Interpelacja w sprawie wykluczenia ze wsparcia osób powyżej 65. roku życia w przygotowywanej przez rząd ustawie o asystencji osobistej
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja nr 10368
do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej
w sprawie wykluczenia ze wsparcia osób powyżej 65. roku życia w przygotowywanej przez rząd ustawie o asystencji osobistej
Zgłaszający: Anna Dąbrowska-Banaszek
Data wpływu: 16-06-2025
Pani Minister!
W związku z trwającymi pracami nad rządowym projektem ustawy o asystencji osobistej osób z niepełnosprawnościami, zwracam się z prośbą o udzielenie odpowiedzi na pytania dotyczące wykluczenia ze wsparcia osób powyżej 65. roku życia.
Z informacji przekazanych przez pełnomocnika rządu do spraw osób niepełnosprawnych wynika, że projekt ustawy ma na celu zapewnienie systemowego wsparcia dla osób z niepełnosprawnościami, zgodnie z wymogami konwencji ONZ o prawach osób niepełnosprawnych. Jednakże, projekt całkowicie wyklucza z dostępu do asystencji osobistej osoby powyżej 65. roku życia, co budzi poważne wątpliwości co do zgodności z art. 19 wspomnianej konwencji, który zobowiązuje państwa – strony do uznania równego prawa wszystkich osób niepełnosprawnych do życia w społeczeństwie, bez względu na wiek.
Rządowe Centrum Legislacji wskazało, że wykluczenie to pozostawia grupę osób niepełnosprawnych w wieku od 65. do 75. lat bez odpowiedniego wsparcia, zwłaszcza w kontekście projektowanej ustawy o bonie senioralnym, która koncentruje się na opiece, a nie na wsparciu w niezależnym życiu. Ponadto Rzecznik Praw Obywatelskich w swoich uwagach z 17 stycznia 2025 r., podkreślił, że ograniczenie wiekowe opiera się na stereotypowym założeniu, że osoby starsze nie pozostają aktywne zawodowo ani społecznie, co może prowadzić do ich marginalizacji.
W związku z powyższym proszę o odpowiedź na następujące pytania:
1. Jakie są merytoryczne i finansowe przesłanki uzasadniające wykluczenie osób powyżej 65. roku życia z dostępu do asystencji osobistej w ramach przygotowywanej ustawy?
2. Czy ministerstwo rozważyło alternatywne rozwiązania, które pozwoliłyby na włączenie seniorów z niepełnosprawnościami do systemu asystencji osobistej, np. poprzez zróżnicowanie zakresu wsparcia w zależności od potrzeb, zamiast stosowania kryterium wiekowego?
3. Czy ministerstwo przewiduje wprowadzenie jednolitego systemu wsparcia, który uwzględniałby potrzeby wszystkich osób z niepełnosprawnościami, niezależnie od wieku?
4. Jakie kroki zostały podjęte w odpowiedzi na zastrzeżenia Rządowego Centrum Legislacji oraz Rzecznika Praw Obywatelskich dotyczące wykluczenia seniorów z asystencji osobistej i czy planowane są zmiany w projekcie ustawy w tym zakresie?
Z wyrazami szacunku
Sekretarz stanu Łukasz Krasoń
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (8)
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
7354 znakówinfo@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
BM-II.059.1.291.2025
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 10368 Pani Posłanki Anny Dąbrowskiej-Banaszek,
w sprawie wykluczenia ze wsparcia osób powyżej 65. roku życia w przygotowywanej przez
rząd ustawie o asystencji osobistej, proszę przyjąć następujące wyjaśnienia.
Asystencja osobista ma stanowić zorganizowaną formę indywidualnego wsparcia osoby
z niepełnosprawnościami w życiu społecznym i zawodowym, polegającą na świadczeniu
usług przez asystenta osobistego pod jej kierunkiem i zgodnie z jej potrzebami. Usługa
realizuje art. 19 Konwencji ONZ z dnia 13 grudnia 2006 r. o Prawach Osób
z Niepełnosprawnościami (Dz. U. z 2012 r. poz. 1169 oraz z 2018 r. poz. 1217), ratyfikowanej
przez Polskę 6 września 2012 r. i zwanej dalej „Konwencją”. Przepis ten zobowiązuje
państwo do zapewnienia możliwości niezależnego życia i włączenia społecznego wszystkim
osobom z niepełnosprawnościami.
Zgodnie z zaproponowanym w przepisach projektu rozwiązaniem prawo do korzystania
z asystencji osobistej będzie przysługiwało:
osobom dorosłym (18-65 lat), które uzyskały co najmniej 80 punktów w skali potrzeby
wsparcia (zgodnie z przepisami ustawy z dnia o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz
zatrudnianiu osób niepełnosprawnych );
dzieciom i młodzieży (13-18 lat) posiadającym orzeczenie o niepełnosprawności ze
szczególnymi wskazaniami (opieka stała i udział opiekuna), lub orzeczenie o znacznym
stopniu niepełnosprawności z odpowiednim wskazaniem.
Takie sformułowanie przepisu stanowi realizację celów Konwencji i wynika z uznania, że
przedział wiekowy obejmujący 13–65 lat, to okres życia, w którym człowiek jest najbardziej
aktywny społecznie i zawodowo, i w związku z tym, w przypadku niepełnosprawności,
szczególnie potrzebuje wsparcia asystenckiego zapewniającego mu niezależność.
W projekcie ustawy zagwarantowano, że osoby, które uzyskają prawo do asystencji osobistej
przed ukończeniem 65. roku życia będą mogły kontynuować korzystanie z tego prawa – do
końca okresu obowiązywania decyzji o przyznaniu prawa do asystencji osobistej.
