Interpelacja nr 10214
Interpelacja w sprawie wprowadzenia przepadku przedsiębiorstwa jako środka karnego wykraczającego poza unijne standardy
Zgłaszający:
•
Adresat:
Sprawiedliwość i Sądy (40%)
Infrastruktura i Transport (30%)
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja w sprawie wprowadzenia przepadku przedsiębiorstwa jako środka karnego wykraczającego poza unijne standardy
Interpelacja nr 10214
do ministra sprawiedliwości
w sprawie wprowadzenia przepadku przedsiębiorstwa jako środka karnego wykraczającego poza unijne standardy
Zgłaszający: Dariusz Matecki
Data wpływu: 09-06-2025
Zespół SprawdzaMY Rafała Brzoski sygnalizuje przypadki tzw. nadregulacji (gold-platingu), które prowadzą do nieuzasadnionego zaostrzania przepisów prawa krajowego względem minimum wynikającego z prawa Unii Europejskiej. Jednym z przykładów takich działań legislacyjnych jest art. 44a Kodeksu karnego (Dz. U. z 2025 r. poz. 383), wprowadzający możliwość orzeczenia przepadku przedsiębiorstwa.
Przepis ten został formalnie wprowadzony jako implementacja dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2014/42/UE z dnia 3 kwietnia 2014 r. oraz dyrektywy 2024/1260 z dnia 24 kwietnia 2024 r., jednak wykracza znacznie poza wymagania tych aktów prawnych. Dyrektywy te przewidują bowiem przepadek korzyści majątkowych lub narzędzi służących do popełnienia przestępstwa, natomiast nie nakładają na państwa członkowskie obowiązku wprowadzania regulacji dotyczących całościowego przepadku przedsiębiorstwa – w szczególności przedsiębiorstw należących do osób trzecich.
Tymczasem art. 44a Kodeksu karnego zakłada możliwość przepadku przedsiębiorstwa:
- nie tylko należącego do sprawcy przestępstwa,
- ale także będącego własnością osoby trzeciej, jeżeli właściciel „obejmował umyślnością” fakt popełnienia przestępstwa lub ukrywania korzyści z niego pochodzących.
Powyższe przepisy prowadzą do istotnego rozszerzenia zakresu odpowiedzialności karnej oraz możliwości ingerencji państwa w sferę praw majątkowych osób trzecich – często bez jednoznacznego związku z samym przestępstwem. Ustawodawca nie wymaga ani działania, ani zaniechania, a jedynie elementu zamiaru wolicjonalnego, który w praktyce jest trudny do udowodnienia lub odróżnienia od świadomej nieumyślności.
W związku z powyższym proszę o odpowiedzi na następujące pytania:
Na jakiej podstawie ustawodawca zdecydował się na rozszerzenie odpowiedzialności przepadkowej na przedsiębiorstwa należące do osób trzecich, mimo braku takiego obowiązku wynikającego z prawa UE?
Czy Ministerstwo Sprawiedliwości przeprowadziło ocenę proporcjonalności oraz skutków gospodarczych wprowadzenia tego przepisu?
Czy możliwe jest stosowanie przepadku przedsiębiorstwa w sytuacjach, gdy podmiot gospodarczy działa w dobrej wierze, lecz posiada relacje z osobą podejrzaną o popełnienie przestępstwa?
Czy rząd Donalda Tuska zamierza utrzymać przepis, który de facto wprowadza sankcje represyjne wobec legalnych przedsiębiorstw mogących paść ofiarą arbitralnej interpretacji przesłanek odpowiedzialności?
Ile razy od momentu wejścia w życie tego przepisu orzeczono przepadek przedsiębiorstwa należącego do osoby trzeciej i jakie były podstawy faktyczne tych orzeczeń?
Przepis ten w sposób rażący narusza zasadę pewności prawa oraz ochrony prawa własności. W sytuacji pogłębiającego się kryzysu zaufania do instytucji państwa pod rządami Donalda Tuska takie rozwiązania prawne wzmacniają obawy przedsiębiorców przed arbitralnością i nieprzewidywalnością wymiaru sprawiedliwości.
Interpelacja nr 10214
do ministra sprawiedliwości
w sprawie wprowadzenia przepadku przedsiębiorstwa jako środka karnego wykraczającego poza unijne standardy
Zgłaszający: Dariusz Matecki
Data wpływu: 09-06-2025
Zespół SprawdzaMY Rafała Brzoski sygnalizuje przypadki tzw. nadregulacji (gold-platingu), które prowadzą do nieuzasadnionego zaostrzania przepisów prawa krajowego względem minimum wynikającego z prawa Unii Europejskiej. Jednym z przykładów takich działań legislacyjnych jest art. 44a Kodeksu karnego (Dz. U. z 2025 r. poz. 383), wprowadzający możliwość orzeczenia przepadku przedsiębiorstwa.
