Interpelacja nr 10159
Interpelacja w sprawie skutków prawnych projektu ustawy o asystencji osobistej osób z niepełnosprawnościami
Zgłaszający:
•
Adresat:
Edukacja i Szkolnictwo (30%)
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja w sprawie skutków prawnych projektu ustawy o asystencji osobistej osób z niepełnosprawnościami
Interpelacja nr 10159
do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej
w sprawie skutków prawnych projektu ustawy o asystencji osobistej osób z niepełnosprawnościami
Zgłaszający: Magdalena Filipek-Sobczak
Data wpływu: 09-06-2025
Szanowna Pani Minister,
zgłaszam wątpliwości dotyczące zgodności przedmiotowej regulacji z zasadą ochrony praw nabytych oraz zasadą niedziałania prawa wstecz. Osoby powyżej 65. roku życia, które posiadają orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności – często wydawane na czas nieokreślony – i które mają w orzeczeniu wskazany punkt 7 (potrzeba stałej pomocy osoby trzeciej), nabyły prawo do korzystania z usług asystencji. Odebranie tego prawa byłoby równoznaczne z ograniczeniem prawomocnego dokumentu, co rodzi poważne konsekwencje prawne i społeczne.
Analogiczna sytuacja dotyczy dzieci do 18. roku życia z orzeczonym znacznym stopniem niepełnosprawności oraz wskazaniem punktu 7. Do tej pory również te osoby – na podstawie obowiązujących przepisów – miały prawo do wsparcia asystenckiego. Obecna propozycja ustawowa wprowadza wyłączenie ich z nowego systemu wsparcia, bez przekonującego uzasadnienia.
Dodatkowo w projekcie ustawy brakuje spójności między poziomem potrzeby wsparcia ustalonym na 70 punktów (asystencja), a 80 punktami wymaganymi w ustawie o świadczeniu wspierającym. Budzi to pytania o niespójność legislacyjną i potrzebę ujednolicenia kryteriów.
Zgłaszam również propozycję rozważenia wprowadzenia do systemu orzecznictwa pojęcia dysfunkcjonalności dla osób powyżej 80. roku życia. Zaburzenia funkcji poznawczych i psychofizycznych związane z wiekiem nie zawsze są kwalifikowane jako niepełnosprawność, ale mogą wymagać równie intensywnego wsparcia. Osoby dysfunkcjonalne, choć nie spełniają kryteriów niepełnosprawności, nie powinny być wykluczane z pomocy państwa.
W zakresie dzieci – szczególnie bardzo małych – należy rozważyć, czy usługi asystencji osobistej powinny być kierowane bezpośrednio do dziecka, czy raczej mieć formę asystencji rodzinnej, np. w ramach przepisów ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej.
W związku z powyższym zwracam się z uprzejmą prośbą o odpowiedź na następujące pytania:
Z jakiego powodu art. 4 ust. 1 projektu ustawy o asystencji osobistej całkowicie wyklucza osoby powyżej 65. roku życia i dzieci do 18. roku życia, mimo że te grupy dotąd korzystały z prawa do asystencji na podstawie orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności z punktem 7?
Czy ministerstwo przeanalizowało możliwość uznania prawa do asystencji za prawo nabyte w przypadku osób posiadających prawomocne orzeczenia na czas nieokreślony?
Czy rozważane jest wprowadzenie w ustawie alternatywnych, a nie wzajemnie wykluczających się przesłanek – tj. uznanie prawa do asystencji zarówno dla osób ze znacznym stopniem niepełnosprawności, jak i osób z poziomem potrzeby wsparcia od 70 punktów wzwyż?
Czy w nowym systemie orzecznictwa planowane jest uwzględnienie pojęcia „dysfunkcjonalności“ dla osób starszych (np. 80+), których stan zdrowia nie kwalifikuje ich do formalnego uzyskania stopnia niepełnosprawności, ale które wymagają wsparcia z uwagi na ograniczenia poznawcze i fizyczne?
Czy rozważana jest zmiana modelu asystencji dzieci na model asystencji rodzinnej, kierowanej do opiekunów dziecka, a nie do samego dziecka, w oparciu o przepisy ustawy o wspieraniu rodziny?
