Interpelacja w sprawie wymogów prawnych wobec audytorów fundacji rodzinnych
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja nr 10119
do ministra sprawiedliwości
w sprawie wymogów prawnych wobec audytorów fundacji rodzinnych
Zgłaszający: Sławomir Mentzen
Data wpływu: 06-06-2025
Szanowny Panie Ministrze,
kieruję swoją interpelację w związku z niejasnością art. 78 ustawy z dnia 26 stycznia 2023 r. o fundacji rodzinnej (Dz. U. poz. 326, z późn. zm.) (dalej: ustawa o fundacji rodzinnej) i powstałymi w związku z tym pytaniami.
Zgodnie z art. 78 ustawy o fundacji rodzinnej audytu może dokonywać osoba, która w okresie nim objętym i w jego trakcie:
1) jest niezależna od danej fundacji rodzinnej;
2) nie brała i nie bierze udziału w procesie podejmowania decyzji przez fundację rodzinną;
3) nie świadczyła i nie świadczy czynności rewizji finansowej lub doradztwa na rzecz fundacji rodzinnej.
Obowiązek sporządzenia audytu wynika wprost z ustawy o fundacji rodzinnej. Także jego zakres oraz skład zespołu audytorów nie budzi wątpliwości. Jednakże wymagania wobec osób dokonujących audytu określone w ustawie są nieostre i niedookreślone, w związku z czym trudno jest je jednoznacznie zinterpretować.
Zgodnie z art. 78 ust. 2 ustawy o fundacji rodzinnej w skład zespołu audytorów nie może wchodzić osoba, która bierze lub brała udział w procesie podejmowania decyzji przez fundację rodzinną w okresie nim objętym i w jego trakcie. W pkt. 3 omawianego przepisu wykluczono także możliwość audytowania fundacji przez osobę, która świadczyła i świadczy czynności doradztwa na rzecz fundacji rodzinnej w okresie nim objętym i w jego trakcie.
Branie udziału w procesie podejmowania decyzji oraz doradztwo to pojęcia szerokie, które nie precyzują konkretnych czynności, jakie się na nie składają. W zakresie doradztwa może być to bowiem doradztwo z zakresu różnych dziedzin, na przykład doradztwo podatkowe, doradztwo prawne, doradztwo w zakresie finansów. Z kolei decyzje, przy których podejmowaniu miał brać udział audytor, także nie zostały nigdzie dookreślone.
Wyżej przytoczone określenia wzbudzają liczne wątpliwości. Fundacja rodzinna, jako podmiot posiadający osobowość prawną i zdolność do czynności prawnych, może samodzielnie we własnym imieniu zawierać umowy o świadczenie usług doradztwa, niemniej jednak często w praktyce zdarza się, że to osoby reprezentujące fundację, jej fundator lub beneficjenci, kierują się prywatnie z pytaniami dotyczącymi fundacji rodzinnej do doradców, a stroną umowy pomiędzy nimi zawartej nie jest sama fundacja rodzinna, mimo że uzyskane odpowiedzi bezpośrednio wpływają na jej sposób działania.
Dotyczy to również fundacji rodzinnych, które zostały utworzone i zarejestrowane na skutek uzyskanych przez fundatora porad jeszcze przed jej powstaniem. W takiej sytuacji to przyszły fundator, jako osoba fizyczna, zawierał umowy o doradztwo prawne czy też podatkowe z podmiotami, które zarekomendowały mu rejestrację tego bytu, wyjaśniły, jak on działa lub świadczyły dla niego usługi w zakresie reprezentacji podczas rejestracji fundacji, a także brały udział w przygotowaniu treści aktu założycielskiego jeszcze przed jego podjęciem.
Ponadto podkreślić należy wreszcie, że nierzadko podmioty biorące udział w podejmowaniu decyzji przez fundację rodzinną oraz świadczące czynności doradztwa na rzecz fundacji to spółki, w ramach których działają radcowie prawni czy też doradcy podatkowi. W związku z tym nie działają na rzecz fundacji bezpośrednio, a pośrednio.
W związku z powyższym proszę o odpowiedź na następujące pytania:
Czy w dyspozycji art. 74 ustawy o fundacji rodzinnej mieszczą się radcowie prawni lub doradcy podatkowi, którzy świadczą/świadczyli usługi doradztwa i biorą/brali udział w podejmowaniu decyzji dotyczących fundacji rodzinnej na rzecz osób reprezentujących fundację/fundatora/beneficjentów fundacji rodzinnej, jako osób fizycznych?
