Interpelacja nr 10258
Interpelacja w sprawie ograniczenia jawności Centralnego Rejestru Umów poprzez podniesienie progu publikacji umów do 10 000 zł
Zgłaszający:
•
Adresat:
Sprawiedliwość i Sądy (40%)
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja w sprawie ograniczenia jawności Centralnego Rejestru Umów poprzez podniesienie progu publikacji umów do 10 000 zł
Interpelacja nr 10258
do ministra finansów
w sprawie ograniczenia jawności Centralnego Rejestru Umów poprzez podniesienie progu publikacji umów do 10 000 zł
Zgłaszający: Michał Moskal
Data wpływu: 11-06-2025
Szanowny Panie Ministrze,
Centralny Rejestr Umów (CRU), wprowadzony na mocy nowelizacji Kodeksu karnego i niektórych innych ustaw z dnia 14 października 2021 r., miał być przełomowym narzędziem zwiększającym transparentność finansów publicznych w Polsce. Umożliwienie obywatelom wglądu w umowy jednostek sektora finansów publicznych o wartości od 500 zł było odpowiedzią na oczekiwania społeczne dotyczące demokratycznej kontroli nad wydatkami publicznymi. Z głębokim niepokojem odnotowuję, że projekt nowelizacji przepisów przygotowany przez Ministerstwo Finansów (nr proj. UD197) zakłada 20-krotne podniesienie progu publikacji umów do 10 000 zł, co w praktyce wykluczy z CRU nawet 90% umów w niektórych jednostkach publicznych, jak wskazują analizy Instytutu Finansów Publicznych i Sieci Obywatelskiej Watchdog Polska[1].
Propozycja ta, określana przez 44 organizacje społeczne w apelu z 23 kwietnia 2025 r. jako „atrapa jawności”, stoi w sprzeczności z potrzebami Polaków, z których 97% oczekuje pełnej jawności umów publicznych, a 94% wierzy, że CRU może odbudować zaufanie do zarządzania finansami publicznymi[1].
Planowane ograniczenie jawności podważa deklaracje rządu o walce z korupcją i zwiększaniu transparentności, szczególnie w obliczu licznych kontrowersji związanych z wydatkami publicznymi. Uzasadnienie resortu finansów, wskazujące na „problemy organizacyjne” jednostek publicznych, jest nieadekwatne wobec oczekiwań obywateli i nierównego traktowania, skoro przedsiębiorcy są rozliczani z każdej złotówki w Krajowym Systemie e-Faktur. Tego rodzaju decyzje rządu osłabiają zaufanie społeczne i zwiększają ryzyko nadużyć w sektorze publicznym.
W związku z powyższym zwracam się do Pana Ministra z następującymi pytaniami:
Dlaczego Ministerstwo Finansów zdecydowało o podniesieniu progu publikacji umów w CRU z 500 zł do 10 000 zł, ignorując sprzeciw 44 organizacji społecznych i oczekiwania 97% Polaków, którzy domagają się pełnej jawności wydatków publicznych[1]?
Jakie konkretne „problemy organizacyjne” jednostek sektora finansów publicznych uzasadniają ograniczenie jawności CRU i dlaczego nie zaproponowano rozwiązań wspierających urzędy w publikacji umów o niższej wartości?
Czy Ministerstwo Finansów przeprowadziło analizę wpływu podniesienia progu do 10 000 zł na transparentność finansów publicznych? Jeśli tak, proszę o przedstawienie wyników, w tym szacunków liczby umów wyłączonych z publikacji w CRU.
Jak rząd zamierza odpowiedzieć na apel organizacji społecznych z 23 kwietnia 2025 r. oraz petycję obywatelską, pod którą do 28 września 2025 r. zostaną zebrane podpisy przeciwko podniesieniu progu publikacji umów[1]?
Czy Ministerstwo Finansów przeprowadziło konsultacje społeczne z organizacjami pozarządowymi, jednostkami samorządu terytorialnego lub obywatelami przed opracowaniem projektu nowelizacji (nr proj. UD197)? Jeśli tak, jakie były ich wyniki? Jeśli nie, dlaczego pominięto ten etap?
Jakie działania podejmie Ministerstwo Finansów, aby CRU stał się rzeczywistym narzędziem demokratycznej kontroli obywatelskiej, a nie „atrapą jawności”, jak wskazują organizacje społeczne[1]?
