Interpelacja nr 10136
Interpelacja w sprawie planowanej nowelizacji ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, określanej jako "Lex Szarlatan", oraz jej potencjalnych skutków dla wolności słowa, działalności naukowej i gospodarczej
Zgłaszający:
•
Adresat:
Zdrowie i Lecznictwo (95%)
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja w sprawie planowanej nowelizacji ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, określanej jako "Lex Szarlatan", oraz jej potencjalnych skutków dla wolności słowa, działalności naukowej i gospodarczej
Interpelacja nr 10136
do ministra zdrowia
w sprawie planowanej nowelizacji ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, określanej jako "Lex Szarlatan", oraz jej potencjalnych skutków dla wolności słowa, działalności naukowej i gospodarczej
Zgłaszający: Roman Fritz
Data wpływu: 08-06-2025
Szanowna Pani Minister,
w przestrzeni publicznej pojawiły się niepokojące doniesienia o planowanej nowelizacji ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, która miałaby wprowadzać regulacje dotyczące tzw. dezinformacji medycznej oraz istotnie ograniczać możliwość prowadzenia działalności edukacyjnej, informacyjnej i terapeutycznej w obszarze medycyny niekonwencjonalnej lub komplementarnej. Projekt określany jest mianem „Lex Szarlatan” zdaje się być kontrowersyjny – zarówno w środowiskach medycznych, jak i społecznych – z uwagi na możliwe ryzyko naruszenia konstytucyjnych wolności: słowa, badań naukowych oraz prowadzenia działalności gospodarczej.
Z medialnych przekazów oraz nieoficjalnych informacji wynika, że trwają prace nad nowelizacją, której celem miałoby być ograniczenie tzw. medycznej dezinformacji. Projekt miałby rzekomo przewidywać możliwość nakładania przez rzecznika praw pacjenta kar finansowych do 1 miliona złotych na influencerów, przedsiębiorców i podmioty publikujące treści uznane za niezgodne z „aktualną wiedzą medyczną”. Projekt nie został jeszcze opublikowany w oficjalnym wykazie prac legislacyjnych Rady Ministrów, co dodatkowo potęguje niepewność i brak transparentności w tym zakresie.
W związku z powyższym, proszę Panią Minister o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:
Czy Ministerstwo Zdrowia prowadzi prace nad nowelizacją ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta? Jeśli tak, proszę o przedstawienie zakresu tych prac i ich harmonogramu.
Czy projekt zawiera definicję „dezinformacji medycznej”? Jeśli tak, to proszę o jej treść.
Czy mniejszościowe stanowiska mieszczące się w granicach aktualnej wiedzy medycznej będą uznawane za dezinformację?
Jakie kryteria mają być stosowane do oceny, czy dana metoda leczenia jest „nieweryfikowalna” lub „sprzeczna z aktualną wiedzą medyczną”?
Czy projekt przewiduje możliwość uprzedniego uzyskania opinii lub certyfikatu zgodności działalności z przepisami?
Jak planowane przepisy mają zostać pogodzone z konstytucyjną wolnością działalności gospodarczej i wolnością wypowiedzi?
Jakie kryteria będą decydować o uznaniu działalności influencerów za dezinformację?
Czy przewiduje się wyjątki dla działalności naukowej lub badawczej?
Czy zakaz reklamy obejmie wyłącznie metody nieuznane przez środowisko medyczne, czy także te o ograniczonym zastosowaniu lub w fazie badań?
Czy planuje się ograniczenia dla działalności informacyjnej dotyczącej terapii komplementarnych?
Czy projekt był lub będzie poddany konsultacjom społecznym? W jakim trybie?
Czy przeprowadzono analizy wpływu influencerów na zdrowie publiczne? Jeśli tak, to proszę o ich udostępnienie.
Czy przewidziano mechanizmy weryfikacji intencji i kompetencji autorów treści uznawanych za dezinformację?
W jakich przypadkach i w jakim trybie rzecznik praw pacjenta będzie mógł nakładać kary finansowe do 1 mln zł?
Jakie procedury i środki odwoławcze będą dostępne w przypadku nałożenia takich kar?
Czy rzecznik praw pacjenta prowadzi już postępowania wobec influencerów? Ile ich jest i jakiego rodzaju treści dotyczą (bez danych osobowych)?
Czy projekt ustawy był przygotowywany we współpracy z doradcami lub ciałami doradczymi? Proszę o wykaz tych osób wraz z ich funkcją i podstawą powołania.
Jakie są zasady doboru doradców i ich rola w procesie legislacyjnym?
Czy ww. doradcy składali oświadczenia o braku konfliktu interesów, w szczególności związanych z branżą farmaceutyczną?
Ilu pacjentów zgłosiło się do rzecznika praw pacjenta z informacją o opóźnieniu terapii lub zgonie bliskiej osoby w wyniku terapii „pseudomedycznych”?
Czy prowadzone są statystyki takich przypadków? Jeśli tak, proszę o dane z ostatnich lat.
Jakie były najczęstsze rodzaje terapii związane z tymi przypadkami?
Czy znane są konkretne przypadki, które RPP może przytoczyć jako przykład zagrożeń?
Proszę o pilne i rzetelne odniesienie się do niniejszej interpelacji. Wobec społecznych kontrowersji wokół planowanej regulacji, transparentność działań ministerstwa jest szczególnie istotna.
