamierzonej manipulacji ich usługi (np. kampanie dezinformacyjne) i
przeciwdziałanie im (np. zwiększenie zasobów przeznaczonych do wykrywania takich
kampanii, czy też wzmocnienie zespołów odpowiadających za moderację treści).
Komisja Europejska wychodząc naprzeciw potrzebom dzieci i młodzieży do korzystania z
możliwości jaki daje internet, przy jednoczesnym zminimalizowaniu związanych z nim
zagrożeń (nielegalne i szkodliwe treści) przygotowała wytyczne w sprawie środków
zapewniających wysoki poziom prywatności, bezpieczeństwa i ochrony nieletnich w
Internecie (zgodnie z art. 28 ust. 4 Aktu o usługach cyfrowych). Przyjęte wytyczne
stanowią kamień milowy w działaniach Komisji na rzecz poprawy bezpieczeństwa dzieci i
młodzieży. Do kluczowych wytycznych należą:
domyślne ustawienie prywatnych kont osób małoletnich;
modyfikacja systemów rekomendacji platform;
danie dzieciom możliwości blokowania i wyciszania dowolnego użytkownika;
zabronienie pobierania lub wykonywania zrzutów ekranu treści publikowanych
przez małoletnich;
3 https://www.nask.pl/dezinfo oraz https://nask.pl/weryfikuje.
-- 6 of 10 --
telefon +48 22 245 54 42 ul. Królewska 27
adres email sekretariat.BM@cyfra.gov.pl 00-060 Warszawa
www.gov.pl/web/cyfryzacja
domyślne wyłączanie funkcji, które przyczyniają się do nadmiernego użytkowania,
jak na przykład automatyczne odtwarzanie, czy powiadomienia push;
zadbanie o to, aby brak wiedzy z zakresu handlu u małoletnich nie był
wykorzystywany (eliminacja narażenia na praktyki komercyjne o charakterze
manipulacyjnym, jak na przykład skrzynki z łupami);
wprowadzenie środków mających na celu udoskonalenie narzędzi moderacji i
raportowania.
Pełna treść wytycznych dostępna jest na stronie Komisji Europejskiej.
Komisja Europejska opracowuje metodę weryfikacji wieku, z której będą mogły korzystać
platformy internetowe. Metoda ma być przyjazna dla użytkownika i jednocześnie chronić
jego prywatność. Aktualnie projekt rozpoczyna fazę pilotażową, w trakcie której
oprogramowanie do weryfikacji wieku będzie testowane i dalej dostosowywane we
współpracy z państwami członkowskimi, platformami internetowymi i użytkownikami
końcowymi. Projekt dotyczący weryfikacji wieku ma zapewnić metodę umożliwiającą
użytkownikom potwierdzenie ukończenia 18 lat w przypadku dostępu do ograniczonych
treści dla dorosłych, takich jak pornografia dziecięca, bez ujawniania żadnych innych
danych osobowych.
Ponadto, co ważne, DSA nadało Komisji Europejskiej uprawnienia nadzorcze względem
bardzo dużych platform internetowych (VLOP) oraz wyszukiwarek internetowych
(VLOSE).
Dzięki tym uprawnieniom Komisja Europejska obecnie prowadzi postępowania
naruszeniowe wobec dużych platform. Należy szczególną uwagę zwrócić na postępowania
prowadzone wobec spółek, które dostarczają usługi cyfrowe dostępne także dla dzieci i
młodzieży:
Facebook;
Instagram;
Pornhub;
Stripchat;
Temu;
TikTok Technology Limited (TikTok);
X;
XNXX;
XVideos.
We wskazanych postępowaniach Komisja Europejska skierowała do spółek świadczących
powyższe usługi cyfrowe wniosek o udzielenie informacji na temat środków podjętych w
celu wypełnienia obowiązków nałożonych na nich przez Akt o usługach cyfrowych.
Komisja bada, czy dana spółka mogła naruszyć przepisy DSA i jeśli dokona ustaleń, że
spółka naruszyła obowiązki wymagane przepisami DSA, będzie mogła zobowiązać ją do
wypełnienia konkretnych wymagań. Złamanie przyjętych zobowiązań będzie
równoznaczne z naruszeniem DSA i będzie mogło skutkować nałożeniem przez Komisję
kar finansowych.