Proszę o szczegółowe odpowiedzi na powyższe pytania, które wyjaśnią motywy ograniczenia jawności Centralnego Rejestru Umów oraz plany rządu w tej sprawie. Podniesienie progu publikacji umów do 10 000 zł to skandaliczny krok wstecz, który podważa zaufanie Polaków do instytucji publicznych i sprzyja ryzyku nadużyć. Jako poseł opozycji wzywam rząd do wycofania się z tej propozycji i realizacji CRU w formie spełniającej standardy demokratycznego państwa prawa, zgodnie z oczekiwaniami obywateli.
Źródła:
[1] Apel do prezesa Rady Ministrów w sprawie Centralnego Rejestru Umów, Sieć Obywatelska Watchdog Polska, https://siecobywatelska.pl/takdlacru_petycja/ (dostęp: 11.06.2025 r.).
Interpelacja nr 10258
do ministra finansów
w sprawie ograniczenia jawności Centralnego Rejestru Umów poprzez podniesienie progu publikacji umów do 10 000 zł
Zgłaszający: Michał Moskal
Data wpływu: 11-06-2025
Szanowny Panie Ministrze,
Centralny Rejestr Umów (CRU), wprowadzony na mocy nowelizacji Kodeksu karnego i niektórych innych ustaw z dnia 14 października 2021 r., miał być przełomowym narzędziem zwiększającym transparentność finansów publicznych w Polsce. Umożliwienie obywatelom wglądu w umowy jednostek sektora finansów publicznych o wartości od 500 zł było odpowiedzią na oczekiwania społeczne dotyczące demokratycznej kontroli nad wydatkami publicznymi. Z głębokim niepokojem odnotowuję, że projekt nowelizacji przepisów przygotowany przez Ministerstwo Finansów (nr proj. UD197) zakłada 20-krotne podniesienie progu publikacji umów do 10 000 zł, co w praktyce wykluczy z CRU nawet 90% umów w niektórych jednostkach publicznych, jak wskazują analizy Instytutu Finansów Publicznych i Sieci Obywatelskiej Watchdog Polska[1].
Propozycja ta, określana przez 44 organizacje społeczne w apelu z 23 kwietnia 2025 r. jako „atrapa jawności”, stoi w sprzeczności z potrzebami Polaków, z których 97% oczekuje pełnej jawności umów publicznych, a 94% wierzy, że CRU może odbudować zaufanie do zarządzania finansami publicznymi[1].
Planowane ograniczenie jawności podważa deklaracje rządu o walce z korupcją i zwiększaniu transparentności, szczególnie w obliczu licznych kontrowersji związanych z wydatkami publicznymi. Uzasadnienie resortu finansów, wskazujące na „problemy organizacyjne” jednostek publicznych, jest nieadekwatne wobec oczekiwań obywateli i nierównego traktowania, skoro przedsiębiorcy są rozliczani z każdej złotówki w Krajowym Systemie e-Faktur. Tego rodzaju decyzje rządu osłabiają zaufanie społeczne i zwiększają ryzyko nadużyć w sektorze publicznym.
W związku z powyższym zwracam się do Pana Ministra z następującymi pytaniami:
Dlaczego Ministerstwo Finansów zdecydowało o podniesieniu progu publikacji umów w CRU z 500 zł do 10 000 zł, ignorując sprzeciw 44 organizacji społecznych i oczekiwania 97% Polaków, którzy domagają się pełnej jawności wydatków publicznych[1]?
Jakie konkretne „problemy organizacyjne” jednostek sektora finansów publicznych uzasadniają ograniczenie jawności CRU i dlaczego nie zaproponowano rozwiązań wspierających urzędy w publikacji umów o niższej wartości?
Czy Ministerstwo Finansów przeprowadziło analizę wpływu podniesienia progu do 10 000 zł na transparentność finansów publicznych? Jeśli tak, proszę o przedstawienie wyników, w tym szacunków liczby umów wyłączonych z publikacji w CRU.
Jak rząd zamierza odpowiedzieć na apel organizacji społecznych z 23 kwietnia 2025 r. oraz petycję obywatelską, pod którą do 28 września 2025 r. zostaną zebrane podpisy przeciwko podniesieniu progu publikacji umów[1]?
Czy Ministerstwo Finansów przeprowadziło konsultacje społeczne z organizacjami pozarządowymi, jednostkami samorządu terytorialnego lub obywatelami przed opracowaniem projektu nowelizacji (nr proj. UD197)? Jeśli tak, jakie były ich wyniki? Jeśli nie, dlaczego pominięto ten etap?
Jakie działania podejmie Ministerstwo Finansów, aby CRU stał się rzeczywistym narzędziem demokratycznej kontroli obywatelskiej, a nie „atrapą jawności”, jak wskazują organizacje społeczne[1]?