Z poważaniem
Magdalena Filipek-Sobczak
Poseł na Sejm RP
Interpelacja nr 10159
do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej
w sprawie skutków prawnych projektu ustawy o asystencji osobistej osób z niepełnosprawnościami
Zgłaszający: Magdalena Filipek-Sobczak
Data wpływu: 09-06-2025
Szanowna Pani Minister,
zgłaszam wątpliwości dotyczące zgodności przedmiotowej regulacji z zasadą ochrony praw nabytych oraz zasadą niedziałania prawa wstecz. Osoby powyżej 65. roku życia, które posiadają orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności – często wydawane na czas nieokreślony – i które mają w orzeczeniu wskazany punkt 7 (potrzeba stałej pomocy osoby trzeciej), nabyły prawo do korzystania z usług asystencji. Odebranie tego prawa byłoby równoznaczne z ograniczeniem prawomocnego dokumentu, co rodzi poważne konsekwencje prawne i społeczne.
Analogiczna sytuacja dotyczy dzieci do 18. roku życia z orzeczonym znacznym stopniem niepełnosprawności oraz wskazaniem punktu 7. Do tej pory również te osoby – na podstawie obowiązujących przepisów – miały prawo do wsparcia asystenckiego. Obecna propozycja ustawowa wprowadza wyłączenie ich z nowego systemu wsparcia, bez przekonującego uzasadnienia.
Dodatkowo w projekcie ustawy brakuje spójności między poziomem potrzeby wsparcia ustalonym na 70 punktów (asystencja), a 80 punktami wymaganymi w ustawie o świadczeniu wspierającym. Budzi to pytania o niespójność legislacyjną i potrzebę ujednolicenia kryteriów.
Zgłaszam również propozycję rozważenia wprowadzenia do systemu orzecznictwa pojęcia dysfunkcjonalności dla osób powyżej 80. roku życia. Zaburzenia funkcji poznawczych i psychofizycznych związane z wiekiem nie zawsze są kwalifikowane jako niepełnosprawność, ale mogą wymagać równie intensywnego wsparcia. Osoby dysfunkcjonalne, choć nie spełniają kryteriów niepełnosprawności, nie powinny być wykluczane z pomocy państwa.
W zakresie dzieci – szczególnie bardzo małych – należy rozważyć, czy usługi asystencji osobistej powinny być kierowane bezpośrednio do dziecka, czy raczej mieć formę asystencji rodzinnej, np. w ramach przepisów ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej.
W związku z powyższym zwracam się z uprzejmą prośbą o odpowiedź na następujące pytania:
Z jakiego powodu art. 4 ust. 1 projektu ustawy o asystencji osobistej całkowicie wyklucza osoby powyżej 65. roku życia i dzieci do 18. roku życia, mimo że te grupy dotąd korzystały z prawa do asystencji na podstawie orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności z punktem 7?
Czy ministerstwo przeanalizowało możliwość uznania prawa do asystencji za prawo nabyte w przypadku osób posiadających prawomocne orzeczenia na czas nieokreślony?
Czy rozważane jest wprowadzenie w ustawie alternatywnych, a nie wzajemnie wykluczających się przesłanek – tj. uznanie prawa do asystencji zarówno dla osób ze znacznym stopniem niepełnosprawności, jak i osób z poziomem potrzeby wsparcia od 70 punktów wzwyż?
Czy w nowym systemie orzecznictwa planowane jest uwzględnienie pojęcia „dysfunkcjonalności“ dla osób starszych (np. 80+), których stan zdrowia nie kwalifikuje ich do formalnego uzyskania stopnia niepełnosprawności, ale które wymagają wsparcia z uwagi na ograniczenia poznawcze i fizyczne?
Czy rozważana jest zmiana modelu asystencji dzieci na model asystencji rodzinnej, kierowanej do opiekunów dziecka, a nie do samego dziecka, w oparciu o przepisy ustawy o wspieraniu rodziny?
Z poważaniem
Magdalena Filipek-Sobczak
Poseł na Sejm RP
Odpowiedź urzędowa
Sekretarz stanu Łukasz Krasoń
Audyt odpowiedzi: Wskaźnik lania wody & konkretności
Przeciętnie konkretna
Automatyczna analiza lingwistyczno-statystyczna pisma resortu
Lanie wody
40%
Konkretność
60%
Odpowiedź standardowa – resort odnosi się merytorycznie do zagadnienia z umiarkowaną ilością danych szczegółowych.
Twarde liczby / kwoty
0 kwot, 0 %
Precyzyjne daty
5
Odpowiedź na punkty
Brak podziału
Gęstość faktów
2.7 / 1k zn.
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (5)
Urzędowe załączniki i odpowiedzi:
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
12595 znaków
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
BM-II.059.1.282.2025
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 10159 Pani Posłanki Magdaleny Filipek-Sobczak, w sprawie
skutków prawnych projektu ustawy o asystencji osobistej osób z niepełnosprawnościami,
proszę przyjąć poniższe wyjaśnienia.