Z poważaniem Roman Fritz
Poseł na Sejm RP
Interpelacja nr 10136
do ministra zdrowia
w sprawie planowanej nowelizacji ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, określanej jako "Lex Szarlatan", oraz jej potencjalnych skutków dla wolności słowa, działalności naukowej i gospodarczej
Zgłaszający: Roman Fritz
Data wpływu: 08-06-2025
Szanowna Pani Minister,
w przestrzeni publicznej pojawiły się niepokojące doniesienia o planowanej nowelizacji ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, która miałaby wprowadzać regulacje dotyczące tzw. dezinformacji medycznej oraz istotnie ograniczać możliwość prowadzenia działalności edukacyjnej, informacyjnej i terapeutycznej w obszarze medycyny niekonwencjonalnej lub komplementarnej. Projekt określany jest mianem „Lex Szarlatan” zdaje się być kontrowersyjny – zarówno w środowiskach medycznych, jak i społecznych – z uwagi na możliwe ryzyko naruszenia konstytucyjnych wolności: słowa, badań naukowych oraz prowadzenia działalności gospodarczej.
Z medialnych przekazów oraz nieoficjalnych informacji wynika, że trwają prace nad nowelizacją, której celem miałoby być ograniczenie tzw. medycznej dezinformacji. Projekt miałby rzekomo przewidywać możliwość nakładania przez rzecznika praw pacjenta kar finansowych do 1 miliona złotych na influencerów, przedsiębiorców i podmioty publikujące treści uznane za niezgodne z „aktualną wiedzą medyczną”. Projekt nie został jeszcze opublikowany w oficjalnym wykazie prac legislacyjnych Rady Ministrów, co dodatkowo potęguje niepewność i brak transparentności w tym zakresie.
W związku z powyższym, proszę Panią Minister o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:
Czy Ministerstwo Zdrowia prowadzi prace nad nowelizacją ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta? Jeśli tak, proszę o przedstawienie zakresu tych prac i ich harmonogramu.
Czy projekt zawiera definicję „dezinformacji medycznej”? Jeśli tak, to proszę o jej treść.
Czy mniejszościowe stanowiska mieszczące się w granicach aktualnej wiedzy medycznej będą uznawane za dezinformację?
Jakie kryteria mają być stosowane do oceny, czy dana metoda leczenia jest „nieweryfikowalna” lub „sprzeczna z aktualną wiedzą medyczną”?
Czy projekt przewiduje możliwość uprzedniego uzyskania opinii lub certyfikatu zgodności działalności z przepisami?
Jak planowane przepisy mają zostać pogodzone z konstytucyjną wolnością działalności gospodarczej i wolnością wypowiedzi?
Jakie kryteria będą decydować o uznaniu działalności influencerów za dezinformację?
Czy przewiduje się wyjątki dla działalności naukowej lub badawczej?
Czy zakaz reklamy obejmie wyłącznie metody nieuznane przez środowisko medyczne, czy także te o ograniczonym zastosowaniu lub w fazie badań?
Czy planuje się ograniczenia dla działalności informacyjnej dotyczącej terapii komplementarnych?
Czy projekt był lub będzie poddany konsultacjom społecznym? W jakim trybie?
Czy przeprowadzono analizy wpływu influencerów na zdrowie publiczne? Jeśli tak, to proszę o ich udostępnienie.
Czy przewidziano mechanizmy weryfikacji intencji i kompetencji autorów treści uznawanych za dezinformację?
W jakich przypadkach i w jakim trybie rzecznik praw pacjenta będzie mógł nakładać kary finansowe do 1 mln zł?
Jakie procedury i środki odwoławcze będą dostępne w przypadku nałożenia takich kar?
Czy rzecznik praw pacjenta prowadzi już postępowania wobec influencerów? Ile ich jest i jakiego rodzaju treści dotyczą (bez danych osobowych)?
Czy projekt ustawy był przygotowywany we współpracy z doradcami lub ciałami doradczymi? Proszę o wykaz tych osób wraz z ich funkcją i podstawą powołania.
Jakie są zasady doboru doradców i ich rola w procesie legislacyjnym?
Czy ww. doradcy składali oświadczenia o braku konfliktu interesów, w szczególności związanych z branżą farmaceutyczną?
Ilu pacjentów zgłosiło się do rzecznika praw pacjenta z informacją o opóźnieniu terapii lub zgonie bliskiej osoby w wyniku terapii „pseudomedycznych”?
Czy prowadzone są statystyki takich przypadków? Jeśli tak, proszę o dane z ostatnich lat.
Jakie były najczęstsze rodzaje terapii związane z tymi przypadkami?
Czy znane są konkretne przypadki, które RPP może przytoczyć jako przykład zagrożeń?
Proszę o pilne i rzetelne odniesienie się do niniejszej interpelacji. Wobec społecznych kontrowersji wokół planowanej regulacji, transparentność działań ministerstwa jest szczególnie istotna.
Z poważaniem Roman Fritz
Poseł na Sejm RP
Odpowiedź urzędowa
Podsekretarz stanu Jerzy Szafranowicz
Audyt odpowiedzi: Wskaźnik lania wody & konkretności
Dużo ogólników
Automatyczna analiza lingwistyczno-statystyczna pisma resortu
Lanie wody
60%
Konkretność
40%
Odpowiedź zawiera znaczną ilość ogólników lub zapowiedzi dalszych analiz przy ograniczonej liczbie konkretów.