Proszę o szczegółowe odpowiedzi na powyższe pytania, które wyjaśnią motywy ograniczenia jawności Centralnego Rejestru Umów oraz plany rządu w tej sprawie. Podniesienie progu publikacji umów do 10 000 zł to skandaliczny krok wstecz, który podważa zaufanie Polaków do instytucji publicznych i sprzyja ryzyku nadużyć. Jako poseł opozycji wzywam rząd do wycofania się z tej propozycji i realizacji CRU w formie spełniającej standardy demokratycznego państwa prawa, zgodnie z oczekiwaniami obywateli.
Źródła:
[1] Apel do prezesa Rady Ministrów w sprawie Centralnego Rejestru Umów, Sieć Obywatelska Watchdog Polska, https://siecobywatelska.pl/takdlacru_petycja/ (dostęp: 11.06.2025 r.).
Odpowiedź urzędowa
Podsekretarz stanu Jurand Drop
Audyt odpowiedzi: Wskaźnik lania wody & konkretności
Przeciętnie konkretna
Automatyczna analiza lingwistyczno-statystyczna pisma resortu
Lanie wody
39%
Konkretność
61%
Odpowiedź standardowa – resort odnosi się merytorycznie do zagadnienia z umiarkowaną ilością danych szczegółowych.
Twarde liczby / kwoty
1 kwot, 4 %
Precyzyjne daty
1
Odpowiedź na punkty
✓ Tak (Ad 1, Pkt...)
Gęstość faktów
3.9 / 1k zn.
- Zawiera 1 wskazania konkretnych kwot finansowych
- Podaje wskaźniki procentowe (4)
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (1)
- Resort odnosi się punkt po punkcie do pytań posła
Zidentyfikowane zwroty wymijające:
„nie jest właściwe”
(brak właściwości / odesłanie do innego organu)
Urzędowe załączniki i odpowiedzi:
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
10646 znaków
tel.: +48 22 694 55 55 ul. Świętokrzyska 12
fax: +48 22 694 36 84 00-916 Warszawa
gov.pl/finanse
e-mail: kancelaria@mf.gov.pl
1/5
Warszawa, 3 lipca 2025 roku
Sprawa: Interpelacja nr 10258 Posła Michała Moskala w sprawie
ograniczenia jawności Centralnego Rejestru Umów poprzez
podniesienie progu publikacji umów do 10 000 zł
Znak sprawy: BZP1.054.4.2025
Kontakt: Kancelaria MF
tel.: +48 22 694 55 55
e-mail: kancelaria@mf.gov.pl
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
odpowiadając na interpelacje numer 10258 Posła na Sejm Rzeczypospolitej
Polskiej Pana Michała Moskala, Minister Finansów informuje, co następuje.
Ad 1.
Ministerstwo Finansów (dalej: „MF”, „Ministerstwo”) nie zignorowało sprzeciwu
organizacji społecznych i oczekiwań Polaków. Po pierwsze warto podkreślić, że
projekt ustawy zmieniającej ustawę o zmianie ustawy – Kodeks karny oraz
niektórych innych ustaw oraz ustawę o finansach publicznych (UD197), powstał
przed wystosowaniem sprzeciwu.
Po drugie podkreślamy, że na obecnym etapie procesu legislacyjnego nie jest
przesądzone, aby wskazany w projekcie próg kwotowy został przyjęty
w ostatecznym kształcie projektowanych zmian.
Tak jak podkreśliliśmy zarówno w OSR, jak i w uzasadnieniu do tego projektu,
wskazany próg jest wyłącznie punktem wyjścia do dalszych prac legislacyjnych.
W dokumentach tych wymieniliśmy argumenty, które były podstawą wskazania
takiego progu, tj.:
1) prośby jednostek sektora finansów publicznych (dalej „jsfp” lub „jednostki”)
o podniesienie progu w celu ograniczania kosztów operacyjnych wdrożenia
tego rejestru;
2) praktyka innych państw, w których funkcjonują podobne rozwiązania;
-- 1 of 5 --
2/5
3) analiza progu „bagatelności” wynikająca z funkcjonujących w porządku
prawnym przepisów prawa.
Kwota, od której zależeć będzie obowiązek publikacji danych o umowach, powinna
być kompromisem pomiędzy skrajnymi oczekiwaniami. Rozumiejąc oczekiwania
strony społecznej, projektodawca musi uwzględniać także głosy innych
zainteresowanych stron. Głos strony społecznej w tej kwestii zostanie rozważony,
podobnie jak stanowiska przedstawiane przez pozostałe strony zainteresowane
funkcjonowaniem tego rejestru.
