Interpelacja w sprawie nadmiernego rozszerzenia domniemania szkody w ustawie o roszczeniach z tytułu naruszenia prawa konkurencji
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja nr 10190
do ministra sprawiedliwości
w sprawie nadmiernego rozszerzenia domniemania szkody w ustawie o roszczeniach z tytułu naruszenia prawa konkurencji
Zgłaszający: Dariusz Matecki
Data wpływu: 09-06-2025
Interpelacja odnosi się do kolejnego przykładu nadregulacji wskazanego w raporcie Zespołu SprawdzaMY Rafała Brzoski.
Dotyczy art. 7 ustawy z dnia 21 kwietnia 2017 r. o roszczeniach o naprawienie szkody wyrządzonej przez naruszenie prawa konkurencji (Dz. U. poz. 1132), która miała na celu implementację dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2014/104/UE.
Zgodnie z art. 17 ust. 2 tej dyrektywy, domniemanie wyrządzenia szkody dotyczy wyłącznie przypadków naruszeń kartelowych – takich jak zmowy cenowe, ustalanie warunków dostaw czy podział rynku pomiędzy konkurentów. Dyrektywa w żaden sposób nie rozszerza domniemania szkody na inne formy naruszenia prawa konkurencji.
Tymczasem polski ustawodawca, przekraczając wymogi prawa unijnego, przyjął rozwiązanie znacznie szersze: objął domniemaniem szkody nie tylko porozumienia kartelowe, ale wszelkie naruszenia art. 101 i 102 Traktatu o funkcjonowaniu UE oraz art. 6 i 9 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. W praktyce oznacza to domniemanie szkody również w przypadkach nadużywania pozycji dominującej.
Taki stan prawny prowadzi do:
nieuzasadnionego przerzucenia ciężaru dowodu na przedsiębiorcę w sytuacjach, które nie powinny podlegać domniemaniu,
osłabienia pozycji procesowej firm, które działają zgodnie z prawem, ale są zmuszone do kosztownego udowadniania braku szkody,
wzrostu ryzyka prawnego i kosztów obsługi prawnej, co w szczególności dotyka dużych przedsiębiorstw działających na rynkach regulowanych,
zniechęcania do podejmowania działań rynkowych, które mogą zostać zinterpretowane jako nadużycie pozycji rynkowej mimo braku faktycznej szkody.
W związku z deklaracją Donalda Tuska z 22 maja 2025 roku o przygotowaniu ponad 100 ustaw deregulacyjnych, należy uzyskać odpowiedzi:
Czy rząd planuje nowelizację art. 7 ustawy o roszczeniach z tytułu naruszenia prawa konkurencji, która ograniczy domniemanie szkody wyłącznie do przypadków karteli, zgodnie z dyrektywą 2014/104/UE?
Czy została przeprowadzona analiza skutków prawnych i ekonomicznych obecnego przepisu dla polskich przedsiębiorców, w szczególności podmiotów działających w warunkach silnej pozycji rynkowej?
Czy rząd uznał rozszerzone domniemanie szkody za formę nadregulacji i ujął ten przypadek wśród projektowanych działań deregulacyjnych?
Czy zostanie przeprowadzony przegląd innych przepisów implementujących dyrektywy unijne, w których mogło dojść do podobnych rozszerzeń skutkujących przerzuceniem ciężaru dowodowego na przedsiębiorców?
Rozszerzenie domniemania szkody poza ramy wyznaczone przez dyrektywę unijną narusza zasadę proporcjonalności, osłabia pewność prawa i obciąża uczestników rynku w sposób wykraczający poza obowiązki wynikające z prawa UE.
Sekretarz stanu Arkadiusz Myrcha
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (4)
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
7239 znakówkontakt@ms.gov.pl 00-950 Warszawa P-33
www.gov.pl/sprawiedliwosc
Sekretarz Stanu
Arkadiusz Myrcha
BK-VII.0520.244.2025
Warszawa, 16 lipca 2025 r.
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
przedstawiam odpowiedź na interpelację nr 10190 Pana Posła Dariusza Mateckiego
w sprawie nadmiernego rozszerzenia domniemania szkody w ustawie o roszczeniach
z tytułu naruszenia prawa konkurencji.
