Interpelacja nr 10212
Interpelacja w sprawie uznania systemu konsorcyjnego za nieuczciwą praktykę rynkową niezależnie od jego faktycznej formy działania
Zgłaszający:
•
Adresat:
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja w sprawie uznania systemu konsorcyjnego za nieuczciwą praktykę rynkową niezależnie od jego faktycznej formy działania
Interpelacja nr 10212
do prezesa Rady Ministrów
w sprawie uznania systemu konsorcyjnego za nieuczciwą praktykę rynkową niezależnie od jego faktycznej formy działania
Zgłaszający: Dariusz Matecki
Data wpływu: 09-06-2025
Zwracam się z interpelacją dotyczącą kontrowersyjnego przepisu zawartego w art. 10 ustawy z dnia 23 sierpnia 2007 r. o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym (Dz. U. z 2023 r. poz. 845), który automatycznie uznaje działalność w formie systemu konsorcyjnego za nieuczciwą praktykę rynkową, niezależnie od tego, czy rzeczywiście spełnia ona przesłanki tej definicji wynikające z prawa unijnego.
Zgodnie z dyrektywą 2005/29/WE Parlamentu Europejskiego i Rady nieuczciwa praktyka handlowa to taka, która:
jest sprzeczna z wymogami staranności zawodowej oraz
w sposób istotny zniekształca lub może zniekształcić decyzje zakupowe przeciętnego konsumenta (art. 5 ust. 2 dyrektywy).
Co więcej, katalog praktyk nieuczciwych zawarty w art. 5 ust. 4 dyrektywy ma charakter wskazujący, a nie zamknięty, i obejmuje m.in. działania wprowadzające w błąd lub agresywne – ale nie obejmuje w żaden sposób działalności konsorcyjnej jako takiej.
Tymczasem polski ustawodawca w art. 10 ww. ustawy:
z góry, bez analizy konkretnego przypadku uznaje prowadzenie działalności w formie systemu konsorcyjnego za nieuczciwą praktykę rynkową,
co narusza zasadę proporcjonalności i obiektywnej oceny przesłanek wymaganych przez prawo UE.
W związku z powyższym proszę o odpowiedź na następujące pytania:
Jaka była podstawa merytoryczna i prawna dla przyjęcia, że sam fakt prowadzenia działalności w formie systemu konsorcyjnego stanowi nieuczciwą praktykę rynkową – bez względu na rzeczywisty sposób jej prowadzenia?
Czy Ministerstwo Sprawiedliwości lub Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów przeprowadziły analizę zgodności przepisu art. 10 ustawy z dyrektywą 2005/29/WE, a jeśli tak – jakie były jej wyniki?
Czy ustawodawca planuje nowelizację tego przepisu w celu dostosowania go do unijnego standardu oceny praktyk rynkowych opartego na analizie indywidualnych przypadków?
Ilu przedsiębiorców w ostatnich 5 latach zostało pociągniętych do odpowiedzialności wyłącznie na podstawie art. 10, bez wykazania naruszenia przesłanek z art. 5 ust. 2 dyrektywy?
Czy rząd Donalda Tuska zamierza utrzymywać praktykę automatycznego zakwalifikowania całego modelu działalności jako nieuczciwego, mimo że nie wynika to z prawa Unii Europejskiej?
Ustawa, która automatycznie piętnuje całą formę działalności gospodarczej bez analizy konkretnych działań i wpływu na konsumentów, to klasyczny przykład nadregulacji (tzw. gold-platingu), który niszczy swobodę działalności gospodarczej i utrudnia rozwój alternatywnych modeli finansowania. Jest to sprzeczne z zasadą równości wobec prawa, uczciwej konkurencji i podstawowymi wartościami wspólnego rynku UE.
Interpelacja nr 10212
do prezesa Rady Ministrów
w sprawie uznania systemu konsorcyjnego za nieuczciwą praktykę rynkową niezależnie od jego faktycznej formy działania
Zgłaszający: Dariusz Matecki
Data wpływu: 09-06-2025
Zwracam się z interpelacją dotyczącą kontrowersyjnego przepisu zawartego w art. 10 ustawy z dnia 23 sierpnia 2007 r. o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym (Dz. U. z 2023 r. poz. 845), który automatycznie uznaje działalność w formie systemu konsorcyjnego za nieuczciwą praktykę rynkową, niezależnie od tego, czy rzeczywiście spełnia ona przesłanki tej definicji wynikające z prawa unijnego.
