Odpowiedź na interpelację w sprawie pogłębiającego się kryzysu kadrowego w szkolnictwie zawodowym i braku działań naprawczych Odpowiedź na interpelację nr 10165 w sprawie pogłębiającego się kryzysu kadrowego w szkolnictwie zawodowym i braku działań naprawczych Odpowiadający: sekretarz stanu w Ministerstwie Edukacji Narodowej Katarzyna Lubnauer Warszawa, 07-07-2025 Szanowna Pani Poseł, odpowiadając na interpelację w sprawie pogłębiającego się kryzysu kadrowego w szkolnictwie zawodowym i braku działań naprawczych, przekazuję poniższe informacje. Ad 1. Ile etatów nauczycieli praktycznej nauki zawodu jest obecnie nieobsadzonych w szkołach zawodowych i technikach? Odnosząc się do ww. pytania, uprzejmie informuję, że liczba etatów nauczycieli, w tym nauczycieli praktycznej nauki zawodu, stanowi pochodną organizacji nauczania. Szczegółową organizację nauczania, wychowania i opieki w każdym kolejnym roku szkolnym określa arkusz organizacji szkoły, o którym mowa w art. 110 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe[1]. Arkusz organizacji szkoły opracowuje dyrektor szkoły na podstawie ramowego planu nauczania dla danego typu szkoły, określonego w przepisach wydanych na podstawie art. 47 ust. 1 pkt 3 tej ustawy[2]. Odpowiednio do liczby oddziałów poszczególnych klas w arkuszu organizacji szkoły określa się liczbę nauczycieli oraz rodzaj i liczbę godzin prowadzonych przez nich zajęć. Dyrektor szkoły przekazuje arkusz organizacji szkoły do zaopiniowania przez zakładowe organizacje związkowe zrzeszające nauczycieli, a następnie – w terminie do dnia 21 kwietnia danego roku – organowi prowadzącemu szkołę do zatwierdzenia. Organ prowadzący szkołę, po uzyskaniu opinii organu sprawującego nadzór pedagogiczny, zatwierdza arkusz organizacji szkoły w terminie do dnia 29 maja danego roku. Ponieważ jednak w okresie marzec–sierpień trwa ruch służbowy nauczycieli, ostateczne zatwierdzenie arkusza organizacji szkoły następuje do dnia 30 września[3]. Dynamika ruchu kadrowego nauczycieli monitorowana jest na podstawie ogłoszeń o wolnych miejscach pracy dla nauczycieli, o których zgodnie z przepisami dyrektorzy szkół informują kuratora oświaty. Informacje o wolnych stanowiskach pracy udostępniane są na stronie podmiotowej kuratorium oświaty. Informacje o wolnych stanowiskach pracy są skategoryzowane pod względem rodzaju nauczanego przedmiotu (przedmioty ogólnokształcące, artystyczne, zawodowe). W kategorii przedmiotów zawodowych niestety nie jest możliwe systemowe rozróżnienie, czy wolne stanowisko pracy dotyczy nauczania teoretycznej czy praktycznej nauki zawodu. Często informacja o wolnym stanowisku pracy dotyczy nauczania przedmiotu zawodowego zarówno w zakresie praktycznym, jak i teoretycznym i jest to opisane w szczegółach oferty. Na dzień 18 czerwca 2025 r. w szkołach i placówkach publicznych i niepublicznych wykazano łącznie 754 wolne miejsca pracy dla nauczycieli teoretycznej i praktycznej nauki zawodu (ok. 552 etaty), z czego 48 wolnych stanowisk pracy (32 etaty) dotyczy roku szkolnego 2024/2025, a 706 (520 etatów) dotyczy roku szkolnego 2025/2026. Należy jednak podkreślić, że trwający w okresie marzec–sierpień ruch służbowy nauczycieli ma wpływ na zwiększenie w tym okresie ofert pracy dla nauczycieli na przyszły rok szkolny (od 1 września 2025 r.). W tym czasie nauczyciele podejmują decyzję o zmianie miejsca zatrudnienia, np. w innej szkole, czy też decyzję o przejściu na emeryturę. W