Czy w dyspozycji art. 74 ustawy o fundacji rodzinnej mieszczą się radcowie prawni lub doradcy podatkowi, którzy świadczą/świadczyli usługi doradztwa i biorą/brali udział w podejmowaniu decyzji dotyczących fundacji rodzinnej przed powstaniem fundacji, tj. fundacji rodzinnej w organizacji?
Czy w dyspozycji art. 74 ustawy o fundacji rodzinnej mieszczą się radcowie prawni, którzy świadczą/świadczyli usługi doradztwa i biorą/brali udział w reprezentacji fundatora podczas rejestracji fundacji rodzinnej?
Czy w dyspozycji art. 74 ustawy o fundacji rodzinnej mieszczą się radcowie prawni lub doradcy podatkowi świadczący swoje usługi lub wykonujący pracę na rzecz spółki, która świadczy/świadczyła usługi doradztwa i bierze/brała udział w podejmowaniu decyzji dotyczących fundacji rodzinnej w organizacji - za ich pośrednictwem?
Czy w dyspozycji art. 74 ustawy o fundacji rodzinnej mieszczą się radcowie prawni lub doradcy podatkowi świadczący swoje usługi lub wykonujący pracę na rzecz spółki, która świadczy/świadczyła usługi doradztwa i bierze/brała udział w podejmowaniu decyzji dotyczących fundacji rodzinnej za ich pośrednictwem?
Z wyrazami szacunku
Sławomir Mentzen
Sekretarz stanu Arkadiusz Myrcha
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (9)
- Resort odnosi się punkt po punkcie do pytań posła
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
5526 znakówkontakt@ms.gov.pl 00-950 Warszawa P-33
www.gov.pl/sprawiedliwosc
Sekretarz Stanu
Arkadiusz Myrcha
BK-VII.0520.230.2025
Warszawa, 23 lipca 2025 r.
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
przekazuję odpowiedź na interpelację nr 10119 skierowaną do Ministra Sprawiedliwości
przez Pana Posła Sławomira Mentzena w sprawie wymogów prawnych wobec audytorów
fundacji rodzinnych.
Wskazany w interpelacji art. 78 ustawy z dnia 26 stycznia 2023 r. o fundacji rodzinnej
(Dz. U. poz. 326 ze zm.; w dalszej treści: ustawa) określa wymagania wobec osób
dokonujących audytu w fundacji rodzinnej i stanowi, że audytu może dokonywać osoba,
która w okresie nim objętym i w jego trakcie:
1) jest niezależna od danej fundacji rodzinnej,
2) nie brała i nie bierze udziału w procesie podejmowania decyzji przez fundację rodzinną,
3) nie świadczyła i nie świadczy czynności rewizji finansowej lub doradztwa na rzecz
fundacji rodzinnej.
Zdaniem Pana Posła wymagania wobec osób dokonujących audytu określone w ustawie
są nieostre w związku z czym trudno jest je jednoznacznie zinterpretować. Z tego powodu
Pan Poseł zwrócił się z prośbą o przedstawienie szczegółowej interpretacji (wykładni)
zapisów ww. ustawy.
W związku z powyższym wyjaśniam, że interpelacja poselska nie może zmierzać
do uzyskania interpretacji prawa lub porady prawnej. Tymczasem pytania zawarte
-- 1 of 3 --
2
w interpelacji zmierzają do uzyskania od Ministra Sprawiedliwości wykładni trzech
kryteriów niezależności, które powinna spełniać osoba dokonująca audytu w fundacji
rodzinnej (art. 78 ustawy) w kontekście brzmienia art. 74 ustawy, regulującego
pełnomocnictwo do uczestnictwa w zgromadzeniu beneficjentów i wykonywania prawa
głosu, w powiązaniu z regulacjami dotyczącymi regulowanych zawodów tj. radcy
prawnego oraz doradcy podatkowego. Pytania te mają zatem na celu uzyskanie
odpowiedzi, jak należy rozumieć niezależność osób dokonujących audytu, aby uniknąć
konfliktu interesów pomiędzy audytorem a organami i członkami organów fundacji
rodzinnej.
