Interpelacja nr 10363
Interpelacja w sprawie usprawnienia egzekucji należności cywilnoprawnych od osób odbywających karę pozbawienia wolności
Zgłaszający:
•
Adresat:
Sprawiedliwość i Sądy (100%)
Podatki i Finanse (40%)
Zdrowie i Lecznictwo (35%)
Edukacja i Szkolnictwo (30%)
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja w sprawie usprawnienia egzekucji należności cywilnoprawnych od osób odbywających karę pozbawienia wolności
Interpelacja nr 10363
do ministra sprawiedliwości
w sprawie usprawnienia egzekucji należności cywilnoprawnych od osób odbywających karę pozbawienia wolności
Zgłaszający: Małgorzata Pępek
Data wpływu: 16-06-2025
Szanowny Panie Ministrze!
Na podstawie art. 192 Regulaminu Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej składam interpelację w sprawie problemu egzekucji należności cywilnoprawnych od osób odbywających karę pozbawienia wolności oraz możliwości wprowadzenia mechanizmów prawnych, które umożliwiałyby skuteczniejsze dochodzenie tych należności – w szczególności poprzez obowiązkowe zatrudnienie odpłatne osadzonych, wobec których toczy się postępowanie egzekucyjne.
Do mojego biura poselskiego zgłosił się obywatel, który uzyskał prawomocne orzeczenie zasądzające określoną kwotę od osoby aktualnie odbywającej karę pozbawienia wolności. Pomimo wszczęcia postępowania egzekucyjnego i tytułu wykonawczego realna egzekucja należności okazała się niemożliwa z uwagi na brak jakichkolwiek środków finansowych po stronie skazanego. W toku sprawy ujawniono, że skazany nie podejmuje pracy w zakładzie karnym, co czyni egzekucję iluzoryczną i de facto pozbawia wierzyciela szansy na odzyskanie zasądzonych środków.
Obowiązujące przepisy Kodeksu karnego wykonawczego przewidują możliwość zatrudniania osadzonych (art. 121–125 k.k.w.), jednak brak jest przepisów, które zobowiązywałyby dyrektora zakładu karnego do skierowania osadzonego do pracy odpłatnej w sytuacji, gdy przeciwko niemu toczy się egzekucja komornicza. Aktualnie decyzja o zatrudnieniu osadzonego zależy od warunków technicznych jednostki penitencjarnej, stanu zdrowia osadzonego, ale przede wszystkim – od decyzji administracyjnej dyrektora jednostki. Taki model powoduje, że osadzeni mogą unikać zatrudnienia, a tym samym – odpowiedzialności majątkowej wobec wierzycieli.
Zgodnie z art. 126 § 3 k.k.w. z wynagrodzenia osadzonego potrąca się określone kwoty – m.in. na Fundusz Pomocy Pokrzywdzonym oraz Pomocy Postpenitencjarnej – oraz pozostawia się część do dyspozycji osadzonego. Komornik sądowy może prowadzić egzekucję z wynagrodzenia w zakresie zgodnym z przepisami Kodeksu postępowania cywilnego (art. 87 i 871 Kodeksu pracy), jednakże praktyka wskazuje, że dostęp do takich środków bywa utrudniony, a w przypadku braku zatrudnienia egzekucja jest całkowicie nieskuteczna.
Wobec powyższego kieruję do Pana Ministra następujące pytania:
1. Czy Ministerstwo Sprawiedliwości rozważa wprowadzenie regulacji zobowiązującej dyrektorów zakładów karnych do kierowania osadzonych do pracy odpłatnej w przypadku, gdy wobec osadzonego toczy się postępowanie egzekucyjne, a warunki zdrowotne i organizacyjne umożliwiają podjęcie pracy?
2. Czy możliwe jest uregulowanie mechanizmu automatycznego przekazywania części wynagrodzenia osadzonego bezpośrednio wierzycielowi – bez konieczności angażowania komornika sądowego – w sytuacji istnienia tytułu wykonawczego?