Pełne informacje na temat prowadzonych postępowań przeciwko bardzo dużym
platformom internetowych i wyszukiwarkom w ramach DSA są dostępne pod linkiem
Supervision of the designated very large online platforms and search engines under DSA |
Shaping Europe’s digital future.
Na ten moment nie są rozważane zmiany legislacyjne zwiększające odpowiedzialność
platform internetowych za treści publikowane przez użytkowników. W obecnej sytuacji
państwa członkowskie UE śledzą wyniki wspomnianych postępowań prowadzonych przez
-- 7 of 10 --
telefon +48 22 245 54 42 ul. Królewska 27
adres email sekretariat.BM@cyfra.gov.pl 00-060 Warszawa
www.gov.pl/web/cyfryzacja
Komisję Europejską. Pierwsze decyzje Komisji będą oceną dla Unii Europejskiej, czy
przepisy DSA są wystarczająco efektywne i zapewniają bezpieczeństwo obywateli w
Internecie, czy też wymagają modyfikacji.
Ponadto wspomnieć należy, że w Ministerstwie trwają także prace nad projektem ustawy
o ochronie małoletnich przed dostępem do treści szkodliwych w internecie. Chociaż
projekt tej ustawy nie przewiduje jednoznacznie walki z dezinformacją, przewiduje on
obowiązki nakładane na platformy cyfrowe w zakresie ograniczenia osobom małoletnim
dostępu do treści pornograficznych, za pomocą weryfikacji wieku. Obecnie projekt ten
znajduje się na etapie konsultacji publicznych. Należy jednak podkreślić, że projekt nie
dotyczy treści nielegalnych, lecz takich, które nie powinny być dostępne wyłącznie dla
dzieci.
Ad 8) Czy w szkołach dostępne są narzędzia wspierające nauczycieli w prowadzeniu zajęć
przeciwdziałających dezinformacji – takie jak gotowe scenariusze lekcji, materiały
edukacyjne, platformy cyfrowe? Czy planowane są szkolenia dla nauczycieli w tym
zakresie?
W tym zakresie udzielono odpowiedzi w punkcie 3.
Dodatkowo należy wskazać, że Ministerstwo Cyfryzacji we współpracy z NASK-PIB
zaprojektowało Ogólnopolską Sieć Edukacyjna (OSE), czyli publiczną sieć
telekomunikacyjną obejmującą szkoły podstawowe i ponadpodstawowe, gwarantująca im
dostęp do szybkiego, bezpłatnego i bezpiecznego internetu. Sieć została uruchomiona, aby
wspomagać proces kształcenia w placówkach edukacyjnych, podnosić poziom cyfrowych
kompetencji uczniów i kadry pedagogicznej, dostosować proces dydaktyczny do wymagań
współczesnego świata, a także promować zasady higieny cyfrowej i bezpiecznego
korzystania z technologii cyfrowych, w tym do bezpiecznego poruszania się w wirtualnej
rzeczywistości, jej rozumienia i właściwego interpretowania napotkanych tam treści.
Ponadto w ramach OSE dostępne jest repozytorium cyfrowych treści edukacyjnych -
zawierające materiały edukacyjne i kursy dla dzieci oraz nauczycieli, mogące również
stanowić podstawę scenariusza zajęć, przygotowane przez Ministerstwo Cyfryzacji we
współpracy z NASK. Dostępne one są w internecie na stronie ose it-szkoła i dotyczą
różnych tematyk cyfrowych, z wyszczególnieniem cyberbezpieczeństwa i higieny
cyfrowej.
Minister Cyfryzacji realizuje także projekty wspierające nauczycieli i uczniów w
poszerzaniu kompetencji o bezpieczeństwie online. Jednym z takich projektów są
„Cyberlekcje”. Projekt Cyberlekcje stanowi kompleksowe wsparcie dla szkół w
edukowaniu uczniów w obszarze cyberbezpieczeństwa i świadomego korzystania
z informacji w sieci. Projekt Cyberlekcje Minister Cyfryzacji realizuje we współpracy z
Państwowym Instytutem Badawczym NASK od 2021 r. Działania te obejmują również
problematykę przeciwdziałania dezinformacji.
W ramach tej inicjatywy powstały jak dotąd 22 gotowe scenariusze lekcji skierowane do
różnych grup wiekowych uczniów szkół podstawowych i ponadpodstawowych. Tematyka
obejmuje szeroki zakres zagadnień, takich jak:
bezpieczeństwo online;
prywatność w sieci;
relacje i zagrożenia w internecie;
zarządzanie danymi;
nadużywanie technologii;
dobrostan psychiczny;
krytyczne podejście do informacji online.