Zgodnie z dyrektywą 2005/29/WE Parlamentu Europejskiego i Rady nieuczciwa praktyka handlowa to taka, która:
jest sprzeczna z wymogami staranności zawodowej oraz
w sposób istotny zniekształca lub może zniekształcić decyzje zakupowe przeciętnego konsumenta (art. 5 ust. 2 dyrektywy).
Co więcej, katalog praktyk nieuczciwych zawarty w art. 5 ust. 4 dyrektywy ma charakter wskazujący, a nie zamknięty, i obejmuje m.in. działania wprowadzające w błąd lub agresywne – ale nie obejmuje w żaden sposób działalności konsorcyjnej jako takiej.
Tymczasem polski ustawodawca w art. 10 ww. ustawy:
z góry, bez analizy konkretnego przypadku uznaje prowadzenie działalności w formie systemu konsorcyjnego za nieuczciwą praktykę rynkową,
co narusza zasadę proporcjonalności i obiektywnej oceny przesłanek wymaganych przez prawo UE.
W związku z powyższym proszę o odpowiedź na następujące pytania:
Jaka była podstawa merytoryczna i prawna dla przyjęcia, że sam fakt prowadzenia działalności w formie systemu konsorcyjnego stanowi nieuczciwą praktykę rynkową – bez względu na rzeczywisty sposób jej prowadzenia?
Czy Ministerstwo Sprawiedliwości lub Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów przeprowadziły analizę zgodności przepisu art. 10 ustawy z dyrektywą 2005/29/WE, a jeśli tak – jakie były jej wyniki?
Czy ustawodawca planuje nowelizację tego przepisu w celu dostosowania go do unijnego standardu oceny praktyk rynkowych opartego na analizie indywidualnych przypadków?
Ilu przedsiębiorców w ostatnich 5 latach zostało pociągniętych do odpowiedzialności wyłącznie na podstawie art. 10, bez wykazania naruszenia przesłanek z art. 5 ust. 2 dyrektywy?
Czy rząd Donalda Tuska zamierza utrzymywać praktykę automatycznego zakwalifikowania całego modelu działalności jako nieuczciwego, mimo że nie wynika to z prawa Unii Europejskiej?
Ustawa, która automatycznie piętnuje całą formę działalności gospodarczej bez analizy konkretnych działań i wpływu na konsumentów, to klasyczny przykład nadregulacji (tzw. gold-platingu), który niszczy swobodę działalności gospodarczej i utrudnia rozwój alternatywnych modeli finansowania. Jest to sprzeczne z zasadą równości wobec prawa, uczciwej konkurencji i podstawowymi wartościami wspólnego rynku UE.
Odpowiedź urzędowa
Sekretarz stanu Arkadiusz Myrcha
Audyt odpowiedzi: Wskaźnik lania wody & konkretności
Bardzo konkretna
Automatyczna analiza lingwistyczno-statystyczna pisma resortu
Lanie wody
12%
Konkretność
88%
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
Twarde liczby / kwoty
1 kwot, 0 %
Precyzyjne daty
10
Odpowiedź na punkty
✓ Tak (Ad 1, Pkt...)
Gęstość faktów
4.2 / 1k zn.
- Zawiera 1 wskazania konkretnych kwot finansowych
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (10)
- Resort odnosi się punkt po punkcie do pytań posła
Urzędowe załączniki i odpowiedzi:
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
11504 znaków
+48 22 52 12 888 Al. Ujazdowskie 11
kontakt@ms.gov.pl 00-950 Warszawa P-33
www.gov.pl/sprawiedliwosc
Sekretarz Stanu
Arkadiusz Myrcha
BK-VII.0520.269.2025
Warszawa, 14 sierpnia 2025 r.
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w związku z przekazaniem do Ministra Sprawiedliwości interpelacji nr 10212 złożonej
przez Pana Posła Dariusza Mateckiego w sprawie uznania systemu konsorcyjnego za
nieuczciwą praktykę rynkową niezależnie od jego faktycznej formy działania, uprzejmie
przedstawiam następujące informacje.
Ad 1
Ustawa z dnia 23 sierpnia 2007 r. o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym
(tekst jedn. Dz.U. z 2023 r., poz. 845, dalej jako: „u.p.n.p.r.”), implementuje do krajowego
porządku prawnego dyrektywę 2005/29/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11
maja 2005 r. dotyczącą nieuczciwych praktyk handlowych stosowanych przez
przedsiębiorstwa wobec konsumentów na rynku wewnętrznym oraz zmieniającą
dyrektywę Rady 84/450/EWG, dyrektywy 97/7/WE, 98/27/WE i 2002/65/WE Parlamentu
Europejskiego i Rady oraz rozporządzenie (WE) nr 2006/2004 Parlamentu Europejskiego
i Rady („Dyrektywa o nieuczciwych praktykach handlowych”, Dz. Urz. UE 149 z 11.6.2005
r. z późn. zm., dalej jako: „dyrektywa 2005/29”).