Odnośnie rzekomej nadregulacji polegającej na rozszerzeniu domniemania szkody
przewidzianego w art. 7 ustawy z dnia 21 kwietnia 2017 r. o roszczeniach o naprawienie
szkody wyrządzonej przez naruszenie prawa konkurencji (Dz.U. z 2017 r., poz. 1132), dalej:
„u.r.n.s”, należy jednoznacznie wskazać, iż propozycja nowelizacji tego przepisu –
zmierzająca do ograniczenia domniemania wyłącznie do przypadków kartelowych – nie
znajduje wystarczającego uzasadnienia normatywnego, systemowego ani
funkcjonalnego. Przeciwnie – zachowanie obecnego brzmienia art. 7 ustawy wydaje się
w pełni zasadne z punktu widzenia celów regulacji, spójności systemu prawa oraz
skuteczności ochrony podmiotów poszkodowanych w wyniku naruszeń prawa
konkurencji.
Przepis art. 7 u.r.n.s. przewiduje domniemanie wyrządzenia szkody w przypadku każdego
naruszenia prawa konkurencji. Rozwiązanie to zostało przyjęte w toku prac legislacyjnych,
których głównym celem było wdrożenie do polskiego porządku prawnego przepisów
Dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2014/104/UE z dnia 26 listopada 2014 r.
w sprawie niektórych przepisów regulujących dochodzenie roszczeń odszkodowawczych
-- 1 of 4 --
2
z tytułu naruszenia prawa konkurencji państw członkowskich i Unii Europejskiej, objęte
przepisami prawa krajowego (Dz.U.UE. L. z 2014 r. Nr 349, str. 1).
Choć sama dyrektywa w art. 17 ust. 2 wprowadza domniemanie szkody jedynie
w przypadku tzw. naruszeń kartelowych, nie zakazuje państwom członkowskim
ustanowienia szerszej regulacji. Polski ustawodawca, korzystając z tego uprawnienia,
przyjął regulację ponad minimalną – co było działaniem w pełni zgodnym z unijną zasadą
swobody implementacyjnej, o ile regulacja krajowa nie jest sprzeczna z celami dyrektywy
i nie narusza zasady proporcjonalności. Należy w tym kontekście zauważyć, że
rozszerzenie zakresu domniemania nie narusza ani konstrukcji odpowiedzialności
odszkodowawczej, ani konstytucyjnych zasad równości czy sprawiedliwości
proceduralnej.
Podniesienie postulatu ograniczenia zakresu domniemania wyłącznie do naruszeń
kartelowych, jakkolwiek może wydawać się zgodne z literalną treścią art. 17 ust. 2
dyrektywy, w istocie prowadziłoby do znacznego osłabienia pozycji procesowej osób
poszkodowanych, zwłaszcza tych znajdujących się w relatywnie słabszej pozycji względem
dużych podmiotów rynkowych. Domniemanie szkody pełni bowiem kluczową funkcję
kompensacyjną i wyrównującą w postępowaniach odszkodowawczych z zakresu prawa
konkurencji, w których uzyskanie dowodów przez poszkodowanego bywa znacząco
utrudnione – zwłaszcza gdy dowody te pozostają w posiadaniu sprawcy naruszenia.
Domniemanie szkody – także w odniesieniu do naruszeń innych niż kartele – jest zgodne
z celem ustawy i dyrektywy, a jego zastosowanie umożliwia realną, a nie jedynie
iluzoryczną ochronę interesów poszkodowanych. Co istotne, domniemanie to ma
charakter wzruszalny – przedsiębiorca, przeciwko któremu zgłoszono roszczenie,
zachowuje możliwość wykazania, że szkoda nie powstała lub nie była skutkiem jego
działania. Tym samym nie dochodzi do naruszenia zasady domniemania niewinności ani
nieuzasadnionego przerzucenia ciężaru dowodu – ciężar ten zostaje jedynie
zrównoważony w sytuacji, w której poszkodowany z reguły nie dysponuje zasobami
i informacjami pozwalającymi na pełne udowodnienie wszystkich przesłanek
odpowiedzialności. Rozszerzenie domniemania miało na celu zapewnienie efektywności
dochodzenia roszczeń przez poszkodowanych, przy jednoczesnym zachowaniu obowiązku
wykazania przez powoda zarówno naruszenia prawa, jak i wysokości szkody – co dowodzi,
-- 2 of 4 --
3
że ustawodawca nie wprowadził regulacji nieproporcjonalnej czy arbitralnej.