miesiącach roku szkolnego, kiedy stan zatrudnienia nauczycieli kształtuje się na stabilnym poziomie, liczba wolnych stanowisk pracy dla nauczycieli teoretycznej i praktycznej nauki zawodu w szkołach i placówkach publicznych i niepublicznych[4] wyniosła: wg stanu na 1 października 2024 r.: 138 (ok. 95 etatów); wg stanu na 2 grudnia 2024 r.: 154 (ok. 105 etatów); wg stanu na 3 lutego 2025 r.: 170 (ok. 124 etaty). Ad 2. Jakie działania podejmowane są przez resort w celu pozyskiwania kadry z doświadczeniem branżowym? Jednym z kluczowych działań podjętych przez Ministerstwo Edukacji Narodowej w zakresie rozwoju kształcenia zawodowego, w tym pozyskiwania kadry z doświadczeniem branżowym, jest podjęcie dialogu i współpracy z organizacjami branżowymi, w tym z przedstawicielami samorządu gospodarczego w ramach realizowanego od 2024 r. projektu pn. „Porozumienie branżowe na rzecz kształcenia i szkolenia zawodowego. Zwiększenie udziału przedstawicieli i przedstawicielek branż w rozwoju kształcenia zawodowego i uczenia się w miejscu pracy“ współfinansowanego ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego. W listopadzie 2024 r. rozpoczęto cykl cotygodniowych spotkań branżowych poświęconych kształceniu zawodowemu, które są platformą do rozmów z przedstawicielami branż m. in. na temat zapotrzebowania na kadry średniego i niższego szczebla, sposobów pozyskiwania pracowników oraz potrzeb i oczekiwań branż związanych z kształceniem zawodowym. Spotkania mają także na celu prezentację możliwości współpracy pracodawców ze szkolnictwem branżowym, w tym kształcenia dualnego oraz pozyskanie reprezentantów branż do działań mających na celu doskonalenie i rozwój oraz promocję systemu kształcenia zawodowego. W 2024 r. odbyły się spotkania z przedstawicielami 6 sektorów gospodarki: ogrodnictwa, energetyki odnawialnej, mechaniki precyzyjnej, nieruchomości, automatyki i robotyki oraz lotnictwa. Na rok 2025 zaplanowano 26 spotkań. W terminie od marca do czerwca odbyło się 11 spotkań w dziedzinach: zarządzanie nieruchomościami (FM), ochrona osób i mienia, transport drogowy, bezzałogowe statki powietrzne, przetwórstwo mleczarskie, papiernictwo, plecionkarstwo, przemysł drzewny, przemysł meblarski, kosmetyka i podologia, elektryka, energetyka, ślusarstwo, mechanika i obróbka skrawaniem, spawalnictwo, cukiernictwo, piekarstwo, dekarstwo, blacharstwo i ciesielstwo, stolarka budowlana, eksploatacja portów i terminali lądowych, eksploatacja portów i terminali morskich, logistyka, spedycja, transport intermodalny. Działania te będą kontynuowane do 2027 r., tak aby objęły wszystkie dziedziny zawodowe. Ponadto na podstawie zarządzenia Ministra Edukacji z dnia 16 czerwca 2025 r. został powołany Krajowy zespół konsultantów branżowych do spraw zawodów i kwalifikacji właściwych dla zawodów szkolnictwa branżowego. Zespół jest organem pomocniczym ministra właściwego do spraw oświaty i wychowania. Celem zespołu jest udział w tworzeniu, konsultowaniu i opiniowaniu rozwiązań organizacyjno-prawnych ukierunkowanych na dostosowanie szkolnictwa branżowego do potrzeb polskiej gospodarki oraz wyzwań współczesnego rynku pracy, w szczególności przez aktywną współpracę z pracodawcami. Ad 3. Czy rząd planuje uruchomienie programu premiującego specjalistów (praktyków) podejmujących pracę dydaktyczną w szkolnictwie zawodowym? Obecnie w MEN nie są powadzone prace dotyczące ww. programu. Natomiast w procedowanym projekcie ustawy o zmianie