Jak wskazał Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (dalej: „Prezes UOKiK”),
system konsorcyjny już w swoich założeniach stanowi ryzyko dla konsumentów do niego
przystępujących. Po pierwsze, otrzymanie produktu, np. kredytu lub towaru przez
-- 1 of 6 --
2
uczestników systemu regularnie opłacających umówione raty zależy od tego czy inni
uczestnicy w całości i terminie wykonali swoje zobowiązania, na co poszczególni
uczestnicy nie mają wpływu. Po drugie, często umowy o uczestnictwo w systemie były
zawierane na okresy wieloletnie, co oczywiście znacznie zwiększało ryzyko, przy czym
przedsiębiorcy organizujący system i nim zawiadujący starali się ograniczyć swoją
odpowiedzialność. Ponadto konsorcja wielokrotnie dopuszczały się działań na szkodę
konsumentów poprzez nieuczciwą reklamę systemu, wprowadzenie w błąd co do jego
zalet i szans uzyskania kredytu, zatajanie, iż znaczna część wpłat uczestników, pod różnymi
tytułami i nazwami, stanowi przychód organizatora systemu.
Ze względu na skalę zjawiska i szczególnie dotkliwy charakter szkód wyrządzanych
konsumentom ustawodawca zdecydował się zakazać tego typu działalności – początkowo
wprowadzając stosowną regulację do ustawy z dnia 16 kwietnia 1993 r. o zwalczaniu
nieuczciwej konkurencji, w drodze nowelizacji dokonanej ustawą z dnia 17 czerwca 2004
r. o zmianie ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji oraz ustawy o kredycie
konsumenckim (Dz. U. 2004 nr 162, poz. 1693). Następnie w 2007 r. uznano, że system
konsorcyjny powinien zostać przeniesiony do nowej ustawy, sankcjonującej nieuczciwe
praktyki rynkowe w obrocie z udziałem konsumentów.
Odpowiadając na pytanie dotyczące podstaw prawnych art. 10 u.p.n.p.r., Prezes UOKIK
podkreślił, że przepis ten został wprowadzony w związku z art. 3 ust. 9 dyrektywy
2005/29/WE, który uprawnia państwa członkowskie do nakładania w odniesieniu do usług
finansowych w rozumieniu dyrektywy 2002/65/WE i nieruchomości, wymogów
o charakterze bardziej restryktywnym lub nakazowym aniżeli wymogi nałożone przez
dyrektywę. Prowadzenie działalności konsorcyjnej niewątpliwie zalicza się do usług
finansowych zdefiniowanych w art. 2b dyrektywy 2002/65/WE. Zgodnie z tym przepisem
przez usługę finansową należy rozumieć wszelkie usługi o charakterze bankowym,
kredytowym, ubezpieczeniowym, emerytalnym, inwestycyjnym lub płatniczym. Istotą
systemu konsorcyjnego jest zaś zarządzanie mieniem gromadzonym w ramach grupy
z udziałem konsumentów, utworzonej w celu sfinansowania zakupu produktu na rzecz
uczestników grupy.
-- 2 of 6 --
3
Na marginesie, odnosząc się do treści pytania, należy wyraźnie zaznaczyć, że zarówno
u.p.n.p.r. jak i dyrektywa 2005/29/WE nie przewidują analizy „rzeczywistego sposobu
prowadzenia działalności” jako kryterium oceny nieuczciwości danej praktyki.
Bez wątpienia wszelkie ograniczenia swobody działalności gospodarczej, powinny być
proporcjonalne, niedyskryminujące oraz odpowiednio uzasadnione. Jednocześnie
analizując celowość wprowadzenia zakazu prowadzenia działalności w formie konsorcjum
oferującego zakup produktów przez konsumentów, należy mieć na uwadze charakter
działalności gospodarczej prowadzonej w formie konsorcjum (tzw. systemu
argentyńskiego), jak też okoliczności uzasadniające przyjęcie tego zakazu przez polskiego
ustawodawcę, który uchwalając u.p.n.p.r. wyjaśnił w uzasadnieniu do projektu ustawy, że
„czyn ten stanowi szczególne niebezpieczeństwo (zagrożenie) dla konsumentów i jako taki
powinien znaleźć się w ustawie, której głównym celem jest ich ochrona”1.