Celem projektu jest wdrożenie systemowego rozwiązania zapewniającego osobom
z niepełnosprawnościami indywidualne wsparcie pozwalające na prowadzenie niezależnego
życia, a także pełną aktywizację społeczną i zawodową. Projekt stanowi realizację
zobowiązań wynikających z Konwencji ONZ o Prawach Osób z Niepełnosprawnościami,
zwanej dalej „konwencją” (Dz. U. z 2012 r. poz. 1169 oraz z 2018 r. poz. 1217), którą Polska
ratyfikowała 6 września 2012 r., w szczególności jej art. 19.
Zgodnie z rozwiązaniami projektowymi prawo do korzystania z asystencji osobistej będzie
przysługiwało: osobom dorosłym (18-65 lat), które uzyskały co najmniej 80 punktów w skali
potrzeby wsparcia (zgodnie z przepisami ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 roku o rehabilitacji
zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych) oraz dzieciom
i młodzieży (13-18 lat) posiadającym orzeczenie o niepełnosprawności ze szczególnymi
wskazaniami (opieka stała i udział opiekuna) lub orzeczenie o znacznym stopniu
niepełnosprawności z odpowiednim wskazaniem. Osoby, które uzyskają prawo do asystencji
osobistej przed ukończeniem 65 roku życia, będą mogły korzystać z niego do końca okresu
obowiązywania decyzji o przyznaniu prawa do asystencji osobistej.
Założenie, że asystencja osobista będzie przysługiwała osobom z niepełnosprawnościami
w wieku od 13 do 65 roku życia wynika z celu ustawy, jakim jest zapewnienie wsparcia
zwiększającego niezależność tej grupy wiekowej, której przedstawiciele znajdują się
w najbardziej aktywnym społecznie i zawodowo okresie życia.
Projekt zakłada, że dzieci poniżej 13 roku życia potrzebują przede wszystkim opieki
rodziców/opiekunów prawnych. W obecnie funkcjonujących programach resortowych (np.
„Asystent osobisty osoby z niepełnosprawnością” finansowany z Funduszu
Solidarnościowego) możliwe jest objęcie dzieci od 2 roku życia usługami asystenckimi, o ile
spełnią one warunki posiadania orzeczenia o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami
w pkt 7 i 8 tego dokumentu konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej
osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz
konieczności stałego, codziennego współudziału opiekuna dziecka w procesie jego leczenia,
rehabilitacji i edukacji.
Projekt zawiera też zapis, zgodnie z którym po upływie 36 miesięcy od dnia wejścia ustawy
w życie minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego dokona przeglądu
stosowania jej przepisów, w tym m.in. analizy wpływu przyjętych rozwiązań na
funkcjonowanie dzieci i młodzieży z niepełnosprawnościami. Celem ewaluacji będzie
-- 1 of 4 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
przedstawienie Radzie Ministrów rekomendacji w zakresie rozwiązań umożliwiających
rozwój świadczenia asystencji osobistej na rzecz dzieci i młodzieży, w tym objęcia prawem
do asystencji osobistej dzieci, które nie ukończyły 13 roku życia.
Należy podkreślić, że osoby powyżej 65 roku życia mogą również korzystać z innych,
dedykowanych im form wsparcia. Są to m.in. usługi opiekuńcze i specjalistyczne usługi
opiekuńcze, świadczone w ramach pomocy społecznej dla seniorów (programy „Senior+”
i „Opieka 75+”). Z myślą o osobach starszych planuje się ponadto wdrożenie nowego
rozwiązania w postaci bonu senioralnego (projekt ustawy o bonie senioralnym znajduje się
w wykazie prac legislacyjnych Rady Ministrów pod numerem: UA3).
Podobnie jak dzieci poniżej 13 roku życia, także osoby z niepełnosprawnościami, które
przekroczyły 65 rok życia i posiadają orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności,
umiarkowanym stopniu niepełnosprawności lub orzeczenie traktowane na równi
z orzeczeniami wymienionymi w lit. a i b, zgodnie z art. 5 i art. 62 ustawy z dnia 27 sierpnia
1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych,
mogą korzystać z tzw. „programowej” asystencji osobistej, której celem jest poprawa
funkcjonowania osoby z niepełnosprawnościami w jej środowisku, zwiększenie możliwości
zaspokajania jej potrzeb oraz włączenie jej w życie społeczne1.