Twarde liczby / kwoty
0 kwot, 0 %
Precyzyjne daty
8
Odpowiedź na punkty
✓ Tak (Ad 1, Pkt...)
Gęstość faktów
3 / 1k zn.
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (8)
- Resort odnosi się punkt po punkcie do pytań posła
- Wykryto zwrot wymijający: „nie jest właściwy” (brak właściwości / odesłanie do innego organu)
Zidentyfikowane zwroty wymijające:
„nie jest właściwy”
(brak właściwości / odesłanie do innego organu)
Urzędowe załączniki i odpowiedzi:
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
13475 znaków
telefon: +48 22 250 01 46 ul. Miodowa 15
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
DSW.050.18.2025.PJ
Warszawa, 05 lipca 2025
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu RP
Szanowny Panie Marszałku,
Odpowiadając na interpelację nr 10 136 Pana Posła Romana Fritza
w sprawie planowanej
nowelizacji ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, określanej jako "Lex
Szarlatan", oraz jej potencjalnych skutków dla wolności słowa, działalności naukowej i
gospodarczej uprzejmie przekazuję poniższą informację sporządzoną w uzgodnieniu z
Rzecznikiem Praw Pacjenta.
Na wstępie należy podkreślić, że projekt ustawy o zmianie ustawy o prawach pacjenta i
Rzeczniku Praw Pacjenta oraz ustawy o systemie powiadamiania ratunkowego jest
aktualnie przedmiotem szerokich konsultacji społecznych i opiniowania, które służą
wypracowaniu wersji projektu, która zostanie skierowana na dalszą ścieżkę legislacyjną.
Projekt ustawy o zmianie ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta oraz
ustawy o systemie powiadamiania ratunkowego został udostępniony w Biuletynie
Informacji Publicznej Rządowego Centrum Legislacji w serwisie Rządowy Proces
Legislacyjny pod nr UD207 wraz z uzasadnieniem i Oceną Skutków Regulacji
(https://legislacja.rcl.gov.pl/projekt/12398957).
Podstawowym celem projektu ustawy jest przeciwdziałanie działaniom szkodliwym i
niebezpiecznym dla zdrowia oraz życia ludzkiego, których źródłem mogą być zarówno
praktyki podmiotów wykonujących działalność leczniczą, przede wszystkim przez
udzielanie świadczeń zdrowotnych niezgodnych z aktualną wiedzą medyczną, jak i
podmiotów lub osób niewykonujących zawodu medycznego i działalności leczniczej,
oferujących metody pseudomedyczne, paramedyczne, ale którym są przypisywane
właściwości zgodnego z aktualną wiedzą medyczną świadczenia zdrowotnego.
Projekt przewiduje również wprowadzenie regulacji normujących działania Rzecznika Praw
Pacjenta związane z tzw. „medyczną dezinformacją”. Przy jej pomocy pacjenci są zachęcani
do korzystania z wcześniej omówionych form praktyk pseudomedycznych, w szczególności
z metod, które nie są świadczeniami zdrowotnymi, ale którym przypisuje się właściwości
lecznicze (świadczenia zdrowotnego). Zakazane będą działania wprowadzające w błąd
polegające na publicznym rozpowszechnianiu lub promocji:
a) metody diagnostycznej lub leczniczej lub metody, w przypadku której jest
sugerowane lub deklarowane, że posiada właściwości świadczenia zdrowotnego,
niezgodnej z aktualną wiedzą medyczną, zagrażającej życiu lub zdrowiu, w
szczególności przez podawanie nieprawdziwych informacji dotyczących zastosowania
danej metody jako skutecznej i bezpiecznej w diagnozowaniu lub leczeniu, lub
-- 1 of 4 --
telefon: +48 22 250 01 46 ul. Miodowa 15
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
2
b) szkodliwości lub nieskuteczności stosowania metody diagnostycznej lub leczniczej
odpowiadającej aktualnej wiedzy medycznej, w szczególności przez podawanie
nieprawdziwych informacji na temat tej metody lub zniekształcenie informacji o niej,
lub takie ich przedstawienie, które może wywołać wrażenie u pacjenta o szkodliwości
lub nieskuteczności tych metod
– podejmowane w celu osiągnięcia korzyści majątkowej lub osobistej.
Wobec powyższego istota konstytucyjnego prawa do wolności wyrażania swoich poglądów
nie zostanie naruszona. Jedynie publiczne rozpowszechnianie lub promocja ww. metod
podejmowane w celu osiągnięcia korzyści majątkowej lub osobistej będzie podlegać
ograniczeniom, jako ta forma dezinformacji, która ma na celu wypromowanie danej osoby i
zachęcenie do skorzystania z usług paramedycznych.
Projekt nie zakazuje prowadzenia działalności gospodarczej. Wskazuje jedynie na
zachowania, jakie nie będą dopuszczalne. W obecnym stanie prawnym podobną funkcję
realizuje zakaz stosowania praktyk naruszających zbiorowe prawa pacjentów (art. 59 ust. 1
i 2 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, Dz. U. z 2024 r. poz. 581).
Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 11 lutego 2016 r. (sygn. akt II OSK 3047/15)
uznał, że warunki w zakresie prowadzenia działalności leczniczej zostały wyznaczone w
ustawie z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta. Jednym z
tych warunków jest zakaz stosowania praktyki naruszającej zbiorowe prawa pacjentów. Nie
można więc czynić wobec Rzecznika Praw Pacjenta zarzutu, że w wyniku uznania praktyk
za naruszające zbiorowe prawa pacjentów naruszył on zasadę wolności działalności
gospodarczej. Wolność prowadzenia tej działalność kończy się wówczas, gdy naruszane są
prawa pacjentów. Przedsiębiorca może być obowiązany do określonego zachowania tylko
na podstawie przepisów prawa.
Wobec powyższego, wykonywanie działalności gospodarczej wymaga zachowania
warunków określonych przepisami. Celem projektu jest realizacja art. 68 Konstytucji RP.
Zakaz stosowania praktyk pseudomedycznych wpisuje się bezpośrednio w realizację
konstytucyjnego prawa do ochrony zdrowia. Jak wskazał Trybunał Konstytucyjny w
wyroku z 23 marca 1999 r., sygn. K 2/98, gwarantowane konstytucyjnie prawo do ochrony
zdrowia (art. 68 Konstytucji RP), stanowiąc jedno z najistotniejszych praw człowieka,
nakłada na władze publiczne obowiązek podejmowania takich działań które są konieczne
dla należytej ochrony i realizacji tego prawa.
Projektowane przepisy nie mają na celu ograniczania działalności gospodarczej i
oferowania poszczególnych usług, a tylko takiej formy działalności, która łączyć będzie
oferowanie metod, które nie mają zastosowania w medycynie, nie są zgodne z aktualną
wiedzą medyczną, ale są im przypisywane cechy lecznicze, właściwości bezpiecznego
świadczenia zdrowotnego, i jako takie są stosowane u ludzi, a osoby, które je oferują czerpią
z tej działalności korzyści finansowe.
Należy przy tym zauważyć, że już obecnie obowiązuje stan prawny, gdzie zakazane jest
udzielanie świadczeń zdrowotnych przez osoby, które nie wykonują zawodu medycznego –
diagnozowanie chorób oraz ich leczenie to domena zawodu lekarza. Omawiane rozwiązania
nie wprowadzają zmian w tym zakresie a określają, że działanie wbrew tym przepisom
stanowi zakazaną prawem praktykę.
Na powyższą kwestię zwrócono także uwagę w stanowisku Stałego Komitetu Lekarzy
Europejskich (CPME) z dnia 23 maja 2015 r. w sprawie komplementarnych i
alternatywnych metod leczenia (complementary and alternative medicine - CAM): Chociaż
opieka medyczna w krajach członkowskich UE jest zapewniona w ramach ustawowych
regulacji dotyczących fachowych pracowników służby zdrowia, leków, wyrobów
medycznych i produktów dotyczących ochrony zdrowia, to w wielu państwach
członkowskich UE duża część tradycyjnych, komplementarnych i alternatywnych
-- 2 of 4 --
telefon: +48 22 250 01 46 ul. Miodowa 15
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
3
praktyk oraz produktów nie podlega żadnej regulacji i może stanowić znaczące ryzyko dla
zdrowia i bezpieczeństwa pacjentów. Stosujący praktyki alternatywne oraz reklamodawcy
produktów alternatywnych często twierdzą, nie mając na to naukowych lub medycznych
dowodów, że są w stanie wyleczyć określone choroby. Pacjenci mogą być zachęcani do
korzystania z tradycyjnych, komplementarnych i alternatywnych rozwiązań zamiast
leczenia, co może prowadzić do opóźnienia właściwego rozpoznania lekarskiego zgodnego
z nauką medyczną, w konsekwencji skutkować pogorszeniem stanu ich zdrowia, a w
niektórych przypadkach doprowadzić do przedwczesnej śmierci. Niezbędne jest
podejmowanie środków prawnych, aby powstrzymać dostawców alternatywnych praktyk
i terapii przed składaniem nieuzasadnionych obietnic i stosowaniem reklamy
wprowadzającej w błąd.
W internecie dostępnych jest bardzo wiele ofert od osób, które nie wykonują zawodu
medycznego i nie wykonują działalności leczniczej. Dotyczą one między innymi leczenia
boreliozy, autyzmu, chorób autoimmunologicznych, nowotworów, leczenia
toksykologicznego, chorób przewlekłych, zlecania badań diagnostycznych, leczenia
łuszczycy, insulinooporności, alergii, czy też chorób pasożytniczych.
W zakresie zarzutu możliwego ryzyka naruszenia konstytucyjnych wolności badań
naukowych należy wskazać, że projekt ww. ustawy przewiduje zasadnicze wyłączenie.
Przepisy dotyczące zwalczania praktyk pseudomedycznych nie będą miały zastosowania
do:
1) eksperymentów medycznych, przeprowadzanych na podstawie przepisów ustawy z
dnia 5 grudnia 1996 r. o zawodach lekarza i lekarza dentysty;
2) badań klinicznych, przeprowadzanych na podstawie przepisów ustawy z dnia 9 marca
2023 r. o badaniach klinicznych produktów leczniczych stosowanych u ludzi;
3) innych działań medycznych wynikających z przepisów odrębnych regulujących zasady
ich wykonywania.