3. Czy ministerstwo przewiduje nowelizację przepisów Kodeksu karnego wykonawczego lub Kodeksu postępowania cywilnego w celu usprawnienia egzekucji należności cywilnoprawnych wobec osób pozbawionych wolności, w tym wprowadzenie obowiązku zatrudnienia dla osadzonych – dłużników?
4. Czy resort podejmuje działania mające na celu zacieśnienie współpracy między jednostkami penitencjarnymi a kancelariami komorniczymi w celu usprawnienia procesu egzekucyjnego?
W mojej ocenie wprowadzenie obowiązku pracy dla osadzonych będących dłużnikami zasądzonych roszczeń mogłoby przyczynić się nie tylko do zwiększenia skuteczności egzekucji, lecz także do realnego wsparcia idei resocjalizacji poprzez kształtowanie poczucia odpowiedzialności i obowiązku wobec wierzycieli oraz ofiar przestępstw.
Z wyrazami szacunku
Małgorzata Pępek
Poseł na Sejm RP
Interpelacja nr 10363
do ministra sprawiedliwości
w sprawie usprawnienia egzekucji należności cywilnoprawnych od osób odbywających karę pozbawienia wolności
Zgłaszający: Małgorzata Pępek
Data wpływu: 16-06-2025
Szanowny Panie Ministrze!
Na podstawie art. 192 Regulaminu Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej składam interpelację w sprawie problemu egzekucji należności cywilnoprawnych od osób odbywających karę pozbawienia wolności oraz możliwości wprowadzenia mechanizmów prawnych, które umożliwiałyby skuteczniejsze dochodzenie tych należności – w szczególności poprzez obowiązkowe zatrudnienie odpłatne osadzonych, wobec których toczy się postępowanie egzekucyjne.
Do mojego biura poselskiego zgłosił się obywatel, który uzyskał prawomocne orzeczenie zasądzające określoną kwotę od osoby aktualnie odbywającej karę pozbawienia wolności. Pomimo wszczęcia postępowania egzekucyjnego i tytułu wykonawczego realna egzekucja należności okazała się niemożliwa z uwagi na brak jakichkolwiek środków finansowych po stronie skazanego. W toku sprawy ujawniono, że skazany nie podejmuje pracy w zakładzie karnym, co czyni egzekucję iluzoryczną i de facto pozbawia wierzyciela szansy na odzyskanie zasądzonych środków.
Obowiązujące przepisy Kodeksu karnego wykonawczego przewidują możliwość zatrudniania osadzonych (art. 121–125 k.k.w.), jednak brak jest przepisów, które zobowiązywałyby dyrektora zakładu karnego do skierowania osadzonego do pracy odpłatnej w sytuacji, gdy przeciwko niemu toczy się egzekucja komornicza. Aktualnie decyzja o zatrudnieniu osadzonego zależy od warunków technicznych jednostki penitencjarnej, stanu zdrowia osadzonego, ale przede wszystkim – od decyzji administracyjnej dyrektora jednostki. Taki model powoduje, że osadzeni mogą unikać zatrudnienia, a tym samym – odpowiedzialności majątkowej wobec wierzycieli.
Zgodnie z art. 126 § 3 k.k.w. z wynagrodzenia osadzonego potrąca się określone kwoty – m.in. na Fundusz Pomocy Pokrzywdzonym oraz Pomocy Postpenitencjarnej – oraz pozostawia się część do dyspozycji osadzonego. Komornik sądowy może prowadzić egzekucję z wynagrodzenia w zakresie zgodnym z przepisami Kodeksu postępowania cywilnego (art. 87 i 871 Kodeksu pracy), jednakże praktyka wskazuje, że dostęp do takich środków bywa utrudniony, a w przypadku braku zatrudnienia egzekucja jest całkowicie nieskuteczna.
Wobec powyższego kieruję do Pana Ministra następujące pytania:
1. Czy Ministerstwo Sprawiedliwości rozważa wprowadzenie regulacji zobowiązującej dyrektorów zakładów karnych do kierowania osadzonych do pracy odpłatnej w przypadku, gdy wobec osadzonego toczy się postępowanie egzekucyjne, a warunki zdrowotne i organizacyjne umożliwiają podjęcie pracy?