ustawy – Karta Nauczyciela oraz niektórych innych ustaw[5] zaproponowano zapis dotyczący ujednolicenia tygodniowego obowiązkowego wymiaru godzin zajęć nauczycieli praktycznej nauki zawodu z tygodniowym obowiązkowym wymiarem godzin zajęć nauczycieli teoretycznych przedmiotów zawodowych w szkołach prowadzących kształcenie zawodowe (art. 1 pkt 11 lit. b i lit. e tiret drugie projektu ustawy – zmiany w zakresie art. 42 ust. 3 i uchylenie w art. 42 w ust. 7 w pkt 3 lit. d ustawy – Karta Nauczyciela). W myśl art. 42 ust. 3 (lp. 3 w tabeli) ustawy – Karta Nauczyciela tygodniowy obowiązkowy wymiar godzin zajęć nauczycieli teoretycznych przedmiotów zawodowych w szkołach prowadzących kształcenie zawodowe, w tym w szkołach specjalnych i szkolenia rzemieślniczego w okręgowych ośrodkach wychowawczych, schroniskach dla nieletnich oraz zakładach poprawczych, teoretycznych przedmiotów zawodowych na kwalifikacyjnych kursach zawodowych, wynosi 18 godzin. Natomiast zgodnie z art. 42 ust. 7 pkt 3 lit. d ustawy – Karta Nauczyciela tygodniowy obowiązkowy wymiar godzin zajęć nauczycieli praktycznej nauki zawodu we wszystkich typach szkół i na kwalifikacyjnych kursach zawodowych określa organ prowadzący szkołę, z tym że wymiar ten nie może przekraczać 20 godzin. W przypadku szkół prowadzonych przez jednostki samorządu terytorialnego zadania te wykonuje odpowiednio: rada gminy, rada powiatu, sejmik województwa (art. 91d pkt 1 ustawy – Karta Nauczyciela). Obecne zróżnicowanie tygodniowego obowiązkowego wymiaru godzin zajęć między tymi stanowiskami nie znajduje uzasadnienia, a ponadto powoduje poczucie niesprawiedliwości wśród nauczycieli praktycznej nauki zawodu i jest źródłem problemów szkół z pozyskiwaniem do pracy tych nauczycieli. Mając powyższe na uwadze, zaproponowano ujednolicenie tygodniowego obowiązkowego wymiaru godzin zajęć nauczycieli praktycznej nauki zawodu we wszystkich typach szkół i na kwalifikacyjnych kursach zawodowych – będzie ich obowiązywał taki sam wymiar jak nauczycieli teoretycznych przedmiotów zawodowych, tj. 18 godzin tygodniowo. Zmiana w powyższym zakresie wejdzie w życie z dniem 1 września 2026 r. Ad 4. Dlaczego nie uruchomiono dodatkowych środków wspierających samorządy w doposażaniu szkół branżowych i centrów kształcenia? Należy podkreślić, że zapewnienie finansowania realizacji zadań przedszkola, szkoły lub placówki, zaspokojenie potrzeb rozwojowych i edukacyjnych uczniów, należy do kompetencji organu prowadzącego daną jednostkę systemu oświaty. Zgodnie z art. 10 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe[6] organ prowadzący szkołę lub placówkę odpowiada za jej działalność. Do zadań organu prowadzącego szkołę lub placówkę należy w szczególności zapewnienie warunków działania szkoły lub placówki, w tym bezpiecznych i higienicznych warunków nauki, wychowania i opieki oraz wykonywanie remontów obiektów i zadań inwestycyjnych w tym zakresie. Natomiast – zgodnie z art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 27 października 2017 r. o finansowaniu zadań oświatowych – środki niezbędne na realizację zadań oświatowych zagwarantowane są w dochodach jednostek samorządu terytorialnego. Od 2025 r. zmianie uległ system finansowania jednostek samorządu terytorialnego. Z dniem 25 października 2024 r. weszła w życie ustawa z dnia 1 października 2024 r. o dochodach jednostek samorządu terytorialnego. Ustawa ta zastąpiła ustawę z dnia 13 listopada 2003 r. o dochodach