Zdajemy sobie sprawę, że kwestia kwoty progu kwotowego odnoszącego się do
obowiązku związanego z tym rejestrem budzi największe rozbieżności między
zainteresowanymi stronami. I chociaż w uzgodnieniach międzyresortowych
zaproponowanego przez nas projektu nie zostały nam zgłoszone uwagi w tym
kontekście, to przez pryzmat uwag zgłoszonych w ramach opiniowania i konsultacji
publicznych, widzimy, że oczekiwania w tej kwestii nadal pozostają rozbieżne. Z
treścią zgłoszeń dotyczących projektu ustawy można zapoznać się na stronie
Rządowego Centrum Legislacji (link do RPL:
https://legislacja.rcl.gov.pl/projekt/12395951).
Kwestię tej rozbieżności dostrzegamy od dawna. Między innymi dlatego
zapytaliśmy uczestników konferencji „Centralny Rejestr Umów JSFP jako
narzędzie jawności życia publicznego. Plany i Wyzwania” o opinię w sprawie
wysokości zaproponowanego progu kwotowego umów. Z analizy otrzymanych
odpowiedzi na pytanie dotyczące tej kwestii wynika, że 64% respondentów uważa,
że zaproponowany próg jest odpowiedni, 27% wypełniających tę ankietę jest
zdania, że próg 10 000 zł jest za niski, a 9% ankietowanych, że za wysoki.
Odnosząc się do przedstawionych wyników badania przeprowadzonego przez Sieć
Obywatelską Watchdog Polska na próbie 399 gmin nie negujemy, że liczba
zawartych umów o wartości do 10 tys. zł jest zdecydowanie większa od liczby
umów o wartości powyżej tej wartości. Biorąc jednak pod uwagę cel realizacji
Centralnego Rejestru Umów JSFP warto zastanowić się, czy dla weryfikacji
zasadności wydatkowania środków publicznych istotna jest wyłącznie liczba
umów, czy może istotne jest posiadanie informacji o tych umowach, które
prezentują pełniejszy obraz celów wydatkowania większości środków publicznych.
Bazując na danych przedstawionych w Sprawozdaniu Prezesa Urzędu Zamówień
Publicznych o funkcjonowaniu systemu zamówień publicznych w 2023 roku,
można wyciągnąć następujące wnioski:
1) wzrosła wartość zamówień o najwyższej wartości;
2) wartość zamówień klasycznych, których wartość była mniejsza niż 130 000
złotych stanowiła około 7% wartości wszystkich zamówień udzielonych
w 2023 roku. Warto w tym miejscu podkreślić, że odsetek ten uwzględnia
także zamówienia o wartości od 10 do 130 tys. zł.
Dokonanie analizy wartościowej umów, które potencjalnie będą objęte
obowiązkiem upubliczniania informacji w Centralnym Rejestrem Umów JSFP jest
istotna także w świetle rosnących cen, które powodują, że coraz mniej zamówień
-- 2 of 5 --
3/5
będzie miało wartość mniejszą od zaproponowanego progu. W tym kontekście,
a także biorąc pod uwagę fakt, że nie przewiduje się waloryzowania wskazanego
progu kwotowego, w perspektywie czasu coraz więcej umów będzie objęte
obowiązkiem ujawnienia.
Dodatkowo patrząc przez pryzmat zgłoszeń jednostek odnośnie potrzeb
funkcjonalności systemu w kontekście rozważania przez te jednostki zastąpienia
dotychczas prowadzonych rejestrów Centralnym Rejestrem Umów JSFP, wydaje
się, że jednostki dostrzegają również pozytywne aspekty możliwości udostępniania
w tym rejestrze także informacji o umowach poniżej wskazanego progu
kwotowego. Dlatego liczymy, że jsfp, które dotychczas upubliczniały swoje rejestry
umów, a z czasem także i inne jednostki, stopniowo będą publikowały
w Centralnym Rejestrze Umów JSFP informacje o wszystkich umowach
spełniających definicje zamówień.
Niemniej w pierwszym etapie funkcjonowania tego systemu warto jest dać
kierownikom jsfp swobodę decyzji w tym zakresie, aby mogli w efektywny sposób
przygotować swoje jednostki do realizacji obowiązku, a następnie go realizować,
przyczyniając się tym samym do zwiększania jawności informacji o celach
wydatkowania środków publicznych.