2. Czy możliwe jest uregulowanie mechanizmu automatycznego przekazywania części wynagrodzenia osadzonego bezpośrednio wierzycielowi – bez konieczności angażowania komornika sądowego – w sytuacji istnienia tytułu wykonawczego?
3. Czy ministerstwo przewiduje nowelizację przepisów Kodeksu karnego wykonawczego lub Kodeksu postępowania cywilnego w celu usprawnienia egzekucji należności cywilnoprawnych wobec osób pozbawionych wolności, w tym wprowadzenie obowiązku zatrudnienia dla osadzonych – dłużników?
4. Czy resort podejmuje działania mające na celu zacieśnienie współpracy między jednostkami penitencjarnymi a kancelariami komorniczymi w celu usprawnienia procesu egzekucyjnego?
W mojej ocenie wprowadzenie obowiązku pracy dla osadzonych będących dłużnikami zasądzonych roszczeń mogłoby przyczynić się nie tylko do zwiększenia skuteczności egzekucji, lecz także do realnego wsparcia idei resocjalizacji poprzez kształtowanie poczucia odpowiedzialności i obowiązku wobec wierzycieli oraz ofiar przestępstw.
Z wyrazami szacunku
Małgorzata Pępek
Poseł na Sejm RP
Odpowiedź urzędowa
Podsekretarz stanu Maria Ejchart
Audyt odpowiedzi: Wskaźnik lania wody & konkretności
Bardzo konkretna
Automatyczna analiza lingwistyczno-statystyczna pisma resortu
Lanie wody
22%
Konkretność
78%
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
Twarde liczby / kwoty
1 kwot, 0 %
Precyzyjne daty
2
Odpowiedź na punkty
✓ Tak (Ad 1, Pkt...)
Gęstość faktów
2.4 / 1k zn.
- Zawiera 1 wskazania konkretnych kwot finansowych
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (2)
- Resort odnosi się punkt po punkcie do pytań posła
Urzędowe załączniki i odpowiedzi:
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
9362 znaków
+48 22 52 12 888 Al. Ujazdowskie 11
kontakt@ms.gov.pl 00-950 Warszawa P-33
www.gov.pl/sprawiedliwosc
Podsekretarz Stanu
Maria Ejchart
BK-VII.0520.245.2025
Warszawa, 17 lipca 2025 r.
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w związku ze skierowaniem do Ministra Sprawiedliwości interpelacji nr 10363 złożonej
przez Panią Posełankę Małgorzatę Pępek w sprawie usprawnienia egzekucji należności
cywilnoprawnych od osób odbywających karę pozbawienia wolności, uprzejmie
przedstawiam następujące informacje.
Ad 1
Należy wskazać, że Służba Więzienna realizując ustawowe obowiązki prowadzi
oddziaływania penitencjarne i resocjalizacyjne wobec osób skazanych na karę
pozbawienia wolności, przede wszystkim przez organizowanie pracy sprzyjającej
zdobywaniu kwalifikacji zawodowych, nauczania, zajęć kulturalno-oświatowych, zajęć
z zakresu kultury fizycznej i sportu oraz specjalistycznych oddziaływań terapeutycznych.
Rola i znaczenie pracy w prowadzonych oddziaływaniach penitencjarnych została również
podkreślona w art. 67 § 3 Kodeksu karnego wykonawczego, poprzez wskazanie pracy jako
jednego z najważniejszych środków oddziaływania, wzbudzania w skazanym woli
współdziałania w kształtowaniu jego społecznie pożądanych postaw i tym samym
powstrzymywania się od powrotu do przestępstwa.
-- 1 of 5 --
2
Wykonywanie pracy w czasie pobytu w izolacji jest czynnikiem sprzyjającym readaptacji
społecznej osób pozbawionych wolności oraz sprzyja osiągnięciu stabilizacji życiowej
po jej odbyciu.