jednostek samorządu terytorialnego. W ramach ww. ustawy wprowadzono mechanizm potrzeb finansowych. Są to następujące potrzeby: wyrównawcze, oświatowe, rozwojowe, ekologiczne oraz uzupełniające[7], które są finansowane dochodami JST. W nowym systemie dochody samorządów z tytułu udziału w PIT i CIT zostały uniezależnione od zmian podatkowych. Dochody samorządów opierają się na lokalnej bazie dochodowej i są liczone od dochodów podatników zamieszkałych/mających siedzibę na terenie danej JST (a nie od podatku należnego). Zapewnia to stabilność i przewidywalność dochodów samorządowych. W zakresie finansowania zadań oświatowych określono, że dla jednostek samorządu terytorialnego od 2025 roku są naliczane kwoty potrzeb oświatowych zamiast wcześniej naliczanych środków w ramach subwencji oświatowej i tzw. dotacji przedszkolnej. W związku z wejściem w życie nowej ustawy minister edukacji wydał rozporządzenie w sprawie sposobu podziału łącznej kwoty potrzeb oświatowych między jednostki samorządu terytorialnego w roku 2025[8]. Należy zauważyć, że finansowanie określone w rozporządzeniu w sprawie sposobu podziału łącznej kwoty potrzeb oświatowych określa pewien sposób naliczenia środków, który determinuje wysokość kwot potrzeb oświatowych dla poszczególnych jednostek samorządu terytorialnego. Natomiast same kwoty potrzeb oświatowych są elementem kalkulacyjnym branym pod uwagę w kształtowaniu poziomu dochodów JST w danym roku budżetowym oraz w odróżnieniu od subwencji oświatowej nie są częścią budżetu państwa. Warto wspomnieć, że subwencja dla każdej jednostki samorządu terytorialnego stanowi jedną kwotę, a o sposobie jej wydatkowania – zgodnie z art. 9 ust. 2 ww. ustawy o dochodach jednostek samorządu terytorialnego – decyduje organ stanowiący jednostki samorządu terytorialnego. Łączna kwota potrzeb oświatowych na 2025 r. wynosi 102,7 mld zł i jest ona wyższa w stosunku do sumy kwot części oświatowej subwencji ogólnej na rok 2023 i kwoty dotacji celowej na dofinansowanie zadań w zakresie wychowania przedszkolnego w roku 2023 (razem 66,3 mld zł) o 36,4 mld zł, tj. o 55%. W kwocie tej uwzględniono także środki związane z podwyżkami średnich wynagrodzeń nauczycieli o 4,1%. Dodatkowo w ustawie budżetowej na 2025 rok (rezerwa celowa poz. 36 pn. uzupełnienie środków subwencji ogólnej dla JST) zaplanowano kwotę prawie 1 mld zł na pokrycie skutków wynikających ze zwiększenia wskaźnika wzrostu średnich wynagrodzeń nauczycieli z poziomu 4,1% do 5,0%. Ministerstwo Edukacji Narodowej w ostatnich latach wspierało działania samorządów terytorialnych przeznaczając środki finansowe z rezerwy części oświatowej subwencji ogólnej na wydatki bieżące, w tym m.in. na dofinansowanie doposażenia pomieszczeń dla szkół rozpoczynających kształcenie w nowych zawodach oraz dofinansowanie doposażenia szkół i placówek oświatowych w zakresie pomieszczeń do nauki w nowo wybudowanych budynkach, nowych pomieszczeń do nauki pozyskanych w wyniku adaptacji (w tym szkół prowadzących kształcenie zawodowe). Od roku 2025 jednostki samorządu terytorialnego mogą korzystać z rezerwy na uzupełnienie dochodów jednostek samorządu terytorialnego. Środki rezerwy mogą być przeznaczone dla jednostek samorządu terytorialnego realizujących zadania bieżące lub inwestycyjne m.in. w obszarze oświaty[9]. Kryteria podziału rezerwy na uzupełnienie dochodów jednostek samorządu terytorialnego w obszarze oświaty na rok 2025 zostały opublikowane na stronie