Odnosząc się do poszczególnych pytań zawartych w interpelacji przekazuje poniższe
wyjaśnienia:
Ad. 1) Projekt ustawy o zmianie ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta oraz
ustawy o systemie powiadamiania ratunkowego został udostępniono do konsultacji z 30-
dniowym terminem zgłaszania uwag.
Ad. 2) Projekt definiuje praktykę pseudomedyczną, przez którą należy rozumieć w
szczególności działania wprowadzające w błąd polegające na publicznym
rozpowszechnianiu lub promocji:
a) metody diagnostycznej lub leczniczej lub metody, w przypadku której jest
sugerowane lub deklarowane, że posiada właściwości świadczenia zdrowotnego,
niezgodnej z aktualną wiedzą medyczną, zagrażającej życiu lub zdrowiu, w szczególności
przez podawanie nieprawdziwych informacji dotyczących zastosowania danej metody
jako skutecznej i bezpiecznej w diagnozowaniu lub leczeniu, lub
b) szkodliwości lub nieskuteczności stosowania metody diagnostycznej lub leczniczej
odpowiadającej aktualnej wiedzy medycznej, w szczególności przez podawanie
nieprawdziwych informacji na temat tej metody lub zniekształcenie informacji o niej, lub
takie ich przedstawienie, które może wywołać wrażenie u pacjenta o szkodliwości lub
nieskuteczności tych metod – podejmowane w celu osiągnięcia korzyści majątkowej lub
osobistej.
Ad. 3) Udzielanie świadczeń zdrowotnych zgodne z aktualną wiedzą medyczną nie będzie
stanowiło praktyki pseudomedycznej.
Ad. 4) Wszystkie działania we współczesnej medycynie powinny być podejmowane z
uwzględnieniem wiarygodnych dowodów naukowych dotyczących skuteczności i
bezpieczeństwa danej terapii (ang. Evidence-based medicine). Terapia oparta jedynie na
domniemaniach ich skuteczności nie może być uznana za odpowiadającą aktualnej wiedzy
medycznej.
-- 3 of 4 --
telefon: +48 22 250 01 46 ul. Miodowa 15
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
4
Ad. 5) Projekt nie przewiduje możliwość uprzedniego uzyskania opinii lub certyfikatu
zgodności działalności z przepisami.
Ad. 6-11) Jw.
Ad. 12) Nie przeprowadzano analizy wpływu influencerów na zdrowie publiczne. Medyczna
dezinformacja ma wpływ na postępowanie społeczeństwa, co widać na przykładzie
obowiązkowych szczepień ochronnych – w czasie ostatnich 5 lat liczba uchyleń od
szczepień obowiązkowych zwiększyła się prawie 2-krotnie, od 48,6 tys. uchyleń w 2019
roku do 87,3 tys. uchyleń w 2023 roku (https://szczepienia.pzh.gov.pl/faq/jaka-jest-liczba-
uchylen-szczepien-obowiazkowych/).
Ad. 13) Weryfikacja publikowanych treści zostanie dokonana z wykorzystaniem
wiadomości specjalnych (m.in. opinii konsultantów w ochronie zdrowia) w toku
prowadzonych postępowań w przedmiocie stosowania praktyki pseudomedycznej.
Ad. 14) Projekt przewiduje – analogicznie do uprawnień, jakie posiada Prezes Urzędu
Ochrony Konkurencji i Konsumentów – możliwość nałożenia przez Rzecznika Praw
Pacjenta kary pieniężnej już w decyzji o uznaniu stosowania praktyk naruszających
zbiorowe prawa pacjentów bądź praktyk pseudomedycznych (a więc za samo naruszenie
zakazu stosowania tych praktyk).
Obecnie Rzecznik Praw Pacjenta nakłada ww. karę dopiero w przypadku braku zaniechania
stosowania praktyk naruszających zbiorowe prawa pacjentów po decyzji tego organu, co
pod względem prewencji jest niewystarczające. Samo stosowanie praktyki, niezależnie od
rodzaju naruszeń oraz ich skutków, nie podlega żadnej sankcji.
Ad. 15) Strona, na którą nałożono karę, będzie mogła wnieść skargę do sądu
administracyjnego.
Ad. 16) Rzecznik Praw Pacjenta przekazał, że obecnie nie są prowadzone żadne
postępowania wobec influencerów.
Ad. 17-19) Projekt nie został przygotowany we współpracy z doradcami lub ciałami
doradczymi.
Ad. 20-21) Rzecznik Praw Pacjenta przekazał, że takie sygnały do jego Biura wpływają,
należy jednak wskazać, że urząd Rzecznika nie jest właściwy w tego rodzaju sprawach,
które pacjenci mogliby zgłaszać do Rzecznika. Zgłoszenia takie są weryfikowane w zakresie
możliwości popełnienia czynu z art. 58 ust. 1 ustawy z dnia 5 grudnia 1996 r. o zawodach
lekarza i lekarza dentysty (Dz.U. z 2024 r. poz. 1287) . W zakresie zagadnienia
leczenia i diagnozowania chorób bez uprawnień zostało złożonych dwadzieścia
zawiadomień do organów ścigania (za okres od stycznia 2024 r. do czerwca 2025 r.).
Ad. 22 - 23) Jako przykłady tzw. „terapii pseudomedycznych” można zaliczyć w
szczególności terapie jodem w chorobach onkologicznych, stosowanie płynu lugola w
chorobach tarczycy, leczenie bezpłodności suplementami, leczenie z zakresu immunologii i
toksykologii czy leczenie chorób przewlekłych lub autyzmu „holistycznymi programami”,
albo też odczulanie biorezonansem.