Służba Więzienna dysponuje ograniczoną liczbą 3 800 etatów kalkulacyjnych zatrudnienia
odpłatnego przy pracach porządkowych i pomocniczych na rzecz jednostek
organizacyjnych (finansowanych z budżetu państwa), co nie daje możliwości zapewnienia
pracy wszystkim chętnym. W popularyzacji zatrudnienia wśród skazanych kładzie się
przede wszystkim nacisk na pozyskiwanie kontrahentów zewnętrznych, zatrudniających
skazanych głównie odpłatnie. Ten rodzaj zatrudnienia jest szczególnie ważny bowiem daje
osadzonym nie tylko możliwość spłaty posiadanych zobowiązań finansowych, ale także
wsparcia finansowego rodziny.
W kontekście treści interpelacji podkreślić należy, że jednostki penitencjarne
uwzględniają dyspozycję zawartą w art. 122 § 2 Kodeksu karnego wykonawczego przy
podejmowaniu decyzji o skierowaniu skazanych do zatrudnienia. Pracę zapewnia się
zatem przede wszystkim skazanym ze zobowiązaniami alimentacyjnymi, a także mającym
szczególnie trudną sytuację materialną, osobistą lub rodzinną.
Warto podkreślić, że wielkość populacji osadzonych z zadłużeniami alimentacyjnymi,
z postępowaniem egzekucyjnym przeciwko osadzonemu czy trudną sytuacją nie pozwala
kierownikom jednostek penitencjarnych na zapewnienie wszystkim pracy odpłatnej.
W procesie doboru i kwalifikowania osadzonych do pracy uwzględnia się szereg
czynników, m.in. względy bezpieczeństwa i porządku w jednostce, wykształcenie,
kwalifikacje i umiejętności zawodowe oraz konieczność niwelowania stwierdzonych
u osadzonych deficytów. Jednocześnie, zarówno w jednostkach organizacyjnych Służby
Więziennej, u kontrahentów pozawięziennych oraz w przywięziennych zakładach pracy
występuje wiele stanowisk wymagających posiadania określonych kwalifikacji,
umiejętności, czy wręcz uprawnień zawodowych. Najczęstszymi przyczynami
uniemożliwiającymi zatrudnienie osób odbywających karę pozbawienia wolności
i posiadających zobowiązania są:
-- 2 of 5 --
3
1) stan zdrowia i konieczność skierowania na leczenie, w tym także szpitalne;
2) stwierdzone deficyty wymagające zastosowania również innych niż praca oddziaływań
penitencjarnych;
3) konieczność objęcia terapią ze względu na stwierdzone uzależnienie;
4) brak wyuczonego zawodu, kwalifikacji i umiejętności zawodowych oraz doświadczenia;
5) konieczność skierowania do szkoły lub na kursy zawodowe celem uzupełnienia
wykształcenia, bądź zdobycia kwalifikacji zawodowych.
Potrzeba stworzenia warunków do spłaty i regulowania zobowiązań jest priorytetowym
zadaniem Służby Więziennej. Nie każdy osadzony posiadający zobowiązania, trudną
sytuację materialną, osobistą lub rodzinną może jednak podjąć zatrudnienie w czasie
pobytu w jednostce penitencjarnej. Kierując skazanych do zatrudnienia zewnętrznego
przykłada się szczególną wagę do właściwego doboru osadzonych w celu zapewnienia
bezpieczeństwa oraz potrzeb lokalnego rynku pracy. Wszystkie działania podejmowane
przez Służbę Więzienną mają na celu praworządne wykonywanie kary pozbawienia
wolności, uwzględniającą zasadę indywidualizacji, a także w równej mierze, zapewnienie
bezpieczeństwa zarówno osób pozbawionych wolności, jak i ogółu społeczeństwa.
Ad 2
Odnosząc się do kwestii uregulowania mechanizmu automatycznego przekazywania
części wynagrodzenia osadzonego bezpośrednio wierzycielowi, na wstępie zwrócić należy
uwagę na uregulowanie z art. 1081 § 3 i 4 Kodeksu postępowania cywilnego dotyczące
egzekucji świadczeń alimentacyjnych. Zgodnie z nim, jeżeli dłużnik odbywa karę
pozbawienia wolności, wierzyciel może złożyć tytuł wykonawczy bezpośrednio
dyrektorowi zakładu karnego, który obowiązany jest wypłacać wierzycielowi należności
za pracę dłużnika lub jego pieniądze znajdujące się w depozycie zakładu karnego,
w granicach określonych w art. 125 k.k.w. Wypłata taka nie może być dokonywana, jeżeli
wnioski złożyło kilku wierzycieli, a należności za pracę dłużnika lub jego pieniądze
znajdujące się w depozycie zakładu karnego nie wystarczają na zaspokojenie wszystkich
należności tych wierzycieli lub jeżeli są zajęte przez organ egzekucyjny. W takim przypadku
dyrektor zakładu karnego przekazuje wnioski do właściwego komornika.
