Odpowiedź na interpelację w sprawie form i źródeł finansowania jednostek ochotniczych straży pożarnych Odpowiedź na interpelację nr 10261 w sprawie form i źródeł finansowania jednostek ochotniczych straży pożarnych Odpowiadający: podsekretarz stanu w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji Wiesław Leśniakiewicz Warszawa, 07-07-2025 Szanowny Panie Marszałku, w odpowiedzi na interpelację numer 10261 Pani Poseł Doroty Marek w sprawie form i źródeł finansowania jednostek ochotniczych straży pożarnych, uprzejmie przedstawiam co następuje. Zgodnie z art. 32 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 2021 r. o ochotniczych strażach pożarnych[1] koszty funkcjonowania ochotniczych straży pożarnych (OSP) są pokrywane w szczególności z: budżetów jednostek samorządu terytorialnego[2]; środków budżetu państwa przekazywanych Komendantowi Głównemu Państwowej Straży Pożarnej (PSP)[3]; wpływów instytucji ubezpieczeniowych, o których mowa w art. 38 i art. 39 ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej[4]; środków pochodzących od osób fizycznych i osób prawnych przekazywanych w szczególności w formie dobrowolnych składek lub darowizn; środków pochodzących ze zbiórek publicznych; środków własnych. Działalność OSP jest finansowana także ze środków z Narodowego/Wojewódzkich Funduszy Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej (przeznaczonych na zakup pojazdów pożarniczych) oraz z dotacji z Unii Europejskiej (głównie w ramach regionalnych programów operacyjnych, przeznaczonych na wspieranie inwestycji w infrastrukturę i edukację). Dotacje z budżetu państwa, stanowiące jedno ze źródeł finansowania OSP, są udzielane i rozliczane przez Komendanta Głównego PSP w trybie i na zasadach określonych w obowiązujących przepisach prawa, w tym: na podstawie przepisów ustawy o ochotniczych strażach pożarnych, ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie[5] oraz ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych[6]. Dotacje z budżetu państwa są udzielane jednostkom ochrony przeciwpożarowej włączonym do krajowego systemu ratowniczo-gaśniczego (ksrg), jednostkom ochrony przeciwpożarowej nienależącym do ksrg oraz jednostkom OSP posiadającym Dziecięce/Młodzieżowe Drużyny Pożarnicze. Ogólna kwota dotacji zaplanowana na dany rok budżetowy wynika z ustawy budżetowej. Komenda Główna PSP opracowuje i zatwierdza propozycję zakresu przedmiotowego dotacji, a następnie dokonuje podziału limitu danej dotacji na poszczególne województwa z wyszczególnieniem wydatków majątkowych i bieżących. Komendy powiatowe/miejskie PSP opracowują zestawienie zweryfikowanych potrzeb przedstawionych przez jednostki OSP z terenu powiatu i przekazują je do właściwego komendanta wojewódzkiego PSP. Komendy wojewódzkie PSP weryfikują potrzeby zgłoszone przez komendy powiatowe/miejskie PSP i dokonują podziału limitu środków na poszczególne powiaty. Wydatkowanie dotacji każdego roku jest realizowane na poziomie 100%, a ewentualne zwroty są wynikiem błędów zaistniałych w trakcie wykonania umowy, np. płatności realizowanych po terminie lub zakupu niezgodnego z umową. Należy wskazać, że każde dodatkowe środki przekazane na realizację dotacji także są wykorzystywane na poziomie 100%. Wydatki bieżące są przeznaczane na zakup sprzętu o wartości do 10 tys. zł lub realizację drobnych remontów w jednostkach OSP. Analiza tego rodzaju zakupu jest prowadzona na poziomie komend powiatowych i miejskich PSP. Natomiast wydatki majątkowe, w tym zakup samochodów, są realizowane w oparciu o montaż finansowy, polegający na posiadaniu jednocześnie kilku źródeł finansowania, ponieważ wysokość dotacji w tym przypadku nie może przekroczyć 50% wartości kosztorysowej zakupu. Od 2025 r. proces składania wniosków o dofinansowanie zakupu nowych samochodów odbywa się za pomocą aplikacji „Zakupy samochodów OSP 2025” w oparciu o kryteria opracowane w Komendzie Głównej PSP. Łączna kwota dotacji dla OSP w latach 2020-2024 wyniosła ponad 960 mln zł. Środki przekazane z firm ubezpieczeniowych wyniosły: w 2020 r. – 38 650 607 zł, w 2021 r. – 20 228 647 zł, w 2022 r. – 16 276 036 zł, w 2023 r. – 23 766 756 zł, a w 2024 r. – 18 888 501 zł. Natomiast wysokość środków z Narodowego/ Wojewódzkich Funduszy Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w poszczególnych latach przedstawiała się następująco: w 2020 r. – 138 437 438 zł, w 2021 r. – 62 794 695 zł, w 2022 r. – 32 627 955 zł, w 2023 r. – 238 689 844 zł, a w 2024 r. – 38 227 750 zł. Obecne rozwiązania zarówno prawne – zawarte m.in. w ustawie o ochotniczych strażach pożarnych – jak i organizacyjne – ujęte w