-- 8 of 10 --
telefon +48 22 245 54 42 ul. Królewska 27
adres email sekretariat.BM@cyfra.gov.pl 00-060 Warszawa
www.gov.pl/web/cyfryzacja
Dla szkół podstawowych (klas 4-6) został opracowany scenariusz lekcji pt. Dezinformacja
– zagrożenie XXI wieku4.
W 2024 r. zrealizowano pilotaż nowej odsłony projektu, w ramach którego:
przeprowadzono 7 całodniowych szkoleń z zakresu cyberbezpieczeństwa dla
nauczycieli w województwie mazowieckim;
zorganizowano 2-godzinne szkolenia w placówkach oświatowych;
przeprowadzono lekcje pokazowe dla uczniów szkół podstawowych i
ponadpodstawowych.
Przeprowadzone w 2024 r. przez NASK-PIB pilotażowe szkolenia kadry pedagogicznej
oraz lekcje pokazowe na bazie scenariuszy Cyberlekcji 3.0, wskazały na dużą potrzebę
kontynuacji projektu na terenie całej Polski, a także rozszerzenie jego zakresu o nowe
scenariusze. Wyniki zrealizowanej wśród nauczycieli ankiety wykazały, że ponad 95%
uczestników szkoleń uznało zdobyte informacje za bardzo przydatne, a ponad połowa
zadeklarowała wykorzystanie materiałów jeszcze w bieżącym roku szkolnym.
W ramach edycji Cyberlekcje 2025–2026 przewidziano:
2-dniowe szkolenia dla dyrektorów i nauczycieli w każdym województwie (łącznie:
1125 dyrektorów i 2250 osób z kadry pedagogicznej);
realizację zajęć opartych na scenariuszach Cyberlekcji dla uczniów oraz szkolenia
dla kadry pedagogicznej i rodziców/opiekunów w szkołach, które zgłoszą taką
potrzebę;
organizację ogólnodostępnych lekcji online – 22 w 2025 r. i 30 w 2026 r.
Ponadto, w odpowiedzi na potrzeby zgłaszane przez nauczycieli, w projekcie zaplanowano
opracowanie 15 nowych scenariuszy zajęć, w tym dotyczących tematu cyberprzemocy,
rozpoznawania fałszywych informacji oraz sztucznej inteligencji w codziennym życiu.
Kompletne materiały edycji 2021-2024 są dostępne do pobrania w powszechnie
dostępnej bazie wiedzy cyberbezpieczeństwa na portalu gov.pl w zakładce CyberEdukacja,
a także (edycja 2023) na Zintegrowanej Platformie Edukacyjnej, narzędziu prowadzonym
przez Ministerstwo Edukacji Narodowej.
Kolejną inicjatywą z zakresu cyberedukacji realizowanej przez Ministerstwo Cyfryzacji we
współpracy z NASK-PIB jest projekt ,,Bezpieczni w sieci”. Stworzona w ramach projektu
platforma zawiera treści edukacyjne promujące cyberbezpieczeństwo. Nauczyciele
i uczniowie klas 7–8 szkół podstawowych i szkół ponadpodstawowych mogą korzystać
łącznie z 24 e-kursów w 8 modułach (Cyberprzemoc, Cyberzagrożenia, Cyfrowe ślady
i wizerunek online, Fałszywe informacje, Nielegalne i szkodliwe treści w internecie,
Prywatność w cyfrowym świecie, Cyfrowa higiena, nadużywanie internetu oraz nowych
technologii oraz Bezpiecznie w grach Cyfrowych). Dodatkowo, na platformie znajdują się
materiały pomocnicze – poradniki zawierające scenariusze lekcji, które ułatwią
nauczycielom przeprowadzanie zajęć. Uczniowie i nauczyciele po zakończeniu
poszczególnych modułów i uzyskaniu pozytywnego wyniku w teście sprawdzającym mają
możliwość uzyskania certyfikatów.
Ad 9) Czy Ministerstwa rozważają współpracę z popularnymi influencerami i twórcami
internetowymi , którzy mają realny wpływ na młodzież, w celu prowadzenia kampanii
edukacyjnych na temat dezinformacji?