-- 3 of 5 --
4
Poza tym, w aktualnym stanie prawnym możliwość dokonywania na rzecz wierzyciela
potrąceń z wynagrodzenia za pracę bez prowadzenia postępowania egzekucyjnego
przewidziana została w przepisie art. 88 Kodeksu pracy i również dotyczy jedynie
świadczeń alimentacyjnych. Dokonywanie potrąceń bez prowadzenia postępowania
egzekucyjnego oznacza powierzenie czynności egzekucyjnych (przymusowego wykonania
tytułu wykonawczego) podmiotowi niebędącemu organem egzekucyjnym.
Stosowanie tego wyjątkowego rozwiązania, wykraczającego poza standardowe formy
przymusowego dochodzenia świadczeń pieniężnych, uzasadnione jest wyjątkowym
charakterem tych należności oraz potrzebą zapewnienia ochrony szczególnej kategorii
wierzycieli, tj. osób uprawnionych do alimentów. W założeniu ma ono uprościć
i przyspieszyć procedurę wypłaty świadczeń alimentacyjnych.
Jednocześnie w doktrynie wskazuje się m.in., że stosowanie przymusu w celu wykonania
wyroku powinno stanowić wyłączną i niezbywalną kompetencję państwa i powinno
odbywać się w ściśle określonej procedurze, która chroni nie tylko interesy egzekwującego
wierzyciela, ale także interesy dłużnika1. Z tych względów rozszerzenie tych unormowań
na inne rodzaje świadczeń pieniężnych nie wydaje się uzasadnione. Dodać również należy,
że § 28 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 8 grudnia 2022 r. w sprawie
prowadzenia depozytu przedmiotów wartościowych i środków pieniężnych osób
pozbawionych wolności określa, że depozytor dokonuje rozliczenia przypadającego
wynagrodzenia lub ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystane zwolnienie od pracy
przez ustalenie w szczególności kwoty m.in. potrąceń z tytułu zajęć egzekucyjnych
lub innych tytułów wykonawczych.
Ad 3
Obecnie Ministerstwo Sprawiedliwości nie prowadzi działań zmierzających do nowelizacji
przepisów w celu usprawnienia egzekucji należności cywilnoprawnych wobec dłużników
1 K. Rączka [w:] M. Gersdorf, W. Ostaszewski, M. Raczkowski, A. Zwolińska, K. Rączka,
Kodeks pracy. Komentarz, wyd. IV, Warszawa 2024, art. 88; W. Sanetra [w:] J. Iwulski,
W. Sanetra, Kodeks pracy. Komentarz, wyd. III, Warszawa 2013, art. 88.
-- 4 of 5 --
5
pozbawionych wolności, w tym wprowadzenia obowiązku zatrudnienia dla osadzonych
dłużników.
Ad 4
Dotychczas do Ministerstwa Sprawiedliwości nie wpływały postulaty dotyczące
zacieśnienia współpracy między jednostkami penitencjarnymi a kancelariami
komorniczymi, mające na celu usprawnienie egzekucji sądowej. Nie były także zgłaszane
problemy w zakresie prowadzenia postępowań egzekucyjnych z udziałem osób
pozbawionych wolności, również tych, których uczestnikami są organy jednostek
penitencjarnych. Prawa i obowiązki wszystkich uczestników postępowania egzekucyjnego
oraz przysługujące im środki ochrony są w obowiązujących przepisach w dostateczny
sposób uregulowane.