Trzeba zaznaczyć, że osoby powyżej 65 roku życia mogą też korzystać z innych,
dedykowanych im i najbardziej dla nich odpowiednich, form wsparcia. Są to m.in. usługi
opiekuńcze i specjalistyczne usługi opiekuńcze, świadczone w ramach pomocy społecznej
programy dla seniorów („Senior+”, „Opieka 75+”). Dodatkowo, osobom starszym
dedykowane jest rozwiązanie w postaci bonu senioralnego (projekt ustawy o bonie
senioralnym znajduje się w wykazie prac legislacyjnych Rady Ministrów pod numerem: UA3).
Pragnę podkreślić, że ujęcie w ustawie wszystkich potencjalnych grup, które dotychczas
korzystają z usług asystenckich w ramach programów resortowych – w tym osób 65+ –
wymagałoby zabezpieczenia znacznie wyższych środków budżetowych, niż dotychczas
zostały przewidziane na realizację ustawy. Kierując się zasadą racjonalnego gospodarowania
-- 1 of 3 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
środkami publicznymi konieczne jest zatem przyjęcie priorytetów w dostępie do usług
asystencji osobistej, koncentrując się na tej grupie, dla której wsparcie podyktowane treścią
art. 19 Konwencji, jest najbardziej potrzebne.
Należy zaznaczyć, że w przypadku osób dorosłych (18–65 lat), ustalanie zakresu prawa do
asystencji zostało oparte właśnie na ustalaniu zakresu wsparcia asystenta osobistego
w zależności od potrzeb użytkownika. Zatem potrzeba różnicowania wsparcia w ramach
usług asystencji osobistej została już w projekcie uwzględniona.
Wsparcie asystenta osobistego dla osób 65+ będzie nadal realizowane w ramach projektów
finansowanych z Funduszu Solidarnościowego (zob.: Program „Asystent osobisty osoby
z niepełnosprawnością” dla Jednostek Samorządu Terytorialnego – edycja 2025; zob.
https://www.gov.pl/web/rodzina/otwarty-konkurs-ofert-w-ramach-programu-
resortowego-ministra-rodziny-pracy-i-polityki-spolecznej-asystent-osobisty-osoby-z-
niepelnosprawnoscia-dla-organizacji-pozarzadowych--edycja-2025 .
Z „programowej” asystencji osobistej, której celem jest poprawa funkcjonowania osoby
z niepełnosprawnościami w jej środowisku, zwiększenie możliwości zaspokajania jej potrzeb
oraz włączenie jej w życie społeczne, będą mogli korzystać beneficjenci, którzy przekroczyli
65 rok życia i posiadają orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności, umiarkowanym
stopniu niepełnosprawności albo orzeczenie traktowane na równi z orzeczeniami
wymienionymi w lit. a i b, zgodnie z art. 5 i art. 62 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r.
o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych.
Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej nie przewiduje wprowadzenia jednolitego
systemu wsparcia niezależnie od wieku osób z niepełnosprawnościami. Standardy
kształtowania uprawnień dla tej grupy wyznaczone w Konwencji (art. 19), oraz Konstytucji
Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. nr 78 poz. 483, z 2001 r. nr 28 poz.
319, z 2006 r. nr 200 poz. 1471, z 2009 nr 114 poz. 946 – art. 32 i art. 69), nie wyznaczają
obowiązku ustanowienia jednolitej formy wsparcia, lecz wymagają zapewnienia jego
dostępności w sposób dostosowany do konkretnej sytuacji życiowej danej osoby
z poszanowaniem zasady niezależnego życia oraz zróżnicowanych potrzeb osób
z niepełnosprawnościami.
Znajduje to odzwierciedlenie w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego, według którego:
„równość wobec prawa, to także zasadność wybrania takiego, a nie innego kryterium
różnicowania podmiotów prawa" (zob. wyroki TK: z 29.9.1997 r., K 15/97, OTK 1997, Nr 3-
4, poz. 37). W orzecznictwie TK wyjaśniono, że nakaz równości dotyczy tylko tych
podmiotów posiadających określoną cechę relewantną z perspektywy danej sfery
stosunków prawnych, gdy dyspozycja normy prawnej wyróżnia daną sferę stosunków ze
względu na wskazaną cechę relewantną oraz gdy istnieje związek pomiędzy cechą
relewantną danej kategorii podmiotów, a treścią przyjętej regulacji (tak wyr. TK
z 30.3.2004 r., K 32/03, OTK-A 2004, Nr 3, poz. 22; zob. też wyr. TK z: 2.12.2009 r., U 10/07,
OTK-A 2009, Nr 11, poz. 163 i 2.4.2003 r., K 13/02, OTK-A 2003, Nr 4, poz. 28).
Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej aktualnie nie planuje wprowadzenia zmian
dotyczących granic wiekowych uprawniających do asystencji osobistej. Niemniej, ustawa
o asystencji osobistej osób z niepełnosprawnościami – jak zakłada projekt – będzie podlegała
ewaluacji, celem oceny systemu i pod kątem potrzeby podjęcia działań korygujących
w systemie asystencji osobistej.
-- 2 of 3 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
Projekt ustawy o asystencji osobistej osób z niepełnosprawnościami podlegał szerokim
konsultacjom społecznym. Przyjęte w nim rozwiązania są wynikiem pogłębionych analiz, co
dotyczy również zakresu podmiotowego prawa do asystencji i zasad na jakich będzie ono
przyznawane.
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
Łukasz Krasoń
Pełnomocnik Rządu ds. Osób Niepełnosprawnych
Sekretarz Stanu
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/
-- 3 of 3 --