Czynnikiem, który wpłynął na decyzję o zawężeniu grupy beneficjentów ustawowej
asystencji osobistej były kwestie związane z odpowiedzialnym prowadzeniem polityki
finansowej państwa. Należało ustalić priorytety w dostępie do usług asystencji osobistej,
przyznając w tym względzie pierwszeństwo grupie, której wsparcie o jakim mowa w art. 19
konwencji jest najbardziej potrzebne.
Podkreślam, że Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej planuje przeprowadzenie
ewaluacji ustawy o asystencji osobistej osób z niepełnosprawnościami również pod kątem
możliwości wdrożenia rozwiązań, które ewentualnie pozwoliłyby na ustawowe objęcie
przedmiotową usługą szerszego kręgu beneficjentów, tj. osób poniżej 13 i powyżej 65 roku
życia.
W kwestii uznania prawa do asystencji za prawo nabyte w przypadku osób posiadających
prawomocne orzeczenia o niepełnosprawności na czas nieokreślony należy mieć na
względzie, że usługa asystencji osobistej projektowana w ustawie o asystencji osobistej osób
z niepełnosprawnościami, zgodnie z dyspozycją art. 19 konwencji, ma stanowić instrument
wspierający niezależne życie osoby z niepełnosprawnościami i odpowiadać na jej aktualne
potrzeby. Warunkiem spełnienia tego wymogu jest przeprowadzanie okresowych ocen
funkcjonowania osób uprawnionych celem ustalenia, czy i jaki zakres wsparcia jest im
potrzebny. Automatyczne przypisywanie prawa do asystencji na podstawie orzeczenia
o niepełnosprawności wydanego na czas nieokreślony byłoby sprzeczne z ideą
projektowanej w ustawie indywidualizacji wsparcia. Podkreślić należy, że orzeczenie,
zwłaszcza wydane na czas nieokreślony, może nie uwzględniać zmian funkcjonalnych
zachodzących z czasem (zarówno pogorszenia, jak i poprawy stanu zdrowia danej osoby).
Jedną z konsekwencji uznania prawa do asystencji osobistej za bezterminowe na podstawie
1 zob.: program „Asystent osobisty osoby z niepełnosprawnością” dla Jednostek Samorządu Terytorialnego
– edycja 2025; zob. Program resortowy Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej „Asystent osobisty osoby z
niepełnosprawnością” dla Organizacji Pozarządowych - Biuro Pełnomocnika Rządu do Spraw Osób
Niepełnosprawnych
-- 2 of 4 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
samego orzeczenia mogłoby być blokowanie środków dla osób, które w danym momencie
znajdują się w trudniejszej sytuacji funkcjonalnej, ale wydano im orzeczenia terminowe.
Zgodnie z projektem ustawy dostęp do usługi asystencji osobistej uzależniony będzie przede
wszystkim od posiadania decyzji ustalającej poziom potrzeby wsparcia na minimum 80
punktów w przyjętej skali, zgodnie z art. 6b(3) ust. 1 ustawy z dnia z dnia 27 sierpnia 1997 r.
o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz.
U. z 2024 r. poz. 442)). Rozwiązanie to jest spójne z założeniami projektowanej reformy
systemu orzecznictwa o niepełnosprawności, który będzie się opierał na modelu ICF
(International Classification of Functioning), czyli Międzynarodowej Klasyfikacji
Funkcjonowania, Niepełnosprawności i Zdrowia. Oznacza to odejście od obecnych orzeczeń
na rzecz systemu oceny funkcjonalnej.
Trzeba zaznaczyć, że w projekcie zadbano o zabezpieczenie sytuacji osób, które nabyły
prawo do asystencji osobistej przed ukończeniem 65 roku życia. Zakłada się utrzymanie
prawa do asystencji osobistej dla tej grupy przez okres, na który wydano decyzję to prawo
ustalającą.
Projekt ustawy o asystencji osobistej osób z niepełnosprawnościami poddano szerokim
konsultacjom publicznym. Przyjęte rozwiązania są efektem pogłębionych analiz w zakresie
wszystkich objętych jego przepisami kwestii, także zasad na jakich prawo do usługi będzie
przyznawane.