Ponadto komornik sądowy w każdym czasie, na podstawie art. 761 § 12 k.p.c., może
zwrócić się do administracji jednostki penitencjarnej o udostępnienie informacji
dotyczących stanu majątkowego dłużnika lub umożliwiających identyfikację składników
jego majątku oraz danych adresowych w zakresie niezbędnym do zapewnienia
prawidłowego toku postępowania.
W związku z powyższym obowiązujące przepisy umożliwiają należytą współpracę między
jednostkami penitencjarnymi, a komornikami i wprowadzanie w tym zakresie
dodatkowych regulacji nie wydaje się niezbędne.
Z wyrazami szacunku
Maria Ejchart
Podsekretarz Stanu
/podpisano elektronicznie/
2 K. Rączka [w:] M. Gersdorf, W. Ostaszewski, M. Raczkowski, A. Zwolińska, K. Rączka,
Kodeks pracy. Komentarz, wyd. IV, Warszawa 2024, art. 88; W. Sanetra [w:] J. Iwulski, W.
Sanetra, Kodeks pracy. Komentarz, wyd. III, Warszawa 2013, art. 88.
-- 5 of 5 --
kontakt@ms.gov.pl 00-950 Warszawa P-33
www.gov.pl/sprawiedliwosc
Podsekretarz Stanu
Maria Ejchart
BK-VII.0520.245.2025
Warszawa, 17 lipca 2025 r.
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w związku ze skierowaniem do Ministra Sprawiedliwości interpelacji nr 10363 złożonej
przez Panią Posełankę Małgorzatę Pępek w sprawie usprawnienia egzekucji należności
cywilnoprawnych od osób odbywających karę pozbawienia wolności, uprzejmie
przedstawiam następujące informacje.
Ad 1
Należy wskazać, że Służba Więzienna realizując ustawowe obowiązki prowadzi
oddziaływania penitencjarne i resocjalizacyjne wobec osób skazanych na karę
pozbawienia wolności, przede wszystkim przez organizowanie pracy sprzyjającej
zdobywaniu kwalifikacji zawodowych, nauczania, zajęć kulturalno-oświatowych, zajęć
z zakresu kultury fizycznej i sportu oraz specjalistycznych oddziaływań terapeutycznych.
Rola i znaczenie pracy w prowadzonych oddziaływaniach penitencjarnych została również
podkreślona w art. 67 § 3 Kodeksu karnego wykonawczego, poprzez wskazanie pracy jako
jednego z najważniejszych środków oddziaływania, wzbudzania w skazanym woli
współdziałania w kształtowaniu jego społecznie pożądanych postaw i tym samym
powstrzymywania się od powrotu do przestępstwa.
-- 1 of 5 --
2
Wykonywanie pracy w czasie pobytu w izolacji jest czynnikiem sprzyjającym readaptacji
społecznej osób pozbawionych wolności oraz sprzyja osiągnięciu stabilizacji życiowej
po jej odbyciu.
Służba Więzienna dysponuje ograniczoną liczbą 3 800 etatów kalkulacyjnych zatrudnienia
odpłatnego przy pracach porządkowych i pomocniczych na rzecz jednostek
organizacyjnych (finansowanych z budżetu państwa), co nie daje możliwości zapewnienia
pracy wszystkim chętnym. W popularyzacji zatrudnienia wśród skazanych kładzie się
przede wszystkim nacisk na pozyskiwanie kontrahentów zewnętrznych, zatrudniających
skazanych głównie odpłatnie. Ten rodzaj zatrudnienia jest szczególnie ważny bowiem daje
osadzonym nie tylko możliwość spłaty posiadanych zobowiązań finansowych, ale także
wsparcia finansowego rodziny.
W kontekście treści interpelacji podkreślić należy, że jednostki penitencjarne
uwzględniają dyspozycję zawartą w art. 122 § 2 Kodeksu karnego wykonawczego przy
podejmowaniu decyzji o skierowaniu skazanych do zatrudnienia. Pracę zapewnia się
zatem przede wszystkim skazanym ze zobowiązaniami alimentacyjnymi, a także mającym
szczególnie trudną sytuację materialną, osobistą lub rodzinną.