Ad 2
Wdrożenie do polskiego systemu prawnego dyrektywy 2005/29/WE, na co zwrócił uwagę
również Prezes UOKiK – stanowiło przedmiot analizy Komisji Europejskiej, która przyjęła
złożone przez stronę polską wyjaśnienia dotyczące art. 10 u.p.n.p.r. i nie zgłaszała dalszych
uwag co do transpozycji art. 5 dyrektywy 2005/29/WE.
Dodatkowo należy zauważyć, że sprzeczności omawianego rozwiązania z prawem UE nie
stwierdził także Komitet Integracji Europejskiej, który w opinii z dnia 5 kwietnia 2007 r.,
wydanej w oparciu o obowiązujący wówczas art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 8 sierpnia
1996 r. o Komitecie Integracji Europejskiej (Dz. U. nr 106, poz. 494 ze zm.), wskazał, że
„Projektowana ustawa [o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym] jest
zgodna z prawem Unii Europejskiej.” Mając na uwadze powyższe, w ocenie Departamentu
Prawa Europejskiego w Ministerstwie Sprawiedliwości zarówno art. 4 ust. 3, jak i art. 10
u.p.n.p.r. nie uchybiają treści dyrektywy 2005/29, a w konsekwencji nie stanowią
zarzucanego naruszenia prawa Unii Europejskiej.
Ad 3
1 Uzasadnienie do projektu ustawy o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym, Druk
sejmowy V kadencji, Nr 1682, s. 34.
-- 3 of 6 --
4
Obecnie nie toczą się prace legislacyjne w zakresie nowelizacji art. 10 u.p.n.p.r.
Jednocześnie informuję, że projekty planowane do przyjęcia przez Radę Ministrów są
wprowadzane do wykazu prac legislacyjnych Rady Ministrów.
Ad 4
Zgodnie z informacjami przekazanymi przez Prezesa UOKiK obecnie prowadzone jest
jedno postępowanie w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów
polegających na prowadzeniu działalności gospodarczej w formie systemu konsorcyjnego.
W ciągu ostatnich 5 lat Prezes UOKiK nie nakładał na przedsiębiorców kar związanych ze
stosowaniem tego typu praktyk.
Ad 5
Dyrektywa 2005/29/WE wskazuje w art. 5 ust. 1-4 (w zw. z art. 6-9 tego aktu) jakie
praktyki, w określonych przypadkach należy kwalifikować jako zabronione praktyki
handlowe, wymagając tym samym, by co do zasady, praktyki handlowe były uznawane za
zabronione po przeprowadzeniu ich zindywidualizowanej oceny. Zgodnie z art. 5
dyrektywy 2005/29/WE Załącznik I zawiera przy tym wykaz praktyk handlowych, które
uznaje się za nieuczciwe w każdych okolicznościach (nie wymagając dodatkowej oceny),
a wykaz ten obowiązuje jednolicie we wszystkich państwach członkowskich i może zostać
zmodyfikowany wyłącznie poprzez zmianę dyrektywy 2005/29.
W tym kontekście, zważywszy na konieczność przestrzegania prawa unijnego, pozornie
niewłaściwa może wydawać się treść art. 4 ust. 3 u.p.n.p.r. (uznającego za nieuczciwą
praktykę rynkową prowadzenie działalności w formie systemu konsorcyjnego lub
organizowanie grupy z udziałem konsumentów w celu finansowania zakupu w systemie
konsorcyjnym, z zastrzeżeniem, że praktyki te nie podlegają ocenie w świetle przesłanek
określonych w art. 4 ust. 1 ustawy), jak i dublującego tenże przepis (co stanowi superfluum
ustawodawcze) art. 10 u.p.n.p.r. (wedle którego nieuczciwą praktyką rynkową jest
prowadzenie działalności w formie systemu konsorcyjnego, jak również organizowanie
grupy z udziałem konsumentów w celu finansowania zakupu w systemie konsorcyjnym).