Z wyrazami szacunku
z upoważnienia Ministra Zdrowia
Jerzy Szafranowicz
Podsekretarz Stanu
/dokument podpisany elektronicznie/
-- 4 of 4 --
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
DSW.050.18.2025.PJ
Warszawa, 05 lipca 2025
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu RP
Szanowny Panie Marszałku,
Odpowiadając na interpelację nr 10 136 Pana Posła Romana Fritza
w sprawie planowanej
nowelizacji ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, określanej jako "Lex
Szarlatan", oraz jej potencjalnych skutków dla wolności słowa, działalności naukowej i
gospodarczej uprzejmie przekazuję poniższą informację sporządzoną w uzgodnieniu z
Rzecznikiem Praw Pacjenta.
Na wstępie należy podkreślić, że projekt ustawy o zmianie ustawy o prawach pacjenta i
Rzeczniku Praw Pacjenta oraz ustawy o systemie powiadamiania ratunkowego jest
aktualnie przedmiotem szerokich konsultacji społecznych i opiniowania, które służą
wypracowaniu wersji projektu, która zostanie skierowana na dalszą ścieżkę legislacyjną.
Projekt ustawy o zmianie ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta oraz
ustawy o systemie powiadamiania ratunkowego został udostępniony w Biuletynie
Informacji Publicznej Rządowego Centrum Legislacji w serwisie Rządowy Proces
Legislacyjny pod nr UD207 wraz z uzasadnieniem i Oceną Skutków Regulacji
(https://legislacja.rcl.gov.pl/projekt/12398957).
Podstawowym celem projektu ustawy jest przeciwdziałanie działaniom szkodliwym i
niebezpiecznym dla zdrowia oraz życia ludzkiego, których źródłem mogą być zarówno
praktyki podmiotów wykonujących działalność leczniczą, przede wszystkim przez
udzielanie świadczeń zdrowotnych niezgodnych z aktualną wiedzą medyczną, jak i
podmiotów lub osób niewykonujących zawodu medycznego i działalności leczniczej,
oferujących metody pseudomedyczne, paramedyczne, ale którym są przypisywane
właściwości zgodnego z aktualną wiedzą medyczną świadczenia zdrowotnego.
Projekt przewiduje również wprowadzenie regulacji normujących działania Rzecznika Praw
Pacjenta związane z tzw. „medyczną dezinformacją”. Przy jej pomocy pacjenci są zachęcani
do korzystania z wcześniej omówionych form praktyk pseudomedycznych, w szczególności
z metod, które nie są świadczeniami zdrowotnymi, ale którym przypisuje się właściwości
lecznicze (świadczenia zdrowotnego). Zakazane będą działania wprowadzające w błąd
polegające na publicznym rozpowszechnianiu lub promocji:
a) metody diagnostycznej lub leczniczej lub metody, w przypadku której jest
sugerowane lub deklarowane, że posiada właściwości świadczenia zdrowotnego,
niezgodnej z aktualną wiedzą medyczną, zagrażającej życiu lub zdrowiu, w
szczególności przez podawanie nieprawdziwych informacji dotyczących zastosowania
danej metody jako skutecznej i bezpiecznej w diagnozowaniu lub leczeniu, lub
-- 1 of 4 --
telefon: +48 22 250 01 46 ul. Miodowa 15
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
2
b) szkodliwości lub nieskuteczności stosowania metody diagnostycznej lub leczniczej
odpowiadającej aktualnej wiedzy medycznej, w szczególności przez podawanie
nieprawdziwych informacji na temat tej metody lub zniekształcenie informacji o niej,
lub takie ich przedstawienie, które może wywołać wrażenie u pacjenta o szkodliwości
lub nieskuteczności tych metod
– podejmowane w celu osiągnięcia korzyści majątkowej lub osobistej.
Wobec powyższego istota konstytucyjnego prawa do wolności wyrażania swoich poglądów
nie zostanie naruszona. Jedynie publiczne rozpowszechnianie lub promocja ww. metod
podejmowane w celu osiągnięcia korzyści majątkowej lub osobistej będzie podlegać
ograniczeniom, jako ta forma dezinformacji, która ma na celu wypromowanie danej osoby i
zachęcenie do skorzystania z usług paramedycznych.
Projekt nie zakazuje prowadzenia działalności gospodarczej. Wskazuje jedynie na
zachowania, jakie nie będą dopuszczalne. W obecnym stanie prawnym podobną funkcję
realizuje zakaz stosowania praktyk naruszających zbiorowe prawa pacjentów (art. 59 ust. 1
i 2 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, Dz. U. z 2024 r. poz. 581).
Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 11 lutego 2016 r. (sygn. akt II OSK 3047/15)
uznał, że warunki w zakresie prowadzenia działalności leczniczej zostały wyznaczone w
ustawie z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta. Jednym z
tych warunków jest zakaz stosowania praktyki naruszającej zbiorowe prawa pacjentów. Nie
można więc czynić wobec Rzecznika Praw Pacjenta zarzutu, że w wyniku uznania praktyk
za naruszające zbiorowe prawa pacjentów naruszył on zasadę wolności działalności
gospodarczej. Wolność prowadzenia tej działalność kończy się wówczas, gdy naruszane są
prawa pacjentów. Przedsiębiorca może być obowiązany do określonego zachowania tylko
na podstawie przepisów prawa.