Warto podkreślić, że wielkość populacji osadzonych z zadłużeniami alimentacyjnymi,
z postępowaniem egzekucyjnym przeciwko osadzonemu czy trudną sytuacją nie pozwala
kierownikom jednostek penitencjarnych na zapewnienie wszystkim pracy odpłatnej.
W procesie doboru i kwalifikowania osadzonych do pracy uwzględnia się szereg
czynników, m.in. względy bezpieczeństwa i porządku w jednostce, wykształcenie,
kwalifikacje i umiejętności zawodowe oraz konieczność niwelowania stwierdzonych
u osadzonych deficytów. Jednocześnie, zarówno w jednostkach organizacyjnych Służby
Więziennej, u kontrahentów pozawięziennych oraz w przywięziennych zakładach pracy
występuje wiele stanowisk wymagających posiadania określonych kwalifikacji,
umiejętności, czy wręcz uprawnień zawodowych. Najczęstszymi przyczynami
uniemożliwiającymi zatrudnienie osób odbywających karę pozbawienia wolności
i posiadających zobowiązania są:
-- 2 of 5 --
3
1) stan zdrowia i konieczność skierowania na leczenie, w tym także szpitalne;
2) stwierdzone deficyty wymagające zastosowania również innych niż praca oddziaływań
penitencjarnych;
3) konieczność objęcia terapią ze względu na stwierdzone uzależnienie;
4) brak wyuczonego zawodu, kwalifikacji i umiejętności zawodowych oraz doświadczenia;
5) konieczność skierowania do szkoły lub na kursy zawodowe celem uzupełnienia
wykształcenia, bądź zdobycia kwalifikacji zawodowych.
Potrzeba stworzenia warunków do spłaty i regulowania zobowiązań jest priorytetowym
zadaniem Służby Więziennej. Nie każdy osadzony posiadający zobowiązania, trudną
sytuację materialną, osobistą lub rodzinną może jednak podjąć zatrudnienie w czasie
pobytu w jednostce penitencjarnej. Kierując skazanych do zatrudnienia zewnętrznego
przykłada się szczególną wagę do właściwego doboru osadzonych w celu zapewnienia
bezpieczeństwa oraz potrzeb lokalnego rynku pracy. Wszystkie działania podejmowane
przez Służbę Więzienną mają na celu praworządne wykonywanie kary pozbawienia
wolności, uwzględniającą zasadę indywidualizacji, a także w równej mierze, zapewnienie
bezpieczeństwa zarówno osób pozbawionych wolności, jak i ogółu społeczeństwa.
Ad 2
Odnosząc się do kwestii uregulowania mechanizmu automatycznego przekazywania
części wynagrodzenia osadzonego bezpośrednio wierzycielowi, na wstępie zwrócić należy
uwagę na uregulowanie z art. 1081 § 3 i 4 Kodeksu postępowania cywilnego dotyczące
egzekucji świadczeń alimentacyjnych. Zgodnie z nim, jeżeli dłużnik odbywa karę
pozbawienia wolności, wierzyciel może złożyć tytuł wykonawczy bezpośrednio
dyrektorowi zakładu karnego, który obowiązany jest wypłacać wierzycielowi należności
za pracę dłużnika lub jego pieniądze znajdujące się w depozycie zakładu karnego,
w granicach określonych w art. 125 k.k.w. Wypłata taka nie może być dokonywana, jeżeli
wnioski złożyło kilku wierzycieli, a należności za pracę dłużnika lub jego pieniądze
znajdujące się w depozycie zakładu karnego nie wystarczają na zaspokojenie wszystkich
należności tych wierzycieli lub jeżeli są zajęte przez organ egzekucyjny. W takim przypadku
dyrektor zakładu karnego przekazuje wnioski do właściwego komornika.
-- 3 of 5 --
4
Poza tym, w aktualnym stanie prawnym możliwość dokonywania na rzecz wierzyciela
potrąceń z wynagrodzenia za pracę bez prowadzenia postępowania egzekucyjnego
przewidziana została w przepisie art. 88 Kodeksu pracy i również dotyczy jedynie
świadczeń alimentacyjnych. Dokonywanie potrąceń bez prowadzenia postępowania
egzekucyjnego oznacza powierzenie czynności egzekucyjnych (przymusowego wykonania
tytułu wykonawczego) podmiotowi niebędącemu organem egzekucyjnym.