Dokonując analizy funkcjonowania jednostek sektora finansów publicznych, warto
zastanowić się również czy w świetle szacowanej liczby takich jednostek
oscylującej około 60 tys., zasadne jest wyciąganie wniosków z informacji
pozyskanych od 400 jednostek. Wydaje się, że dla tak zróżnicowanej grupy
podmiotów jakie tworzą sektor finansów publicznych, bardziej zasadne byłoby
przeprowadzenie bardziej szczegółowych badań. Przez wzgląd na termin wejścia
w życie obowiązku udostępniania informacji o umowach w Centralny Rejestrze
Umów JSFP podjęta została decyzja, aby w ramach obecnego procesu
legislacyjnego dokonać urealnienia nałożonego na jednostki obowiązku, aby
zapewnić jak najbardziej jednolite stosowanie tych przepisów, a w konsekwencji
spójne dane o umowach zawierane przez te jednostki.
Ad 2. O potencjalnych problemach jednostek, związanych z realizacją nałożonego
na nie obowiązku, byliśmy informowani przez współpracujących z nami ekspertów
zewnętrznych, reprezentujących:
1) Biuro Rzecznika Praw Obywatelskich;
2) Fundację Stefana Batorego;
3) Kancelarię Prezydenta RP;
4) Ogólnopolskie Porozumienie Organizacji Samorządowych;
5) Sieć Obywatelską Watchdog Polska;
6) Unię Metropolii Polskich;
7) Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego;
8) Uniwersytet Łódzki;
9) Urząd Miasta Szczecin;
10) Związek Powiatów Polskich.
-- 3 of 5 --
4/5
Warto jednak podkreślić, że nie przekazywali oni do nas w tej kwestii formalnych
wniosków wraz z uzasadnieniami. Dotychczasowa współpraca opierała się na
roboczej wymianie poglądów czy opinii, najczęściej ustnie podczas spotkań.
Przedstawiciele jednostek sygnalizowali wówczas kwestie organizacyjne i
kosztowe związane z realizacją nakładanego na jsfp obowiązku. Wskazywano
obawę o koszty związane z koniecznością zapewnienia zasobów do realizacji tego
obowiązku, tj. albo zapewnienie pracowników, którzy będą realizowali ten
obowiązek, albo inwestycja w narzędzia informatyczne, które pozwolą realizować
ten obowiązek bez zwiększania zasobu kadrowego.
Stąd, w przypadku przedłożonego projektu naszymi założeniami było dokonanie
takich zmian prawnych związanych z funkcjonowaniem Centralnego Rejestru
Umów JSFP, które mają nie tylko usprawnić dostęp do informacji, ale przede
wszystkim uprościć obowiązujące regulacje, w tym pozwolić w jak największym
stopniu wykorzystać zasoby jednostek do realizacji tego obowiązku. Celem
projektu jest więc stworzenie ram prawnych, które będą zrozumiałe
i przystosowane do możliwości wszystkich jednostek sektora finansów publicznych
niezależnie od ich wielkości czy poziomu przygotowania organizacyjnego.
Ad 3. Jak wskazaliśmy powyżej, dla oceny wpływu podniesienia progu kwotowego
dla transparentności finansów publicznych niewystarczająca wydaje się analiza
liczby zawieranych umów. Z danych zaczerpniętych ze Sprawozdania Prezesa
Urzędu Zamówień Publicznych o funkcjonowaniu systemu zamówień publicznych
w 2023 roku, istotniejsza wydaje się analiza wartościowa umów zawieranych przez
jsfp. Stąd podjęliśmy kroki, aby z jednostek pozyskać informacje, które pozwolą
nam na taką analizę w szerszym zakresie niż badania, które zostały przytoczone w
Pana wystąpieniu.
Ad 4. Ministerstwo nie jest właściwe do wypowiadania się w imieniu rządu.
Ad 5. Jak wskazaliśmy powyżej, na etapie przygotowywania projektu UD197
współpracowaliśmy z ekspertami zewnętrznymi. Na etapie przygotowania nie
prowadziliśmy formalnych konsultacji społecznych z organizacjami
pozarządowymi, jednostkami samorządu terytorialnego lub obywatelami. Zgodnie
z zasadami procesu legislacyjnego konsultacje społeczne zostały przeprowadzone
już w ramach prowadzenia procesu legislacyjnego. Informacje o zgłoszonych w
ramach tego etapu uwaga do zaproponowanego przez nas projektu są dostępne na
stronie Rządowego Centrum Legislacji (link do RPL:
https://legislacja.rcl.gov.pl/projekt/12395951).