Przepis ten został formalnie wprowadzony jako implementacja dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2014/42/UE z dnia 3 kwietnia 2014 r. oraz dyrektywy 2024/1260 z dnia 24 kwietnia 2024 r., jednak wykracza znacznie poza wymagania tych aktów prawnych. Dyrektywy te przewidują bowiem przepadek korzyści majątkowych lub narzędzi służących do popełnienia przestępstwa, natomiast nie nakładają na państwa członkowskie obowiązku wprowadzania regulacji dotyczących całościowego przepadku przedsiębiorstwa – w szczególności przedsiębiorstw należących do osób trzecich.
Tymczasem art. 44a Kodeksu karnego zakłada możliwość przepadku przedsiębiorstwa:
- nie tylko należącego do sprawcy przestępstwa,
- ale także będącego własnością osoby trzeciej, jeżeli właściciel „obejmował umyślnością” fakt popełnienia przestępstwa lub ukrywania korzyści z niego pochodzących.
Powyższe przepisy prowadzą do istotnego rozszerzenia zakresu odpowiedzialności karnej oraz możliwości ingerencji państwa w sferę praw majątkowych osób trzecich – często bez jednoznacznego związku z samym przestępstwem. Ustawodawca nie wymaga ani działania, ani zaniechania, a jedynie elementu zamiaru wolicjonalnego, który w praktyce jest trudny do udowodnienia lub odróżnienia od świadomej nieumyślności.
W związku z powyższym proszę o odpowiedzi na następujące pytania:
Na jakiej podstawie ustawodawca zdecydował się na rozszerzenie odpowiedzialności przepadkowej na przedsiębiorstwa należące do osób trzecich, mimo braku takiego obowiązku wynikającego z prawa UE?
Czy Ministerstwo Sprawiedliwości przeprowadziło ocenę proporcjonalności oraz skutków gospodarczych wprowadzenia tego przepisu?
Czy możliwe jest stosowanie przepadku przedsiębiorstwa w sytuacjach, gdy podmiot gospodarczy działa w dobrej wierze, lecz posiada relacje z osobą podejrzaną o popełnienie przestępstwa?
Czy rząd Donalda Tuska zamierza utrzymać przepis, który de facto wprowadza sankcje represyjne wobec legalnych przedsiębiorstw mogących paść ofiarą arbitralnej interpretacji przesłanek odpowiedzialności?
Ile razy od momentu wejścia w życie tego przepisu orzeczono przepadek przedsiębiorstwa należącego do osoby trzeciej i jakie były podstawy faktyczne tych orzeczeń?
Przepis ten w sposób rażący narusza zasadę pewności prawa oraz ochrony prawa własności. W sytuacji pogłębiającego się kryzysu zaufania do instytucji państwa pod rządami Donalda Tuska takie rozwiązania prawne wzmacniają obawy przedsiębiorców przed arbitralnością i nieprzewidywalnością wymiaru sprawiedliwości.
Odpowiedź urzędowa
Sekretarz stanu Arkadiusz Myrcha
Audyt odpowiedzi: Wskaźnik lania wody & konkretności
Bardzo konkretna
Automatyczna analiza lingwistyczno-statystyczna pisma resortu
Lanie wody
5%
Konkretność
95%
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
Twarde liczby / kwoty
1 kwot, 0 %
Precyzyjne daty
5
Odpowiedź na punkty
✓ Tak (Ad 1, Pkt...)
Gęstość faktów
8.1 / 1k zn.
- Zawiera 1 wskazania konkretnych kwot finansowych
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (5)
- Resort odnosi się punkt po punkcie do pytań posła
Urzędowe załączniki i odpowiedzi:
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
4467 znaków
+48 22 52 12 888 Al. Ujazdowskie 11
kontakt@ms.gov.pl 00-950 Warszawa P-33
www.gov.pl/sprawiedliwosc
Sekretarz Stanu
Arkadiusz Myrcha
BK-VII.0520.247.2025
Warszawa, 23 lipca 2025 r.
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 10214 złożoną do Ministra Sprawiedliwości przez Pana
posła Dariusza Mateckiego w sprawie wprowadzenia przepadku przedsiębiorstwa jako
środka karnego wykraczającego poza unijne standardy, uprzejmie przedstawiam
następujące informacje.
Ad 1 i 2
W pierwszej kolejności wskazuję, że art. 44a Kodeksu karnego, dotyczący przepadku
przedsiębiorstwa, został dodany do Kodeks karnego na podstawie ustawy z dnia 23 marca
2017 r. o zmianie ustawy - Kodeks karny oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 768),
która weszła w życie 27 kwietnia 2017 roku.