Tak, taka współpraca jest prowadzona m.in. w ramach projektu „Osłona informacyjna
kampanii wyborczej 2025 r.” (działanie wchodzące w skład Parasola Wyborczego),
4 https://www.gov.pl/web/baza-wiedzy/klasy-4-6-dezinformacja---zagrozenie-xxi-wieku
-- 9 of 10 --
telefon +48 22 245 54 42 ul. Królewska 27
adres email sekretariat.BM@cyfra.gov.pl 00-060 Warszawa
www.gov.pl/web/cyfryzacja
Elementem projektu było przeprowadzenie szkoleń związanych z identyfikacją treści
dezinformacyjnych dla influencerów zaangażowanych w proces wyborczy. Oczywiście
realizacja każdego z projektów wiąże się z koniecznością dostosowania promocji do grup
docelowych i w działaniach skierowanych do młodzieży może pojawiać się współpraca z
osobami, które wpływają bezpośrednio na młodzież.
Ad 10) W jaki sposób Państwo oceniają skuteczność dotychczasowych działań na rzecz
walki z dezinformacją w sieci? Czy istnieje system monitoringu i ewaluacji wpływu
podejmowanych działań na świadomość informacyjną młodych użytkowników?
Ministerstwo Cyfryzacji nie posiada systemu monitoringu wpływu podejmowanych
działań na świadomość informacyjną młodych użytkowników, poza wykorzystaniem
raportów i badań przeprowadzanych przez NASK-PIB. Trzeba podkreślić, że statystyki
dotyczące zakresu dezinformacji w internecie nie są jednoznaczne, ze względu na
złożoność tego tematu i różne sposoby interpretowania dezinformacji. Walka z
dezinformacją w opinii Ministerstwa Cyfryzacji jest zagadnieniem kompleksowym, które
wymaga współpracy wielu resortów. Obok podejmowanych działań regulacyjnych, w tym
związanych z wykonywaniem Aktu o usługach cyfrowych, nieodzowna jest kontynuacja
działań edukacyjnych w tym zakresie.
Ministerstwo Cyfryzacji w zakresie zwalczania dezinformacji od wielu lat realizuje projekty
mające na celu wykrywani tego typu działań identyfikowanie sprawców, oraz wzmacnianie
odporności społeczeństwa na fałszywe informacje publikowane w Polskiej infosferze. Nie
jest możliwe w prosty sposób dokonanie oceny, gdyż dezinformacja jest powiązana z
wieloma aspektami, tematy dezinformacji zmieniają się w czasie, są związane z
wydarzeniami międzynarodowymi, sytuacją polityczną, epidemiologiczną i wieloma innymi
aspektami. Z tego powodu nie da się w prosty mierzalny sposób określić skuteczności
działań, gdyż np. niewykrycie żadnych działań dezinformacyjnych może zarówno
oznaczać, że zwalczanie i edukacja przyniosły skutek i nie ma w polskiej infosferze takich
informacji, jak i że działania w tym zakresie są nieskuteczne. Prowadzimy analizy
jakościowe i widząc skalę wykrytych nieprawdziwych informacji nie ustajemy w walce z
osobami celowo wprowadzającymi obywateli w błąd. Większość informacji zarówno
ilościowych, jak i jakościowych dotyczących zjawiska dezinformacji jest publikowana na
stronach internetowych Ośrodka Analiz Dezinformacji NASK.
Ad 11) Czy rozważają Państwo możliwość stworzenia mechanizmu odpowiedzialności
prawnej za świadome szerzenie dezinformacji, w szczególności gdy dotyczy ona zdrowia
publicznego, bezpieczeństwa państwa lub porządku konstytucyjnego?
Obecnie opracowywane są przepisy mające na celu wdrożenie do polskiego prawa
zapisów Aktu o Usługach Cyfrowych (DSA) który to reguluje m.in. kwestie związane z
przeciwdziałaniem dezinformacji. Wskazane w pytaniu kwestie odpowiedzialności prawnej
są również przedmiotem analiz w kontekście ujęcia zwalczania dezinformacji w polskim
prawie. Nie mniej jest to kwestia budząca emocje w społeczeństwie i jej uregulowanie
wymaga niezwykłej precyzji i silnej partycypacji społeczeństwa w procesie ujmowania
zwalczania dezinformacji w porządku prawnym.
Z wyrazami szacunku
Paweł Olszewski
Sekretarz Stanu
/dokument podpisany elektronicznie/
Do wiadomości:
Kancelaria Prezesa Rady Ministrów - Departament Spraw Parlamentarnych
-- 10 of 10 --