Ad 6. Zarówno w świetle powyższych wyjaśnień, czy zgodnie z założeniami tego
rejestru, które co do zasady nie zostały zmienione, Centralny Rejestr Umów JSFP
sam w sobie będzie narzędziem kontroli obywatelskiej, którego dotychczas nie
było. Dlatego trudno zgodzić się ze sformułowaniem organizacji społecznych, w
szczególności, że zostało ono oparte na wąskim zakresie badania.
Liczymy, że dzięki zaproponowanym przez nas zmianom przepisów, jsfp dostrzegą
wartość dodaną publikowania informacji o umowach w kontekście obciążeń
-- 4 of 5 --
5/5
wynikających z odpowiadania na wnioski o dostęp do informacji publicznej w
przedmiocie tych umów. W konsekwencji wykorzystają to narzędzie do
informowania obywateli o wszystkich umowach jakie zawierają, a zatem próg
kwotowy wynikający z przepisów stanie się wyłącznie zapisem prawnym.
Z wyrazami szacunku
Z upoważnienia Ministra Finansów
Jurand Drop
podsekretarz stanu
-- 5 of 5 --
fax: +48 22 694 36 84 00-916 Warszawa
gov.pl/finanse
e-mail: kancelaria@mf.gov.pl
1/5
Warszawa, 3 lipca 2025 roku
Sprawa: Interpelacja nr 10258 Posła Michała Moskala w sprawie
ograniczenia jawności Centralnego Rejestru Umów poprzez
podniesienie progu publikacji umów do 10 000 zł
Znak sprawy: BZP1.054.4.2025
Kontakt: Kancelaria MF
tel.: +48 22 694 55 55
e-mail: kancelaria@mf.gov.pl
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
odpowiadając na interpelacje numer 10258 Posła na Sejm Rzeczypospolitej
Polskiej Pana Michała Moskala, Minister Finansów informuje, co następuje.
Ad 1.
Ministerstwo Finansów (dalej: „MF”, „Ministerstwo”) nie zignorowało sprzeciwu
organizacji społecznych i oczekiwań Polaków. Po pierwsze warto podkreślić, że
projekt ustawy zmieniającej ustawę o zmianie ustawy – Kodeks karny oraz
niektórych innych ustaw oraz ustawę o finansach publicznych (UD197), powstał
przed wystosowaniem sprzeciwu.
Po drugie podkreślamy, że na obecnym etapie procesu legislacyjnego nie jest
przesądzone, aby wskazany w projekcie próg kwotowy został przyjęty
w ostatecznym kształcie projektowanych zmian.
Tak jak podkreśliliśmy zarówno w OSR, jak i w uzasadnieniu do tego projektu,
wskazany próg jest wyłącznie punktem wyjścia do dalszych prac legislacyjnych.
W dokumentach tych wymieniliśmy argumenty, które były podstawą wskazania
takiego progu, tj.:
1) prośby jednostek sektora finansów publicznych (dalej „jsfp” lub „jednostki”)
o podniesienie progu w celu ograniczania kosztów operacyjnych wdrożenia
tego rejestru;
2) praktyka innych państw, w których funkcjonują podobne rozwiązania;
-- 1 of 5 --
2/5
3) analiza progu „bagatelności” wynikająca z funkcjonujących w porządku
prawnym przepisów prawa.
Kwota, od której zależeć będzie obowiązek publikacji danych o umowach, powinna
być kompromisem pomiędzy skrajnymi oczekiwaniami. Rozumiejąc oczekiwania
strony społecznej, projektodawca musi uwzględniać także głosy innych
zainteresowanych stron. Głos strony społecznej w tej kwestii zostanie rozważony,
podobnie jak stanowiska przedstawiane przez pozostałe strony zainteresowane
funkcjonowaniem tego rejestru.
Zdajemy sobie sprawę, że kwestia kwoty progu kwotowego odnoszącego się do
obowiązku związanego z tym rejestrem budzi największe rozbieżności między
zainteresowanymi stronami. I chociaż w uzgodnieniach międzyresortowych
zaproponowanego przez nas projektu nie zostały nam zgłoszone uwagi w tym
kontekście, to przez pryzmat uwag zgłoszonych w ramach opiniowania i konsultacji
publicznych, widzimy, że oczekiwania w tej kwestii nadal pozostają rozbieżne. Z
treścią zgłoszeń dotyczących projektu ustawy można zapoznać się na stronie
Rządowego Centrum Legislacji (link do RPL:
https://legislacja.rcl.gov.pl/projekt/12395951).