Systemie Obsługi Dofinansowań dla OSP – realizowane przez Komendę Główną PSP, zapewniają równomierność i proporcjonalność finansowania OSP. Mając na uwadze powyższe Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji, w najbliższej perspektywie, nie planuje dokonywania zmian w zasadach finansowania jednostek OSP. Zgodnie z „Programem Ochrony Ludności i Obrony Cywilnej na lata 2025-2026”[7], zatwierdzonym uchwałą nr 72 Rady Ministrów z dnia 27 maja 2025 r. w sprawie zatwierdzenia Programu Ochrony Ludności i Obrony Cywilnej[8], możliwe jest dodatkowe dofinansowanie[9] jednostek OSP jako podmiotów ochrony ludności przewidzianych do realizacji zadań ochrony ludności i obrony cywilnej. Decyzję o dofinansowaniu ww. zadań będą podejmować indywidualnie terytorialne organy ochrony ludności (wójtowie, burmistrzowie, prezydenci miast, starostowie oraz wojewodowie) w następstwie procesu identyfikacji oraz wskazania na obszarze swojej właściwości inwestycji realizowanych w ramach Programu. Środki finansowe przyznane w ramach Programu mogą być przeznaczone m.in. na: obiekty zbiorowej ochrony; zabezpieczenie logistyczne i zapewnienie ciągłości dostaw; utrzymanie i rozwój podmiotów ochrony ludności, a także organizacji pozarządowych (w tym: ksrg, Państwowego Ratownictwa Medycznego, jednostek ochrony przeciwpożarowej), które tworzą działy: wyposażenie ratowników, sprzęt do działań ratowniczych, sprzęt do ewakuacji, sprzęt logistyczny i CBRN[10], zadania z zakresu ratownictwa medycznego, pomoc humanitarna; edukację i szkolenia; bezpieczną łączność państwową oraz alarmowanie, ostrzeganie i powiadamianie; oznakowanie podmiotów obrony cywilnej. Należy podkreślić, że potrzeby jednostek OSP są zaspokajane w miarę dostępności środków finansowych i kondycji budżetu państwa w danym roku budżetowym. Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji podejmuje działania na rzecz zwiększenia kwot dotacji dla OSP, natomiast powyższe jest uzależnione od dostępnych w budżecie państwa środków. Jednocześnie należy wskazać, że ważnym miejscem wypracowywania kierunków działań mających na celu sukcesywne polepszanie warunków funkcjonowania OSP jest Podkomisja stała do spraw rozwoju i promocji Ochotniczych Straży Pożarnych Sejmu RP (współpracująca z MSWiA, przy istotnym udziale Komendy Głównej PSP), która prowadzi regularne analizy dotyczące efektywności i adekwatności obecnego systemu finansowania OSP. Celem ww. działań jest zapewnienie, aby środki publiczne były kierowane na potrzeby OSP zgodnie z rzeczywistymi potrzebami operacyjnymi i społecznymi tych jednostek, tj. w oparciu o następujące wskaźniki: poziom gotowości bojowej; potrzeby w zakresie modernizacji sprzętu i infrastruktury; zaangażowanie jednostek w działania edukacyjne i społeczne; rozwój Młodzieżowych Drużyn Pożarniczych. Wyniki powyższych analiz i prac koncepcyjnych stanowią podstawę do planowania przyszłych kierunków wsparcia oraz ewentualnych zmian legislacyjnych i programowych. Aktualnie Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji nie prowadzi współpracy z innymi resortami w celu promowania i wspierania działalności Młodzieżowych Drużyn Pożarniczych, ale pozostaje otwarte na możliwość jej podjęcia. Należy jednak pamiętać, że jednostki OSP funkcjonują w oparciu o przepisy ustawy z dnia 1 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach[11], są podmiotami niezależnymi od Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji i prowadzą działalność na podstawie przyjętego statutu oraz obowiązujących przepisów prawa. Z poważaniem z up. Wiesław Leśniakiewicz Podsekretarz Stanu Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji [1] Dz. U. z 2025 r. poz. 244. [2] Podstawowe źródło finansowania, obejmujące m.in. zakup sprzętu, utrzymanie obiektów, ubezpieczenia, umundurowanie oraz szkolenia druhów. [3] Środki w ramach dotacji pn. „Przygotowanie jednostek ochotniczych straży pożarnych do działań ratowniczo-gaśniczych” oraz dotacji pn. „Zapewnienie gotowości bojowej jednostki ochrony przeciwpożarowej włączonej do krajowego systemu ratowniczo-gaśniczego”. [4] Dz. U. z 2025 r. poz. 188. [5] Dz. U. z 2024 r. poz. 1491 z późn. zm. [6] Dz. U. z 2024 r. poz. 1530 z późn. zm. [7] Dalej: „Program”. [8] M. P. poz. 541. [9] W świetle art. 155 ust.1 ustawy z dnia 5 grudnia 2024 r. o ochronie ludności i obronie cywilnej (Dz. U. poz. 1907) na finansowanie zadań z zakresu ochrony ludności i obrony cywilnej przeznacza się corocznie środki w wysokości nie niższej niż 0,3% produktu krajowego brutto. [10] Broń chemiczna, biologiczna, radiacyjna i nuklearna. [11] Dz. U. z 2020 r. poz. 2261.