-- 4 of 6 --
5
Przywołany zakaz rozszerzania przez państwa członkowskie UE praktyk handlowych, które
uznaje się za nieuczciwe w każdych okolicznościach, nie ma jednak charakteru
bezwzględnego. Należy bowiem zwrócić uwagę na treść art. 3 dyrektywy 2005/29,
określającego zakres zastosowania tego unijnego aktu. W ust. 9 przywołany przepis
wprost wskazuje, że w odniesieniu do „usług finansowych” zdefiniowanych w dyrektywie
2002/65/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 23 września 2002 r. dotyczącej
sprzedaży konsumentom usług finansowych na odległość oraz zmieniającej dyrektywę
Rady 90/619/EWG oraz dyrektywy 97/7/WE i 98/27/WE (Dz.U. L 271 z 9.10.2002 z późn.
zm., dalej jako: „dyrektywa 2002/65”) oraz w odniesieniu do nieruchomości, Państwa
Członkowskie mogą nakładać wymogi o charakterze bardziej restryktywnym lub
nakazowym niż wymogi nałożone przez niniejszą dyrektywę w objętej nią dziedzinie
zbliżania ustawodawstw. Zgodnie zaś z art. 2b dyrektywy 2002/65/WE „usługa finansowa”
oznacza wszelkie usługi o charakterze bankowym, kredytowym, ubezpieczeniowym,
emerytalnym, inwestycyjnym lub płatniczym.
Odnosząc powyższe do prowadzenia działalności w postaci konsorcjum, należy mieć na
uwadze, że zgodnie z definicją z art. 2 pkt 10 u.p.n.p.r., przez pojęcie „system konsorcyjny”
rozumie się prowadzenie działalności gospodarczej polegającej na zarządzaniu mieniem
gromadzonym w ramach grupy z udziałem konsumentów, utworzonej w celu
sfinansowania zakupu produktu na rzecz uczestników grupy. Jak wskazują komentatorzy,
system konsorcyjny to „prowadzenie działalności gospodarczej, polegającej na
zarządzaniu mieniem gromadzonym w ramach grupy z udziałem konsumentów,
utworzonej w celu finansowania zakupu praw, rzeczy ruchomych, nieruchomości lub
usług na rzecz uczestników grupy”, a „warunkiem uczestnictwa
w systemie jest podpisanie stosownej umowy”2. Funkcjonowanie całego systemu wiąże
się z wpłacaniem przez uczestniczących w nim podmiotów środków pieniężnych (opłat
wstępnych, kosztów administracyjnych, kwot przeznaczanych na finansowanie celu
umowy), a istota systemu sprowadza się do tego, że członkowie przystępujący do niego
2 Tak I. Oleksiewicz, Ustawa o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym. Komentarz do
art. 2, Lex 2013, Nb.10
-- 5 of 6 --
6
opłacają zarówno tych, którym została udzielona pożyczka na zakup określonego
produktu, jak i finansują swój zakup produktu3.
W ocenie Departamentu Prawa Europejskiego w Ministerstwie Sprawiedliwości, zbieżnej
w tym zakresie ze stanowiskiem Prezesa UOKiK, prowadzenie działalności konsorcyjnej
definiowanej w art. 2 pkt 10 u.p.n.p.r. należy zaliczyć do usług finansowych w rozumieniu
art. 2b dyrektywy 2002/65. Działalność prowadzona przez organizatora konsorcjum ma
bowiem charakter usługi mającej na celu kredytowanie – finansowanie – nabycia towarów
przez konsumentów. Należy podzielić także stanowisko Prezesa UOKiK, zgodnie z którym
wprowadzenie art. 10 u.p.n.p.r. nastąpiło w oparciu o treść art. 3 ust. 9 dyrektywy
2005/29/WE, statuującego możliwość wprowadzania odstępstw od przewidzianej tą
dyrektywą pełnej harmonizacji (wyjątek dotyczący usług finansowych w rozumieniu
dyrektywy 2002/65/WE i nieruchomości).
Z wyrazami szacunku
Arkadiusz Myrcha
Sekretarz Stanu
/podpisano elektronicznie/
3 Ibidem, za: M. Sieradzka, Ustawa o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym.
Komentarz, Warszawa 2008, s. 65 oraz A. Świstak, Błędy praktyki w zakresie posługiwania się
prawem intertemporalnym, MoP 2003, nr 5, s. 233.
-- 6 of 6 --
kontakt@ms.gov.pl 00-950 Warszawa P-33
www.gov.pl/sprawiedliwosc
Sekretarz Stanu
Arkadiusz Myrcha
BK-VII.0520.269.2025
Warszawa, 14 sierpnia 2025 r.
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w związku z przekazaniem do Ministra Sprawiedliwości interpelacji nr 10212 złożonej
przez Pana Posła Dariusza Mateckiego w sprawie uznania systemu konsorcyjnego za
nieuczciwą praktykę rynkową niezależnie od jego faktycznej formy działania, uprzejmie
przedstawiam następujące informacje.