Kwestię tej rozbieżności dostrzegamy od dawna. Między innymi dlatego
zapytaliśmy uczestników konferencji „Centralny Rejestr Umów JSFP jako
narzędzie jawności życia publicznego. Plany i Wyzwania” o opinię w sprawie
wysokości zaproponowanego progu kwotowego umów. Z analizy otrzymanych
odpowiedzi na pytanie dotyczące tej kwestii wynika, że 64% respondentów uważa,
że zaproponowany próg jest odpowiedni, 27% wypełniających tę ankietę jest
zdania, że próg 10 000 zł jest za niski, a 9% ankietowanych, że za wysoki.
Odnosząc się do przedstawionych wyników badania przeprowadzonego przez Sieć
Obywatelską Watchdog Polska na próbie 399 gmin nie negujemy, że liczba
zawartych umów o wartości do 10 tys. zł jest zdecydowanie większa od liczby
umów o wartości powyżej tej wartości. Biorąc jednak pod uwagę cel realizacji
Centralnego Rejestru Umów JSFP warto zastanowić się, czy dla weryfikacji
zasadności wydatkowania środków publicznych istotna jest wyłącznie liczba
umów, czy może istotne jest posiadanie informacji o tych umowach, które
prezentują pełniejszy obraz celów wydatkowania większości środków publicznych.
Bazując na danych przedstawionych w Sprawozdaniu Prezesa Urzędu Zamówień
Publicznych o funkcjonowaniu systemu zamówień publicznych w 2023 roku,
można wyciągnąć następujące wnioski:
1) wzrosła wartość zamówień o najwyższej wartości;
2) wartość zamówień klasycznych, których wartość była mniejsza niż 130 000
złotych stanowiła około 7% wartości wszystkich zamówień udzielonych
w 2023 roku. Warto w tym miejscu podkreślić, że odsetek ten uwzględnia
także zamówienia o wartości od 10 do 130 tys. zł.
Dokonanie analizy wartościowej umów, które potencjalnie będą objęte
obowiązkiem upubliczniania informacji w Centralnym Rejestrem Umów JSFP jest
istotna także w świetle rosnących cen, które powodują, że coraz mniej zamówień
-- 2 of 5 --
3/5
będzie miało wartość mniejszą od zaproponowanego progu. W tym kontekście,
a także biorąc pod uwagę fakt, że nie przewiduje się waloryzowania wskazanego
progu kwotowego, w perspektywie czasu coraz więcej umów będzie objęte
obowiązkiem ujawnienia.
Dodatkowo patrząc przez pryzmat zgłoszeń jednostek odnośnie potrzeb
funkcjonalności systemu w kontekście rozważania przez te jednostki zastąpienia
dotychczas prowadzonych rejestrów Centralnym Rejestrem Umów JSFP, wydaje
się, że jednostki dostrzegają również pozytywne aspekty możliwości udostępniania
w tym rejestrze także informacji o umowach poniżej wskazanego progu
kwotowego. Dlatego liczymy, że jsfp, które dotychczas upubliczniały swoje rejestry
umów, a z czasem także i inne jednostki, stopniowo będą publikowały
w Centralnym Rejestrze Umów JSFP informacje o wszystkich umowach
spełniających definicje zamówień.
Niemniej w pierwszym etapie funkcjonowania tego systemu warto jest dać
kierownikom jsfp swobodę decyzji w tym zakresie, aby mogli w efektywny sposób
przygotować swoje jednostki do realizacji obowiązku, a następnie go realizować,
przyczyniając się tym samym do zwiększania jawności informacji o celach
wydatkowania środków publicznych.
Dokonując analizy funkcjonowania jednostek sektora finansów publicznych, warto
zastanowić się również czy w świetle szacowanej liczby takich jednostek
oscylującej około 60 tys., zasadne jest wyciąganie wniosków z informacji
pozyskanych od 400 jednostek. Wydaje się, że dla tak zróżnicowanej grupy
podmiotów jakie tworzą sektor finansów publicznych, bardziej zasadne byłoby
przeprowadzenie bardziej szczegółowych badań. Przez wzgląd na termin wejścia
w życie obowiązku udostępniania informacji o umowach w Centralny Rejestrze
Umów JSFP podjęta została decyzja, aby w ramach obecnego procesu
legislacyjnego dokonać urealnienia nałożonego na jednostki obowiązku, aby
zapewnić jak najbardziej jednolite stosowanie tych przepisów, a w konsekwencji
spójne dane o umowach zawierane przez te jednostki.