Odnosząc się do pytania „czy rozważane jest wprowadzenie w ustawie alternatywnych, a nie
wzajemnie wykluczających się przesłanek – tj. uznanie prawa do asystencji zarówno dla osób
ze znacznym stopniem niepełnosprawności, jak i osób z poziomem potrzeby wsparcia od 70
punktów wzwyż?” pragnę podkreślić, że nie można uznać, iż wspomniane przesłanki się
wykluczają, gdyż każda z nich dotyczy innych kategorii uprawnionych. Jak już wskazano
system punktacji i warunek uzyskania co najmniej 80 punktów w skali potrzeby wsparcia
(zgodnie z przepisami ustawy z dnia o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu
osób niepełnosprawnych) dotyczy osób dorosłych (18-65 lat), natomiast przesłanka
orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności z odpowiednim wskazaniem lub
posiadania orzeczenia o niepełnosprawności ze szczególnymi wskazaniami (opieka stała
i udział opiekuna) - dzieci i młodzieży (13-18 lat).
Rozdzielenie przesłanek kwalifikujących do asystencji osobistej dorosłych od tych
stosowanych w przypadku dzieci i młodzieży wynika po pierwsze z różnic w systemach
orzeczniczych (dzieci nie podlegają ocenie w skali potrzeby wsparcia), po drugie z różnic
dotyczących potrzeby i poziomu samodzielności, jakie występują między posiadającymi
prawo do prowadzenia niezależnego życia dorosłymi, a dziećmi, które pozostają pod opieką
rodziców lub opiekunów. Zastosowanie różnych przesłanek wobec tych dwóch grup
pozostaje zatem w pełnej zgodzie z duchem projektu i jego założeniami.
W odpowiedzi na propozycję objęcia nowym systemem orzeczniczym osób starszych (np.
grupy wiekowej 80+), których stan zdrowia nie kwalifikuje do formalnego uzyskania stopnia
niepełnosprawności, ale które wymagają wsparcia z uwagi na ograniczenia poznawcze
i fizyczne, należy podkreślić, że tak obecnie, jak i w nowym systemie orzecznictwa
o niepełnosprawności, z istoty rzeczy, nie mogą uczestniczyć/funkcjonować osoby, które
2 )Zmiany tekstu jednolitego zostały ogłoszone w Dz. U. z 2024 r. poz. 858, 1089, 1165, 1494 i 1961 oraz z 2025 r.
poz. 620.
-- 3 of 4 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
z uwagi na stan zdrowia nie kwalifikują się do uzyskania orzeczenia o niepełnosprawności czy
stopniu niepełnosprawności. Rozwiązania stanowiące odpowiedź na potrzeby grup, do
których przynależność określa się na podstawie innych kryteriów, niż obowiązujące
w ramach systemu orzekania o niepełnosprawności nie mogą – ze względu na strukturę oraz
założenia i cele tego systemu – stać się jego częścią.
Informuję, że w ramach projektu FERS pn. „Przebudowa modelu orzekania
o niepełnosprawności oraz form wsparcia” przygotowywane są nowe rozwiązania
systemowe, dedykowane osobom z niepełnosprawnościami. Projekt zakłada pogłębioną
analizę obecnego systemu orzekania oraz funkcjonujących form wsparcia i infrastruktury
orzeczniczej, a także opracowanie kompleksowego, zintegrowanego modelu orzekania
odpowiadającego na indywidualne potrzeby osób z formalnie potwierdzoną
niepełnosprawnością. Systemem tym będą zatem mogły zostać objęte wyłącznie osoby,
które uzyskają orzeczenia o niepełnosprawności.
Nowy model zostanie oparty na ICF oraz wspomnianej Konwencji ONZ. Wśród głównych
celów jego wprowadzenia wymienić należy: zapewnienie indywidualizacji i sprawiedliwości
w dostępie do świadczeń; kompensację zwiększonych kosztów życia wynikających
z niepełnosprawności; uproszczenie procedur i integrację danych dzięki nowoczesnemu
systemowi teleinformatycznemu. W ramach projektu zostaną też opracowane kryteria
ustalania niepełnosprawności oraz kryteria kwalifikacji do świadczeń i innych form wsparcia.
W Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej nie jest aktualnie rozważana „zmiana
modelu asystencji dzieci na model asystencji rodzinnej” w ramach ustawy z dnia 9 czerwca
2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U z 2025 r. poz. 49). Asystencja
osobista dla dzieci i młodzieży projektowana w ustawie o asystencji osobistej osób
z niepełnosprawnościami, stanowi odrębne rozwiązanie prawne, niezależne od funkcji
asystenta rodziny.