Stosownie do § 1 ust. 2 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 18 grudnia 2023 r.
w sprawie szczegółowego zakresu działania Ministra Sprawiedliwości (Dz. U. z 2023 r. poz.
2723), Minister Sprawiedliwości kieruje działem administracji rządowej – sprawiedliwość.
Dział ten zgodnie z art. 24 ust. 1 ustawy z dnia 4 września 1997 r. o działach administracji
rządowej (Dz. U. z 2022 r. poz. 2512 ze zm., w dalszej treści: u.d.a.rz.), obejmuje sprawy:
sądownictwa, prokuratury, notariatu, adwokatury i radców prawnych, w zakresie
wynikającym z przepisów odrębnych, wykonywania kar oraz środków wychowawczych
i środka poprawczego orzeczonego przez sądy oraz sprawy pomocy postpenitencjarnej,
tłumaczy przysięgłych oraz nieodpłatnej pomocy prawnej oraz nieodpłatnego
poradnictwa obywatelskiego, o których mowa w ustawie z dnia 5 sierpnia 2015 r.
o nieodpłatnej pomocy prawnej, nieodpłatnym poradnictwie obywatelskim oraz edukacji
prawnej (Dz. U. z 2021 r. poz. 945).
Ponadto w myśl art. 24 ust. 2 i 3 u.d.a.rz. minister właściwy do spraw sprawiedliwości
zapewnia przygotowywanie projektów kodyfikacji prawa cywilnego, w tym rodzinnego,
oraz prawa karnego i jest właściwy w sprawach sądownictwa w zakresie spraw
niezastrzeżonych odrębnymi przepisami do kompetencji innych organów państwowych
i z uwzględnieniem zasady niezawisłości sędziowskiej.
W myśl ww. przepisów Minister Sprawiedliwości nie jest umocowany do dokonywania
wiążącej wykładni przepisów prawa w procesie ich stosowania przez powołane do tego
-- 2 of 3 --
3
sądy. Nie ma także uprawnień do dokonywania interwencji w indywidualnych sprawach
oraz badania wykładni przepisów prawa stosowanych przez sądy powszechne w toku
rozpoznawania konkretnych spraw związanych z interpretacją poszczególnych regulacji
ustawy o fundacji rodzinnej.
Także zewnętrzny nadzór administracyjny Ministra Sprawiedliwości nad działalnością
administracyjną sądów powszechnych nie może rozciągać się na sferę orzekania
i wykładni prawa (art. 9b ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów
powszechnych, Dz. U. z 2024 poz. 334 ze zm.). Działalność orzecznicza sądów podlega
wyłącznie kontroli instancyjnej, sprawowanej przez sądy wyższego rzędu w ramach
rozpatrywania środków odwoławczych.
Trzeba zatem podkreślić, że Minister Sprawiedliwości nie może udzielić odpowiedzi
na pytania Pana Posła, albowiem stanowiłoby to poradę prawną w zakresie wykładni
konkretnych przepisów ustawy o fundacji rodzinnej. Co istotne ustawa o fundacji
rodzinnej została uchwalona 26 stycznia 2023 roku przez Sejm IX kadencji w oparciu
o projekt przygotowany przez ówczesnego Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii (druk
sejmowy nr 2798). Tym bardziej zatem nie ma uzasadnienia do zajęcia stanowiska przez
Ministra Sprawiedliwości.
Końcowo warto wziąć pod uwagę brzmienie art. 143 ustawy, zgodnie z którym Rada
Ministrów dokona przeglądu funkcjonowania przepisów ustawy i przedłoży Sejmowi
i Senatowi informację o skutkach jej obowiązywania wraz z propozycjami zmian, po
upływie 3 lat od dnia jej wejścia w życie. Skoro zatem ustawa weszła w życie 22 maja 2023
roku to tym samym do 22 maja 2026 roku można oczekiwać informacji o skutkach
obowiązywania ustawy o fundacji rodzinnej wraz z propozycjami zmian, co do których,
każdy z Posłów na Sejm RP, w trakcie procesu legislacyjnego w Sejmie, może zgłosić
własną poprawkę poselską.
Z wyrazami szacunku
Arkadiusz Myrcha
/podpisano elektronicznie/
-- 3 of 3 --