Wobec powyższego, wykonywanie działalności gospodarczej wymaga zachowania
warunków określonych przepisami. Celem projektu jest realizacja art. 68 Konstytucji RP.
Zakaz stosowania praktyk pseudomedycznych wpisuje się bezpośrednio w realizację
konstytucyjnego prawa do ochrony zdrowia. Jak wskazał Trybunał Konstytucyjny w
wyroku z 23 marca 1999 r., sygn. K 2/98, gwarantowane konstytucyjnie prawo do ochrony
zdrowia (art. 68 Konstytucji RP), stanowiąc jedno z najistotniejszych praw człowieka,
nakłada na władze publiczne obowiązek podejmowania takich działań które są konieczne
dla należytej ochrony i realizacji tego prawa.
Projektowane przepisy nie mają na celu ograniczania działalności gospodarczej i
oferowania poszczególnych usług, a tylko takiej formy działalności, która łączyć będzie
oferowanie metod, które nie mają zastosowania w medycynie, nie są zgodne z aktualną
wiedzą medyczną, ale są im przypisywane cechy lecznicze, właściwości bezpiecznego
świadczenia zdrowotnego, i jako takie są stosowane u ludzi, a osoby, które je oferują czerpią
z tej działalności korzyści finansowe.
Należy przy tym zauważyć, że już obecnie obowiązuje stan prawny, gdzie zakazane jest
udzielanie świadczeń zdrowotnych przez osoby, które nie wykonują zawodu medycznego –
diagnozowanie chorób oraz ich leczenie to domena zawodu lekarza. Omawiane rozwiązania
nie wprowadzają zmian w tym zakresie a określają, że działanie wbrew tym przepisom
stanowi zakazaną prawem praktykę.
Na powyższą kwestię zwrócono także uwagę w stanowisku Stałego Komitetu Lekarzy
Europejskich (CPME) z dnia 23 maja 2015 r. w sprawie komplementarnych i
alternatywnych metod leczenia (complementary and alternative medicine - CAM): Chociaż
opieka medyczna w krajach członkowskich UE jest zapewniona w ramach ustawowych
regulacji dotyczących fachowych pracowników służby zdrowia, leków, wyrobów
medycznych i produktów dotyczących ochrony zdrowia, to w wielu państwach
członkowskich UE duża część tradycyjnych, komplementarnych i alternatywnych
-- 2 of 4 --
telefon: +48 22 250 01 46 ul. Miodowa 15
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
3
praktyk oraz produktów nie podlega żadnej regulacji i może stanowić znaczące ryzyko dla
zdrowia i bezpieczeństwa pacjentów. Stosujący praktyki alternatywne oraz reklamodawcy
produktów alternatywnych często twierdzą, nie mając na to naukowych lub medycznych
dowodów, że są w stanie wyleczyć określone choroby. Pacjenci mogą być zachęcani do
korzystania z tradycyjnych, komplementarnych i alternatywnych rozwiązań zamiast
leczenia, co może prowadzić do opóźnienia właściwego rozpoznania lekarskiego zgodnego
z nauką medyczną, w konsekwencji skutkować pogorszeniem stanu ich zdrowia, a w
niektórych przypadkach doprowadzić do przedwczesnej śmierci. Niezbędne jest
podejmowanie środków prawnych, aby powstrzymać dostawców alternatywnych praktyk
i terapii przed składaniem nieuzasadnionych obietnic i stosowaniem reklamy
wprowadzającej w błąd.
W internecie dostępnych jest bardzo wiele ofert od osób, które nie wykonują zawodu
medycznego i nie wykonują działalności leczniczej. Dotyczą one między innymi leczenia
boreliozy, autyzmu, chorób autoimmunologicznych, nowotworów, leczenia
toksykologicznego, chorób przewlekłych, zlecania badań diagnostycznych, leczenia
łuszczycy, insulinooporności, alergii, czy też chorób pasożytniczych.
W zakresie zarzutu możliwego ryzyka naruszenia konstytucyjnych wolności badań
naukowych należy wskazać, że projekt ww. ustawy przewiduje zasadnicze wyłączenie.
Przepisy dotyczące zwalczania praktyk pseudomedycznych nie będą miały zastosowania
do:
1) eksperymentów medycznych, przeprowadzanych na podstawie przepisów ustawy z
dnia 5 grudnia 1996 r. o zawodach lekarza i lekarza dentysty;
2) badań klinicznych, przeprowadzanych na podstawie przepisów ustawy z dnia 9 marca
2023 r. o badaniach klinicznych produktów leczniczych stosowanych u ludzi;
3) innych działań medycznych wynikających z przepisów odrębnych regulujących zasady
ich wykonywania.
Odnosząc się do poszczególnych pytań zawartych w interpelacji przekazuje poniższe
wyjaśnienia:
Ad. 1) Projekt ustawy o zmianie ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta oraz
ustawy o systemie powiadamiania ratunkowego został udostępniono do konsultacji z 30-
dniowym terminem zgłaszania uwag.