Ad 1
Ustawa z dnia 23 sierpnia 2007 r. o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym
(tekst jedn. Dz.U. z 2023 r., poz. 845, dalej jako: „u.p.n.p.r.”), implementuje do krajowego
porządku prawnego dyrektywę 2005/29/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11
maja 2005 r. dotyczącą nieuczciwych praktyk handlowych stosowanych przez
przedsiębiorstwa wobec konsumentów na rynku wewnętrznym oraz zmieniającą
dyrektywę Rady 84/450/EWG, dyrektywy 97/7/WE, 98/27/WE i 2002/65/WE Parlamentu
Europejskiego i Rady oraz rozporządzenie (WE) nr 2006/2004 Parlamentu Europejskiego
i Rady („Dyrektywa o nieuczciwych praktykach handlowych”, Dz. Urz. UE 149 z 11.6.2005
r. z późn. zm., dalej jako: „dyrektywa 2005/29”).
Jak wskazał Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (dalej: „Prezes UOKiK”),
system konsorcyjny już w swoich założeniach stanowi ryzyko dla konsumentów do niego
przystępujących. Po pierwsze, otrzymanie produktu, np. kredytu lub towaru przez
-- 1 of 6 --
2
uczestników systemu regularnie opłacających umówione raty zależy od tego czy inni
uczestnicy w całości i terminie wykonali swoje zobowiązania, na co poszczególni
uczestnicy nie mają wpływu. Po drugie, często umowy o uczestnictwo w systemie były
zawierane na okresy wieloletnie, co oczywiście znacznie zwiększało ryzyko, przy czym
przedsiębiorcy organizujący system i nim zawiadujący starali się ograniczyć swoją
odpowiedzialność. Ponadto konsorcja wielokrotnie dopuszczały się działań na szkodę
konsumentów poprzez nieuczciwą reklamę systemu, wprowadzenie w błąd co do jego
zalet i szans uzyskania kredytu, zatajanie, iż znaczna część wpłat uczestników, pod różnymi
tytułami i nazwami, stanowi przychód organizatora systemu.
Ze względu na skalę zjawiska i szczególnie dotkliwy charakter szkód wyrządzanych
konsumentom ustawodawca zdecydował się zakazać tego typu działalności – początkowo
wprowadzając stosowną regulację do ustawy z dnia 16 kwietnia 1993 r. o zwalczaniu
nieuczciwej konkurencji, w drodze nowelizacji dokonanej ustawą z dnia 17 czerwca 2004
r. o zmianie ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji oraz ustawy o kredycie
konsumenckim (Dz. U. 2004 nr 162, poz. 1693). Następnie w 2007 r. uznano, że system
konsorcyjny powinien zostać przeniesiony do nowej ustawy, sankcjonującej nieuczciwe
praktyki rynkowe w obrocie z udziałem konsumentów.
Odpowiadając na pytanie dotyczące podstaw prawnych art. 10 u.p.n.p.r., Prezes UOKIK
podkreślił, że przepis ten został wprowadzony w związku z art. 3 ust. 9 dyrektywy
2005/29/WE, który uprawnia państwa członkowskie do nakładania w odniesieniu do usług
finansowych w rozumieniu dyrektywy 2002/65/WE i nieruchomości, wymogów
o charakterze bardziej restryktywnym lub nakazowym aniżeli wymogi nałożone przez
dyrektywę. Prowadzenie działalności konsorcyjnej niewątpliwie zalicza się do usług
finansowych zdefiniowanych w art. 2b dyrektywy 2002/65/WE. Zgodnie z tym przepisem
przez usługę finansową należy rozumieć wszelkie usługi o charakterze bankowym,
kredytowym, ubezpieczeniowym, emerytalnym, inwestycyjnym lub płatniczym. Istotą
systemu konsorcyjnego jest zaś zarządzanie mieniem gromadzonym w ramach grupy
z udziałem konsumentów, utworzonej w celu sfinansowania zakupu produktu na rzecz
uczestników grupy.
-- 2 of 6 --
3
Na marginesie, odnosząc się do treści pytania, należy wyraźnie zaznaczyć, że zarówno
u.p.n.p.r. jak i dyrektywa 2005/29/WE nie przewidują analizy „rzeczywistego sposobu
prowadzenia działalności” jako kryterium oceny nieuczciwości danej praktyki.