W uzasadnieniu projektu przedmiotowej ustawy1 wskazano, że projekt „zmierza
do wprowadzenia do polskiego prawa karnego materialnego, procesowego
i wykonawczego zmian poprawiających efektywność mechanizmów służących
pozbawianiu sprawców przestępstw korzyści osiągniętych z popełnienia czynów
zabronionych. Propozycje obejmują zwiększenie efektywności przepadku mienia.
W odniesieniu do szczególnie poważnych przestępstw gospodarczych popełnianych przy
1 https://www.sejm.gov.pl/Sejm8.nsf/PrzebiegProc.xsp?nr=1186
-- 1 of 3 --
2
użyciu przedsiębiorstwa, stanowiącego narzędzie czynu, przewiduje się umożliwienie
przepadku takiego przedsiębiorstwa, chociażby nie stanowiło ono własności sprawcy.
Projektuje się rozszerzenie możliwości stosowania przepadku opierającego się na
przeniesieniu ciężaru dowodu, jak również wprowadzenie – w pewnych sytuacjach –
możliwości orzekania przepadku korzyści pochodzących z przestępstwa, pomimo istnienia
przeszkód dla wydania wyroku skazującego. Ponadto proponuje się wprowadzenie zmian
w zakresie prawa karnego wykonawczego usprawniających egzekucję orzeczonego
przepadku korzyści majątkowej osiągniętej z przestępstwa. Projekt zawiera również
przepisy umożliwiające – w poważniejszych sprawach – stosowanie środków kontroli
operacyjnej w celu ujawnienia mienia zagrożonego przepadkiem. Celem ustawy jest
również implementacja dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2014/42/UE z dnia
3 kwietnia 2014 r. w sprawie zabezpieczenia i konfiskaty narzędzi służących do popełnienia
przestępstwa i korzyści pochodzących z przestępstwa w Unii Europejskiej (Dz. Urz. UE L
127 z 29 kwietnia 2014, str. 39). Ponadto ustawa zawiera zmiany z zakresu procedury
europejskiego nakazu aresztowania i ekstradycji, procedury przekazywania
i przejmowania wykonania orzeczeń o skazaniu na karę pozbawienia wolności oraz
zwalczania finasowania terroryzmu, wynikające z międzynarodowych zobowiązań Polski,
jak również zmiany porządkujące w przepisach dotyczących tzw. przestępstw
komputerowych”.
Tym samym, jak wynika z powyższych informacji, podstawowym celem projektodawcy
była realizacja ówczesnych założeń polityki karnej, a celem jedynie wtórnym
implementacja prawa Unii Europejskiej.
W kontekście pytania o „rozszerzenie odpowiedzialności przepadkowej
na przedsiębiorstwa należące do osób trzecich, mimo braku takiego obowiązku
wynikającego z prawa UE” należy zaznaczyć, że organem odpowiedzialnym za projekt
ustawy z 2017 r. wprowadzającej do Kodeksu karnego art. 44a (instytucja przepadku
przedsiębiorstwa) był ówczesny Minister Sprawiedliwości Zbigniew Ziobro.
-- 2 of 3 --
3
Odpowiadając na pytanie dotyczące oceny proporcjonalności oraz skutków
gospodarczych wprowadzenia ww. przepisu należy zaznaczyć, że te informacje zostały
zawarte w Ocenie Skutków Regulacji2.
Ad 3
Odnosząc się do pytania „Czy możliwe jest stosowanie przepadku przedsiębiorstwa
w sytuacjach, gdy podmiot gospodarczy działa w dobrej wierze, lecz posiada relacje
z osobą podejrzaną o popełnienie przestępstwa?” wymaga podkreślenia, że tego rodzaju
kwestia należy każdorazowo do oceny sądu orzekającego w konkretnej sprawie.
Ad 4
Obecnie nie są prowadzone prace w zakresie zmiany art. 44a Kodeksu karnego.
Ad 5
Ministerstwo Sprawiedliwości nie może przekazać danych statystycznych, dotyczących
liczby orzeczeń o przepadku przedsiębiorstwa należącego do osoby trzeciej, ponieważ
tak szczegółowych informacji nie zawierają sądowe sprawozdania statystyczne.
Z wyrazami szacunku
Arkadiusz Myrcha
Sekretarz Stanu
/podpisano elektronicznie/
2 https://legislacja.rcl.gov.pl/projekt/12285851/katalog/12354946#12354946
-- 3 of 3 --
kontakt@ms.gov.pl 00-950 Warszawa P-33
www.gov.pl/sprawiedliwosc
Sekretarz Stanu
Arkadiusz Myrcha
BK-VII.0520.247.2025
Warszawa, 23 lipca 2025 r.
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 10214 złożoną do Ministra Sprawiedliwości przez Pana
posła Dariusza Mateckiego w sprawie wprowadzenia przepadku przedsiębiorstwa jako
środka karnego wykraczającego poza unijne standardy, uprzejmie przedstawiam
następujące informacje.