Ad. 2) Projekt definiuje praktykę pseudomedyczną, przez którą należy rozumieć w
szczególności działania wprowadzające w błąd polegające na publicznym
rozpowszechnianiu lub promocji:
a) metody diagnostycznej lub leczniczej lub metody, w przypadku której jest
sugerowane lub deklarowane, że posiada właściwości świadczenia zdrowotnego,
niezgodnej z aktualną wiedzą medyczną, zagrażającej życiu lub zdrowiu, w szczególności
przez podawanie nieprawdziwych informacji dotyczących zastosowania danej metody
jako skutecznej i bezpiecznej w diagnozowaniu lub leczeniu, lub
b) szkodliwości lub nieskuteczności stosowania metody diagnostycznej lub leczniczej
odpowiadającej aktualnej wiedzy medycznej, w szczególności przez podawanie
nieprawdziwych informacji na temat tej metody lub zniekształcenie informacji o niej, lub
takie ich przedstawienie, które może wywołać wrażenie u pacjenta o szkodliwości lub
nieskuteczności tych metod – podejmowane w celu osiągnięcia korzyści majątkowej lub
osobistej.
Ad. 3) Udzielanie świadczeń zdrowotnych zgodne z aktualną wiedzą medyczną nie będzie
stanowiło praktyki pseudomedycznej.
Ad. 4) Wszystkie działania we współczesnej medycynie powinny być podejmowane z
uwzględnieniem wiarygodnych dowodów naukowych dotyczących skuteczności i
bezpieczeństwa danej terapii (ang. Evidence-based medicine). Terapia oparta jedynie na
domniemaniach ich skuteczności nie może być uznana za odpowiadającą aktualnej wiedzy
medycznej.
-- 3 of 4 --
telefon: +48 22 250 01 46 ul. Miodowa 15
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
4
Ad. 5) Projekt nie przewiduje możliwość uprzedniego uzyskania opinii lub certyfikatu
zgodności działalności z przepisami.
Ad. 6-11) Jw.
Ad. 12) Nie przeprowadzano analizy wpływu influencerów na zdrowie publiczne. Medyczna
dezinformacja ma wpływ na postępowanie społeczeństwa, co widać na przykładzie
obowiązkowych szczepień ochronnych – w czasie ostatnich 5 lat liczba uchyleń od
szczepień obowiązkowych zwiększyła się prawie 2-krotnie, od 48,6 tys. uchyleń w 2019
roku do 87,3 tys. uchyleń w 2023 roku (https://szczepienia.pzh.gov.pl/faq/jaka-jest-liczba-
uchylen-szczepien-obowiazkowych/).
Ad. 13) Weryfikacja publikowanych treści zostanie dokonana z wykorzystaniem
wiadomości specjalnych (m.in. opinii konsultantów w ochronie zdrowia) w toku
prowadzonych postępowań w przedmiocie stosowania praktyki pseudomedycznej.
Ad. 14) Projekt przewiduje – analogicznie do uprawnień, jakie posiada Prezes Urzędu
Ochrony Konkurencji i Konsumentów – możliwość nałożenia przez Rzecznika Praw
Pacjenta kary pieniężnej już w decyzji o uznaniu stosowania praktyk naruszających
zbiorowe prawa pacjentów bądź praktyk pseudomedycznych (a więc za samo naruszenie
zakazu stosowania tych praktyk).
Obecnie Rzecznik Praw Pacjenta nakłada ww. karę dopiero w przypadku braku zaniechania
stosowania praktyk naruszających zbiorowe prawa pacjentów po decyzji tego organu, co
pod względem prewencji jest niewystarczające. Samo stosowanie praktyki, niezależnie od
rodzaju naruszeń oraz ich skutków, nie podlega żadnej sankcji.
Ad. 15) Strona, na którą nałożono karę, będzie mogła wnieść skargę do sądu
administracyjnego.
Ad. 16) Rzecznik Praw Pacjenta przekazał, że obecnie nie są prowadzone żadne
postępowania wobec influencerów.
Ad. 17-19) Projekt nie został przygotowany we współpracy z doradcami lub ciałami
doradczymi.
Ad. 20-21) Rzecznik Praw Pacjenta przekazał, że takie sygnały do jego Biura wpływają,
należy jednak wskazać, że urząd Rzecznika nie jest właściwy w tego rodzaju sprawach,
które pacjenci mogliby zgłaszać do Rzecznika. Zgłoszenia takie są weryfikowane w zakresie
możliwości popełnienia czynu z art. 58 ust. 1 ustawy z dnia 5 grudnia 1996 r. o zawodach
lekarza i lekarza dentysty (Dz.U. z 2024 r. poz. 1287) . W zakresie zagadnienia
leczenia i diagnozowania chorób bez uprawnień zostało złożonych dwadzieścia
zawiadomień do organów ścigania (za okres od stycznia 2024 r. do czerwca 2025 r.).
Ad. 22 - 23) Jako przykłady tzw. „terapii pseudomedycznych” można zaliczyć w
szczególności terapie jodem w chorobach onkologicznych, stosowanie płynu lugola w
chorobach tarczycy, leczenie bezpłodności suplementami, leczenie z zakresu immunologii i
toksykologii czy leczenie chorób przewlekłych lub autyzmu „holistycznymi programami”,
albo też odczulanie biorezonansem.
Z wyrazami szacunku
z upoważnienia Ministra Zdrowia
Jerzy Szafranowicz
Podsekretarz Stanu
/dokument podpisany elektronicznie/
-- 4 of 4 --