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
Łukasz Krasoń
Pełnomocnik Rządu ds. Osób Niepełnosprawnych
Sekretarz Stanu
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/
-- 4 of 4 --
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
BM-II.059.1.282.2025
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 10159 Pani Posłanki Magdaleny Filipek-Sobczak, w sprawie
skutków prawnych projektu ustawy o asystencji osobistej osób z niepełnosprawnościami,
proszę przyjąć poniższe wyjaśnienia.
Celem projektu jest wdrożenie systemowego rozwiązania zapewniającego osobom
z niepełnosprawnościami indywidualne wsparcie pozwalające na prowadzenie niezależnego
życia, a także pełną aktywizację społeczną i zawodową. Projekt stanowi realizację
zobowiązań wynikających z Konwencji ONZ o Prawach Osób z Niepełnosprawnościami,
zwanej dalej „konwencją” (Dz. U. z 2012 r. poz. 1169 oraz z 2018 r. poz. 1217), którą Polska
ratyfikowała 6 września 2012 r., w szczególności jej art. 19.
Zgodnie z rozwiązaniami projektowymi prawo do korzystania z asystencji osobistej będzie
przysługiwało: osobom dorosłym (18-65 lat), które uzyskały co najmniej 80 punktów w skali
potrzeby wsparcia (zgodnie z przepisami ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 roku o rehabilitacji
zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych) oraz dzieciom
i młodzieży (13-18 lat) posiadającym orzeczenie o niepełnosprawności ze szczególnymi
wskazaniami (opieka stała i udział opiekuna) lub orzeczenie o znacznym stopniu
niepełnosprawności z odpowiednim wskazaniem. Osoby, które uzyskają prawo do asystencji
osobistej przed ukończeniem 65 roku życia, będą mogły korzystać z niego do końca okresu
obowiązywania decyzji o przyznaniu prawa do asystencji osobistej.
Założenie, że asystencja osobista będzie przysługiwała osobom z niepełnosprawnościami
w wieku od 13 do 65 roku życia wynika z celu ustawy, jakim jest zapewnienie wsparcia
zwiększającego niezależność tej grupy wiekowej, której przedstawiciele znajdują się
w najbardziej aktywnym społecznie i zawodowo okresie życia.
Projekt zakłada, że dzieci poniżej 13 roku życia potrzebują przede wszystkim opieki
rodziców/opiekunów prawnych. W obecnie funkcjonujących programach resortowych (np.
„Asystent osobisty osoby z niepełnosprawnością” finansowany z Funduszu
Solidarnościowego) możliwe jest objęcie dzieci od 2 roku życia usługami asystenckimi, o ile
spełnią one warunki posiadania orzeczenia o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami
w pkt 7 i 8 tego dokumentu konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej
osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz
konieczności stałego, codziennego współudziału opiekuna dziecka w procesie jego leczenia,
rehabilitacji i edukacji.
Projekt zawiera też zapis, zgodnie z którym po upływie 36 miesięcy od dnia wejścia ustawy
w życie minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego dokona przeglądu
stosowania jej przepisów, w tym m.in. analizy wpływu przyjętych rozwiązań na
funkcjonowanie dzieci i młodzieży z niepełnosprawnościami. Celem ewaluacji będzie
-- 1 of 4 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
przedstawienie Radzie Ministrów rekomendacji w zakresie rozwiązań umożliwiających
rozwój świadczenia asystencji osobistej na rzecz dzieci i młodzieży, w tym objęcia prawem
do asystencji osobistej dzieci, które nie ukończyły 13 roku życia.
Należy podkreślić, że osoby powyżej 65 roku życia mogą również korzystać z innych,
dedykowanych im form wsparcia. Są to m.in. usługi opiekuńcze i specjalistyczne usługi
opiekuńcze, świadczone w ramach pomocy społecznej dla seniorów (programy „Senior+”
i „Opieka 75+”). Z myślą o osobach starszych planuje się ponadto wdrożenie nowego
rozwiązania w postaci bonu senioralnego (projekt ustawy o bonie senioralnym znajduje się
w wykazie prac legislacyjnych Rady Ministrów pod numerem: UA3).
Podobnie jak dzieci poniżej 13 roku życia, także osoby z niepełnosprawnościami, które
przekroczyły 65 rok życia i posiadają orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności,
umiarkowanym stopniu niepełnosprawności lub orzeczenie traktowane na równi
z orzeczeniami wymienionymi w lit. a i b, zgodnie z art. 5 i art. 62 ustawy z dnia 27 sierpnia
1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych,
mogą korzystać z tzw. „programowej” asystencji osobistej, której celem jest poprawa
funkcjonowania osoby z niepełnosprawnościami w jej środowisku, zwiększenie możliwości
zaspokajania jej potrzeb oraz włączenie jej w życie społeczne1.