Ad 2. O potencjalnych problemach jednostek, związanych z realizacją nałożonego
na nie obowiązku, byliśmy informowani przez współpracujących z nami ekspertów
zewnętrznych, reprezentujących:
1) Biuro Rzecznika Praw Obywatelskich;
2) Fundację Stefana Batorego;
3) Kancelarię Prezydenta RP;
4) Ogólnopolskie Porozumienie Organizacji Samorządowych;
5) Sieć Obywatelską Watchdog Polska;
6) Unię Metropolii Polskich;
7) Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego;
8) Uniwersytet Łódzki;
9) Urząd Miasta Szczecin;
10) Związek Powiatów Polskich.
-- 3 of 5 --
4/5
Warto jednak podkreślić, że nie przekazywali oni do nas w tej kwestii formalnych
wniosków wraz z uzasadnieniami. Dotychczasowa współpraca opierała się na
roboczej wymianie poglądów czy opinii, najczęściej ustnie podczas spotkań.
Przedstawiciele jednostek sygnalizowali wówczas kwestie organizacyjne i
kosztowe związane z realizacją nakładanego na jsfp obowiązku. Wskazywano
obawę o koszty związane z koniecznością zapewnienia zasobów do realizacji tego
obowiązku, tj. albo zapewnienie pracowników, którzy będą realizowali ten
obowiązek, albo inwestycja w narzędzia informatyczne, które pozwolą realizować
ten obowiązek bez zwiększania zasobu kadrowego.
Stąd, w przypadku przedłożonego projektu naszymi założeniami było dokonanie
takich zmian prawnych związanych z funkcjonowaniem Centralnego Rejestru
Umów JSFP, które mają nie tylko usprawnić dostęp do informacji, ale przede
wszystkim uprościć obowiązujące regulacje, w tym pozwolić w jak największym
stopniu wykorzystać zasoby jednostek do realizacji tego obowiązku. Celem
projektu jest więc stworzenie ram prawnych, które będą zrozumiałe
i przystosowane do możliwości wszystkich jednostek sektora finansów publicznych
niezależnie od ich wielkości czy poziomu przygotowania organizacyjnego.
Ad 3. Jak wskazaliśmy powyżej, dla oceny wpływu podniesienia progu kwotowego
dla transparentności finansów publicznych niewystarczająca wydaje się analiza
liczby zawieranych umów. Z danych zaczerpniętych ze Sprawozdania Prezesa
Urzędu Zamówień Publicznych o funkcjonowaniu systemu zamówień publicznych
w 2023 roku, istotniejsza wydaje się analiza wartościowa umów zawieranych przez
jsfp. Stąd podjęliśmy kroki, aby z jednostek pozyskać informacje, które pozwolą
nam na taką analizę w szerszym zakresie niż badania, które zostały przytoczone w
Pana wystąpieniu.
Ad 4. Ministerstwo nie jest właściwe do wypowiadania się w imieniu rządu.
Ad 5. Jak wskazaliśmy powyżej, na etapie przygotowywania projektu UD197
współpracowaliśmy z ekspertami zewnętrznymi. Na etapie przygotowania nie
prowadziliśmy formalnych konsultacji społecznych z organizacjami
pozarządowymi, jednostkami samorządu terytorialnego lub obywatelami. Zgodnie
z zasadami procesu legislacyjnego konsultacje społeczne zostały przeprowadzone
już w ramach prowadzenia procesu legislacyjnego. Informacje o zgłoszonych w
ramach tego etapu uwaga do zaproponowanego przez nas projektu są dostępne na
stronie Rządowego Centrum Legislacji (link do RPL:
https://legislacja.rcl.gov.pl/projekt/12395951).
Ad 6. Zarówno w świetle powyższych wyjaśnień, czy zgodnie z założeniami tego
rejestru, które co do zasady nie zostały zmienione, Centralny Rejestr Umów JSFP
sam w sobie będzie narzędziem kontroli obywatelskiej, którego dotychczas nie
było. Dlatego trudno zgodzić się ze sformułowaniem organizacji społecznych, w
szczególności, że zostało ono oparte na wąskim zakresie badania.
Liczymy, że dzięki zaproponowanym przez nas zmianom przepisów, jsfp dostrzegą
wartość dodaną publikowania informacji o umowach w kontekście obciążeń
-- 4 of 5 --
5/5
wynikających z odpowiadania na wnioski o dostęp do informacji publicznej w
przedmiocie tych umów. W konsekwencji wykorzystają to narzędzie do
informowania obywateli o wszystkich umowach jakie zawierają, a zatem próg
kwotowy wynikający z przepisów stanie się wyłącznie zapisem prawnym.
Z wyrazami szacunku
Z upoważnienia Ministra Finansów
Jurand Drop
podsekretarz stanu
-- 5 of 5 --