Interpelacja w sprawie renty wdowiej dla osób, które nie osiągnęły powszechnego wieku emerytalnego
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja nr 10308
do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej
w sprawie renty wdowiej dla osób, które nie osiągnęły powszechnego wieku emerytalnego
Zgłaszający: Jarosław Wałęsa
Data wpływu: 13-06-2025
Gdańsk, 6 czerwca 2025 r.
Szanowna Pani Minister,
do mojego biura poselskiego zwróciła się pani, która mając 50 lat, straciła męża. Zgodnie z uchwalonymi przepisami nie będzie przysługiwać jej jednak dostęp do renty wdowiej, gdyż w momencie śmierci małżonka nie osiągnęła powszechnego wieku emerytalnego.
Zgodnie z ustawą, która wejdzie w życie 1 lipca 2025 roku, renta wdowia będzie przysługiwała osobom spełniającym warunki określone w przepisach, w tym jedno z kluczowych kryteriów, jakim jest osiągnięcie wieku emerytalnego. W rezultacie osoby, które doświadczyły straty małżonka na wcześniejszym etapie życia, nie będą objęte zakresem tego świadczenia, nawet jeśli obecnie już spełniają warunki wiekowe.
Sygnały płynące od obywateli wskazują na potrzebę nowelizacji uchwalonych niedawno przepisów, szczególnie z perspektywy osób, które mimo że nie osiągnęły wieku emerytalnego w chwili śmierci współmałżonka, przez wiele lat pozostawały w trudnej sytuacji materialnej i życiowej.
W związku z powyższym zwracam się do Pani Minister z prośbą o odpowiedź na pytania:
Czy Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej rozważa objęcie świadczeniem również osób, które nie osiągnęły wieku emerytalnego w chwili śmierci współmałżonka, lecz spełniają ten warunek obecnie?
Czy brane są pod uwagę rozwiązania umożliwiające indywidualną ocenę sytuacji osoby owdowiałej np. w przypadku znacznego pogorszenia sytuacji bytowej, samotnego wychowywania dzieci lub długotrwałego pozostawania poza rynkiem pracy?
Sekretarz stanu Aleksandra Gajewska
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
- Podaje wskaźniki procentowe (2)
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (8)
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
8536 znakówinfo@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
BM-II.059.1.288.2025
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 10308 Pana Posła Jarosława Wałęsy, w sprawie renty
wdowiej dla osób, które nie osiągnęły powszechnego wieku emerytalnego, proszę przyjąć
poniższe wyjaśnienia.
Ustawa z dnia 26 lipca 2024 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu
Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1243) wprowadziła od
1 stycznia 2025 r. nową regułę zbiegu prawa do renty rodzinnej po zmarłym małżonku
z prawem do własnego świadczenia o charakterze emerytalno-rentowym. Przepisy ustawy
przewidują, że w przypadku zbiegu prawa do powyższych świadczeń, począwszy od 1 lipca
2025 r., jedno z nich wypłacane będzie wdowie lub wdowcowi w całości, a drugie
w wysokości 25% (15%w okresie przejściowym, tj. od 1 lipca 2025 r. do 31 grudnia 2026 r.).
Tym samym, przywołany akt wprowadza nową regułę zbiegu prawa do nabytej renty
rodzinnej, którą wnioskodawcy ustawy nazwali „rentą wdowią”.
Przepisy określają krąg osób uprawnionych do skorzystania z nowej reguły zbiegu prawa do
renty rodzinnej z innym świadczeniem emerytalno-rentowym. Wdowy lub wdowcy
ubiegający się o ustalenie nowej reguły zbiegu prawa do renty rodzinnej po zmarłym
małżonku oraz prawa do innego świadczenia emerytalno-rentowego muszą spełnić warunki:
osiągnięcia wieku emerytalnego określonego w art. 24 ust. 1 ustawy o emeryturach
i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych;
pozostawania we wspólności małżeńskiej do dnia śmierci małżonka;
nabycia prawa do renty rodzinnej po zmarłym małżonku nie wcześniej niż 5 lat przed
osiągnięciem wieku emerytalnego określonego w art. 24 ust. 1 ustawy o emeryturach
i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych;
niewstąpienia w nowy związek małżeński (wypłata świadczeń w zbiegu na zasadach tzw.
renty wdowiej będzie ustawała z dniem poprzedzającym dzień zawarcia nowego
związku małżeńskiego przez osobę uprawnioną).
Ustawa wprowadza limit pobieranych świadczeń w zbiegu w ramach tzw. renty wdowiej do
poziomu trzykrotności najniższej emerytury (od marca 2025 r. 1 878,91 zł), tj. do wysokości
5 636,73 zł.
Wskazane warunki wynikają z konieczności skierowania renty wdowiej do osób najbardziej
potrzebujących, które w sposób dotkliwy finansowo odczuły stratę osoby bliskiej, a ze
względu na wiek nie mają możliwości samodzielnego poprawienia swojej sytuacji bytowej.
Ograniczenia zawarte w ustawie służą skierowaniu prawa do nowej reguły zbiegu do osób,
które prawo do renty rodzinnej po zmarłym małżonku nabyły w końcowym okresie swojej
-- 1 of 3 --
tel.222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
aktywności zawodowej lub po jej ustaniu, a zatem praktycznie utraciły możliwość poprawy
swojej sytuacji majątkowej.
Wprowadzenie warunków jest rozwiązaniem kompromisowym, wynikającym z konieczności
odpowiedzialnego wdrożenia nowego rozwiązania do systemu emerytalno-rentowego
w sposób uwzględniający zarówno oczekiwania wnioskodawców projektu obywatelskiego,
jak i możliwości Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz budżetu państwa, z którego
dotowany jest FUS.