Czynnikiem, który wpłynął na decyzję o zawężeniu grupy beneficjentów ustawowej
asystencji osobistej były kwestie związane z odpowiedzialnym prowadzeniem polityki
finansowej państwa. Należało ustalić priorytety w dostępie do usług asystencji osobistej,
przyznając w tym względzie pierwszeństwo grupie, której wsparcie o jakim mowa w art. 19
konwencji jest najbardziej potrzebne.
Podkreślam, że Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej planuje przeprowadzenie
ewaluacji ustawy o asystencji osobistej osób z niepełnosprawnościami również pod kątem
możliwości wdrożenia rozwiązań, które ewentualnie pozwoliłyby na ustawowe objęcie
przedmiotową usługą szerszego kręgu beneficjentów, tj. osób poniżej 13 i powyżej 65 roku
życia.
W kwestii uznania prawa do asystencji za prawo nabyte w przypadku osób posiadających
prawomocne orzeczenia o niepełnosprawności na czas nieokreślony należy mieć na
względzie, że usługa asystencji osobistej projektowana w ustawie o asystencji osobistej osób
z niepełnosprawnościami, zgodnie z dyspozycją art. 19 konwencji, ma stanowić instrument
wspierający niezależne życie osoby z niepełnosprawnościami i odpowiadać na jej aktualne
potrzeby. Warunkiem spełnienia tego wymogu jest przeprowadzanie okresowych ocen
funkcjonowania osób uprawnionych celem ustalenia, czy i jaki zakres wsparcia jest im
potrzebny. Automatyczne przypisywanie prawa do asystencji na podstawie orzeczenia
o niepełnosprawności wydanego na czas nieokreślony byłoby sprzeczne z ideą
projektowanej w ustawie indywidualizacji wsparcia. Podkreślić należy, że orzeczenie,
zwłaszcza wydane na czas nieokreślony, może nie uwzględniać zmian funkcjonalnych
zachodzących z czasem (zarówno pogorszenia, jak i poprawy stanu zdrowia danej osoby).
Jedną z konsekwencji uznania prawa do asystencji osobistej za bezterminowe na podstawie
1 zob.: program „Asystent osobisty osoby z niepełnosprawnością” dla Jednostek Samorządu Terytorialnego
– edycja 2025; zob. Program resortowy Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej „Asystent osobisty osoby z
niepełnosprawnością” dla Organizacji Pozarządowych - Biuro Pełnomocnika Rządu do Spraw Osób
Niepełnosprawnych
-- 2 of 4 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
samego orzeczenia mogłoby być blokowanie środków dla osób, które w danym momencie
znajdują się w trudniejszej sytuacji funkcjonalnej, ale wydano im orzeczenia terminowe.
Zgodnie z projektem ustawy dostęp do usługi asystencji osobistej uzależniony będzie przede
wszystkim od posiadania decyzji ustalającej poziom potrzeby wsparcia na minimum 80
punktów w przyjętej skali, zgodnie z art. 6b(3) ust. 1 ustawy z dnia z dnia 27 sierpnia 1997 r.
o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz.
U. z 2024 r. poz. 442)). Rozwiązanie to jest spójne z założeniami projektowanej reformy
systemu orzecznictwa o niepełnosprawności, który będzie się opierał na modelu ICF
(International Classification of Functioning), czyli Międzynarodowej Klasyfikacji
Funkcjonowania, Niepełnosprawności i Zdrowia. Oznacza to odejście od obecnych orzeczeń
na rzecz systemu oceny funkcjonalnej.
Trzeba zaznaczyć, że w projekcie zadbano o zabezpieczenie sytuacji osób, które nabyły
prawo do asystencji osobistej przed ukończeniem 65 roku życia. Zakłada się utrzymanie
prawa do asystencji osobistej dla tej grupy przez okres, na który wydano decyzję to prawo
ustalającą.
Projekt ustawy o asystencji osobistej osób z niepełnosprawnościami poddano szerokim
konsultacjom publicznym. Przyjęte rozwiązania są efektem pogłębionych analiz w zakresie
wszystkich objętych jego przepisami kwestii, także zasad na jakich prawo do usługi będzie
przyznawane.