Bez wątpienia wszelkie ograniczenia swobody działalności gospodarczej, powinny być
proporcjonalne, niedyskryminujące oraz odpowiednio uzasadnione. Jednocześnie
analizując celowość wprowadzenia zakazu prowadzenia działalności w formie konsorcjum
oferującego zakup produktów przez konsumentów, należy mieć na uwadze charakter
działalności gospodarczej prowadzonej w formie konsorcjum (tzw. systemu
argentyńskiego), jak też okoliczności uzasadniające przyjęcie tego zakazu przez polskiego
ustawodawcę, który uchwalając u.p.n.p.r. wyjaśnił w uzasadnieniu do projektu ustawy, że
„czyn ten stanowi szczególne niebezpieczeństwo (zagrożenie) dla konsumentów i jako taki
powinien znaleźć się w ustawie, której głównym celem jest ich ochrona”1.
Ad 2
Wdrożenie do polskiego systemu prawnego dyrektywy 2005/29/WE, na co zwrócił uwagę
również Prezes UOKiK – stanowiło przedmiot analizy Komisji Europejskiej, która przyjęła
złożone przez stronę polską wyjaśnienia dotyczące art. 10 u.p.n.p.r. i nie zgłaszała dalszych
uwag co do transpozycji art. 5 dyrektywy 2005/29/WE.
Dodatkowo należy zauważyć, że sprzeczności omawianego rozwiązania z prawem UE nie
stwierdził także Komitet Integracji Europejskiej, który w opinii z dnia 5 kwietnia 2007 r.,
wydanej w oparciu o obowiązujący wówczas art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 8 sierpnia
1996 r. o Komitecie Integracji Europejskiej (Dz. U. nr 106, poz. 494 ze zm.), wskazał, że
„Projektowana ustawa [o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym] jest
zgodna z prawem Unii Europejskiej.” Mając na uwadze powyższe, w ocenie Departamentu
Prawa Europejskiego w Ministerstwie Sprawiedliwości zarówno art. 4 ust. 3, jak i art. 10
u.p.n.p.r. nie uchybiają treści dyrektywy 2005/29, a w konsekwencji nie stanowią
zarzucanego naruszenia prawa Unii Europejskiej.
Ad 3
1 Uzasadnienie do projektu ustawy o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym, Druk
sejmowy V kadencji, Nr 1682, s. 34.
-- 3 of 6 --
4
Obecnie nie toczą się prace legislacyjne w zakresie nowelizacji art. 10 u.p.n.p.r.
Jednocześnie informuję, że projekty planowane do przyjęcia przez Radę Ministrów są
wprowadzane do wykazu prac legislacyjnych Rady Ministrów.
Ad 4
Zgodnie z informacjami przekazanymi przez Prezesa UOKiK obecnie prowadzone jest
jedno postępowanie w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów
polegających na prowadzeniu działalności gospodarczej w formie systemu konsorcyjnego.
W ciągu ostatnich 5 lat Prezes UOKiK nie nakładał na przedsiębiorców kar związanych ze
stosowaniem tego typu praktyk.
Ad 5
Dyrektywa 2005/29/WE wskazuje w art. 5 ust. 1-4 (w zw. z art. 6-9 tego aktu) jakie
praktyki, w określonych przypadkach należy kwalifikować jako zabronione praktyki
handlowe, wymagając tym samym, by co do zasady, praktyki handlowe były uznawane za
zabronione po przeprowadzeniu ich zindywidualizowanej oceny. Zgodnie z art. 5
dyrektywy 2005/29/WE Załącznik I zawiera przy tym wykaz praktyk handlowych, które
uznaje się za nieuczciwe w każdych okolicznościach (nie wymagając dodatkowej oceny),
a wykaz ten obowiązuje jednolicie we wszystkich państwach członkowskich i może zostać
zmodyfikowany wyłącznie poprzez zmianę dyrektywy 2005/29.
W tym kontekście, zważywszy na konieczność przestrzegania prawa unijnego, pozornie
niewłaściwa może wydawać się treść art. 4 ust. 3 u.p.n.p.r. (uznającego za nieuczciwą
praktykę rynkową prowadzenie działalności w formie systemu konsorcyjnego lub
organizowanie grupy z udziałem konsumentów w celu finansowania zakupu w systemie
konsorcyjnym, z zastrzeżeniem, że praktyki te nie podlegają ocenie w świetle przesłanek
określonych w art. 4 ust. 1 ustawy), jak i dublującego tenże przepis (co stanowi superfluum
ustawodawcze) art. 10 u.p.n.p.r. (wedle którego nieuczciwą praktyką rynkową jest
prowadzenie działalności w formie systemu konsorcyjnego, jak również organizowanie
grupy z udziałem konsumentów w celu finansowania zakupu w systemie konsorcyjnym).