Ad 1 i 2
W pierwszej kolejności wskazuję, że art. 44a Kodeksu karnego, dotyczący przepadku
przedsiębiorstwa, został dodany do Kodeks karnego na podstawie ustawy z dnia 23 marca
2017 r. o zmianie ustawy - Kodeks karny oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 768),
która weszła w życie 27 kwietnia 2017 roku.
W uzasadnieniu projektu przedmiotowej ustawy1 wskazano, że projekt „zmierza
do wprowadzenia do polskiego prawa karnego materialnego, procesowego
i wykonawczego zmian poprawiających efektywność mechanizmów służących
pozbawianiu sprawców przestępstw korzyści osiągniętych z popełnienia czynów
zabronionych. Propozycje obejmują zwiększenie efektywności przepadku mienia.
W odniesieniu do szczególnie poważnych przestępstw gospodarczych popełnianych przy
1 https://www.sejm.gov.pl/Sejm8.nsf/PrzebiegProc.xsp?nr=1186
-- 1 of 3 --
2
użyciu przedsiębiorstwa, stanowiącego narzędzie czynu, przewiduje się umożliwienie
przepadku takiego przedsiębiorstwa, chociażby nie stanowiło ono własności sprawcy.
Projektuje się rozszerzenie możliwości stosowania przepadku opierającego się na
przeniesieniu ciężaru dowodu, jak również wprowadzenie – w pewnych sytuacjach –
możliwości orzekania przepadku korzyści pochodzących z przestępstwa, pomimo istnienia
przeszkód dla wydania wyroku skazującego. Ponadto proponuje się wprowadzenie zmian
w zakresie prawa karnego wykonawczego usprawniających egzekucję orzeczonego
przepadku korzyści majątkowej osiągniętej z przestępstwa. Projekt zawiera również
przepisy umożliwiające – w poważniejszych sprawach – stosowanie środków kontroli
operacyjnej w celu ujawnienia mienia zagrożonego przepadkiem. Celem ustawy jest
również implementacja dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2014/42/UE z dnia
3 kwietnia 2014 r. w sprawie zabezpieczenia i konfiskaty narzędzi służących do popełnienia
przestępstwa i korzyści pochodzących z przestępstwa w Unii Europejskiej (Dz. Urz. UE L
127 z 29 kwietnia 2014, str. 39). Ponadto ustawa zawiera zmiany z zakresu procedury
europejskiego nakazu aresztowania i ekstradycji, procedury przekazywania
i przejmowania wykonania orzeczeń o skazaniu na karę pozbawienia wolności oraz
zwalczania finasowania terroryzmu, wynikające z międzynarodowych zobowiązań Polski,
jak również zmiany porządkujące w przepisach dotyczących tzw. przestępstw
komputerowych”.
Tym samym, jak wynika z powyższych informacji, podstawowym celem projektodawcy
była realizacja ówczesnych założeń polityki karnej, a celem jedynie wtórnym
implementacja prawa Unii Europejskiej.
W kontekście pytania o „rozszerzenie odpowiedzialności przepadkowej
na przedsiębiorstwa należące do osób trzecich, mimo braku takiego obowiązku
wynikającego z prawa UE” należy zaznaczyć, że organem odpowiedzialnym za projekt
ustawy z 2017 r. wprowadzającej do Kodeksu karnego art. 44a (instytucja przepadku
przedsiębiorstwa) był ówczesny Minister Sprawiedliwości Zbigniew Ziobro.
-- 2 of 3 --
3
Odpowiadając na pytanie dotyczące oceny proporcjonalności oraz skutków
gospodarczych wprowadzenia ww. przepisu należy zaznaczyć, że te informacje zostały
zawarte w Ocenie Skutków Regulacji2.
Ad 3
Odnosząc się do pytania „Czy możliwe jest stosowanie przepadku przedsiębiorstwa
w sytuacjach, gdy podmiot gospodarczy działa w dobrej wierze, lecz posiada relacje
z osobą podejrzaną o popełnienie przestępstwa?” wymaga podkreślenia, że tego rodzaju
kwestia należy każdorazowo do oceny sądu orzekającego w konkretnej sprawie.
Ad 4
Obecnie nie są prowadzone prace w zakresie zmiany art. 44a Kodeksu karnego.
Ad 5
Ministerstwo Sprawiedliwości nie może przekazać danych statystycznych, dotyczących
liczby orzeczeń o przepadku przedsiębiorstwa należącego do osoby trzeciej, ponieważ
tak szczegółowych informacji nie zawierają sądowe sprawozdania statystyczne.
Z wyrazami szacunku
Arkadiusz Myrcha
Sekretarz Stanu
/podpisano elektronicznie/
2 https://legislacja.rcl.gov.pl/projekt/12285851/katalog/12354946#12354946
-- 3 of 3 --