Stosowanie tego wyjątkowego rozwiązania, wykraczającego poza standardowe formy
przymusowego dochodzenia świadczeń pieniężnych, uzasadnione jest wyjątkowym
charakterem tych należności oraz potrzebą zapewnienia ochrony szczególnej kategorii
wierzycieli, tj. osób uprawnionych do alimentów. W założeniu ma ono uprościć
i przyspieszyć procedurę wypłaty świadczeń alimentacyjnych.
Jednocześnie w doktrynie wskazuje się m.in., że stosowanie przymusu w celu wykonania
wyroku powinno stanowić wyłączną i niezbywalną kompetencję państwa i powinno
odbywać się w ściśle określonej procedurze, która chroni nie tylko interesy egzekwującego
wierzyciela, ale także interesy dłużnika1. Z tych względów rozszerzenie tych unormowań
na inne rodzaje świadczeń pieniężnych nie wydaje się uzasadnione. Dodać również należy,
że § 28 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 8 grudnia 2022 r. w sprawie
prowadzenia depozytu przedmiotów wartościowych i środków pieniężnych osób
pozbawionych wolności określa, że depozytor dokonuje rozliczenia przypadającego
wynagrodzenia lub ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystane zwolnienie od pracy
przez ustalenie w szczególności kwoty m.in. potrąceń z tytułu zajęć egzekucyjnych
lub innych tytułów wykonawczych.
Ad 3
Obecnie Ministerstwo Sprawiedliwości nie prowadzi działań zmierzających do nowelizacji
przepisów w celu usprawnienia egzekucji należności cywilnoprawnych wobec dłużników
1 K. Rączka [w:] M. Gersdorf, W. Ostaszewski, M. Raczkowski, A. Zwolińska, K. Rączka,
Kodeks pracy. Komentarz, wyd. IV, Warszawa 2024, art. 88; W. Sanetra [w:] J. Iwulski,
W. Sanetra, Kodeks pracy. Komentarz, wyd. III, Warszawa 2013, art. 88.
-- 4 of 5 --
5
pozbawionych wolności, w tym wprowadzenia obowiązku zatrudnienia dla osadzonych
dłużników.
Ad 4
Dotychczas do Ministerstwa Sprawiedliwości nie wpływały postulaty dotyczące
zacieśnienia współpracy między jednostkami penitencjarnymi a kancelariami
komorniczymi, mające na celu usprawnienie egzekucji sądowej. Nie były także zgłaszane
problemy w zakresie prowadzenia postępowań egzekucyjnych z udziałem osób
pozbawionych wolności, również tych, których uczestnikami są organy jednostek
penitencjarnych. Prawa i obowiązki wszystkich uczestników postępowania egzekucyjnego
oraz przysługujące im środki ochrony są w obowiązujących przepisach w dostateczny
sposób uregulowane.
Ponadto komornik sądowy w każdym czasie, na podstawie art. 761 § 12 k.p.c., może
zwrócić się do administracji jednostki penitencjarnej o udostępnienie informacji
dotyczących stanu majątkowego dłużnika lub umożliwiających identyfikację składników
jego majątku oraz danych adresowych w zakresie niezbędnym do zapewnienia
prawidłowego toku postępowania.
W związku z powyższym obowiązujące przepisy umożliwiają należytą współpracę między
jednostkami penitencjarnymi, a komornikami i wprowadzanie w tym zakresie
dodatkowych regulacji nie wydaje się niezbędne.
Z wyrazami szacunku
Maria Ejchart
Podsekretarz Stanu
/podpisano elektronicznie/
2 K. Rączka [w:] M. Gersdorf, W. Ostaszewski, M. Raczkowski, A. Zwolińska, K. Rączka,
Kodeks pracy. Komentarz, wyd. IV, Warszawa 2024, art. 88; W. Sanetra [w:] J. Iwulski, W.
Sanetra, Kodeks pracy. Komentarz, wyd. III, Warszawa 2013, art. 88.
-- 5 of 5 --