-- 4 of 6 --
5
Przywołany zakaz rozszerzania przez państwa członkowskie UE praktyk handlowych, które
uznaje się za nieuczciwe w każdych okolicznościach, nie ma jednak charakteru
bezwzględnego. Należy bowiem zwrócić uwagę na treść art. 3 dyrektywy 2005/29,
określającego zakres zastosowania tego unijnego aktu. W ust. 9 przywołany przepis
wprost wskazuje, że w odniesieniu do „usług finansowych” zdefiniowanych w dyrektywie
2002/65/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 23 września 2002 r. dotyczącej
sprzedaży konsumentom usług finansowych na odległość oraz zmieniającej dyrektywę
Rady 90/619/EWG oraz dyrektywy 97/7/WE i 98/27/WE (Dz.U. L 271 z 9.10.2002 z późn.
zm., dalej jako: „dyrektywa 2002/65”) oraz w odniesieniu do nieruchomości, Państwa
Członkowskie mogą nakładać wymogi o charakterze bardziej restryktywnym lub
nakazowym niż wymogi nałożone przez niniejszą dyrektywę w objętej nią dziedzinie
zbliżania ustawodawstw. Zgodnie zaś z art. 2b dyrektywy 2002/65/WE „usługa finansowa”
oznacza wszelkie usługi o charakterze bankowym, kredytowym, ubezpieczeniowym,
emerytalnym, inwestycyjnym lub płatniczym.
Odnosząc powyższe do prowadzenia działalności w postaci konsorcjum, należy mieć na
uwadze, że zgodnie z definicją z art. 2 pkt 10 u.p.n.p.r., przez pojęcie „system konsorcyjny”
rozumie się prowadzenie działalności gospodarczej polegającej na zarządzaniu mieniem
gromadzonym w ramach grupy z udziałem konsumentów, utworzonej w celu
sfinansowania zakupu produktu na rzecz uczestników grupy. Jak wskazują komentatorzy,
system konsorcyjny to „prowadzenie działalności gospodarczej, polegającej na
zarządzaniu mieniem gromadzonym w ramach grupy z udziałem konsumentów,
utworzonej w celu finansowania zakupu praw, rzeczy ruchomych, nieruchomości lub
usług na rzecz uczestników grupy”, a „warunkiem uczestnictwa
w systemie jest podpisanie stosownej umowy”2. Funkcjonowanie całego systemu wiąże
się z wpłacaniem przez uczestniczących w nim podmiotów środków pieniężnych (opłat
wstępnych, kosztów administracyjnych, kwot przeznaczanych na finansowanie celu
umowy), a istota systemu sprowadza się do tego, że członkowie przystępujący do niego
2 Tak I. Oleksiewicz, Ustawa o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym. Komentarz do
art. 2, Lex 2013, Nb.10
-- 5 of 6 --
6
opłacają zarówno tych, którym została udzielona pożyczka na zakup określonego
produktu, jak i finansują swój zakup produktu3.
W ocenie Departamentu Prawa Europejskiego w Ministerstwie Sprawiedliwości, zbieżnej
w tym zakresie ze stanowiskiem Prezesa UOKiK, prowadzenie działalności konsorcyjnej
definiowanej w art. 2 pkt 10 u.p.n.p.r. należy zaliczyć do usług finansowych w rozumieniu
art. 2b dyrektywy 2002/65. Działalność prowadzona przez organizatora konsorcjum ma
bowiem charakter usługi mającej na celu kredytowanie – finansowanie – nabycia towarów
przez konsumentów. Należy podzielić także stanowisko Prezesa UOKiK, zgodnie z którym
wprowadzenie art. 10 u.p.n.p.r. nastąpiło w oparciu o treść art. 3 ust. 9 dyrektywy
2005/29/WE, statuującego możliwość wprowadzania odstępstw od przewidzianej tą
dyrektywą pełnej harmonizacji (wyjątek dotyczący usług finansowych w rozumieniu
dyrektywy 2002/65/WE i nieruchomości).
Z wyrazami szacunku
Arkadiusz Myrcha
Sekretarz Stanu
/podpisano elektronicznie/
3 Ibidem, za: M. Sieradzka, Ustawa o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym.
Komentarz, Warszawa 2008, s. 65 oraz A. Świstak, Błędy praktyki w zakresie posługiwania się
prawem intertemporalnym, MoP 2003, nr 5, s. 233.
-- 6 of 6 --