Renta wdowia nie jest odrębnym świadczeniem, lecz stanowi szczególną instytucję
w systemie ubezpieczenia społecznego, tzn. wprowadza uprawnienie do pobierania dwóch
świadczeń jednocześnie (jednego w całości, drugiego w części). Ze względu na odmienny od
renty rodzinnej charakter tego uprawnienia, ustawodawca inaczej określił warunki
uzyskania prawa do pobierania tych dwóch świadczeń, uznając, że osobom, które utraciły
partnera na późnym etapie życia trudniej jest dostosować się do nowej sytuacji niż młodszym
od nich. Uprawnienie do łączenia dwóch świadczeń stanowi inną konstrukcję prawną niż
samodzielne świadczenie, jakim jest renta rodzinna i z tego względu może podlegać
odmiennym regułom zarówno w zakresie warunków nabywania uprawnień, jak i ograniczeń,
jak w przypadku limitu wysokości pobieranych świadczeń.
Ustawa nie przewiduje możliwości przyznania świadczenia ze względu na stwierdzoną
w drodze indywidualnej oceny trudną sytuację materialną. Wynika to stąd, iż świadczenia
z powszechnego systemu emerytalno-rentowego nie mają charakteru socjalnego, który
zakładałby przyznawanie ich według potrzeb, tylko ubezpieczeniowy, oparty na określonych
zasadach. Ich wysokość zależy przede wszystkim od ustawowo określonych warunków.
Należy przy tym pamiętać, że zgodnie z art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r.
o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1631,
z późn. zm.) Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może, w drodze wyjątku, przyznać
świadczenie ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek
szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania
prawa do emerytury lub renty w trybie zwykłym, a nie mogą – ze względu na całkowitą
niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem i nie
mają niezbędnych środków utrzymania. Wszystkie te warunki musza być spełnione łącznie.
Niespełnienie któregokolwiek z nich wyklucza możliwość przyznania świadczenia w drodze
wyjątku.
Przyznanie świadczenia w drodze wyjątku uzależnione jest również od wykazania braku
niezbędnych środków utrzymania. „Niezbędne środki utrzymania" nie są - jako przesłanka
przyznania świadczenia w drodze wyjątku - zdefiniowane w ustawie emerytalnej. W celu
ustalenia tego kryterium należy posiadane środki utrzymania oceniać na tle wysokości
najniższej emerytury, która od 1 marca 2024 r. wynosi 1780,96 zł brutto. Jeżeli dochód
przypadający na osobę w rodzinie przewyższa kwotę najniższej emerytury przyjmuje się, że
wnioskodawca ma zapewnione niezbędne środki utrzymania.
Przywołany przepis może mieć zastosowanie tylko do sytuacji wyjątkowych, gdy wskutek
szczególnych okoliczności nie zostały spełnione warunki wymagane do uzyskania
świadczenia w trybie zwykłym. Rozpatrzenie prawa do świadczenia w drodze wyjątku może
nastąpić po ostatecznym rozstrzygnięciu kwestii dotyczącej uprawnień do świadczeń
-- 2 of 3 --
tel.222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
w trybie zwykłym. W przytoczonym w interpelacji przykładzie wdowa pobiera świadczenia,
nie spełnia jedynie warunku do przyznania jej renty wdowiej. Nie wydaje się zatem, by
zachodziła przesłanka przyznania jej w drodze wyjątku prawa do pobierania świadczeń
w zbiegu. Wsparcie w sytuacjach opisanych w interpelacji winno być natomiast
rozpatrywane w ramach systemu świadczeń socjalnych, a więc świadczeń z zakresu pomocy
społecznej czy systemu wsparcia rodziny.
W Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej badane są wszystkie postulaty
świadczeniobiorców, również te dotyczące zmiany przepisów emerytalno-rentowych.
Zgłaszane uwagi są dla Ministra istotną wskazówka przy podejmowaniu działań
zmierzających do doskonalenia systemu emerytalnego.
Jednocześnie, ze względu na fakt, że każda zmiana w systemie emerytalnym niesie ze sobą
poważne konsekwencje finansowe i dotyczy wielu osób, wszelkie propozycje nowych
rozwiązań dotyczących tego obszaru winny być dokładnie analizowane przed ewentualnym
wprowadzeniem ich w życie. Dotyczy to także ewentualnego rozszerzenia kręgu osób
uprawnionych do renty wdowiej. W każdym przypadku - biorąc pod uwagę aktualną
i prognozowaną sytuację Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - będzie się ono wiązało
z koniecznością zwiększenia dotacji z budżetu państwa do funduszu. Z tego powodu
kluczowe w tej sprawie pozostaje stanowisko Ministra Finansów i Gospodarki, zgodnie
z którym aktualne rozwiązania odpowiadają możliwościom budżetu państwa.
Jednocześnie przypominam, że zgodnie z art. 16 ustawy z dnia 26 lipca 2024 r. Rada
Ministrów dokona w 2028 roku weryfikacji wskaźnika wysokości świadczeń w zbiegu celem
oceny możliwości i zasadności jego podwyższenia, uwzględniając na tle sytuacji społeczno-
gospodarczej kraju położenie grup uprawnionych przepisami tego aktu do pobierania „renty
wdowiej”. Będzie to również okazja do całościowego przeglądu dotyczących jej rozwiązań
prawnych - także w zakresie kręgu osób uprawnionych do korzystania z tego rozwiązania.
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
Aleksandra Gajewska
Sekretarz Stanu
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/
-- 3 of 3 --