Odnosząc się do pytania „czy rozważane jest wprowadzenie w ustawie alternatywnych, a nie
wzajemnie wykluczających się przesłanek – tj. uznanie prawa do asystencji zarówno dla osób
ze znacznym stopniem niepełnosprawności, jak i osób z poziomem potrzeby wsparcia od 70
punktów wzwyż?” pragnę podkreślić, że nie można uznać, iż wspomniane przesłanki się
wykluczają, gdyż każda z nich dotyczy innych kategorii uprawnionych. Jak już wskazano
system punktacji i warunek uzyskania co najmniej 80 punktów w skali potrzeby wsparcia
(zgodnie z przepisami ustawy z dnia o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu
osób niepełnosprawnych) dotyczy osób dorosłych (18-65 lat), natomiast przesłanka
orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności z odpowiednim wskazaniem lub
posiadania orzeczenia o niepełnosprawności ze szczególnymi wskazaniami (opieka stała
i udział opiekuna) - dzieci i młodzieży (13-18 lat).
Rozdzielenie przesłanek kwalifikujących do asystencji osobistej dorosłych od tych
stosowanych w przypadku dzieci i młodzieży wynika po pierwsze z różnic w systemach
orzeczniczych (dzieci nie podlegają ocenie w skali potrzeby wsparcia), po drugie z różnic
dotyczących potrzeby i poziomu samodzielności, jakie występują między posiadającymi
prawo do prowadzenia niezależnego życia dorosłymi, a dziećmi, które pozostają pod opieką
rodziców lub opiekunów. Zastosowanie różnych przesłanek wobec tych dwóch grup
pozostaje zatem w pełnej zgodzie z duchem projektu i jego założeniami.
W odpowiedzi na propozycję objęcia nowym systemem orzeczniczym osób starszych (np.
grupy wiekowej 80+), których stan zdrowia nie kwalifikuje do formalnego uzyskania stopnia
niepełnosprawności, ale które wymagają wsparcia z uwagi na ograniczenia poznawcze
i fizyczne, należy podkreślić, że tak obecnie, jak i w nowym systemie orzecznictwa
o niepełnosprawności, z istoty rzeczy, nie mogą uczestniczyć/funkcjonować osoby, które
2 )Zmiany tekstu jednolitego zostały ogłoszone w Dz. U. z 2024 r. poz. 858, 1089, 1165, 1494 i 1961 oraz z 2025 r.
poz. 620.
-- 3 of 4 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
z uwagi na stan zdrowia nie kwalifikują się do uzyskania orzeczenia o niepełnosprawności czy
stopniu niepełnosprawności. Rozwiązania stanowiące odpowiedź na potrzeby grup, do
których przynależność określa się na podstawie innych kryteriów, niż obowiązujące
w ramach systemu orzekania o niepełnosprawności nie mogą – ze względu na strukturę oraz
założenia i cele tego systemu – stać się jego częścią.
Informuję, że w ramach projektu FERS pn. „Przebudowa modelu orzekania
o niepełnosprawności oraz form wsparcia” przygotowywane są nowe rozwiązania
systemowe, dedykowane osobom z niepełnosprawnościami. Projekt zakłada pogłębioną
analizę obecnego systemu orzekania oraz funkcjonujących form wsparcia i infrastruktury
orzeczniczej, a także opracowanie kompleksowego, zintegrowanego modelu orzekania
odpowiadającego na indywidualne potrzeby osób z formalnie potwierdzoną
niepełnosprawnością. Systemem tym będą zatem mogły zostać objęte wyłącznie osoby,
które uzyskają orzeczenia o niepełnosprawności.
Nowy model zostanie oparty na ICF oraz wspomnianej Konwencji ONZ. Wśród głównych
celów jego wprowadzenia wymienić należy: zapewnienie indywidualizacji i sprawiedliwości
w dostępie do świadczeń; kompensację zwiększonych kosztów życia wynikających
z niepełnosprawności; uproszczenie procedur i integrację danych dzięki nowoczesnemu
systemowi teleinformatycznemu. W ramach projektu zostaną też opracowane kryteria
ustalania niepełnosprawności oraz kryteria kwalifikacji do świadczeń i innych form wsparcia.
W Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej nie jest aktualnie rozważana „zmiana
modelu asystencji dzieci na model asystencji rodzinnej” w ramach ustawy z dnia 9 czerwca
2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U z 2025 r. poz. 49). Asystencja
osobista dla dzieci i młodzieży projektowana w ustawie o asystencji osobistej osób
z niepełnosprawnościami, stanowi odrębne rozwiązanie prawne, niezależne od funkcji
asystenta rodziny.
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
Łukasz Krasoń
Pełnomocnik Rządu ds. Osób Niepełnosprawnych
Sekretarz Stanu
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/
-- 4 of 4 --