Należy dodatkowo wskazać, że brak jest wiarygodnych danych empirycznych oraz
sygnałów ze strony praktyki orzeczniczej, które wskazywałyby, iż obecna konstrukcja
przepisu prowadzi do nieuzasadnionych obciążeń po stronie pozwanych. Z perspektywy
funkcjonalnej, nie sposób pominąć, że prawo konkurencji realizuje nie tylko funkcję
regulacyjną, ale także ochronną. W tym kontekście możliwość skutecznego dochodzenia
roszczeń odszkodowawczych za naruszenia prawa konkurencji stanowi kluczowy element
systemu prawnego, mający charakter zarówno prewencyjny, jak i naprawczy. Postulat
ograniczenia tej możliwości poprzez zawężenie zakresu domniemania szkody byłby
równoznaczny z osłabieniem prywatnoprawnego egzekwowania prawa konkurencji, co
byłoby sprzeczne z linią orzeczniczą Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, który
w licznych orzeczeniach podkreśla znaczenie prywatnych roszczeń odszkodowawczych
jako uzupełnienia publicznoprawnego mechanizmu ochrony konkurencji. Dochodzenie
roszczeń z tytułu naruszenia prawa konkurencji (prywatnoprawne wdrażanie prawa
konkurencji) jest bowiem niezwykle istotnym instrumentem ochrony konkurencji
funkcjonującym obok publicznoprawnego egzekwowania prawa konkurencji, które
w Polsce należy do kompetencji Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów
(dalej: „Prezes UOKiK”). Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej od wielu lat
podkreśla, że uprawnienie każdej osoby do naprawienia szkody wyrządzonej naruszeniem
prawa konkurencji „umacnia (…) funkcjonowanie przepisów wspólnotowych dotyczących
konkurencji i zniechęca do - często ukrytych - porozumień i praktyk mogących ograniczyć
lub zakłócić konkurencję. Z tego punktu widzenia skargi o odszkodowanie przed sądami
krajowymi mogą przyczynić się w znaczący sposób do utrzymania skutecznej konkurencji
we Wspólnocie.” (Wyrok TS z 20.09.2001 r., C-453/99, Courage LTD v. Bernard Crehan
i Bernard Crehan v. Courage LTD i inni, LEX nr 83373).
Propozycja nowelizacji art. 7 u.r.n.s. w kierunku ograniczenia jego zakresu do
minimalnego poziomu przewidzianego w dyrektywie nie tylko nie znajduje racjonalnego
uzasadnienia systemowego, ale również stanowiłaby krok wstecz z punktu widzenia
efektywności prawa i ochrony interesów uczestników rynku. Wprowadzony mechanizm
domniemania szkody jest bowiem narzędziem proporcjonalnym, zgodnym z duchem
i literą prawa unijnego oraz ze standardami konstytucyjnymi. Zmiana jego zakresu byłaby
-- 3 of 4 --
4
nie tylko niecelowa, lecz mogłaby skutkować ograniczeniem realnego dostępu do sądu dla
poszkodowanych oraz zmniejszeniem skuteczności ochrony konkurencji jako wartości
nadrzędnej w porządku prawnym UE i RP.
Reasumując, postulowana nowelizacja zasługuje na ocenę negatywną. Nie znajduje ona
dostatecznego uzasadnienia normatywnego, a jej ewentualne wdrożenie mogłoby
przynieść efekt odwrotny do deklarowanego – zwiększając niepewność prawa, osłabiając
pozycję procesową poszkodowanych oraz zagrażając skuteczności krajowego i unijnego
systemu ochrony konkurencji.
Z wyrazami szacunku
Arkadiusz Myrcha
Sekretarz Stanu
/podpisano elektronicznie/
-- 4 of 4 --