internetowej MEN: https://www.gov.pl/web/edukacja/kryteria-podzialu-rezerwy-na-uzupelnienie-dochodow-jednostek-samorzadu-terytorialnego-w-obszarze-oswiaty-na-rok-2025. Kryteria podziału ww. rezerwy zostały przedłożone do zaopiniowania stronie samorządowej – Zespołowi do spraw Edukacji, Kultury i Sportu Komisji Wspólnej Rządu i Samorządu Terytorialnego i uzyskały akceptację ww. zespołu na posiedzeniu w dniu 3 czerwca br. W ramach ww. rezerwy ustalono, że w 2025 r. nie będzie kontynuacji kryterium dotyczącego doposażenia sal lekcyjnych w szkołach i placówkach oświatowych. Jednocześnie informuję, że jak co roku jest możliwość aplikowania o dodatkowe środki zaplanowane w budżecie państwa, m.in. na realizację zadań inwestycyjnych (w tym oświatowych). Są one zaplanowane w rezerwach budżetu państwa – ogólnej i celowej. Podziału rezerwy celowej, ujętej w ustawie budżetowej na dany rok budżetowy w poz. 45 pn. Środki na dofinansowanie zadań własnych jednostek samorządu terytorialnego, dokonuje minister właściwy do spraw finansów publicznych w porozumieniu z właściwymi ministrami oraz wojewodami. Wnioski o pozyskanie środków finansowych w ramach podziału rezerwy ogólnej budżetu państwa są przedkładane przez właściwego dysponenta części budżetowej prezesowi Rady Ministrów, za pośrednictwem szefa Kancelarii Prezesa Rady Ministrów. O dodatkowe środki zaplanowane w rezerwach budżetu państwa – ogólnej i celowej – jednostki samorządu terytorialnego wnioskują za pośrednictwem wojewody. Ponadto należy podkreślić, że w ramach środków z Krajowego Planu Odbudowy i Zwiększania Odporności tworzone są nowocześnie wyposażone i zaawansowane technologicznie branżowe centra umiejętności, wykraczające poza dotychczasowe tradycyjne modele kształcenia, szkolenia i doskonalenia zawodowego. Ich działalność jest nierozerwalnie związana z ogólnopolską organizacją branżową właściwą dla danej dziedziny zawodowej. Celem działania branżowego centrum umiejętności jest wsparcie przygotowania kadr na potrzeby nowoczesnej gospodarki w poszczególnych branżach z wykorzystaniem najnowszych technik i technologii w danej dziedzinie. Kwota przeznaczona na dofinansowanie branżowych centrów umiejętności wynosi: 1 420 000 000 PLN, w podziale na 122 dziedziny od 9 000 0000 do 16 000 000 PLN. Z wyrazami szacunku Z upoważnienia Ministra Edukacji Katarzyna Lubnauer Sekretarz Stanu [1] Dz. U. 2024 poz. 737 z późn. zm. [2] Rozporządzenie Ministra Edukacji z dnia 20 maja 2024 r. w sprawie ramowych planów nauczania dla publicznych szkół (Dz. U. poz. 781 z późn. zm.). [3] § 17 ust. 3, 4, 7-12 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 28 lutego 2019 r. w sprawie szczegółowej organizacji publicznych szkół i publicznych przedszkoli (Dz. U. 2023 poz. 2736). [4] Dane dotyczą informacji o wolnych stanowiskach pracy z następujących typów szkół: branżowa szkoła I stopnia, branżowa szkoła II stopnia, centrum kształcenia zawodowego, młodzieżowy ośrodek wychowawczy, placówka kształcenia ustawicznego, specjalny ośrodek szkolno-wychowawczy, szkoła policealna, technikum, zakład poprawczy, zespół szkół i placówek oświatowych. [5] https://legislacja.gov.pl/projekt/12395957/katalog/13117831#13117831. [6] Dz. U. 2024 poz. 737 z późn. zm. [7] Art. 23 ustawy z dnia 1 października 2024 r. o dochodach jednostek samorządu terytorialnego (Dz. U. poz. 1572). [8] Dz. U. 2024 poz. 1930. [9] Art. 34 ust. 3 ustawy o dochodach jednostek samorządu terytorialnego.